Tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Bình Định giai đoạn 2018-2020

Tìm hiểu tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Bình Định giai đoạn 2018-2020 qua các phân tích và số liệu cụ thể.

• Tác giả: Phạm Thị Khánh Ly
• Người hướng dẫn: TS. Đào Vũ Phương Linh
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kinh tế Đầu tư
• Đề tài: Tác Động Của Vốn Con Người Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Tỉnh Bình Định Giai Đoạn 2018-2020
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
• NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN CON NGƯỜI ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.1. Vốn con người
• 1.1.1. Khái niệm vốn con người (Human Capital)
• 1.1.2. Đặc điểm của vốn con người
• 1.1.3. Vai trò của vốn con người
• 1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến vốn con người
• 1.3. Đo lường vốn con người
• 1.4. Tăng trưởng kinh tế
• 1.4.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế
• 1.4.2. Tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế
• 1.4.2.1. Vốn con người và tăng trưởng kinh tế trong các mô hình kinh tế
• 1.4.2.2. Vốn con người và tăng trưởng kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Mô hình thực nghiệm
• 2.4. Định nghĩa và đo lường biến
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA VỐN CON NGƯỜI ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TỈNH BÌNH ĐỊNH GIAI ĐOẠN 2018-2020
• 3.1. Giới thiệu chung về Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định
• 3.1.1. Tên và địa chỉ của đơn vị
• 3.1.2. Thời điểm thành lập và các cột mốc quan trọng
• 3.1.3. Quy mô của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định
• 3.2. Chức năng và nhiệm vụ của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định
• 3.3. Tổ chức bộ máy và biên chế
• 3.3.1. Cơ cấu tổ chức
• 3.3.2. Thực trạng vốn con người của tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 – 2020
• 3.3.2.1. Số lượng lao động của tỉnh Bình Định
• 3.3.2.2. Cơ cấu vốn con người của tỉnh Bình Định
• 3.3.2.3. Chất lượng vốn con người của tỉnh Bình Định
• 3.3.2.4. Kế hoạch nâng cao chất lượng vốn con người
• 3.4. Thực trạng tăng trưởng kinh tế của tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 – 2020
• 3.4.1. Về nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ
• 3.4.2. Về đầu tư phát triển
• 3.4.3. Kế hoạch tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2020 - 2025
• 3.5. Tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 - 2020
• 3.5.1. Tác động về mặt lượng
• 3.5.1.1. Số lượng lao động
• 3.5.1.2. Cơ cấu lao động về nơi ở, độ tuổi
• 3.5.1.3. Cơ cấu lao động theo ngành
• 3.5.2. Tác động về mặt chất
• 3.5.2.1. Trình độ, học vấn
• 3.5.2.2. Chi tiêu của chính phủ về vốn con người
• 3.5.3. Kết quả thực nghiệm
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ CHUNG, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VỐN CON NGƯỜI
• 4.1. Đánh giá chung về tác động vốn con người đến tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2018 – 2020 của tỉnh Bình Định
• 4.1.1. Những thành tựu đạt được
• 4.1.2. Những hạn chế
• 4.2. Các định hướng phát triển
• 4.3. Các giải pháp nâng cao chất lượng vốn con người

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vốn Con Người và Tăng Trưởng Kinh Tế Bình Định

Bài viết này tập trung phân tích mối quan hệ giữa vốn con người và tăng trưởng kinh tế tại Bình Định trong giai đoạn 2018-2020. Vốn con người được xem là một trong những yếu tố then chốt thúc đẩy sự phát triển kinh tế của một quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào đánh giá thực trạng vốn con người của tỉnh, bao gồm các khía cạnh như giáo dục, y tế, kỹ năng và tác động của chúng đến năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế. Phân tích này sẽ sử dụng các phương pháp phân tích định tính và phân tích định lượng để làm rõ mối quan hệ này, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng vốn con người tại Bình Định. Theo Smith (1976), vốn con người là những năng lực hữu ích mà các thành viên của một xã hội có được.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của vốn con người

Vốn con người (Human Capital) là tổng hợp kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và sức khỏe của người lao động, có vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất và tạo ra giá trị kinh tế. Vốn con người khác với các loại vốn khác ở chỗ nó gắn liền với cá nhân và không thể tách rời. Đặc điểm của vốn con người bao gồm tính bất khả thương, tính cá biệt, tính cộng đồng và hiệu ứng ngoại sinh. Việc đầu tư vào vốn con người thông qua giáo dục, đào tạo và y tế mang lại lợi ích lâu dài cho cả cá nhân và xã hội. Theo Schultz (1961), vốn con người là những kiến thức, kĩ năng, năng lực và các đặc tính thuộc về cá nhân có thể tạo điều kiện cho việc tạo ra các phúc lợi thuộc về cá nhân, xã hội và kinh tế.

1.2. Vai trò của vốn con người đối với tăng trưởng kinh tế

Vốn con người đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nguồn nhân lực có trình độ giáo dục cao, kỹ năng tốt và sức khỏe đảm bảo sẽ có năng suất lao động cao hơn, góp phần tăng GDP và GRDP. Đầu tư vào vốn con người giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế, vốn con người càng trở nên quan trọng để Bình Định có thể cạnh tranh và phát triển bền vững. Sự gia tăng vốn con người dẫn tới mức năng suất cao, ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế.

II. Thực Trạng Vốn Con Người Tỉnh Bình Định Giai Đoạn 2018 2020

Giai đoạn 2018-2020, Bình Định đã có những bước tiến nhất định trong việc nâng cao chất lượng vốn con người. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức, đặc biệt là về chất lượng giáo dục, đào tạo nghề và khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Phân tích cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động của tỉnh cho thấy sự chuyển dịch chậm chạp từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công nghiệp và dịch vụ. Tỷ lệ thất nghiệp và thu nhập bình quân đầu người vẫn còn thấp so với các tỉnh thành khác trong khu vực. Việc đánh giá đúng thực trạng vốn con người là cơ sở quan trọng để xây dựng các chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế.

