chương 1 Tóm lại, Thị trường chứng khoán cũng có những thay đổi bất thường lúc sôi động lúc trầm lắng. Cùng với sự sôi động - trầm lắng của thị trường là tâm trạng, cảm xúc trái chiều của nhà đầu tư: lạc quan có, bi quan có, hy vọng có, hối tiếc có - tất cả mọi cảm giác đều có thể tồn tại trong cùng một nhà đầu tư tại các thời điểm khác nhau hoặc trong vài nhà đầu tư hoặc một nhóm nhà đầu tư tại cùng một thời điểm Nhìn chung, lý thuyết tài chính hành vi không phải là một trường phái tài chính chính thống, còn ở dạng sơ khai và có nhiều vấn đề gây tranh cãi. Tuy nhiên, nó đã giúp giải thích được các hiện tượng bất thường trên thị trường tài chính như bong bóng đầu tư và sự sụp đỗ của thị trường mà lý thuyết tài chính truyền thống không thể LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 giải thích được. Mặc dù vậy, lý thuyết tài chính hành vi không phải là phương thức đầu tư kỳ diệu nhưng nó sẽ giúp cho nhà đầu tư thận trọng hơn với hành vi của mình và tránh được những sai lầm khi ra quyết định đầu tư LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 CHƯƠNG 2: NHẬN DIỆN THIÊN LỆCH HÀNH VI 2.
THIÊN LỆCH DO ÁC CẢM MẤT MÁT, THUA LỖ (Loss Aversion Bias) 2. Mô tả chung: Thiên lệch do ác cảm với mất mát thua lỗ đã được Kahneman và Tversky đưa ra vào năm 1979 là một phần của lý thuyết triển vọng. Kahneman và Tversky đã đưa ra lý thuyết mô tả cách mà người ta hành xử khi đối mặt với sự lựa chọn trong điều kiện không chắc chắn. Hàm giá trị cho thấy có sự không cân xứng giữa giá trị mà người ta thu được và mất đi.
Sự không hài lòng mà người ta cảm nhận từ việc thua lỗ là lớn hơn sự hài lòng khi kiếm được lợi nhuận. Sự bất cân xứng trong đánh giá này được gọi là Thiên lệch do ác cảm với mất mát, thua lỗ. Một cuộc kiểm tra thực nghiệm chỉ ra rằng sự thua lỗ mất mát có trọng số gấp 2 lần lợi ích tăng thêm, mất 1 đồng buồn phiền gấp 2 lần niềm vui khi nhận được 1 đồng (Kahneman và Tversky, 1991- trích Johnsson, Lindblom và Platan, 2002). Thiên lệch do ác cảm với mất mát, thua lỗ nói đến thực tế rằng con người có khuynh hướng nhạy cảm đối với việc giảm sự giàu có hơn là gia tăng sự giàu có.
Điều này có thể diễn tả hiện tượng, người ta có xu hướng mạo hiểm đầu tư vào sự thua lỗ trong khi có thể bán chúng hoặc có lợi nhuận từ sớm hơn vì nhà đầu tư luôn nghĩ rằng, những cổ phiếu bị lỗ sẽ nhanh chóng tốt trở lại, họ cảm thấy tiếc nuối khi phải bán chúng. Vì thế khi đối mặt với tình trạng thua lỗ, họ càng kỳ vọng vào lợi nhuận trong tương lai và thể hiện sự liều lĩnh của mình. Thiên lệch này lý giải cho việc giữ cổ phiếu lỗ quá lâu. Thiên lệch do ác cảm với thua lỗ liên quan đến các yếu tố khác.
