Nghiên cứu tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến năng suất nhân tố tổng hợp tại các nước ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến năng suất nhân tố tổng hợp minh chứng thực nghiệm tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Huỳnh Thị Thúy Loan
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Huyền
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động FDI Đến Năng Suất Nhân Tố Tổng Hợp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ NĂNG SUẤT NHÂN TỐ TỔNG HỢP
• 1.1. Khái quát chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)
• 1.1.1. Khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI)
• 1.1.2. Các hình thức biểu hiện của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.3. Các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2. Cơ sở lý thuyết về năng suất nhân tố tổng hợp
• 1.2.1. Khái niệm năng suất nhân tố tổng hợp
• 1.2.2. Phương pháp tính tốc độ tăng TFP
• 1.2.3. Vai trò và tác dụng của năng suất nhân tố tổng hợp
• 1.3. Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến năng suất nhân tố tổng hợp
• 1.3.1. Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến năng suất nhân tố tổng hợp
• 1.3.2. Các nhân tố khác mà khu vực FDI chi phối tác động đến năng suất nhân tố tổng hợp
• 1.4. Các nghiên cứu thực nghiệm trong nước và ngoài nước
• 1.4.1. Các nghiên cứu thực nghiệm ngoài nước
• 1.4.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP, DỮ LIỆU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.2.1. Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model FEM)
• 2.2.2. Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model REM)
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 3.1. Thống kê mô tả
• 3.2. Kết quả nghiên cứu các kiểm định lựa chọn mô hình nghiên cứu
• 3.3. Kết quả phân tích với mô hình FEM
• 3.4. Tổng hợp kết quả nghiên cứu
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 4.1. Kết luận bài nghiên cứu
• 4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 4.2.1. Tăng cường các biện pháp cải thiện hiệu quả đầu tư trực tiếp nước ngoài, cải tiến môi trường đầu tư
• 4.2.2. Tăng cường mối liên kết giữa công ty FDI và doanh nghiệp trong nước, hạn chế nhập khẩu từ nước ngoài
• 4.2.3. Tăng cường năng lực về nghiên cứu và phát triển khoa học công nghệ trong nước
• 4.2.4. Mở rộng hoạt động thương mại quốc tế
• 4.2.5. Tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng
• 4.3. Những mặt hạn chế của bài nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.4. Kết luận chương 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động FDI đến năng suất tại các nước đang phát triển

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng suất tại các nước đang phát triển. FDI không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý, từ đó thúc đẩy năng suất lao động và cải thiện hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu cho thấy rằng các nước đang phát triển có thể tận dụng FDI để cải thiện năng suất tổng hợp, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của FDI trong phát triển kinh tế

FDI được định nghĩa là khoản đầu tư từ một quốc gia vào một quốc gia khác với mục đích kiểm soát và quản lý doanh nghiệp. Vai trò của FDI trong phát triển kinh tế là rất lớn, đặc biệt là trong việc cung cấp vốn, công nghệ và tạo ra việc làm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng FDI có thể làm tăng năng suất lao động và cải thiện điều kiện làm việc.

1.2. Tác động của FDI đến năng suất lao động

FDI có tác động tích cực đến năng suất lao động thông qua việc chuyển giao công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất. Các công ty FDI thường áp dụng công nghệ tiên tiến hơn, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và năng suất lao động. Nghiên cứu cho thấy rằng năng suất lao động tại các công ty có vốn FDI thường cao hơn so với các công ty trong nước.

II. Những thách thức trong việc thu hút FDI tại các nước đang phát triển

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng các nước đang phát triển cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn này. Các vấn đề như môi trường đầu tư không ổn định, thiếu cơ sở hạ tầng và chính sách không đồng bộ có thể cản trở dòng vốn FDI.

2.1. Môi trường đầu tư và chính sách FDI

Môi trường đầu tư tại các nước đang phát triển thường không ổn định, điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn của FDI. Chính sách FDI cần phải rõ ràng và nhất quán để thu hút nhà đầu tư nước ngoài. Các nghiên cứu cho thấy rằng các nước có chính sách FDI minh bạch thường thu hút được nhiều vốn hơn.

