Lêi nãi ®Çu 1/ Lý do chän ®Ò tµi C«ng nghiÖp giÊy ViÖt Nam ph¸t triÓn vµ trëng thµnh ngµy cµng ®¸p øng tèt h¬n nhu cÇu tiªu dïng thiÕt yÕu cña x· héi, gãp phÇn tÝch cùc vµo sù nghiÖp ®æi míi, t¹o thªm nguån thu cho ng©n s¸ch, viÖc lµm vµ thu nhËp æn ®Þnh cho ngêi lao ®éng, n©ng cao ®êi sèng v¨n ho¸ vµ tr×nh ®é d©n trÝ, xøng ®¸ng lµ mét trong nh÷ng ngµnh chiÕn lîc quan träng cho sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ (CNH - H§H) ®Êt níc. Tuy nhiªn vÊn ®Ò cÊp b¸ch ®Æt ra hiÖn nay lµ t×nh tr¹ng « nhiÔm m«i trêng (ONMT) do níc th¶i c«ng nghiÖp nãi chung vµ ngµnh c«ng nghiÖp giÊy nãi riªng. V× ®©y ®îc ®¸nh gi¸ lµ mét trong 2 ngµnh c«ng nghiÖp cã lîng níc th¶i g©y « nhiÔm lín nhÊt. Thùc tÕ hiÖn nay, lîng níc th¶i khæng lå chøa c¸c chÊt l¬ löng (SS = suppended solid), hµm lîng c¸c chÊt h÷u c¬ chøa trong níc th¶i thêng cao, c¸c chØ sè COD (COD = chemical oxygen demand), vµ BOD (BOD = Biochonical oxygen demand) x¸c ®Þnh trong níc th¶i nghµnh c«ng nghiÖp giÊy rÊt cao nµy, ®îc th¶i trùc tiÕp vµo c¸c s«ng, hå mµ kh«ng qua xö lý, g©y nªn t×nh tr¹ng « nhiÔm m«i trêng ë khu vùc xung quanh nhµ m¸y.
Trong ®iÒu kiÖn thùc tÕ hiÖn nay, víi c«ng nghÖ thÊp, chËm ph¸t triÓn so víi khu vùc vµ thÕ giíi, m¸y mãc trang thiÕt bÞ l¹c hËu, Khoa KT , QL M«i trêng vµ §« thÞ Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp chËm thay ®æi, thiÕu vèn ®Çu t cho c«ng nghÖ xö lý níc th¶i, ngµnh c«ng nghiÖp giÊy khã cã thÓ ®¸p øng ®îc nh÷ng tiªu chuÈn th¶i theo quy ®Þnh. §Þnh híng cña ngµnh c«ng nghiÖp giÊy trong thÕ kØ XXI kh«ng chØ lµ ph¸t triÓn mµ cßn ph¶i g¾n kÕt chÆt chÏ víi vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i trêng. Sö dông c«ng nghÖ s¶n xuÊt th©n thiÖn víi m«i trêng, l¾p ®Æt hÖ thèng xö lÝ m«i trêng lµ viÖc cÇn ®Èy m¹nh triÓn khai. Nã ®em l¹i lîi Ých kh«ng chØ cho c¸ nh©n nhµ m¸y mµ cßn ®em l¹i lîi Ých cho toµn x· héi.
