LuËn v¨n tèt nghiÖp Ng« ThÞ Thu Trang Lêi më ®ÇU 1. Hoµ trong dßng ch¶y m¹nh mÏ cña cuéc c¹nh tranh kinh tÕ khèc liÖt trong khu vùc còng nh trªn toµn cÇu, víi xuÊt ph¸t ®iÓm lµ mét quèc gia ®ang ph¸t triÓn, cã thu nhËp thÊp, ViÖt Nam ®·, ®ang vµ ph¶i thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. Thñ ®« Hµ Néi, víi vÞ trÝ lµ trung t©m ®Çu n·o vÒ chÝnh trÞ, v¨n ho¸, khoa häc - kü thuËt, ®ång thêi lµ trung t©m lín vÒ kinh tÕ, giao dÞch quèc tÕ cña c¶ níc, còng ®ang cïng víi c¶ níc thùc hiÖn c«ng cuéc c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ víi nhÞp ®é cao. Trong h¬n ba thËp kØ qua, Hµ Néi thùc sù ®· ph¸t triÓn m¹nh mÏ trªn mäi mÆt cña ®êi sèng kinh tÕ- chÝnh trÞ- v¨n ho¸- x· héi.
NÒn kinh tÕ cña thñ ®« Hµ Néi ®¹t møc t¨ng trëng cao vµ ®Òu kh¾p ë c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc, t×nh h×nh chÝnh trÞ æn ®Þnh, nÒn v¨n ho¸ ®îc n©ng cao râ rÖt, x· héi cã nh÷ng bíc c¶i tiÕn s©u s¾c vÒ nhiÒu mÆt. Tuy nhiªn, ngoµi nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc mµ ®« thÞ ho¸ vµ c«ng nghiÖp ho¸ ®em l¹i th× chÝnh ®©y l¹i lµ nguyªn nh©n g©y ¸p lùc m¹nh mÏ ®èi víi m«i trêng, lµm suy gi¶m chÊt lîng m«i trêng. bao gåm c¶ m«i trêng ®Êt, níc, kh«ng khÝ. Trong nh÷ng n¨m qua, trªn ®Þa bµn Hµ Néi lu«n tån t¹i t×nh tr¹ng hµng lo¹t ao hå néi thµnh cïng víi hÖ thèng s«ng ch¶y trong lßng Thµnh phè bÞ r¸c th¶i sinh ho¹t vµ níc th¶i c«ng nghiÖp ®æ vµo; sinh vËt, ®Æc biÖt lµ c¸ sèng trong m«i trêng ®ã th× bÞ chÕt hµng lo¹t.
Råi mçi khi mïa ma tíi, ng- êi d©n néi thµnh l¹i lo sî kh«ng biÕt n¨m nay cã bÞ ngËp hay kh«ng?. §i s©u vµ t×m hiÓu, ngêi ta thÊy ngoµi chøc n¨ng lµ c¶nh Khoa Kinh tÕ - qu¶n lý m«i trêng vµ ®« thÞ LuËn v¨n tèt nghiÖp Ng« ThÞ Thu Trang quan du lÞch, ®iÒu hoµ khÝ hËu th× hÇu nh m«i trêng níc mÆt t¹i thµnh phè Hµ Néi chØ cßn cã chøc n¨ng chøa vµ tho¸t níc ma, níc th¶i cho Thµnh phè. H¬n n÷a, khi cµng ®Èy m¹nh viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ vµ d©n sè ngµy cµng t¨ng th× lîng níc th¶i ngµy cµng nhiÒu, chÊt lîng níc ngµy cµng bÞ suy gi¶m. Trong khi ®ã viÖc xö lý níc l¹i cha thÓ ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng t¨ng ®ã.