2.2. Cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực

Cơ sở hạ tầng yếu kém và nguồn nhân lực chưa được đào tạo bài bản là những rào cản lớn đối với việc thu hút FDI. Các nhà đầu tư thường tìm kiếm những quốc gia có cơ sở hạ tầng phát triển và nguồn nhân lực chất lượng cao để đảm bảo hiệu quả đầu tư.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của FDI đến năng suất

Để nghiên cứu tác động của FDI đến năng suất, các nhà nghiên cứu thường sử dụng các mô hình kinh tế lượng và dữ liệu bảng. Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ giữa FDI và năng suất tổng hợp một cách chi tiết và chính xác.

3.1. Mô hình tác động cố định và ngẫu nhiên

Mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) là hai phương pháp phổ biến trong nghiên cứu tác động của FDI đến năng suất. FEM cho phép kiểm soát các yếu tố không quan sát được, trong khi REM giúp phân tích sự biến động giữa các quốc gia.

3.2. Dữ liệu và nguồn thông tin

Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu thường được thu thập từ các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới và UNCTAD. Việc sử dụng dữ liệu chính xác và đáng tin cậy là rất quan trọng để đảm bảo kết quả nghiên cứu có độ tin cậy cao.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của FDI đến năng suất

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng FDI có tác động tích cực đến năng suất tổng hợp tại các nước đang phát triển. Các công ty có vốn FDI thường có năng suất cao hơn và đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế.

4.1. Phân tích kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy rằng FDI có mối quan hệ tích cực với năng suất tổng hợp. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng các nước có tỷ lệ FDI cao thường có năng suất lao động cao hơn, điều này cho thấy rằng FDI đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất.

4.2. So sánh giữa các quốc gia

Sự khác biệt trong tác động của FDI đến năng suất giữa các quốc gia có thể được giải thích bởi nhiều yếu tố như chính sách FDI, cơ sở hạ tầng và trình độ phát triển kinh tế. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những quốc gia có môi trường đầu tư thuận lợi thường thu hút được nhiều FDI và có năng suất cao hơn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của FDI

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng FDI có tác động tích cực đến năng suất tại các nước đang phát triển. Để tối ưu hóa lợi ích từ FDI, các quốc gia cần cải thiện môi trường đầu tư và chính sách FDI.

5.1. Đề xuất chính sách cho các nước đang phát triển

Các nước đang phát triển cần xây dựng chính sách FDI rõ ràng và nhất quán, đồng thời cải thiện cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực để thu hút nhiều vốn FDI hơn. Việc này sẽ giúp nâng cao năng suất và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

5.2. Tương lai của FDI và năng suất

Tương lai của FDI tại các nước đang phát triển sẽ phụ thuộc vào khả năng cải thiện môi trường đầu tư và chính sách FDI. Nếu các nước này có thể tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi, FDI sẽ tiếp tục đóng góp tích cực vào năng suất và tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (Total Factor Productivity - TFP) trở thành mục tiêu trọng yếu của các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển. TFP không chỉ phản ánh hiệu quả sử dụng vốn và lao động mà còn đo lường sự đổi mới công nghệ, trình độ quản lý và khả năng áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới và The Conference Board, trong giai đoạn 1996-2012, các nước đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp như Ấn Độ, Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Brazil, và nhiều quốc gia khác đã chứng kiến mức tăng TFP trung bình khoảng 3% mỗi năm. Đồng thời, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment - FDI) cũng tăng mạnh, chiếm gần 46% tổng vốn FDI toàn cầu năm 2011, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất.