2.1. Số lượng và cơ cấu lao động của tỉnh Bình Định

Số lượng lao động của tỉnh Bình Định có sự tăng trưởng nhẹ trong giai đoạn 2018-2020. Tuy nhiên, cơ cấu lao động vẫn còn nhiều bất cập. Tỷ lệ lao động trong khu vực nông nghiệp còn cao, trong khi tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật còn thấp. Sự phân bố lao động giữa các ngành kinh tế chưa hợp lý, gây ảnh hưởng đến năng suất lao động và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực. Cần có các giải pháp để điều chỉnh cơ cấu lao động theo hướng hiện đại và phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động.

2.2. Chất lượng nguồn nhân lực và các chỉ số giáo dục y tế

Chất lượng vốn con người của Bình Định còn nhiều hạn chế. Các chỉ số về giáo dục và y tế tuy có cải thiện nhưng vẫn chưa đạt mức trung bình của cả nước. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THPT và tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế còn thấp. Chất lượng đào tạo nghề chưa đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp. Cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và đào tạo nghề, nhằm tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của phát triển kinh tế.

2.3. Kế hoạch nâng cao chất lượng vốn con người của tỉnh

Tỉnh Bình Định đã có nhiều kế hoạch và chính sách nhằm nâng cao chất lượng vốn con người. Các kế hoạch này tập trung vào việc phát triển giáo dục, đào tạo nghề, y tế và các dịch vụ xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả thực hiện các kế hoạch này còn hạn chế do thiếu nguồn lực, thiếu sự phối hợp giữa các ban ngành và sự tham gia của cộng đồng. Cần có sự đánh giá và điều chỉnh các kế hoạch này để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả, đồng thời tăng cường sự tham gia của các bên liên quan.

III. Tác Động Của Vốn Con Người Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Bình Định

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân tích hồi quy và mô hình kinh tế lượng để đánh giá tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế của Bình Định trong giai đoạn 2018-2020. Kết quả cho thấy vốn con người có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên mức độ tác động còn chưa cao. Các yếu tố như giáo dục, y tế và kỹ năng đều có ảnh hưởng đến năng suất lao động và GDP. Việc đầu tư vào vốn con người mang lại lợi ích kinh tế lớn hơn so với đầu tư vào các yếu tố khác. Cần có các chính sách ưu tiên đầu tư vào vốn con người để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

3.1. Phân tích định lượng về tác động của giáo dục đến GRDP

Phân tích định lượng cho thấy giáo dục có tác động đáng kể đến GRDP của Bình Định. Tỷ lệ người dân có trình độ giáo dục cao hơn có xu hướng làm việc trong các ngành có năng suất lao động cao hơn, góp phần tăng GRDP. Việc nâng cao trình độ giáo dục của người lao động giúp tăng khả năng tiếp thu công nghệ mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Cần có các chính sách khuyến khích người dân tham gia giáo dục và đào tạo, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

3.2. Ảnh hưởng của y tế và sức khỏe đến năng suất lao động

Y tế và sức khỏe có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động. Người lao động có sức khỏe tốt hơn có khả năng làm việc hiệu quả hơn, ít bị ốm đau và có thời gian làm việc dài hơn. Việc cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe của người dân giúp tăng năng suất lao động và giảm chi phí y tế. Cần có các chính sách tăng cường đầu tư vào y tế, đồng thời khuyến khích người dân tham gia bảo hiểm y tế và thực hiện các biện pháp phòng bệnh.

3.3. Tác động của kỹ năng và đào tạo nghề đến việc làm và thu nhập

Kỹ năng và đào tạo nghề đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng tìm kiếm việc làm và tăng thu nhập của người lao động. Người lao động có kỹ năng tốt hơn có nhiều cơ hội việc làm hơn và có khả năng được trả lương cao hơn. Việc đào tạo nghề giúp người lao động có được các kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Cần có các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo nghề để đảm bảo tính thực tiễn và hiệu quả.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Vốn Con Người Bình Định

Để nâng cao chất lượng vốn con người và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, Bình Định cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau: (1) Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nghề, (2) Cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe của người dân, (3) Tăng cường đầu tư vào khoa học và công nghệ, (4) Xây dựng môi trường làm việc thuận lợi và khuyến khích đổi mới sáng tạo, (5) Hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ vốn con người. Việc thực hiện hiệu quả các giải pháp này sẽ giúp Bình Định có được nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của phát triển kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hóa.

4.1. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề chất lượng cao

Cần tăng cường đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề, đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất. Chương trình giáo dục cần được đổi mới theo hướng hiện đại, tăng cường tính thực tiễn và gắn kết với nhu cầu của thị trường lao động. Đào tạo nghề cần được chú trọng phát triển các ngành nghề có tiềm năng và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp. Cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo nghề và tạo cơ hội việc làm cho người lao động sau khi tốt nghiệp.

4.2. Cải thiện hệ thống y tế và chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Cần tăng cường đầu tư vào hệ thống y tế, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và mở rộng phạm vi bao phủ bảo hiểm y tế. Cần chú trọng phòng bệnh và nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe của người dân. Cần có các chính sách hỗ trợ người nghèo và người có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận dịch vụ y tế. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực y tế để tiếp thu kinh nghiệm và công nghệ mới.

4.3. Khuyến khích đổi mới sáng tạo và phát triển kỹ năng mềm

Cần xây dựng môi trường làm việc thuận lợi và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Cần tạo điều kiện cho người lao động được học tập và phát triển kỹ năng mềm, như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng giải quyết vấn đề. Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới. Cần tăng cường hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.

V. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Vốn Con Người Bình Định

Nghiên cứu này đã làm rõ vai trò quan trọng của vốn con người đối với tăng trưởng kinh tế của Bình Định trong giai đoạn 2018-2020. Việc nâng cao chất lượng vốn con người là yếu tố then chốt để Bình Định có thể đạt được mục tiêu phát triển kinh tế bền vững. Trong tương lai, Bình Định cần tiếp tục đầu tư vào vốn con người, đồng thời thực hiện đồng bộ các giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, đào tạo nghề và tạo môi trường làm việc thuận lợi. Việc thực hiện thành công các giải pháp này sẽ giúp Bình Định trở thành một tỉnh có nền kinh tế phát triển, xã hội văn minh và người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và những đóng góp mới

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng vốn con người có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế của Bình Định, tuy nhiên mức độ tác động còn chưa cao. Nghiên cứu đã xác định các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng vốn con người, như giáo dục, y tế và kỹ năng. Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng vốn con người và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Những đóng góp mới của nghiên cứu là đã lượng hóa tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế của Bình Định và đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo và khuyến nghị chính sách

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của COVID-19 đến vốn con người và tăng trưởng kinh tế của Bình Định. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào việc phân tích cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động của tỉnh để đề xuất các giải pháp điều chỉnh phù hợp. Khuyến nghị chính sách là cần tăng cường đầu tư vào vốn con người, đồng thời thực hiện đồng bộ các giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, đào tạo nghề và tạo môi trường làm việc thuận lợi. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành và sự tham gia của cộng đồng để thực hiện hiệu quả các chính sách này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong lý thuyết kinh tế học phát triển và tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nguồn vốn con người (human capital) được thừa nhận là một tài sản vô hình quan trọng của quốc gia và địa phương, cấu thành năng lực nội sinh thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn. Tại tỉnh Bình Định, việc huy động các nguồn lực phát triển kinh tế đòi hỏi phải đánh giá khách quan thực trạng nguồn lao động cả về số lượng lẫn chất lượng, qua đó nhận diện những điểm nghẽn và tiềm năng của nguồn nhân lực địa phương. Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 - 2020" do sinh viên Phạm Thị Khánh Ly thực hiện tại Trường Đại học Quy Nhơn (chuyên ngành Kinh tế Đầu tư, dưới sự hướng dẫn của TS. Đào Vũ Phương Linh) được triển khai gắn liền với quá trình thực tập tại Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định rõ ràng thành hai cấp độ:

• Mục tiêu tổng quát: Đưa ra một cái nhìn cụ thể về thực trạng vốn con người của tỉnh Bình Định và tầm ảnh hưởng của chất lượng vốn con người đến quá trình tăng trưởng kinh tế của địa phương; từ các kết quả phân tích, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng vốn con người cả về mặt số lượng và chất lượng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Nêu ra thực trạng vốn con người, chất lượng vốn con người cũng như tác động của chúng đến tăng trưởng kinh tế của tỉnh Bình Định.
  2. Đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao nguồn vốn con người tại tỉnh Bình Định trong thời gian tới.

Về phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động và ảnh hưởng của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Bình Định.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Bình Định.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm phân tích thực trạng giai đoạn 2018 – 2020; đồng thời thu thập chuỗi số liệu thứ cấp kéo dài 11 năm (2010 – 2020) để phục vụ ước lượng mô hình hồi quy.
• Phạm vi nội dung: Tập trung xem xét các chỉ tiêu về lao động, giáo dục, y tế, mức sống dân cư và mối tương quan với tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), gắn liền với chức năng, nhiệm vụ tham mưu quản lý của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về vốn con người và tăng trưởng kinh tế thông qua các lý thuyết kinh điển và mô hình kinh tế lượng hiện đại. Tác giả tiếp cận khái niệm vốn con người từ nghiên cứu khởi xướng của Adam Smith (1976), Theodore Schultz (1961), Gary Becker (1975) và Jacob Mincer (1974), khẳng định vốn con người là tổng hòa kiến thức, kỹ năng, thể lực và phẩm chất của cá nhân được tích lũy qua giáo dục, đào tạo và chăm sóc sức khỏe. Khóa luận tổng kết 5 đặc trưng bản chất của vốn con người: (1) là hàng hóa bất khả thương không thể tách rời khỏi thể xác con người; (2) quá trình tích lũy chịu sự chi phối của gia đình, nhà trường và xã hội trước khi cá nhân tự chủ; (3) cấu thành từ cả mặt lượng (số lượng lao động, số năm đi học) và mặt chất; (4) mang tính cộng đồng lẫn cá biệt; (5) tạo ra hiệu ứng ngoại sinh và lợi suất lan tỏa trong nền kinh tế.

Về mặt lý thuyết tăng trưởng, nghiên cứu điểm lại các mô hình: mô hình Harrod - Domar ($g = s/k$), hàm sản xuất Cobb-Douglas ($Y = A \cdot K^\alpha \cdot L^\beta$), mô hình tăng trưởng ngoại sinh Solow có gắn tiến bộ kỹ thuật, mô hình tăng trưởng nội sinh của Lucas (1988) ($Y = K^\alpha (uH)^{1-\alpha}$) và mô hình tân cổ điển mở rộng ($Y = F(K, AL)$). Dựa trên khung phân tích của Trần Thọ Đạt (2010, 2011, 2014) và Hạ Thị Thiều Dao (2014), khóa luận xây dựng mô hình thực nghiệm dựa trên hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng có dạng logarit:

$$\ln Y_t = \alpha_0 + \alpha \ln K_t + \beta \ln L_t + \delta \ln H_t + u_{it}$$

Trong đó:

• Biến phụ thuộc $\ln Y$: Tốc độ tăng trưởng kinh tế, đo bằng Tổng sản phẩm địa phương (GRDP giá so sánh 2010, đơn vị: tỷ đồng).
• Biến độc lập vốn vật chất $\ln K$: Trữ lượng vốn vật chất tích lũy theo phương pháp tính của Krueger và Lindahl (2001), công thức $K_t = (1 - \lambda)K_{t-1} + I_t$, trong đó $I_t$ là vốn đầu tư toàn xã hội năm $t$, mức vốn ban đầu $K_0$ lấy bằng GDP năm 2010 và tỷ lệ khấu hao $\lambda = 5%$.
• Biến độc lập lực lượng lao động $\ln L$: Số lao động trên 15 tuổi đang làm việc trong nền kinh tế (triệu người/năm).
• Các biến đại diện cho chất lượng vốn con người ($H$):
  • $S_1$: Tỷ lệ lao động qua đào tạo đang làm việc trong nền kinh tế (%).
  • $S_2$: Tỷ lệ lao động trên 15 tuổi biết đọc, biết viết (%).
  • $S_3$: Số lượng cán bộ, nhân viên y tế đang hoạt động trong tỉnh (người).
  • $S_4$: Tuổi thọ trung bình của người lao động (tuổi).
  • $S_5$: Tỷ lệ chi tiêu ngân sách địa phương cho giáo dục trong GRDP.
  • $S_6$: Tỷ lệ chi tiêu ngân sách địa phương cho y tế trong GRDP.

