CHƯƠNG 1 KHÁI QUAT VE NƯỚC BIEN DANG VÀ MỘT SO TAC ĐỘNG ANH HUONG 1. Định nghĩa và nguyên nhân dẫn đến nước biển dâng 1. Định nghĩa nước biển dâng Theo Uy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (The Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC) (2007), biến đổi khí hậu (BĐKH) là “sự biến đổi trạng thải của hệ thống khi hậu, có thé được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và sự biến động của các thuộc tính của no, được duy trì trong một thời gian đu dài, dién hình là hàng thập ky hoặc đài hơn”? _ Nói cách khác, nếu coi trạng thái cân bằng của hệ thống khí hậu là điều kiện thời tiết trung bình và những biến động của nó trong khoảng vài thập kỷ hoặc dai hơn, thì BDKH là sự biến đổi từ trạng thái cân bằng nay sang trạng thái cân bằng khác của hệ thống khí hậu”. Nước biển dâng 1a một trong những tác động rõ rang nhất của BDKH.
Sự dâng cao của mực nước biển thực sự được cảnh báo từ những báo cáo đánh giá về biến đổi khí hậu của IPCC. Qua các báo cáo đánh giá của IPCC?, có thê thấy mực nước biển dâng là một trong những hiện tượng biến đổi khí hậu mà cộng đồng quốc tế và mỗi quốc gia phải chủ động ứng phó và thích ứng bởi hiện tượng này đã, đang và sẽ là một thách thức lớn đối với nhân loại trên nhiều khía cạnh của đời sống. Như vậy, thuật ngữ “nước biển dâng” thực 1 The Intergovernmental Panel on Climate Change, Climate change 2007 - Impacts, adaptation and vulnerability, p.6 - ?Lê Thị Hường (2014), Đánh giá tính dé bị tốn thương của hệ sinh thái lúa nước do biến đổi khí hậu ở Cần Thơ, Đề án Thạc sĩ, Đại học quốc gia Hà Nội (Trường Đại học Khoa học tự nhiên) 3TPCC đã đưa ra 6 Báo cáo đánh gia vào năm 1990, 1996, 2001, 2007, 2013 và 2021 chất chính là chỉ “mực nước biển dâng”. Thuật ngữ “Sea level” — “Mực nước biển”? theo Từ điển Oxford, là độ cao trung bình của đại dương, được sử dụng dé làm cơ sở cho việc đo độ cao của tất cả các địa điểm trên đất liền.
Thêm vảo đó, thuật ngữ “rise’ — “dâng” là động từ miêu tả sự tăng lên cao hơn. Thêm vao đó, theo khoản 23 Điều 3 Luật Khí tượng thuỷ văn năm 2015 quy định: “Nước biển dâng là sự dâng lên của mực nước đại dương trung bình do tác động của biến đôi khí hậu, trong đó không bao gồm triều cường, nước dâng do bão và các tác động tự nhiên khác ”. Ngoài ra, trong kịch bản biến đổi khí hậu do Bộ Tài Nguyên và Môi trường đưa ra năm 2016 đã giải thích “Nước biển ding — Sea Level Rise là sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triéu, nước dâng do bão. Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tổ khác.
Ta thay được, trong các văn ban của cơ quan có thầm quyên tại Việt Nam quy định khá cụ thé về định nghĩa của hiện tượng nước biển dâng. Đối với các nhà khoa học nghiên cứu về hiện tượng nước biển dâng thì theo GS.TSKH Nguyễn Ngọc Tran: “Nước biển dâng là sự dâng mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dang do bão. Nước biển dâng tại một vị trí nào do có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cẩu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác. ”° Từ những định nghĩa trên, ta có thể hiểu “mực nước biển dâng” hay “nước biển dâng” là hiện tượng độ cao trung bình của mực nước đại dương 3 Oxford Learner”s Dictionaries, https://www.com/us/definition/english/sea-level, truy cập ngày 12/12/2023 > Nguyễn Ngọc Trân, Muc nước biển dang nào tại đồng bằng sông Cửu Long?, Báo Điện tử Chinh phú https:/baochinhphu.vn/muc-nuoc-bien-dang-nao-tai-dong-bang-song-cuu-long-10262510.htm, truy cập ngày 12/12/2023.