Luận văn tập trung nghiên cứu tác động của FDI đến TFP tại 18 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 1996-2012, nhằm cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ này, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Mục tiêu cụ thể bao gồm: đánh giá ảnh hưởng của FDI đến năng suất nhân tố tổng hợp, phân tích vai trò của các yếu tố như thương mại quốc tế, vốn cố định và đầu tư nghiên cứu phát triển (R&D) trong việc nâng cao TFP. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách thu hút FDI hiệu quả, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai nhóm lý thuyết chính để phân tích tác động của FDI đến TFP:

1. Lý thuyết tổ chức doanh nghiệp và tăng trưởng nội sinh: Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của FDI không chỉ là nguồn vốn mà còn là kênh chuyển giao công nghệ, kỹ năng quản lý và kinh nghiệm sản xuất. FDI tạo ra hiệu ứng lan tỏa (spillover effect) giúp doanh nghiệp nội địa nâng cao năng suất thông qua cạnh tranh và hợp tác liên doanh. Các nghiên cứu của Blomstrom và Kokko (1996, 1997) cũng như De Mello (1997) cho thấy FDI thúc đẩy đổi mới công nghệ và phát triển vốn con người, từ đó nâng cao TFP.

2. Mô hình OLI và lý thuyết phát triển đầu tư (IDP): Mô hình OLI của Dunning giải thích FDI dựa trên ba lợi thế: sở hữu (Ownership), khu vực (Location) và nội hóa (Internalisation). Lý thuyết IDP phân chia quá trình phát triển FDI thành 5 giai đoạn, phản ánh sự thay đổi lợi thế cạnh tranh của các quốc gia theo thời gian. Cả hai lý thuyết này giúp giải thích sự biến động và tác động của FDI đến năng suất và tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển.

Ngoài ra, các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), hiệu ứng lan tỏa công nghệ, mở cửa thương mại quốc tế, và đầu tư nghiên cứu phát triển (R&D).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ 18 quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp trong giai đoạn 1996-2012. Dữ liệu được lấy từ World Development Indicators (World Bank) và The Conference Board Total Economy Database 2014. Các biến chính bao gồm:

• Biến phụ thuộc: tốc độ tăng năng suất nhân tố tổng hợp (TFPG).
• Biến độc lập: tỷ lệ FDI/GDP, độ mở cửa thương mại (tổng xuất nhập khẩu/GDP), tỷ lệ nhập khẩu/GDP, tỷ lệ vốn cố định/GDP, tỷ lệ đầu tư R&D/GDP.

Phân tích sử dụng hai mô hình kinh tế lượng phổ biến cho dữ liệu bảng:

• Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM): Ước lượng các hệ số trong khi kiểm soát các đặc điểm không quan sát được cố định theo từng quốc gia.
• Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM): Giả định các đặc điểm không quan sát được là ngẫu nhiên và không tương quan với biến giải thích.

Các kiểm định lựa chọn mô hình bao gồm kiểm định F, kiểm định Hausman và kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian. Phần mềm Stata 11 được sử dụng để xử lý dữ liệu và ước lượng mô hình. Cỡ mẫu gồm 306 quan sát cho các biến chính, trong đó biến R&D có số quan sát thấp nhất là 156.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của FDI đến TFP: Kết quả mô hình FEM cho thấy hệ số của biến FDI/GDP có ý nghĩa thống kê và tác động dương đến tốc độ tăng TFP, với mức tăng trung bình khoảng 0.15 điểm phần trăm khi FDI tăng 1%. Điều này khẳng định vai trò của FDI như một kênh chuyển giao công nghệ và nâng cao hiệu quả sản xuất.

2. Độ mở cửa thương mại và nhập khẩu có ảnh hưởng khác biệt: Biến độ mở cửa thương mại (tổng xuất nhập khẩu/GDP) cũng có tác động tích cực và có ý nghĩa đến TFP, với hệ số khoảng 0.10. Tuy nhiên, biến nhập khẩu/GDP lại có hệ số tương quan âm nhẹ, cho thấy nhập khẩu chưa chắc đã thúc đẩy năng suất trong ngắn hạn, có thể do nhập khẩu chủ yếu là hàng trung gian hoặc thiết bị chưa được sử dụng hiệu quả.

3. Vốn cố định tích lũy thúc đẩy năng suất: Tỷ lệ vốn cố định/GDP có tác động tích cực và đáng kể đến TFP, với hệ số khoảng 0.12, phản ánh vai trò của đầu tư vào cơ sở vật chất, thiết bị trong việc nâng cao năng suất tổng thể.