Một trong số chúng được gọi là hiệu ứng Endowment. Nó hàm ý rằng khi người ta sở hữu một thứ gì đó, họ sẽ gán cho nó một giá trị cao hơn trước khi sở hữu. Hiệu ứng Endowment khiến người ta gán nhiều trọng số cho việc thua lỗ hơn là lời. Sự tồn tại của Thiên lệch do ác cảm với mất mát, thua lỗ khiến cho người ta chịu tác động bởi sự thiên lệch nguyên trạng (Status quo Bias).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 Thiên lệch nguyên trạng (Status quo bias) là sự thiên lệch về nhận thức đối với việc giữ nguyên hiện trạng. Nói cách khác, con người có xu hướng không thay đổi hành vi đã thiết lập trừ phi có động cơ thay đổi thúc ép 2. Tác động của thiên lệch do ác cảm với mất mát thua lỗ: Ác cảm do thiên lệch không thể chấp nhận trong việc ra quyết định tài chính. Trái ngược với những gì nhà đầu tư muốn: gia tăng rủi ro, lợi nhuận thấp.
Các nhà đầu tư nên chấp nhận rủi ro để gia tăng lợi nhuận chứ không phải để giảm thiểu thiệt hại. Việc những người thua nắm giữ và người chiến thắng bán đi sẽ phải gánh chịu sự phá vỡ danh mục đầu tư. • Ác cảm do mất mát thua lỗ là nguyên nhân các nhà đầu tư nắm giữ các chứng khoán thua lỗ quá lâu. Họ nắm giữ khoản đầu tư thua lỗ với hy vọng rằng có thể giành lại những gì đã mất.
Hành vi này gây ra hậu quả tiêu cực cho lợi nhuận của danh mục đầu tư. • Ác cảm do mất mát thua lỗ là nguyên nhân các nhà đầu tư bán các chứng khoán đang tăng giá quá nhanh do sự sợ hãi lợi nhuận của họ sẽ giảm đi trừ phi là họ bán nó. Hành vi này giới hạn tiềm năng của danh mục đầu tư và có thể dẫn đến nhà đầu tư thực hiện quá nhiều giao dịch với mức lợi nhuận thấp hơn. • Ác cảm do mất mát thua lỗ là nguyên nhân các nhà đầu tư vô tình nhận lấy nhiều rủi ro hơn nếu họ loại trừ sự đầu tư này để đầu tư cái khác tốt hơn (hoặc giữ tiền mặt) • Thiên lệch này là nguyên nhân làm các nhà đầu tư nắm giữ danh mục không cân xứng.
Ví dụ, nếu một vài vị thế bị giảm giá thì nhà đầu tư không sẵn lòng bán do ác cảm với mất mát thua lỗ. Và sự không cân xứng có thể xảy ra. Nếu không có sự cân đối lại hợp lý thì sự phân bổ không hợp lý đối với mục tiêu dài hạn của nhà đầu tư, dẫn đến lợi nhuận không tối ưu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
THIÊN LỆCH DO ÁC CẢM VỚI HỐI TIẾC (Regret Aversion Bias) 2. Mô tả: Con người có khuynh hướng cảm nhận nỗi đau của sự hối tiếc khi phạm sai lầm, dù sai lầm nhỏ. Họ cảm thấy hết sức ăn năn, hối hận về một quyết định dẫn đến kết quả tồi tệ. Và một khi họ mắc sai lầm và thua lỗ, mong ước lớn nhất của họ là giá cả phục hồi như lúc ban đầu mà họ đầu tư.
Vì thế, nó ảnh hưởng đến việc ra quyết định của con người bởi vì để tránh nỗi đau về sự hối tiếc, người ta có thể thay đổi hành vi của họ theo những cách thức mà trong vài trường hợp được xem như là phi lý. Thiên lệch do ác cảm với hối tiếc giúp giải thích một thực tế rằng nhà đầu tư trì hoãn bán cổ phiếu đang giảm giá và nhanh chóng bán cổ phiếu khi giá tăng (Shefrin và Stamman, 1985 – trích Johnsson, Lindlom và Platan, 2002). Có thể hiểu một cách đơn giản rằng nhà đầu tư tránh việc bán cổ phiếu khi giá giảm nhằm không phạm phải sai lầm để sau này hối tiếc trong trường hợp giá cổ phiếu tăng lại. Họ bán cổ phiếu khi giá tăng để không cảm thấy hối tiếc nếu cổ phiếu giảm giá ngay sau đó.
