Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan về thương mại quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài và mối quan hệ với tài khóa. Chương 3: Các bằng chứng nghiên cứu về tác động của thương mại quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài đến tài khóa. Sử dụng mô hình kinh tế lượng xem xét tác động của thương mại quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài đến tài khóa các nước khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Kết luận và một số kiến nghị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 CHƢƠNG 2.
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Tổng quan về thƣơng mại quốc tế, đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài và mối quan hệ với tài khóa 2.1 Tổng quan về thƣơng mại quốc tế và mối quan hệ với tài khóa 2.1 Khái niệm Năm 1621 Thomas Mun đã nói “thương mại là một hòn đá thử vàng với sự phồn thịnh của quốc gia”. Chủ nghĩa trọng thương cho rằng: “Thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia mà trong trao đổi phải có bên thua và bên được”. Theo Wasserman và Haltman, "Thương mại quốc tế bao gồm các giao dịch giữa người cư trú của các nước khác nhau".2 Vai trò của hoạt động thƣơng mại quốc tế Thương mại quốc tế là động lực đế phát triển kinh tế GDP của một quốc gia được xác định theo phương pháp chi tiêu và luồng sản phẩm theo công thức: GDP = C + I + G + (X-M) Trong đó GDP (tổng sản phẩm quốc nội), C (chi tiêu tiêu dùng cá nhân), I (tổng chi phí đầu tư tư nhân trong nước), G (chi tiêu chính phủ), và X - M (kim ngạch xuất khẩu ròng). Như vậy theo công thức trên tổng thu nhập quốc dân phụ thuộc rất lớn vào hoạt động xuất nhập khẩu (hay ngoại thương) của nước đó.
Đặc biệt là xuất khẩu, song xuất khẩu lại phụ thuộc vào nhập khẩu, vì thế giải quyết mối quan hệ giữa xuất khẩu và nhập khẩu là vấn đề phức tạp nhưng rất quan trọng vì nó sẽ tác động tích cực hay tiêu cực đến tăng trưởng và phát triển kinh tế. Để đánh giá tác động của ngoại thương vào tăng trưởng tổng sản phẩm quốc dân người ta sử dụng mối quan hệ tương quan giữa kim ngạch xuất khẩu với GDP, kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu so với GDP và tương quan xuất khẩu so với LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 nhập khẩu. Ngoài ra ảnh hưởng đó còn được tính toán bởi chỉ tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu và tăng trưởng xuất khẩu vào 1% tăng trưởng GDP. Thương mại quốc tế thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi quốc gia theo hướng tích cực Xu hướng có tính quy luật chung của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Muốn chuyển một nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp đều phải trải qua các bước: Chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công- nông nghiệp để từ đó chuyển sang nền kinh tế công nghiệp phát triển. Nội dung cụ thể của xu thế này thể hiện ở tỷ trọng nông nghiệp có xu hướng ngày càng giảm đi trong khi đó tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ ngày càng tăng trong tổng GDP, giai đoạn đầu tốc độ tăng của công nghiệp sẽ cao hơn dịch vụ, nhưng giai đoạn sau, khi nền kinh tế đã phát triển cao, thì dịch vụ sẽ tăng nhanh hơn. Cải thiện cán cân thanh toán quốc tế Cán cân thanh toán quốc tế là bản quyết toán tổng hợp toàn bộ các mối quan hệ kinh tế đối ngoại của một nước, bao gồm các luồng hàng hóa, dịch vụ và luồng vốn giữa các nước đó với các nước khác trong một thời kỳ nhất định. Như vậy, cán cân thanh toán quốc tế là tấm gương phản chiếu mọi hoạt động kinh tế đối ngoại của một nước với các nước khác và do đó nó đã được các nước có nền kinh tế mở sử dụng như một công cụ đắc lực để phân tích và quản lý vĩ mô các hoạt động kinh tế đối ngoại.
Nếu hoạt động xuất nhập khẩu ổn định, cán cân thanh toán an toàn thì sẽ giúp ổn định kinh tế vĩ mô của một quốc gia, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp, tâm lý yên tâm làm ăn, sinh sống cho người dân. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập Có thể nói đây là tác động có ý nghĩa quan trọng nhất bởi mục tiêu cuối cùng của sự tăng trưởng là con người, hướng tới con người. Con người vừa là động lực vừa là mục tiêu của sự phát triển. Hoạt động ngoại thương thông qua cách giải quyết quan hệ xuất khẩu- nhập khẩu có tác động trực tiếp đến việc làm và do đó tác động đến thu nhập và mức sống thực tế của người dân.
Đối với các nước đang phát triển thường có dân số đông, lao động dư thừa nhiều, nhất là lao động của nền sản xuất hàng hóa còn kém, vốn đầu tư cho phát triển thiếu. Vì thế, nên hướng sản xuất hàng hóa xuất khẩu vào những ngành sử dụng lợi thế của đất nước. Khi xuất khẩu tăng trưởng thường kéo theo sự gia tăng sản xuất trong nước. Cầu lao động tăng nhanh dẫn tới giải quyết công ăn việc làm cho phần lớn lao động dư thừa.