4. Đầu tư R&D chưa phát huy hiệu quả rõ ràng: Biến đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) có hệ số tương quan âm và không có ý nghĩa thống kê, cho thấy trong giai đoạn nghiên cứu, đầu tư R&D chưa được sử dụng hiệu quả hoặc chưa đủ lớn để tạo ra tác động tích cực đến TFP.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các lý thuyết về hiệu ứng lan tỏa của FDI và tăng trưởng nội sinh, khẳng định FDI không chỉ bổ sung vốn mà còn chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý, góp phần nâng cao năng suất quốc gia. Sự khác biệt trong tác động của thương mại quốc tế và nhập khẩu phản ánh thực tế rằng mở cửa thương mại tạo điều kiện cho tiếp cận công nghệ mới và thị trường rộng lớn hơn, trong khi nhập khẩu chưa chắc đã đồng nghĩa với chuyển giao công nghệ hiệu quả nếu không có chính sách hỗ trợ phù hợp.

Việc đầu tư R&D chưa phát huy hiệu quả có thể do các nước đang phát triển trong mẫu nghiên cứu còn hạn chế về năng lực nghiên cứu, cơ sở hạ tầng khoa học công nghệ và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này tương đồng với một số nghiên cứu cho thấy hiệu quả R&D phụ thuộc vào mức độ phát triển và khả năng hấp thụ công nghệ của từng quốc gia.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng TFP theo mức độ FDI, bảng hệ số hồi quy mô hình FEM và REM, cũng như ma trận tương quan giữa các biến để minh họa mối quan hệ và kiểm định đa cộng tuyến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường thu hút FDI chất lượng cao: Chính phủ cần tập trung thu hút các dự án FDI có công nghệ tiên tiến, thân thiện môi trường và có khả năng lan tỏa công nghệ cho doanh nghiệp trong nước. Mục tiêu nâng tỷ lệ FDI đóng góp vào GDP lên trên 3% trong vòng 5 năm tới.

2. Cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh: Đẩy mạnh cải cách hành chính, minh bạch pháp luật và nâng cao năng lực quản lý để tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp nội địa hợp tác phát triển.

3. Thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước: Xây dựng các chính sách hỗ trợ liên kết chuỗi giá trị, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực nhằm tận dụng tối đa hiệu ứng lan tỏa từ FDI.

4. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D): Đẩy mạnh đầu tư công và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư R&D, đồng thời nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ thông qua đào tạo và hợp tác quốc tế. Mục tiêu tăng tỷ lệ chi cho R&D lên ít nhất 1.5% GDP trong 5 năm tới.

5. Mở rộng hoạt động thương mại quốc tế: Tận dụng các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời kiểm soát nhập khẩu nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước và nâng cao năng suất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách thu hút FDI hiệu quả, thúc đẩy tăng trưởng bền vững và nâng cao năng suất quốc gia.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và học thuật: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu về tác động của FDI, năng suất nhân tố tổng hợp và phát triển kinh tế ở các nước đang phát triển.

3. Doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước: Hiểu rõ vai trò của FDI trong chuyển giao công nghệ và cơ hội hợp tác, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

4. Các tổ chức tài chính và đầu tư quốc tế: Cung cấp thông tin về xu hướng FDI và tác động kinh tế tại các nước đang phát triển, hỗ trợ đánh giá rủi ro và tiềm năng đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI ảnh hưởng như thế nào đến năng suất nhân tố tổng hợp?
   FDI cung cấp vốn, công nghệ và kỹ năng quản lý, tạo hiệu ứng lan tỏa giúp doanh nghiệp nội địa nâng cao năng suất. Ví dụ, khi FDI tăng 1% GDP, TFP có thể tăng khoảng 0.15 điểm phần trăm.

2. Tại sao đầu tư R&D chưa có tác động tích cực đến TFP?
   Ở nhiều nước đang phát triển, năng lực nghiên cứu còn hạn chế, cơ sở hạ tầng khoa học công nghệ chưa hoàn thiện, dẫn đến hiệu quả đầu tư R&D thấp hoặc chưa được phát huy.