Tác giả thiết lập 8 giả thuyết nghiên cứu (từ H1 đến H8) kỳ vọng tất cả các biến số trên đều có tác động đồng biến (tác động dương) đến tăng trưởng GRDP của tỉnh Bình Định.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh số liệu qua các năm và phương pháp hồi quy mô hình kinh tế lượng. Dữ liệu nghiên cứu là số liệu thứ cấp chuỗi thời gian 11 năm (2010 – 2020) với 11 quan sát, được thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Bình Định (các năm 2016, 2017, 2018), Báo cáo kinh tế - xã hội 5 năm 2016 – 2020 của Cục Thống kê Bình Định và các báo cáo nghiệp vụ của Phòng Tổng hợp – Quy hoạch, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế

Chương này tập trung diễn giải hệ thống lý thuyết nền tảng về vốn con người và tăng trưởng kinh tế. Tác giả làm rõ ba giác độ tiếp cận định lượng vốn con người trong thực nghiệm: tiếp cận theo phương diện giáo dục, tiếp cận theo phương diện y tế, và tiếp cận theo chi tiêu công của chính phủ. Chương 1 nhấn mạnh cơ chế tác động của vốn con người lên nền kinh tế qua 3 kênh truyền dẫn chính: thứ nhất, nâng cao năng suất biên của lao động và kích thích sáng tạo công nghệ; thứ hai, cải thiện thể lực và sức khỏe giúp kéo dài thời gian làm việc hữu ích và giảm tổn thất do ốm đau; thứ ba, chuyển dịch cơ cấu việc làm từ các ngành có giá trị gia tăng thấp (nông nghiệp) sang các ngành có đóng góp tỷ trọng cao (công nghiệp, xây dựng, dịch vụ). Bên cạnh đó, tác giả tổng thuật các nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu tại Việt Nam (Nguyễn Xuân Thành 2002, Lê Xuân Bá 2006, Cù Chí Lợi 2008, Nguyễn Thị Cành 2009, Trần Thọ Đạt 2011, Hạ Thị Thiều Dao 2014) nhằm chứng minh tính cấp thiết của việc đưa biến số vốn con người vào phân tích tăng trưởng cấp địa phương.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu thực nghiệm. Tác giả mô tả nguồn gốc dữ liệu 11 quan sát (2010–2020) và giải thích quy trình toán học chuyển đổi hàm Cobb-Douglas phi tuyến sang dạng tuyến tính đa biến thông qua phép logarit tự nhiên. Tác giả làm rõ cơ sở lựa chọn các biến đại diện dựa trên khuyến nghị của Ng và Leung (2004), Barro (1991), Mankiw (1992) và Ngân hàng Thế giới (World Bank 2015). Trong đó, biến trữ lượng vốn ($K$) được tính toán cẩn trọng thông qua việc ấn định mức khấu hao 5%/năm và mức GDP năm 2010 làm giá trị vốn cơ sở, giúp loại trừ sai số so với việc dùng trực tiếp dòng vốn đầu tư từng năm. Toàn bộ 8 giả thuyết từ H1 đến H8 được lượng hóa tương ứng với các hệ số hồi quy của mô hình.

Chương 3: Thực trạng tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế tỉnh Bình Định giai đoạn 2018-2020

Chương 3 bắt đầu bằng việc giới thiệu về Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định (tái lập ngày 23/3/1996 theo Quyết định số 526/QĐ-UB của UBND tỉnh; cơ cấu gồm 6 phòng chuyên môn, 2 đơn vị trực thuộc, tổng biên chế 57 cán bộ, công chức, viên chức gồm 15 nữ và 42 nam, trong đó có 9 thạc sĩ, 45 cử nhân đại học và 9 chuyên viên chính).

Nội dung trọng tâm của chương tập trung phân tích thực trạng vốn con người tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 – 2020:

• Quy mô dân số và lực lượng lao động: Năm 2020, dân số toàn tỉnh đạt 1.487.903 người, mật độ 246 người/km²; dân số trong độ tuổi lao động chiếm 58,8%. Tổng lực lượng lao động có xu hướng giảm nhẹ từ 907.259 người (năm 2018) xuống 891.238 người (năm 2019) và 869.135 người (năm 2020). Tỷ lệ lao động khu vực nông thôn giảm từ 69,3% (năm 2018) xuống 59,2% (năm 2020), phản ánh sự dịch chuyển dân cư sang thành thị.
• Cơ cấu và chất lượng lao động: Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản vẫn chiếm tỷ trọng lao động lớn nhất (37,1% năm 2018 với 328.728 lao động). Lao động qua đào tạo chiếm tỷ lệ thấp nhưng có xu hướng tăng: tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc đã qua đào tạo tăng từ 17,37% (năm 2018) lên 24,0% (năm 2020). Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề và bồi dưỡng nghề đạt lần lượt 52% (2018), 54,4% (2019) và 56% (2020). Công tác giải quyết việc làm mới duy trì ở mức cao: năm 2018 giải quyết 29.917 người; năm 2019 đạt 30.552 người; năm 2020 đạt trên 21.000 người. Hoạt động xuất khẩu lao động đưa được 605 người (2018), 735 người (2019) và 435 người (2020, đạt 54,4% kế hoạch do ảnh hưởng của dịch Covid-19).
• Các chỉ tiêu về giáo dục và y tế: Tỷ lệ lao động biết đọc, biết viết duy trì ở mức cao (96,29% năm 2018; 97,20% năm 2019; 96,51% năm 2020). Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THPT đạt 96,7% (2018), 92,9% (2019) và 98,5% (2020). Mạng lưới trường chuẩn quốc gia đạt 388 trường (2018), 379 trường (2019) và 385 trường (2020). Về y tế, số giường bệnh tăng từ 4.772 giường (2018) lên 5.038 giường (2020); toàn tỉnh có 21 bệnh viện, 1 bệnh viện da liễu, 5 phòng khám đa khoa khu vực và 159 trạm y tế xã/phường. Đội ngũ nhân lực ngành y duy trì trên 5.500 người (năm 2020 có 1.418 bác sĩ, 588 y sĩ, 2.362 điều dưỡng, 453 hộ sinh, 583 kỹ thuật viên y). Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế mở rộng mạnh mẽ từ 89,7% (2018) lên 91,6% (2019) và 95,73% (2020). Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở trẻ dưới 5 tuổi giảm từ 9,7% xuống 8,3%.
• Mức sống dân cư: Thu nhập bình quân đầu người một tháng tăng từ 3.024.000 đồng (2018) lên 3.354.600 đồng (2019) và 3.441.000 đồng (2020). Tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận đa chiều giảm từ mức trên 7% xuống 5,33% (năm 2019) và còn 4,18% (năm 2020).