Hành vi này được dẫn chứng bằng cách sử dụng dữ liệu thương mại của Ferris, Haugen và Makhija (1988) và Odean (1996). Thiên lệch do mâu thuẫn về nhận thức (Cognitive Dissonance Bias) : Đó là sự xung đột về nhận thức mà con người trải qua khi họ đưa ra bằng chứng để công nhận rằng niềm tin hoặc giả định của họ trước đây là sai. Thiên lệch do mâu thuẫn về nhận thức có thể được phân loại như một dạng của nỗi đau về sự hối tiếc, sự hối tiếc về những gì mình đã từng tin tưởng lại là không đúng. Lý thuyết Festinger (1957 – trích Johnsson, Libblom và Platan, 2002) đánh giá rằng con người có khuynh hướng hành động để giảm sự mâu thuẫn về nhận thức một cách không lý trí như tránh các thông tin mới hoặc khuyếch trương các lý lẽ sai nhằm duy trì niềm tin của họ.
Kết quả là họ hành xử theo cách thức được xem là phi lý. Để tránh thông tin mới, trái với niềm tin của cá nhân và khuyếch trương các lý lẽ sai nhằm củng cố niềm tin cũng có thể giải thích hành vi bầy đàn và hiện tượng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 18 thông tin phản hồi (Feedback Phenomenon) có liên hệ với sự kiện bong bóng chứng khoán. Tác động của thiên lệch do ác cảm với hối tiếc (Regret Aversion Bias) • Thiên lệch do ác cảm với hối tiếc khiến cho các nhà đầu tư quá bảo thủ trong lựa chọn đầu tư. Việc gánh chịu thua lỗ trong quá khứ khiến cho nhiều người né tránh việc đầu tư táo bạo mới và chỉ chấp nhận những vị thế ít rủi ro.
Hành vi này có thể gây hại cho mục tiêu đầu tư trong dài hạn. • Thiên lệch do ác cảm với hối tiếc khiến cho các nhà đầu tư né tránh khi thị trường gần như đang đi xuống. Họ sợ rằng nếu họ mua vào mà thị trường tiếp tục đi xuống sẽ khiến cho họ hối tiếc với quyết định mua trữ. Tuy nhiên, thị trường đang giảm thường chào giá hời và mọi người có thể kiếm lợi do sự đầu tư dưới giá trị.
• Thiên lệch do ác cảm với hối tiếc khiến cho các nhà đầu tư nắm giữ vị thế thua lỗ quá lâu. Mọi người không muốn thừa nhận sai lầm của mình và họ sẽ tiếp tục nắm giữ không bán những đầu tư đang bị thua lỗ. Giống như ác cảm do mất mát thua lỗ, hành vi này sẽ gây hại cho tài sản của họ. • Thiên lệch do ác cảm với hối tiếc là nguyên nhân gây ra hành vi bầy đàn, bởi vì đối với một vài nhà đầu tư việc mua vào theo đám đông đồng lòng có thể hạn chế khả năng hối tiếc trong tương lai.
Không cần phải nói thêm, sự sụp đổ của bóng bóng cổ phiếu internet đã giải thích cho sự kiện bầy đàn lớn nhất đã tháo chạy trong xu hướng sai lầm. • Thiên lệch do ác cảm với hối tiếc dẫn dắt nhà đầu tư thích lựa chọn cổ phiếu của công ty tốt hơn ngay cả khi lựa chọn cổ phiếu có lợi nhuận ngang nhau hoặc cao hơn sự mong đợi. Ác cảm hối tiếc có thể là cảm giác mà đám đông rủi ro đòi hỏi ra quyết định liều lĩnh hơn. Vì vậy, nếu đầu tư thất bại, kết quả này là dựa vào sự phán quyết cá nhân hơn là kết quả của việc đầu tư vào cổ phiếu quen thuộc, an toàn và đáng tin cậy.
Tất nhiên nhận thức trách nhiệm cá nhân càng được gia tăng thì càng gia tăng sự hối tiếc. Việc đầu tư vào LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.