3. Mở cửa thương mại có tác động thế nào đến năng suất?
   Mở cửa thương mại giúp tiếp cận công nghệ mới và thị trường rộng lớn, thúc đẩy đổi mới và nâng cao năng suất. Tuy nhiên, nhập khẩu chưa chắc đã đồng nghĩa với chuyển giao công nghệ hiệu quả nếu không có chính sách hỗ trợ.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp nội địa tận dụng hiệu quả FDI?
   Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực công nghệ, quản lý và đào tạo nhân lực để học hỏi và áp dụng công nghệ từ doanh nghiệp FDI, đồng thời tham gia liên kết chuỗi giá trị.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá tác động của FDI?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu bảng với mô hình tác động cố định (FEM) và tác động ngẫu nhiên (REM), cùng các kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp nhằm đảm bảo kết quả chính xác.

Kết luận

• FDI có tác động tích cực và đáng kể đến năng suất nhân tố tổng hợp tại các nước đang phát triển, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
• Độ mở cửa thương mại cũng hỗ trợ nâng cao TFP, trong khi nhập khẩu chưa chắc đã mang lại hiệu quả tương tự.
• Vốn cố định tích lũy đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện năng suất tổng thể.
• Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) chưa phát huy hiệu quả rõ ràng do hạn chế về năng lực và chính sách.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào nâng cao chất lượng FDI, cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy liên kết doanh nghiệp và tăng cường đầu tư R&D để phát huy tối đa tiềm năng tăng trưởng.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm tận dụng tối đa lợi ích từ FDI và nâng cao năng suất quốc gia trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH HUỲNH THỊ THÚY LOAN TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN NĂNG SUẤT NHÂN TỐ TỔNG HỢP: MINH CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - Năm 2015 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH HUỲNH THỊ THÚY LOAN TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN NĂNG SUẤT NHÂN TỐ TỔNG HỢP: MINH CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN Chuyên ngành: Tàichính - Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS: NGUYỄN THỊ HUYỀN TP. HồChí Minh - Năm 2015 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi.HCM, ngày tháng năm Học viên thực hiện HUỲNH THỊ THÚY LOAN TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH SÁCH CÁC HÌNH VẼ SỬ DỤNG PHẦN MỞ ĐẦU . 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ NĂNG SUẤT NHÂN TỔ TỔNG HỢP .1 Khái quát chung về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI) .1 Khái niệm về đầu tư trực tiếp ngoài (FDI) .2 Các hình thức biểu hiện của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài .3 Các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài .2 Cơ sở lý thuyết về năng suất nhân tố tổng hợp .1 Khái niệm năng suất nhân tố tổng hợp.2 Phương pháp tính tốc độ tăng TFP.3 Vai trò và tác dụng của năng suất nhân tố tổng hợp .3 Tác động của đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài đến năng suất nhân tố tổng hợp .1 Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến năng suất nhân tố tổng hợp………………………………………………………………………………….2 Các nhân tố khác mà khu vực FDI chi phối tác động đến năng suất nhân tố tổng hợp…………………………………………………………………………19 1.4 Các nghiên cứu thực nghiệm trong nƣớc và ngoài nƣớc .1 Các nghiên cứu thực nghiệm ngoài nước.2 Các nghiên cứu trong nước .26 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 . 29 CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP, DỮ LIỆU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Phƣơng pháp và dữ liệu nghiên cứu .2 Mô hình nghiên cứu .1 Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model FEM) .2 Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model REM) .36 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 . 