Bảng tổng hợp một số chỉ tiêu phát triển vốn con người tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 – 2020 trích xuất từ văn bản:

Nhóm chỉ tiêu	Chỉ tiêu cụ thể	Năm 2018	Năm 2019	Năm 2020
Dân số & Lao động	Tổng dân số (người)	1.487.771	1.487.817	1.487.903
	Lực lượng lao động (người)	907.259	891.238	869.135
	Tỷ lệ lao động qua đào tạo (%)	17,37	21,50	24,00
	Tỷ lệ LĐ qua đào tạo/bồi dưỡng nghề (%)	52,00	54,40	56,00
	Giải quyết việc làm mới (người)	29.917	30.552	>21.000
Giáo dục	Tỷ lệ lao động biết chữ (%)	96,29	97,20	96,51
	Tỷ lệ tốt nghiệp THPT (%)	96,70	92,90	98,50
	Số trường đạt chuẩn quốc gia (trường)	388	379	385
Y tế & Mức sống	Tổng số giường bệnh (giường)	4.772	4.908	5.038
	Nhân lực ngành y (người)	5.826	5.539	5.565
	Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế (%)	89,70	91,60	95,73
	Suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi (%)	9,70	9,00	8,30
	Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều (%)	7,01	5,33	4,18
	Thu nhập bình quân đầu người (nghìn đồng/tháng)	3.024,0	3.354,6	3.441,0

Chương 4: Đánh giá chung, phương hướng và giải pháp để nâng cao chất lượng vốn con người

Chương này tổng kết các thành tựu và hạn chế nổi bật. Điểm sáng của tỉnh là phổ cập giáo dục vững chắc, mạng lưới y tế cơ sở và y tế chuyên sâu được mở rộng (đưa vào vận hành Bệnh viện Đa khoa tỉnh phần mở rộng tháng 4/2018, hoàn thành Bệnh viện Đa khoa khu vực Bồng Sơn và Trung tâm Y tế Hoài Nhơn), tỷ lệ bao phủ BHYT đạt mức cao (95,73%). Tuy nhiên, hạn chế cố hữu là chất lượng lao động chưa đáp ứng yêu cầu nhà tuyển dụng; lao động qua đào tạo chỉ đạt khoảng 24%, phần lớn thiếu kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp; cơ cấu lao động chuyển dịch còn chậm khi tỷ trọng làm nông nghiệp vẫn chiếm trên 37%.

Trên cơ sở đó, tác giả nêu các nhóm định hướng và giải pháp cụ thể:

1. Về giáo dục và đào tạo: Nâng cao chất lượng giảng dạy, khắc phục tình trạng bỏ học và dạy thêm học thêm sai quy định; thực hiện đồng bộ xã hội hóa giáo dục; thực hiện hiệu quả chính sách tín dụng ưu đãi học sinh, sinh viên và đầu tư ký túc xá.
2. Về y tế và chăm sóc sức khỏe: Chủ động thực hiện y tế dự phòng, triển khai Chương trình phòng chống dịch COVID-19 (giai đoạn 2022-2023); nâng cao y đức; đẩy nhanh tiến độ đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế tuyến huyện và xã; đấu thầu công khai minh bạch thuốc và vật tư y tế.
3. Về an sinh xã hội và thị trường lao động: Thực hiện chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà 3 tháng cho người lao động trong các khu công nghiệp (mức 1.000.000 đồng/tháng cho lao động quay lại thị trường và 500.000 đồng/tháng cho lao động đang làm việc trong 6 tháng đầu năm 2022); triển khai các gói tín dụng chính sách qua Ngân hàng Chính sách xã hội để hỗ trợ giải quyết việc làm.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả phân tích số liệu, khóa luận đã lượng hóa bức tranh toàn diện về các mặt lượng và chất của nguồn nhân lực tỉnh Bình Định trong giai đoạn bản lề 2018 – 2020:

• Về quy mô lực lượng: Tổng lực lượng lao động giảm nhẹ từ 907.259 người xuống 869.135 người, nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng trưởng đều đặn từ 17,37% lên 24,0% (đào tạo và bồi dưỡng nghề đạt 56% năm 2020).
• Về điều kiện giáo dục và y tế: Tỷ lệ biết chữ bình quân đạt 96,3% - 97,2%, cao hơn 1,4% so với bình quân cả nước và cao hơn 1% so với vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Hạ tầng y tế tăng thêm 266 giường bệnh trong 3 năm, nâng tỷ lệ tham gia BHYT lên 95,73% và kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 4,18%.
• Về mặt chính sách thực tiễn: Khóa luận đề xuất được hệ thống giải pháp gắn với thực tế điều hành của Sở Kế hoạch và Đầu tư, tiêu biểu là các gói hỗ trợ tiền thuê nhà cho lao động công nghiệp phục hồi sau dịch Covid-19 và cơ chế vay vốn tạo việc làm.