trên toan cau nâng lên. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nước biển dâng Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres: “Con người đã thất bại trong việc giải quyết tình trạng biến đổi khi hậu, khiến mực nước biến dâng, sức nóng của đại đương, nông độ khí nhà kính và tình trạng axit hóa đại dương đêu đang thiết lập những ky lục mới dang báo động trong năm 2021. Mực nước biển trung bình toàn cầu tăng hơn gấp đôi so với tốc độ trước đây, chủ yếu là do băng tan ngày càng nhanh. Hiện tượng ấm lên của đại đương cũng tăng mạnh trong hai thập ky qua.
Phần lớn đại dương đã trải qua it nhất một dot ấm lên mạnh vào một thời điểm nào đó vào năm 2021. ”5 Theo đó, nước biển dâng có liên quan đến biến đổi khí hậu. Các cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra đã khiến cho Trái đất ấm dân lên, kéo theo đó là mực nước biển toàn cầu bắt đầu tăng với tốc độ ngày càng nhanh hơn do nhiều nguyên nhân khác nhau: Băng tan, giãn nở của nước, sự chuyển dịch từ trữ lượng nước trên đất liền ra đại dương và các yếu tố khác”. Thêm vao đó, các nhà nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng sự tan chảy khối lượng của sông băng và táng băng ở Greenland đã giải thích cho tốc độ gia tăng mực nước biển.
- Sự giãn né nhiệt của nước biển Sự giãn nở nhiệt của nước biển được hiểu là nước biển mở rộng thé tích do sự nóng lên của đại dương. Cũng giéng như hau hết các vật liệu nở ra khi nóng lên, nước nở ra khi ấm lên do biến đổi khí hậu. Sự gia tăng này có vẻ tầm thường, nhưng đại dương chứa khoảng 1.000 km khối nước. Ngay cả một sự gia tăng một phan nhỏ cũng làm tăng khối lượng rất Truyền hình quốc hội Việt Nam, Nhin ra thế giới: Báo động tinh trạng nước biển dang, https://quochoitv.vn/nhin-ra-the-gioi-bao-dong-tinh-trang-nuoc-bien-dang, truy cập ngay 30/10/2023 7 Truyền hình quốc hội Việt Nam, Nhin ra thé giới: Báo động tinh trạng nước biển dang, https://quochoitv.vn/nhin-ra-the-gioi-bao-dong-tinh-trang-nuoc-bien-dang, truy cập ngày 30/10/2023 lớn, va do đó mực nước biên dâng đáng kẻ.
Sự giãn nở nhiệt của nước có vai trò trong việc dâng mực nước biển. Đại dương dan dan chiếm nhiều nhiệt lượng bé sung do biến đổi khí hau. Sự gia tăng nhiệt độ này lúc đầu có thể là khá nhỏ; tuy nhiên, khối lượng nước bị ảnh hưởng là rất lớn. Nhiệt ảnh hưởng đến đại đương như thế nào và nó sẽ ảnh hưởng đến đại dương như thé nao trong tương lai là một lĩnh vực đang được nghiên cứu tích cực.
Các mô hình siêu máy tính về biến đổi khí hậu dự đoán rằng sự giãn nở nhiệt của nước biển sẽ đóng một vai trò lớn, hoặc có thé lớn hơn so với dong chảy của nước tan trong nước biển dâng trong những thập ky và thế kỷ tới." - Băng tan Sông băng trên núi thường sẽ tan chảy vao mùa hè va nước biển sẽ bốc hơi vào mùa đông dé cân bằng sự tan chảy của mùa hè. Tuy nhiên, với sự tăng nhiệt độ, sự tan chảy trong mùa hè sẽ trở nên nghiêm trọng hơn mức trung bình, gây ra mất cân bằng giữa dòng chảy và sự bốc hơi của đại dương, từ đó đẫn đến hiện tượng mực nước biển tang lên. Khoảng 10% bé mặt đất liền trên thé giới hiện được bao phủ bởi các sông băng, nơi lưu trữ 70% lượng nước ngọt của Trái dat. Tuy nhiên, với sự nóng lên toàn câu và nhiệt độ tăng cao, những khối băng không lồ này đang rút lui với tốc độ chưa từng thấy”.