Tuy nhiªn, ®Ó lµm râ ®îc lîi Ých cña viÖc ®Çu t cho c«ng t¸c b¶o vÖ m«i trêng, ngêi ta ®· sö dông nhiÒu ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®¸nh gi¸ kh¸c nhau, mét trong nh÷ng ph¬ng ph¸p ®ang ®- îc sö dông réng r·i ®ã lµ ph©n tÝch chi phÝ – lîi Ých (CBA – Cost and benefit analysis). CBA ®îc ®¸nh gi¸ lµ mét c«ng cô h÷u hiÖu nhÊt cho chóng ta mét c¸ch nh×n toµn diÖn vÒ lùa chän ph¬ng ¸n hiÖu qu¶ nhÊt nh ®Þnh híng ®· ®Ò ra. Víi tÊt c¶ nh÷ng lý do nªu trªn, t«i ®· ®i s©u vµo nghiªn cøu ®Ò tµi "Sö dông ph¬ng ph¸p ph©n tÝch chi phÝ lîi Ých më réng ®Ó ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ viÖc x©y dùng hÖ thèng xö lÝ níc th¶i cña nhµ m¸y giÊy Hoµng V¨n Thô " 2/ Môc ®Ých nghiªn cøu TrÇn ThÞ Thu H¬ng KT & QL MT 2 K39 Khoa KT , QL M«i trêng vµ §« thÞ Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp Trªn c¬ së nh÷ng lý luËn, ph¬ng ph¸p luËn kinh tÕ m«i trêng vµ ph¬ng ph¸p ph©n tÝch chi phÝ lîi Ých më réng ®Ó liÖt kª vµ ®¸nh gi¸ nh÷ng chi phÝ còng nh lîi Ých m«i trêng cña viÖc ®Çu t hÖ thèng xö lý níc th¶i nhµ m¸y ®em l¹i. Dùa trªn kÕt qu¶ ph©n tÝch, thÊy ®îc nh÷ng lîi Ých cña viÖc ®Çu t hÖ thèng xö lý níc mang l¹i cho nhµ m¸y nãi riªng vµ céng ®ång nãi chung vµ kh¼ng ®Þnh sù cÊp thiÕt ph¶i ®æi míi c«ng nghÖ vµ hÖ thèng xö lý m«i trêng ®Ó n©ng cao h¬n chÊt lîng cuéc sèng.
3/ §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu Do tÝnh ®Æc thï cña ngµnh c«ng nghiÖp giÊy, ho¹t ®éng s¶n xuÊt ph¸t th¶i ra m«i trêng mét lîng níc khæng lå, trong ph¹m vi, ®Ò tµi chØ tËp trung nghiªn cøu nh÷ng ®èi tîng chÞu hËu qu¶ tõ viÖc « nhiÔm nguån níc do qu¸ tr×nh th¶i níc th¶i g©y nªn vµ tõ ®ã tÝnh to¸n nh÷ng thiÖt h¹i kinh tÕ do nhµ m¸y g©y ra mµ cô thÓ ë ®©y lµ nhµ m¸y giÊy Hoµng V¨n Thô - thµnh phè Th¸i Nguyªn. 4/ Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu Dùa trªn ph¬ng ph¸p thu thËp sè liÖu tõ nhiÒu nguån kh¸c nhau: Ph¬ng ph¸p trùc tiÕp: TrÇn ThÞ Thu H¬ng KT & QL MT 3 K39 Khoa KT , QL M«i trêng vµ §« thÞ Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp - Pháng vÊn vµ thu thËp sè liÖu vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt, møc ®é vµ ph¹m vi ¶nh hëng cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt giÊy tíi m«i trêng. - Pháng vÊn l·nh ®¹o nhµ m¸y vµ c¸c phêng xung quanh khu vùc nhµ m¸y. - Thu thËp sè liÖu tõ së KHCNMT tØnh Th¸i Nguyªn vµ trung t©m Y tÕ dù phßng tØnh Th¸i Nguyªn - Thu thËp sè liÖu ®o ®¹c vÒ hiÖn tr¹ng m«i trêng cña nhµ m¸y t¹i Trung t©m Nghiªn cøu, §µo t¹o vµ T vÊn m«i trêng (CERECE).