XuÊt ph¸t tõ nh÷ng nhËn thøc vÒ tÇm quan träng cña vÊn ®Ò nµy, nªn qua mét thêi gian ®i s©u t×m hiÓu t×nh h×nh thùc tÕ vÒ n- íc th¶i vµ tho¸t níc trªn ®Þa bµn Hµ Néi, cïng víi sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña thÇy Lª Träng Hoa vµ tËp thÓ c¸n bé phßng Nghiªn cøu Kinh tÕ- ViÖn nghiªn cøu ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi Hµ Néi, t«i ®· m¹nh d¹n chän ®Ò tµi: "T¸c ®éng cña ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi tíi hÖ thèng tho¸t níc ë Hµ Néi". §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu. Víi ph¹m vi nghiªn cøu lµ 7 quËn néi thµnh, bao gåm: Hoµn KiÕm, Ba §×nh, §èng §a, Hai Bµ Trng, T©y Hå, CÇu GiÊy vµ Thanh Xu©n, ®èi tîng nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ hÖ thèng tho¸t níc; t¸c ®éng cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi nãi chung vµ t¸c ®éng cña sù ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, gia t¨ng d©n sè nãi riªng tíi sù ho¹t ®éng cña hÖ thèng nµy. Môc ®Ých, ý nghÜa cña ®Ò tµi.
§Ò tµi nh»m ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng hÖ thèng tho¸t níc, vÊn ®Ò tho¸t níc th¶i ë Hµ Néi vµ t¸c ®éng cña ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi tíi hÖ thèng tho¸t níc trªn ®Þa bµn néi thµnh Hµ Néi. MÆc dï hÖ thèng tho¸t níc chÞu t¸c ®éng cña rÊt nhiÒu yÕu tè, nhng trong khu«n khæ Khoa Kinh tÕ - qu¶n lý m«i trêng vµ ®« thÞ LuËn v¨n tèt nghiÖp Ng« ThÞ Thu Trang ®Ò tµi, ta chØ xem xÐt t¸c ®éng cña ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, gia t¨ng d©n sè tíi sù ho¹t ®éng cña hÖ thèng tho¸t níc ®« thÞ, tõ ®ã ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p nh»m gi¶m thiÓu t¸c ®éng tiªu cùc cña ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ gia t¨ng d©n sè tíi hÖ thèng tho¸t níc Hµ Néi. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. Ngoµi viÖc sö dông c¸c ph¬ng ph¸p th«ng thêng nh duy vËt biÖn chøng, duy vËt lÞch sö, ®Ò tµi cßn ¸p dông ph¬ng ph¸p thèng kª, ®óc rót thùc tiÔn, ph©n tÝch hÖ thèng, tæ chøc kh«ng gian, so s¸nh ®èi chøng còng nh b¶ng biÓu, ®å thÞ.
KÕt cÊu cña luËn v¨n. Víi néi dung ®· nªu, trong luËn v¨n t«i xin tr×nh bµy thµnh c¸c phÇn sau: Ch¬ng I: Thùc tr¹ng hÖ thèng tho¸t níc ë néi thµnh Hµ Néi. Ch¬ng II: T¸c ®éng cña ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi tíi hÖ thèng tho¸t níc ë néi thµnh Hµ Néi. Ch¬ng III: Mét sè gi¶i ph¸p nh»m gi¶m thiÓu t¸c ®éng tiªu cùc cña ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi tíi hÖ thèng tho¸t níc Hµ Néi.
Do thêi gian thùc tËp, nghiªn cøu t¹i ViÖn cha nhiÒu cïng víi tr×nh ®é, kiÕn thøc cßn h¹n chÕ nªn luËn v¨n cña em kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. V× vËy, em rÊt mong nhËn ®îc sù gãp ý cña c¸c thÇy c« vµ b¹n bÌ ®Ó luËn v¨n nµy cã chÊt lîng tèt h¬n. Khoa Kinh tÕ - qu¶n lý m«i trêng vµ ®« thÞ LuËn v¨n tèt nghiÖp Ng« ThÞ Thu Trang Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy Lª Träng Hoa cïng toµn thÓ c¸n bé phßng Nghiªn cøu kinh tÕ - ViÖn nghiªn cøu ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi Hµ Néi ®· nhiÖt t×nh gióp ®ì em hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Hµ néi ngµy 20 th¸ng 5 n¨m 2002.