Đóng góp tự thân của nghiên cứu thể hiện ở việc tác giả đã trực tiếp tiếp cận nguồn số liệu hành chính nội bộ tại các phòng chuyên môn của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định kết hợp niên giám thống kê, tạo lập bộ dữ liệu chuỗi 11 năm (2010–2020) để kiểm định vai trò của các biến số giáo dục, y tế đối với tăng trưởng kinh tế địa phương, bổ sung bằng chứng thực nghiệm về vốn con người cấp tỉnh tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự nhận diện các giới hạn nghiên cứu chính sau:

• Hạn chế về dữ liệu và số lượng quan sát: Bộ số liệu thứ cấp phục vụ mô hình hồi quy chuỗi thời gian chỉ thu thập được 11 năm (tương ứng 11 quan sát từ 2010 đến 2020), do tác giả gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận và xử lý số liệu thống kê lịch sử đồng nhất ở cấp địa phương. Số lượng quan sát nhỏ là hạn chế lớn về mặt kỹ thuật kinh tế lượng.
• Hạn chế về chỉ tiêu đo lường: Do giới hạn nguồn dữ liệu cấp tỉnh, tác giả phải sử dụng các chỉ tiêu đo lường đại diện gián tiếp cho vốn con người (như tỷ lệ biết chữ, số lượng cán bộ y tế, tỷ lệ chi tiêu ngân sách) thay vì các thước đo trực tiếp phản ánh năng suất thực tế hay số năm đi học bình quân chuẩn hóa theo chất lượng.
• Hướng mở nghiên cứu: Đề tài cần được mở rộng chuỗi thời gian quan sát dài hơn hoặc chuyển sang tiếp cận dữ liệu bảng (panel data) cấp huyện/thị xã/thành phố trực thuộc tỉnh Bình Định, đồng thời xem xét phân tích sâu hơn độ trễ tác động của chi tiêu công cho giáo dục và y tế đến tăng trưởng kinh tế địa phương.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên ngành Kinh tế, Kinh tế Đầu tư, Kinh tế Phát triển: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình ứng dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng có biến vốn con người, đặc biệt là phương pháp tính toán trữ lượng vốn vật chất ($K$) theo mô hình tích lũy của Krueger và Lindahl với mức khấu hao giả định 5%.
• Người làm nghiên cứu thực nghiệm cấp địa phương: Tài liệu hệ thống hóa khung bảng biểu thống kê chi tiết về lao động, việc làm, cơ cấu nghề nghiệp, các chỉ số giáo dục và y tế của tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 – 2020, làm nguồn dẫn chứng thứ cấp đáng tin cậy.
• Cán bộ hoạch định chính sách tại Sở Kế hoạch và Đầu tư: Nội dung phân tích tổ chức bộ máy và đánh giá thực trạng nguồn nhân lực tại Chương 3 cung cấp góc nhìn tham mưu hữu ích cho công tác xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và phân bổ nguồn lực đầu tư công cho an sinh xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng mô hình kinh tế lượng nào để đánh giá tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế?
Khóa luận sử dụng mô hình hồi quy dựa trên hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng dạng logarit tự nhiên: $\ln Y_t = \alpha_0 + \alpha \ln K_t + \beta \ln L_t + \delta \ln H_t + u_{it}$. Trong đó, $Y$ là GRDP so sánh năm 2010, $K$ là trữ lượng vốn vật chất (tính tích lũy với tỷ lệ khấu hao $\lambda = 5%$), $L$ là quy mô lao động trên 15 tuổi, và $H$ là vectơ các biến đại diện chất lượng vốn con người gồm giáo dục, y tế và chi tiêu công.

2. Tỷ lệ lao động qua đào tạo của tỉnh Bình Định biến động như thế nào trong giai đoạn 2018 - 2020?
Theo số liệu thống kê trong văn bản, tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc đã qua đào tạo tăng từ 17,37% năm 2018 lên 24,0% năm 2020. Xét theo chỉ tiêu lao động qua đào tạo nghề và bồi dưỡng nghề, tỷ lệ này đạt 52% (năm 2018), 54,4% (năm 2019) và 56% (năm 2020).

3. Tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận đa chiều và thu nhập bình quân đầu người của tỉnh thay đổi ra sao trong văn bản?
Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của Bình Định giảm liên tục: từ mức trên 7% (năm 2018) xuống 5,33% (năm 2019) và còn 4,18% (năm 2020). Song song đó, thu nhập bình quân đầu người một tháng tăng từ 3.024.000 đồng (năm 2018) lên 3.354.600 đồng (năm 2019) và đạt 3.441.000 đồng (năm 2020).

4. Dữ liệu thực nghiệm của khóa luận được thu thập trong bao nhiêu năm và từ những nguồn nào?
Dữ liệu nghiên cứu bao gồm chuỗi thời gian 11 năm (2010 – 2020) với 11 quan sát, được thu thập từ 3 nguồn chính: Niên giám thống kê tỉnh Bình Định (các năm 2016, 2017, 2018), Báo cáo kinh tế và xã hội Bình Định 5 năm 2016 – 2020, và các hồ sơ số liệu từ Phòng Tổng hợp – Quy hoạch thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Định.