Ph¬ng ph¸p gi¸n tiÕp - Nh÷ng sè liÖu gi¸n tiÕp lµ nh÷ng sè liÖu thu thËp tõ nh÷ng nguån kh¸c nhau nh sè liÖu cña Côc M«i trêng, ViÖn Ho¸ häc C«ng nghiÖp, Khoa Kinh tÕ, Qu¶n lý M«i trêng vµ §« thÞ, vµ tµi liÖu liªn quan kh¸c. Trªn c¬ së c¸c sè liÖu thu thËp ®ã kÕt hîp víi ph¬ng ph¸p ph©n tÝch chi phÝ lîi Ých më réng ®Ó tÝnh to¸n c¸c chØ tiªu kinh tÕ phôc vô cho môc ®Ých nghiªn cøu. Ph¬ng ph¸p thèng kª x¸c suÊt: C¸c sè liÖu thu thËp ®îc tiÕn hµnh xö lý theo ph¬ng ph¸p thèng kª. KÕt cÊu luËn v¨n gåm 3 ch¬ng: TrÇn ThÞ Thu H¬ng KT & QL MT 4 K39 Khoa KT , QL M«i trêng vµ §« thÞ Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp Ch¬ng I : TiÕp cËn ph¬ng ph©n tÝch chi phÝ - lîi Ých më réng cho s¶n xuÊt c«ng nghiÖp giÊy Ch¬ng II : Tæng quan vÒ nhµ m¸y giÊy Hoµng V¨n Thô.
Ch¬ng III: Ph©n tÝch chi phÝ lîi Ých më réng Ch¬ng 1 TiÕp cËn ph¬ng ph¸p ph©n tÝch chi phÝ - lîi Ých Më réng cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt giÊy I. C¬ së lý luËn vÒ ph©n tÝch chi phÝ lîi Ých më réng Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch chi phÝ lîi Ých më réng ( Cost benefit analysis - viÕt t¾t lµ CBA) lµ mét c«ng cô cña chÝnh s¸ch, lµ c¬ së cho c¸c nhµ qu¶n lý ®a ra nh÷ng chÝnh s¸ch hîp lý vÒ sö dông l©u bÒn c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn khan hiÕm, lµm gi¶m hoÆc lo¹i bá nh÷ng ¶nh hëng tiªu cùc ph¸t sinh trong c¸c ch¬ng tr×nh, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. Ph¬ng ph¸p CBA sÏ lµm phÐp so s¸nh nh÷ng TrÇn ThÞ Thu H¬ng KT & QL MT 5 K39 Khoa KT , QL M«i trêng vµ §« thÞ Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp lîi Ých thu vÒ do c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn ®em l¹i víi nh÷ng chi phÝ vµ tæn thÊt do viÖc thùc hiÖn chóng g©y ra.1 Mét sè kh¸i niÖm c¬ b¶n 1.1 Sù ph¸t triÓn cña CBA vµ môc ®Ých cña viÖc sö dông CBA.1 Sù ph¸t triÓn cña CBA Kh¸i niÖm CBA ®îc ®a ra lÇn ®Çu tiªn vµo gi÷a thÕ kØ XIX nhng ph¶i ®Õn gÇn 100 n¨m sau ngêi ta míi thùc sù quan t©m vµ ®a vµo sö dông. C¸ch nh×n nhËn cña CBA lµ "toµn côc", kh«ng ph¶n ¸nh lîi Ých cña bÊt cø c¸ nh©n, tæ chøc hay nhãm nµo.
ChÝnh v× vËy mµ c«ng cô CBA ngµy cµng trë nªn phæ biÕn vµ ®îc øng dông trong nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau. CBA cã thÓ ®îc dïng cho c¸c chÝnh s¸ch, kÕ ho¹ch, ch¬ng tr×nh, dù ¸n còng cã thÓ dïng réng r·i trong c¸c vÊn ®Ò nh thÞ trêng lao ®éng, gi¸o dôc, nghiªn cøu khoa häc vµ m«i trêng ®Æc biÖt CBA lµ c«ng cô hiÖu lùc ®èi víi ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i trêng cho dù ¸n ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi. Tuy nhiªn, ®èi víi c¸c dù ¸n m«i trêng th× viÖc lîng ho¸ ®îc nh÷ng chi phÝ, lîi Ých lµ rÊt phøc t¹p, kh«ng dÔ g× thÊy ®îc vµ thêi gian t¸c ®éng lµ bao l©u. chÝnh v× vËy viÖc ®o lêng ®Ó lîng ho¸ kÕt qu¶ lµ kh«ng ®¬n gi¶n, thËm chÝ kh«ng cã mét thíc ®o chung, hay mét ph- ¬ng ph¸p chung phôc vô cho viÖc tÝnh to¸n.