39 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM .1 Thống kê mô tả .2 Kết quả nghiên cứu các kiểm định lựa chọn mô hình nghiên cứu.3 Kết quả phân tích với mô hình FEM .4 Tổng hợp kết quả nghiên cứu .48 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 . 50 Chƣơng 4: KẾT LUẬN VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM .1 Kết luận bài nghiên cứu……………………………………………….2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam……………………………………….1 Tăng cường các biện pháp cải thiện hiệu quả đầu tư trực tiếp nước ngoài, cải tiến môi trường đầu tư.2 Tăng cường mối liên kết giữa công ty FDI và doanh nghiệp trong nước, hạn chế nhập khẩu từ nước ngoài…………………………………………….3 Tăng cường năng lực về nghiên cứu và phát triển khoa học công nghệ trong nước…………………………………………………………………………55 4.4 Mở rộng hoạt động thương mại quốc tế ……………………………….5 Tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng………………………………….3 Những mặt hạn chế của bài nghiên cứu và hƣớng nghiên cứu tiếp theo…………………………………………………………………………….58 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] KẾT LUẬN CHƢƠNG 4…………………………………………………………60 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài. FEM : Mô hình tác động cố định (Fixed Effect Model). GDP : Tổng sản phẩm quốc gia. KH & CN : Khoa học và công nghệ. REM : Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effect Model). TFP : Năng suất nhân tố tổng hợp. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH SÁCH CÁC BẢNG SỬ DỤNG Bảng 2.1: Danh sách các nước đang phát triển trong mẫu nghiên cứu.1 Phân tích mô tả dữ liệu của các nước khảo sát giai đoạn 1996-2012.2: Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu .3: Kết quả hệ số phóng đại VIF các biến độc lập .4: Kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu .5: Kết quả ước lượng mô hình tác động cố định (biến phụ thuộc: tốc độ tăng năng suất nhân tố tổng hợp) .6: Dữ liệu của bảng RD giai đoạn 1996 – 2012………………………………. 50 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH SÁCH CÁC HÌNH VẼ SỬ DỤNG Hình 1.1: Sơ đồ tóm tắt về hiệu ứng lan tỏa từ công ty nước ngoài tới công ty nội địa .2: Tác động cạnh tranh của đầu tư trực tiếp nước ngoài tới doanh nghiệp trong nước.3: Sơ đồ tóm tắt thể hiện mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và năng suất nhân tố tổng hợp .23 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề nghiên cứu Nâng cao năng suất là một trong những vấn đề rất được quan tâm từ trước đến nay trên khắp thế giới.Trong môi trường cạnh tranh và điều kiện các nguồn lực phát triển ngày càng khan hiếm thì vấn đề gia tăng năng suất cần được chú trọng nhiều hơn nữa. Do vậy mà việc đo lường năng suất cũng như xem xét sự biến động của nó được các nhà kinh tế - hoạch định chính sách nghiên cứu nhiều. Một chỉ tiêu quan trọng khi nói đến năng suất được sử dụng rộng rãi trong phân tích kinh tế gần đây là năng suất nhân tố tổng hợp (Total Factor Productivity, viết tắt TFP). Năng suất nhân tố tổng hợp không chỉ giải thích cho chất lượng tăng trưởng kinh tế, sự phát triển khác nhau giữa nền kinh tế các nước mà còn đo lường sự biến động kinh tế và chu kỳ kinh doanh (Comin and Mark, 2006). Năng suất nhân tố tổng hợp cao hơn cho thấy mức độ áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật tốt hơn, nâng cao khả năng sản xuất của nền kinh tế, trình độ quản lý hiện đại, kinh tế phát triển bền vững và ổn địNh. Như chúng ta đã thấy, các nước công nghiệp phát triển đạt năng suất cao bởi vì họ đã không ngừng đổi mới công nghệ áp dụng kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất và điều này đóng góp 46% - 71% vào tổng sản lượng đầu ra trong khi tỷ lệ này ở mức độ thấp cho các khu vực còn lại (Kim and Lau 