Người lao động có việc làm tức là có thu nhập, bởi vậy mức sống của họ được cải thiện đáng kể.3 Mối quan hệ giữa thƣơng mại quốc tế và tài khóa Đối với thu ngân sách Thương mại quốc tế thể hiện thông qua hoạt xuất nhập khẩu và hoạt động này mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước thông qua thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu, thuế tiêu thu đặc biệt. Khi chính phủ sử dụng chính sách tài khóa thông qua chính sách thuế để hạn chế nhập khẩu hay khuyến khích xuất khẩu sẽ tác động đến làm mở rộng hay thu hẹp hoạt động thương mại quốc tế. Đến lượt mình, việc gia tăng hay thu hẹp hoạt động thương mại sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu của ngân sách nhà nước từ các khoản thu từ hoạt động ngoại thương. Thông thường, chính phủ các nước sẽ áp dụng mức thuế suất cao đối với các hàng hóa nhập khẩu để bảo hộ nền sản xuất trong nước.
Đối với các mặt hằng xa xỉ, các mặt hàng mà chính phủ các nước hạn chế sử dụng như: rượu, bia, thuốc lá, mỹ phẩm cao cấp, Ôtô. bên cạnh thuế nhập khẩu cao còn theo đó là mức thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt không nhỏ. Khi hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu gia tăng có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 thể làm giảm lượng hàng hóa, dịch vụ sản xuất trong nước, điều này xuất phát từ tâm lý “sính ngoài” của người dân. Và điều này có thể làm giảm nguồn thu của ngân sách nhà nước đối với các mặt hàng sản xuất trong nước.
Đối với hoạt động xuất khẩu, Chính phủ các quốc gia thường áp dụng các mức thuế xuất thấp nhằm khuyến khích xuất khẩu. Việc sử dụng chính sách thuế để gia tăng xuất khẩu làm giảm nguồn thu của ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, các doanh nghiệp trong nước khi xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ ra nước ngoài sẽ có lợi nhuận cao hơn so với tiêu thụ trong nước. Các doanh nghiệp có thị trường tiêu thụ nước ngoài thường có doanh số cao hơn so với các doanh nghiệp chỉ tiêu thụ trong nước.
Doanh số, lợi nhuận của các doanh nghiệp gia tăng làm tăng khoản thu của ngân sách nhà nước từ thuế thu nhập doanh nghiệp. Khi trình độ kỹ thuật, công nghệ trong nước còn lạc hậu, cùng với sự quản lý yếu kém của bộ máy nhà nước dẫn đến tình trạng xuất khẩu nguyên liệu thô từ tài nguyên thiên nhiên. Xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên đóng góp nguồn thu rất lớn vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên xuất khẩu nguyên liệu thô từ tài nguyên khoán sản đang là mối lo của các quốc gia, về lâu dài chính phủ các nước đang có chính sách thu hút vốn đầu tư cho các ngành công nghiệp nặng để hạn chế xuất khẩu thô các tài nguyên thiên nhiên.
Đối với chi ngân sách Cameron (1978) cho rằng nền kinh tế mở có tỷ lệ tập trung công nghiệp, trong đó có xu hướng thúc đẩy tổ chức công đoàn cao, phạm vi lớn hơn cho thương lượng tập thể, và liên minh lao động mạnh hơn và nhu cầu lớn hơn trong chi tiêu của chính phủ cho an sinh xã hội, lương hưu, bảo hiểm thất nghiệp, đào tạo nghề …. Điều này sẽ dẫn đến nhu cầu lớn hơn cho sự thay đổi của chính phủ có ý định giảm thiểu rủi ro bên ngoài. Hoạt động thương mại quốc tế gia tăng, đòi hỏi chính phủ các nước phải gia tăng chi tiêu để thực hiện chức năng quản lý. Mở cửa thương mại mang lại nhiều lợi ích không thể chối cãi cho nền kinh tế nước chủ nhà.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, các quốc gia cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề phát sinh đòi hỏi phải mở LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 rộng chi tiêu. Các vấn nạn về buôn lậu, trốn thuế, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng. Đứng trước tình trạng đó, chính phủ các nước phải tăng cường công tác quản lý, tăng chi tiêu cho việc thực hiện cải cách các thủ tục hành chính, tăng chi phí quản lý cho bộ máy nhà nước. Những lợi ích của thương mại quốc tế được thực hiện dựa trên lợi thế so sánh, trong đó có sự thay đổi vị trí của các yếu tố giữa các ngành và do đó phân phối lại thu nhập.
Điều này dẫn đến tình trạng thất nghiệp ngày càng tăng, giá của các mặt hàng cơ bản như thực phẩm cao hơn, chi phí sản xuất cao hơn cho nhà sản xuất (vì đang buộc phải sản xuất với giá thế giới),. Hơn nữa, thương mại quốc tế dẫn đến những biến động về giá cả thế giới gây ra biến động lớn trong thu nhập và giá cả tương đối, từ đó gây tổn thương cho người dân nghèo trong xã hội (Ngân hàng Thế giới (1986 và 1990) đã thừa nhận rằng các chính sách điều chỉnh cơ cấu dẫn đến sự gia tăng tạm thời trong tình trạng thất nghiệp và nghèo đói.) Để giảm thiểu những tác động của thị trường, khu vực công có thể bị buộc phải tăng cường chi tiêu xã hội như trợ cấp hàng hóa cơ bản, cung cấp các khoản trợ cấp tạm thời cho nhà sản xuất, tài trợ các chương trình đào tạo lại cho những người thất nghiệp, cung cấp trợ cấp thất nghiệp.