5. Tác giả đề xuất biện pháp hỗ trợ trực tiếp nào cho người lao động bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh trong năm 2022?
Tác giả đề xuất thực hiện chính sách hỗ trợ 3 tháng tiền thuê nhà cho người lao động trong các khu công nghiệp, khu chế xuất và khu vực kinh tế trọng điểm trong 6 tháng đầu năm 2022. Mức hỗ trợ cụ thể là 1.000.000 đồng/tháng đối với lao động quay trở lại thị trường và 500.000 đồng/tháng đối với lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phạm Thị Khánh Ly đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò của vốn con người đối với tăng trưởng kinh tế, đồng thời phản ánh chi tiết thực trạng lao động, giáo dục, y tế và mức sống tại tỉnh Bình Định giai đoạn 2018 – 2020. Mặc dù gặp hạn chế nhất định về chuỗi dữ liệu kinh tế lượng 11 năm, công trình đã cung cấp bức tranh số liệu xác thực, chỉ rõ điểm nghẽn về tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp (24%) và sự chậm trễ trong chuyển dịch cơ cấu việc làm nông nghiệp. Các giải pháp do tác giả đề xuất bám sát thẩm quyền quản lý nhà nước của Sở Kế hoạch và Đầu tư, đem lại giá trị tư liệu thực tiễn cho nghiên cứu kinh tế phát triển cấp tỉnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN CON NGƯỜI ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Vốn con người 1. Khái niệm vốn con người (Human Capital) Smith (1976) là người đầu tiên đưa ra khái niệm về vốn con người. Theo Smith, vốn con người là những năng lực hữu ích mà các thành viên của một xã hội có được.

Những năng lực này có được từ việc cá nhân đầu tư vào học tập và tiếp thu được những kiến thức từ quá trình giáo dục đào tạo. Năng lực hữu ích mang lại những cơ hội tốt hơn cho chính cá nhân đó, đồng thời còn góp phần nâng cao chất lượng sống của cộng đồng. Theo Schultz (1961), vốn con người là những kiến thức, kĩ năng, năng lực và các đặc tính thuộc về cá nhân có thể tạo điều kiện cho việc tạo ra các phúc lợi thuộc về cá nhân, xã hội và kinh tế. Khái niệm này nhấn mạnh vốn con người nằm trong một quá trình thay đổi liên tục từ lúc cá nhân sinh.

Vốn con người hay vốn nhân lực là nguồn của các thói quen, kiến thức, thuộc tính xã hội và tính cách (bao gồm cả sự sáng tạo) thể hiện ở khả năng thực hiện lao động để tạo ra giá trị kinh tế. Vốn con người được gọi là “vốn” vì khi con người được nhìn nhận giống như một yếu tố đầu vào trong sản xuất và đầu tư vào con người được chứng minh là mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội cao hơn so với đầu tư vào những nguồn lực khác. Vốn con người là hữu hình khi được đo lường bằng số lượng lao động nhưng cũng là vô hình khi đo lường bằng kiến thức, khả năng mà con người đưa vào để tạo ra sản phẩm. Thước đo đại diện cho nguồn vốn con người khá đa dạng, xuất phát từ bản chất nhiều mặt của nguồn vốn con người.

Trong đó, ba cách tiếp cận định lượng để đưa ra biến đại diện phù hợp cho nguồn vốn con người bao gồm: Tiếp cận bằng phương diện giáo dục, tiếp cận bằng phương diện y tế, và cuối cùng là chi tiêu của chính phủ cho vốn con người. Quan điểm thứ nhất về nguồn vốn con người nhấn mạnh vào kiến thức và kỹ năng mà một người đạt được thông qua các hoạt động đào tạo và quá trình tích lũy, chẳng hạn như thông qua các loại hình đào tạo bắt buộc, đào tạo sau trung học, hay đào tạo nghề (Fuente & Ciccone, 2002; Alan & cộng sự, 2008). Quan điểm thứ hai liên quan mật thiết với định hướng sản xuất của nguồn vốn con người (Production-Oriented Perspective of Human). Theo quan điểm này, nguồn vốn con người được định nghĩa là một nguồn lực cơ bản tạo ra năng suất kinh tế (Romer, 1990).

Gần đây, nguồn vốn con người được Frank và Bemanke (2007) định nghĩa là sự kết hợp các yếu tố như: Giáo dục (Education), kinh nghiệm (Experience), đào tạo (Training), sự hiểu biết (Intelligence), năng lượng để làm việc (Energy), thói quen làm việc (Work habits), độ 5 tin cậy (Trustworthiness) và năng lực tự quyết định (Initiative) có ảnh hưởng đến giá trị của sản phẩm cận biên của người đó. Sheffin (2003) định nghĩa nguồn vốn con người là mức độ kỹ năng và kiến thức thể hiện trong khả năng lao động để tạo ra giá trị kinh tế. Rodriguez và Loomis (2007) định nghĩa nguồn vốn con người là kiến thức, kỹ năng, năng lực và đặc điểm của cá nhân tạo điều kiện cho việc tạo ra phúc lợi cá nhân, xã hội và tổng thể nền kinh tế. Đặc điểm của vốn con người Vốn con người là duy nhất và khác với bất kỳ vốn khác.

Nó là cần thiết cho các công ty để đạt được mục tiêu, phát triển và vẫn đổi mới. Các công ty có thể đầu tư vào vốn nhân lực chẳng hạn thông qua giáo dục và đào tạo cho phép cải thiện mức độ chất lượng và sản xuất Hiểu một cách đon giản, vốn con người là kết quả của quá trình đầu tư vào các hoạt động nhằm nâng cao năng xuất lao động cá nhân như giáo dục, y tế, đào tạo tại chỗ và nó có năm đặt trưng sau: Thứ nhất, vốn con người là một loại hàng hóa bất khả thương. Cho dù bẩm sinh hay có được tự do học tập, rèn luyện, nhưng kĩ năng và kiến thức đều hàm chứa trong cá nhân mỗi con người. Vì con người không phải là hàng hóa (ngoại trừ trong chế độ chiếm hữu nô lệ), nên không có thị trường cho phép mua bán tài sản vốn con người.