Sinh viªn Ng« ThÞ Thu Trang Ch¬ng I tæng quan i. tæng quan vÒ níc th¶i. Kh¸i niÖm vÒ « nhiÔm níc. ¤ nhiÔm níc lµ sù thay ®æi bÊt lîi m«i trêng níc, hoµn toµn hay ®¹i bé phËn do c¸c ho¹t ®éng kh¸c nhau cña con ngêi t¹o nªn.
Khoa Kinh tÕ - qu¶n lý m«i trêng vµ ®« thÞ LuËn v¨n tèt nghiÖp Ng« ThÞ Thu Trang HiÕn ch¬ng Ch©u ¢u vÒ níc ®· ®Þnh nghÜa “Sù « nhiÔm lµ mét biÕn ®æi nãi chung do con ngêi ®èi víi chÊt lîng níc, lµm « nhiÔm níc vµ g©y nguy hiÓm cho con ngêi, cho c«ng ngiÖp, n«ng ngiÖp, nu«i c¸, nghØ ng¬i gi¶i trÝ, ®èi víi ®éng thùc vËt nu«i vµ c¸c loµi hoang d¹i”. Níc th¶i lµ chÊt láng ®îc th¶i ra sau qu¸ tr×nh sö dông cña con ngêi vµ ®· bÞ thay ®æi tÝnh chÊt ban ®Çu cña chóng. Nguån gèc g©y « nhiÔm cã thÓ lµ tù nhiªn hoÆc nh©n t¹o. - Sù « nhiÔm cã nguån gèc tù nhiªn lµ do ma, tuyÕt tan.
Níc ma r¬i xuèng ®Êt, ®êng phè, khu c«ng nghiÖp… kÐo theo c¸c chÊt bÈn xuèng s«ng, hå. C¸c chÊt g©y bÈn cßn cã thÓ lµ do x¸c chÕt hoÆc c¸c s¶n phÈm ho¹t ®éng ph¸t triÓn sinh vËt, vi sinh vËt g©y nªn. - Sù « nhiÔm nh©n t¹o chñ yÕu do x¶ níc th¶i sinh ho¹t, c«ng nghiÖp, giao th«ng vËn t¶i, thuèc trõ s©u, diÖt cá vµ ph©n bãn trong n«ng nghiÖp… 2. Ph©n lo¹i níc th¶i.
Cã mét sè c¸ch chÝnh ph©n lo¹i níc th¶i: - Ph©n lo¹i theo x¸c ®Þnh nguån th¶i. - Ph©n lo¹i theo t¸c nh©n « nhiÔm. - Ph©n lo¹i theo nguån gèc ph¸t sinh ra chóng. Tuy nhiªn, thêng th× ngêi ta ph©n lo¹i níc th¶i theo nguån gèc ph¸t sinh ra chóng.
§©y còng lµ c¬ së trong viÖc lùa chän c¸c biÖn ph¸p gi¶i quyÕt vµ c«ng nghÖ xö lý. Theo ®ã, ngêi ta chia níc th¶i thµnh c¸c lo¹i nh sau: Khoa Kinh tÕ - qu¶n lý m«i trêng vµ ®« thÞ LuËn v¨n tèt nghiÖp Ng« ThÞ Thu Trang 2. Níc th¶i sinh ho¹t. Níc th¶i tõ c¸c hé gia ®×nh, bÖnh viÖn, kh¸ch s¹n, trêng häc, c¬ quan chøa ®ùng c¸c chÊt th¶i trong qu¸ tr×nh sèng cña con ngêi ®îc gäi chung lµ níc th¶i sinh ho¹t hoÆc níc th¶i d©n c.