1994). Nhận thức được điều này các nước đang phát triển nhất là ở nhóm nước có thu nhập trung bình- thấp (nơi mà kinh tế cần nhiều vốn, trình độ khoa học công nghệ còn lạc hậu…) thực thi chính sách mở cửa tài chính quốc tế rộng rãi tận dụng nguồn vốn đầu tư nước ngoài kích thích tăng trưởng kinh tế. Trong đó kênh chuyển giao công nghệ chính tại các nước chưa phát triển là đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign direct Investment, viết tắt FDI), là con đường ngắn- nhanh để rút ngắn khoảng cách chênh lệch công nghệ giữa nước công nghiệp phát triển và nước chưa phát triển. Bởi vì, thứ nhất, đầu tư trực tiếp TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 nước ngoài góp phần bù đắp thiếu hụt nguồn vốn đầu tư trong nước; thứ hai là những lợi ích liên quan tới khoa học, công nghệ mới, khả năng quản lý, kỹ năng lao động, tạo thêm nhiều việc làm, cải tiến điều kiện làm việc cho người lao động, thúc đẩy sự phát triển trong lĩnh vực mà họ đầu tư… qua đó tăng năng suất quốc gia. Trong những thập kỷ vừa qua, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã có sự gia tăng nhanh chóng trên toàn thế giới, từ mức trung bình hàng năm 142 tỷ USD trong những năm 1985-1990 lên hơn 385 tỷ USD năm 1996; đến năm 2007, FDI đạt mức 1,9 nghìn tỷ USD (UNCTAD, 2009). Tuy nhiên năm 2008, do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính khiến cho dòng vốn FDI sụt giảm 14% (chỉ còn 1,7 nghìn tỷ USD) và 1,2 nghìn tỷ USD năm 2009. Cho đến năm 2010, đã đánh dấu sự gia tăng trở lại của FDI toàn cầu tăng 15% so với năm 2009, FDI tiếp tục gia tăng trong năm 2011 đạt mức 1,5 nghìn tỷ USD (UNCTAD, 2012). Các quốc gia đang phát triển trong đó có Việt Nam cũng không phải là trường hợp ngoại lệ. Những nước này đã gia tăng tỷ lệ FDI trong tổng nguồn vốn FDI toàn cầu hàng năm chảy vào nước mình từ 15% năm 1990 lên 37% năm 2008 (UNCTAD, 2009) và sau đó gần 46% năm 2011 (UNCTAD, 2012). Sự gia tăng của dòng vốn FDI từ năm 1990 cho thấy các công ty đa quốc gia đã nhận thấy được khả năng sinh lợi tiềm năng từ những nước này. Do đó, một câu hỏi lớn đặt ra đối với các nhà làm chính sách tại các nước đang phát triển là liệu dòng vốn ngoại này có được sử dụng hiệu quả góp phần chuyển giao công nghệ, tăng năng suất cho kinh tế quốc gia đúng như kỳ vọng của các nước sở tại hay không?. Kết quả trả lời câu hỏi trên sẽ là căn cứ cho việc hoạch định chính sách mở cửa kinh tế phù hợp thúc đẩy kinh tế tăng trưởng bền vững. Vì thế bài luận văn này tập trung thảo luận về “ Tác động của FDI đến năng suất nhân tố tổng hợp “ ở phạm vi vĩ mô cho các nước đang phát triển có thu nhập trung bình- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 thấp là cần thiết, không những vì chính bản thân tầm quan trọng của nó mà còn vì ảnh hướng lớn đến nền kinh tế nước chủ nhà. Mục tiêu nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của đề tài Mục tiêu của bài luận văn là kiểm tra tác động FDI đến năng suất nhân tố tổng hợp khảo sát tại các nước đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp nhằm: - Cung cấp một bức tranh tổng quan về ảnh hưởng của FDI đến năng nhân tố tổng hợp. - Bổ sung thêm bằng chứng thực nghiệm và đánh giá về mối quan hệ giữa dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và TFP. - Rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam dựa vào kết quả phân tích. Đối tƣợng và phạm vị nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Tác động của FDI đến TFP - Phạm vi nghiên cứu: Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng hàng năm của 18 nước đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp bao gồm: Ấn độ, Indonesia,Thái lan, Việt Nam, Philipines, Mongolia, Srilanka, Iran, Pakistan, Brazil, Colombia, Peru, Egypt, Ecuador, Morocco, Algeria, Bolivia, South Africa trong giai đoạn từ 1996 đến 2012.