Thứ hai, mặc dù vốn con người là một tài sản cá nhân, nhưng không phải lúc nào con người cũng có thể kiểm soát các kênh và cách thức để có được thứ tài sản này. Trong những năm đầu của cuộc đời, các quyết định liên quan đến vốn con người không do chủ nhân của nó mà do cha mẹ, thầy giáo, chính phủ và cả xã hội nắm giữ thông qua các thể chế giáo dục và xã hội. Đến khi con người trưởng thành, có thể tự chủ và độc lập trong cuộc sống, thì họ có quyền quyết định quá trình đầu tư vào vốn con người của mình. Thứ ba, vốn con người có cả mặt lượng lẫn mặt chất, mặt dù chúng ta dễ dàng định lượng số năm đi học của một cá nhân, nhưng đầu tư vào vốn con người không hề đồng nhất về chất Thứ tư, vốn con người vừa mang tính cộng đồng, vừa mang tính cá biệt.

Kiến thức có thể mang tính cộng đồng nếu con người sử dụng chúng trong nhiều hoạt động và nếu chúng được truyển từ người này sang người khác một cách dễ dàng mà không làm giảm nhiều giá trị. Ngược lại, vốn con người trở nên cá biệt nếu người trở nên cá biệt nếu người ta chỉ sử dụng nó trong một số ít hoạt động và nếu việc làm tan rã mối quan hệ giữa người lao động (chủ thể mang vốn con người) và công ty gây ra những mất mát to lớn. 6 Cuối cùng, vốn con người chứa đựng cả những hiệu ứng ngoại sinh. Khi nói đến các hiệu ứng lan tỏa, một mặt chúng ta có thể hiểu rằng cá nhân này có thể tác động tới năng suất lao động của các cá nhân khác và tác động đến lợi suất của vốn vật chất, mặt khác với khả năng nhất định, mỗi cá nhân có thể làm việc năng xuất hơn trong một môi trường có mức vốn con người cao.

Khía cạnh này của vốn con người giải thích cho việc hình thành cũng như vai trò quyết định của những trung tâm vốn con người cao như các trường đại học, các thành phố, trung tâm nghiên cứu hay tổ hợp các hang công nghệ cao, đối với sự phát triển và tiến bộ của kiến thức, công nghệ và tăng trưởng kinh tế. Vai trò của vốn con người Trong điều kiện nền kinh tế tri thức và quá trình toàn cầu hoá, yếu tố vốn hữu hình tuy còn giữ vài trò quan trọng nhưng không như trong giai đoạn công nghiệp hoá, Thay vào đó vai trò của vốn vô hình mà đặc biệt là vốn con người ngày càng lớn hơn. Đây là nguồn vốn rất quan trọng với các công ty vì được tính vào giá trị của họ, và hình thành nên vốn vô hình của quốc gia. Vốn con người đóng vai trò ngày càng quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế: (1) đó là các kỹ năng được tạo ra bởi giáo dục và đào tạo, vốn con người là yếu tố của quá trình sản xuất kết hợp với vốn hữu hình và các lao động “thô” (không có kỹ năng) để tạo ra sản phẩm, mức độ kiến thức sẽ quyết định mức lương và đó là kiến thức để tạo ra công nghệ, một yếu tố cơ bản của phát triển kinh tế; (2) Sức khỏe của nguồn vốn lao động là khả năng cống hiến sức mình cho sản xuất, sức khỏe tốt năng suất lao động sẽ tăng, thời gian làm việc tạo ra sản phẩm cho nền kinh tế sẽ tăng lên; (3) Lực lượng lao động là yếu tố tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế.

Ngoài ra, người ta đã đưa vốn con người như một yếu tố đầu vào để phân tích tăng trưởng kinh tế và đã chỉ ra ảnh hưởng tích cực của nó giống như vốn hữu hình nhưng mức độ ngày càng lớn hơn. Tuy nhiên, nếu đầu tư hình thành vốn con người chưa tốt không hiệu quả thì nguồn vốn này không tác động tích cực mà lại làm giảm tăng trưởng. Theo cách tiếp cận thu nhập GDP của nền kinh tế bằng tổng thu nhập của mọi người trong nền kinh tế, khi thu nhập của mọi người tăng lên cũng làm tăng chỉ tiêu này. Thực tế phát triển kinh tế của nhiều nước trên thế giới đã cho thấy tầm quan trọng của vốn con người.

Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh, hay sự phục hồi kinh tế nhanh của Tây Âu nhờ vào nguồn nhân lực chất lượng cao chứ không phải tài nguyên. Với các nước đang phát triển dù có nhiều tài nguyên nhưng thiếu lao động có chất lượng nên sự phát triển chậm. Mặt khác, các nước đang phát triển cố gắng thu hút thêm nguồn vốn hữu hình từ bên ngoài để tăng cường cơ sở vật chất cho sự phát triển, tuy nhiên do trình độ quản lý kém do thiếu nhân lực chất lượng cao nên hiệu quả sử dụng vốn huy động thấp đã không cho phép phát triển nhanh kinh tế ở đây. 7 Sự gia tăng vốn con người dẫn tới mức năng suất cao, ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế và do đó các nhà chính trị và hoạch định chính sách đều cố gắng hành động nhằm tạo ra vốn con người cho quốc gia.

Lucas (1988) đưa ra giới thiệu phạm trù tăng trưởng nội sinh dựa vào tích luỹ vốn con người. Qua mô hình hàm sản xuất mà Lucas (1988), Barro and Sala-i-Martin (1995) xây dựng có dạng: Y = K α (uH) 1-α. Ở đây u là thời gian dành cho sản xuất, H là vốn con người và sản lượng quốc gia Y phụ thuộc và nó. Vốn con người được tích luỹ bằng kiến thức và kinh nghiện thu nhận được trong đào tạo và cuộc sống, đó cũng là yếu tố quan trong nhất hình thành vốn con người.

Ở đây γH là tỷ lệ tăng trưởng của vốn con người cho cá nhân điển hình (do tổng hợp từ các cá nhân nên γH cũng biểu hiện tỷ lệ tăng trưởng của vốn con người vĩ mô, 1-u là thời gian dành cho học tập, B là mức độ kiến thức biến đổi thành vốn con người, δ là sự giảm giá của vốn con người. Cốt lõi của mô hình tăng trưởng nội sinh đó là lợi suất không đổi theo quy mô gắn với việc tạo ra các yếu tố đầu vào, tư bản hữu hình và vốn con người.