Nguån g©y « nhiÔm níc th¶i sinh ho¹t: 1- Sù rß rØ hÖ thèng cèng dÉn: C¸c hÖ thèng cèng vÖ sinh trong thùc tÕ sö dông thêng bÞ rß rØ, thÊm do c¸c nguyªn nh©n kh¸c nhau lµm cho níc th¶i ngÊm vµo ®Êt, tõ ®ã lµm t¨ng hµm lîng BOD, COD, Nitrat, vi sinh vËt… trong n- íc ngÇm. 2- Xö lý níc th¶i b»ng biÖn ph¸p tíi: Ho¹t ®éng tíi c©y rÊt dÔ g©y ra hiÖn tîng thÊm tíi níc « nhiÔm qua c¸c tÇng ®Êt g©y nªn hiÖn tîng « nhiÔm níc ngÇm. 3- ChÊt th¶i r¾n: ChÊt th¶i r¾n (r¸c th¶i) trªn mÆt ®Êt lµ nguån g©y « nhiÔm cho ®Êt vµ níc ngÇm. Níc ma, níc mÆt tõ c¸c vïng l©n cËn thÊm vµo líp chÊt th¶i r¾n cã thÓ mang theo chÊt « nhiÔm hoµ tan ®Ó thÊm s©u xuèng ®Êt tíi mùc níc ngÇm.
C¸c chÊt ngÊm theo níc thêng lµ c¸c chÊt h÷u c¬, c¸c muèi hoµ tan cña kim lo¹i (Fe, Mn…). Níc th¶i c«ng nghiÖp. Níc th¶i c«ng nghiÖp lµ níc th¶i tõ c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, tiÓu thñ c«ng nghiÖp, giao th«ng vËn t¶i. C¸c nguån « nhiÔm chÝnh do c«ng nghiÖp g©y ra: Khoa Kinh tÕ - qu¶n lý m«i trêng vµ ®« thÞ LuËn v¨n tèt nghiÖp Ng« ThÞ Thu Trang 1- Níc th¶i c«ng nghiÖp : Khi níc th¶i c«ng nghiÖp x¶ ra ao hå, cèng r·nh th× c¸c chÊt « nhiÔm cã thÓ thÊm s©u qua ®Êt tíi níc ngÇm.
Møc ®é g©y « nhiÔm phô thuéc vµo ®é s©u cña níc ngÇm, thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt cña c¸c chÊt « nhiÔm cã trong níc th¶i, thµnh phÇn vµ cÊu tróc cña c¸c líp ®Êt phÝa trªn mùc níc ngÇm. 2- ThÈm lËu qua c¸c bÓ chøa vµ èng dÉn: ViÖc tån tr÷ vµ truyÒn ngÇm mét lîng lín c¸c nhiªn liÖu vµ ho¸ chÊt láng kh¸c nhau thêng gÆp ë nhiÒu c¬ së s¶n xuÊt. Nh÷ng bÓ chøa vµ èng dÉn nµy cã thÓ bÞ háng trong qu¸ tr×nh sö dông g©y ra sù rß rØ nhiªn liÖu vµ c¸c lo¹i ho¸ chÊt c«ng nghiÖp sÏ trë thµnh nguån g©y « nhiÔm níc ngÇm. Bªn c¹nh ®ã, v× tÝnh chÊt c¸c lo¹i x¨ng dÇu pha trén kÐm, khi bÞ rß rØ vµo ®Êt sÏ di chuyÓn xuèng díi dÔ g©y nªn « nhiÔm níc ngÇm.
3- Ho¹t ®éng khai kho¸ng: Ho¹t ®éng khai th¸c ë c¸c vïng má cã thÓ g©y « nhiÔm níc ngÇm. Sù « nhiÔm nµy phô thuéc vµo lo¹i quÆng khai th¸c vµ h×nh thøc cña c¸c qu¸ tr×nh xö lÝ quÆng nh nghiÒn, tuyÓn chän… C¸c vïng má than, ph«tphat, s¾t, ®ång, ch×, kÏm…dï lµ khai th¸c ngÇm hay lé thiªn ®Òu thêng tr¶i réng ë díi mùc níc ngÇm nªn thêng xuyªn ph¶i b¬m tiªu níc. Nh÷ng lo¹i níc tiªu nµy thêng cã pH thÊp, nång ®é c¸c ion kim lo¹i vµ c¸c sunphat cao (VÝ dô: Trong than ®¸ cã chøa c¸c hîp chÊt lu huúnh trong ®ã pyrit lµ mét thµnh phÇn. Khi tiÕp xóc víi níc, pyrit bÞ « xy ho¸ do vi khuÈn vµ t¹o thµnh FeSO 4, H2SO4).