Nhng CBA lµ kü thuËt TrÇn ThÞ Thu H¬ng KT & QL MT 6 K39 Khoa KT , QL M«i trêng vµ §« thÞ Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp cho phÐp liÖt kª tÊt c¶ c¸c ®iÓm ®îc vµ mÊt mét c¸ch hÖ thèng, cè g¾ng tiÒn tÖ ho¸ c¸i ®îc vµ c¸i mÊt ®èi víi m«i trêng, c©n nh¾c tÇm quan träng cña chóng nÕu phï hîp, thÓ hiÖn sù ph©n phèi cña c¸i ®îc vµ c¸i mÊt gi÷a c¸c nhãm ngêi nh thÊy râ trong tranh c·i m«i trêng vµ ®¸nh gi¸ m«i trêng. §èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn, viÖc khai th¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn lµ biÖn ph¸p quan träng, phæ biÕn ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. V× vËy ph¬ng ph¸p CBA rÊt phï hîp trong ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña c¸c níc nµy.2 Môc ®Ých cña viÖc sö dông CBA §èi víi c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, CBA lµ c«ng cô thiÕt thùc hç trî cho viÖc ra quyÕt ®Þnh cã tÝnh x· héi, tõ ®ã quyÕt ®Þnh ph©n bæ nguån lùc mét c¸ch hîp lý, tr¸nh g©y ra thÊt b¹i thÞ trêng (tøc lµ gi¸ c¶ hµng ho¸ kh«ng ph¶n ¸nh ®óng gi¸ trÞ cña nã) cã thÓ x¶y ra th«ng qua sù can thiÖp hiÖu qu¶ cña Nhµ níc. Ph¬ng ph¸p CBA cã nhiÒu quan ®iÓm tiÕp cËn kh¸c nhau, cã thÓ ë giai ®o¹n h×nh thµnh (exante), giai ®o¹n gi÷a (immedias- res) hoÆc giai ®o¹n cuèi (exposte) cña dù ¸n.
ChÝnh nhê quan ®iÓm tiÕp cËn phong phó nµy sÏ cung cÊp cho chóng ta nh÷ng gãc nh×n kh¸c nhau. Tõ ®ã sÏ cung cÊp cho chóng ta mét lîng th«ng tin c¬ b¶n vÒ TrÇn ThÞ Thu H¬ng KT & QL MT 7 K39 Khoa KT , QL M«i trêng vµ §« thÞ Chuyªn ®Ò thùc tËp tèt nghiÖp toµn bé dù ¸n, hay nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm rót ra khi tiÕn hµnh mét dù ¸n t¬ng tù. Muèn ®a ra ®îc ph¬ng ¸n ®em l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt trong hµng lo¹t c¸c ph¬ng ¸n ®Ò xuÊt th× cÇn ph¶i cã mét c¨n cø, c¬ së nµo ®ã dïng ®Ó so s¸nh. Ph¬ng ph¸p CBA sÏ cho chóng ta h×nh dung ra ®îc toµn bé nh÷ng chi phÝ còng nh lîi Ých mµ mçi ph¬ng ¸n ®a ra cã thÓ ®em l¹i, vµ dùa trªn kÕt qu¶ ph©n tÝch ®ã chóng ta sÏ lùa chän ®îc ph¬ng ¸n phï hîp víi môc tiªu ®Ò ra.
KÕt qu¶ cña sù lùa chän nµy sÏ ®¶m b¶o ®é tin cËy cao h¬n. §©y lµ mét c«ng cô thùc sù cã hiÖu lùc thuyÕt phôc khi ®a ra mét quyÕt ®Þnh.