Từ năm 1994 đến năm 2017, các sông băng trên toàn thế giới đã mat gần 30.000 tỷ tan băng và hiện chúng dang tan chảy với tốc độ tương đương 1,2 nghìn tỷ tắn một năm. Trong đó các sông băng đang biến mat nhanh nhất là những sông băng nằm ở day Alps, Iceland va Alaska. Chỉ riêng yếu tố sau đã chiếm 25% lượng băng tan toàn cầu. Cũng Š Engaging all learners to explore and understand our changing world, https://scied.edu/, truy cập ngay 11/12/2023., “Acceleratef global glacier mass loss in the early twenty — first century”, pp.
10 như vậy, tang băng ở Nam Cực — khối băng lớn nhất thế giới - dang tan chảy với tốc độ chưa từng thấy và có khả năng tan chảy hơn một mét mực nước biển dang vào năm 2100 và hơn 15 mét vào năm 25009. + Mat các dai băng ở Greenland và Nam Cực Các nhà khoa học cảnh báo Greenland và Nam Cực đang chứng kiến tốc độ băng tan cao gấp 6 lần so với những năm 90 của thế kỷ 20, kéo theo hệ quả mực nước biển dâng và đến năm 2100 có thể dẫn tới tình trạng lũ lụt hằng năm tại các khu dân cư hiện là nơi cư trú của khoảng 400 triệu người”". Khi xem xét lại từng nguyên nhân gây ra sự gia tăng mực nước biển từ năm 1900 đến năm 2018, nghiên cứu do Phòng thí nghiệm của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Ky (NASA) ở Nam California thực hiện, các nhà nghiên cứu đã sử dụng các ước tính đã được nâng cấp và áp dung dữ liệu vệ tinh dé hiểu rõ hơn về các phép do trong quá khứ. Các nhà nghiên cứu nhận thay rằng các ước tính về sự thay đổi mực nước biển toàn cầu dua trên các quan sát đo thuy triều đã đánh giá hoi quá mức mực nước biển toản cầu trước những năm 1970.
Họ cũng phát hiện ra rằng nước chảy từ sông băng trên nui đã bỗ sung thêm nước vào các đại dương so với nhận định trước đây nhưng sự đóng góp tương đối của các sông băng vào mực nước biển dâng là giảm dan. Và các nhả nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng sự tan chảy của khối lượng của sông băng và táng băng ở Greenland đã giải thích cho tốc độ gia tăng mực nước biển trước năm 1940. Tuy nhiên, kế từ những năm 1990, sự sụt giảm khối lượng băng ở Greenland và Nam Cực và sự giãn nở nhiệt đã đây nhanh mực nước biển dâng, trong khi lượng nước ngọt tích tụ giảm. Khi khí hậu của chúng ta tiếp !9 TIđd, pp.
l " Truyền hình quốc hội Việt Nam, Nhin ra thé giới: Báo động tinh trạng nước biển dang, https://quochoitv.vn/nhin-ra-the-gioi-bao-dong-tinh-trang-nuoc-bien-dang, truy cập ngày 30/10/2023 11 tục ấm lên, phần lớn năng lượng nhiệt này được các đại dương hấp thụ. làm cho thể tích của nước nở ra. Trên thực tế, băng tan và giãn nở nhiệt hiện chiếm khoảng 2/3 mực nước biển dâng trung bình toàn cầu quan sát được. Nước tan từ sông băng trên núi hiện đóng góp thêm 20%, trong khi lượng nước ngọt tích trữ trên đất bị suy giảm làm tăng 10% còn lại.