Chương 1: Cơ sở lý luận của mạng xã hội và phong cách sống giới trẻ hiện nay - Chương 2: Thực trạng của việc sử dụng mạng xã hội và những tác động của mạng xã hội đối với lựa chọn phong cách sống của giới trẻ trên địa bàn Thành phố Hà Nội. - Chương 3: Định hướng, một số giải pháp để nâng cao nhận thức cho giới trẻ Hà Nội trong việc lựa chọn phong cách sống trên mạng xã hội hiện nay. 13 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MẠNG XÃ HỘI VÀ PHONG CÁCH SỐNG GIỚI TRẺ HIỆN NAY 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Mạng xã hội Mạng xã hội (viết tắt: MXH) là khái niệm được rất nhiều nhà nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực đã phân tích và giải thích theo nhiều quan điểm khác nhau, nhưng hiện vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất và chính thức. Mỗi người đều có cách hiểu riêng về mạng xã hội dựa trên kiến thức, kinh nghiệm và trải nghiệm của họ; điều này làm cho khái niệm về mạng xã hội trở nên phong phú nhưng cũng không kém phần phức tạp.
Theo nhà nghiên cứu của Microsoft, bà Danah Boyd chia sẻ: “Mạng xã hội không chỉ là một công cụ truyền thông, mà còn là một nền tảng cho sự kết nối con người với nhau và thế giới xung quanh”. [12] Cũng trong cuốn sách Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations của nhà văn nổi tiếng Clay Shirky cũng đã chỉ ra rằng “Cách mà xã hội đang làm đó không phải chỉ để thay đổi cách chúng ta nói chuyện, mà còn là thay đổi cách chúng ta sống”. [13] Tại trong nước, tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa viết trong tạp chí khoa học đã nhận định rằng mạng xã hội là một sự liên kết giữa các cá nhân với cá nhân và giữa cá nhân với cộng đồng được biểu hiện dưới nhiều hình thức để thực hiện chức năng xã hội. Các nhà nghiên cứu văn hóa xem xét mạng xã hội như một phần của “văn hóa dân gian” hiện đại, nơi mà truyền thống không chỉ là những gì cổ xưa mà còn bao hàm cả sự đổi mới và sáng tạo liên tục.
Mạng xã hội được coi là một không gian văn hóa ngoại vi, nhưng ngày càng trở nên trung tâm hơn trong cuộc sống hàng ngày, 14 với sự kết hợp của ngôn ngữ, hình ảnh và âm thanh, cũng như là nơi phản ánh các hiện tượng văn hóa sống động như internet memes. [4] Các kênh mạng xã hội phổ biến hiện nay gồm: - Facebook Facebook, thành lập năm 2004 bởi Mark Zuckerberg và các đồng sáng lập, đã trở thành một trong những mạng xã hội lớn nhất thế giới. Với hàng tỷ người dùng, Facebook kết nối mọi người toàn cầu, cho phép chia sẻ trạng thái, thông tin cá nhân và tương tác mà không có khoảng cách địa lý. Các chức năng chính bao gồm đăng bài, chia sẻ, nhắn tin, thương mại và quảng cáo.
Facebook đã thay đổi cách giao tiếp và tiêu dùng nội dung trực tuyến, dù đối mặt với tranh cãi về quyền riêng tư và an toàn trực tuyến. - TikTok TikTok đã trở thành hiện tượng mạng xã hội toàn cầu trong thời đại số hóa, với hàng tỷ lượt tải xuống và người dùng trên khắp thế giới, thay đổi cách tiêu dùng và tạo ra nội dung trực tuyến. Ra đời năm 2016 với tên gọi Musically và được ByteDance mua lại, TikTok cho phép tạo video ngắn sử dụng âm nhạc, hiệu ứng và bộ lọc để tạo nội dung sáng tạo. Là một trong những mạng xã hội lớn nhất, TikTok đánh dấu kỷ nguyên mới của sáng tạo và kết nối xã hội, nhưng cần cải thiện quản lý nội dung và bảo vệ quyền riêng tư để tránh nội dung độc hại.
- Zalo Zalo, một ứng dụng mạng xã hội phổ biến tại Việt Nam, đã trở thành phần không thể thiếu của cuộc sống trực tuyến cho hàng triệu người dùng. Ra đời năm 2012 bởi công ty VNG, Zalo nhanh chóng thu hút người dùng với các tính năng giao tiếp như nhắn tin, gọi video, chia sẻ hình ảnh và video. Với giao diện thân thiện và tính năng đa dạng, Zalo phù hợp với nhiều đối tượng, từ thanh thiếu niên đến người lớn tuổi, thúc đẩy kết nối, tạo cơ hội kinh doanh và quảng cáo mới, và là kênh lan truyền thông điệp hiệu quả với tính bảo mật cao. - Youtube 15 YouTube là mạng xã hội video hàng đầu trên thế giới, đã thay đổi cách chúng ta tạo, tiêu dùng và chia sẻ nội dung trực tuyến.
Khởi đầu vào năm 2005 bởi ba nhân viên PayPal, nhanh chóng trở thành một nền tảng đa dạng với hài kịch, giáo dục, âm nhạc và tin tức. Sau khi Google mua lại năm 2006, YouTube trở thành biểu tượng của văn hóa trực tuyến, thu hút hàng tỷ người dùng hàng tháng và hàng triệu kênh. Đồng thời, YouTube cũng tạo ra cơ hội cho người sáng tạo, nghệ sĩ và nhà sản xuất nội dung chia sẻ tác phẩm của mình. - Instagram Instagram, mạng xã hội phổ biến toàn cầu, là nền tảng không thể thiếu của hàng tỷ người dùng.
Ra đời vào năm 2010, được Facebook mua lại vào năm 2012, Instagram nhanh chóng phát triển và cung cấp nhiều tính năng mới như Stories, IGTV và Reels. Nó không chỉ là nơi chia sẻ hình ảnh và video mà còn là công cụ quan trọng cho việc xây dựng thương hiệu cá nhân và kinh doanh. Instagram cũng ảnh hưởng đến văn hóa và xã hội, thúc đẩy các ngành công nghiệp như nhiếp ảnh, thời trang và làm đẹp. - LinkedIn, X (Twitter), WhatsApp LinkedIn, được ra mắt vào năm 2003, đã nhanh chóng trở thành một trong những kênh mạng xã hội chính thống nhất và phổ biến nhất trên thế giới.
Với hơn 700 triệu người dùng trên toàn cầu, LinkedIn không chỉ là nơi để xây dựng mạng lưới kết nối chuyên nghiệp mà còn là một nền tảng cho việc tìm kiếm việc làm, chia sẻ kiến thức và tham gia vào các cộng đồng ngành nghề. Twitter (X), được ra mắt vào năm 2006, là một trong những kênh mạng xã hội phổ biến nhất và có ảnh hưởng lớn nhất trên thế giới. Với hơn 330 triệu người dùng hàng tháng, Twitter cho phép người dùng chia sẻ ý tưởng, thông tin và suy nghĩ của mình trong các bài đăng ngắn gọn có độ dài tối đa 280 ký tự. Đây là một công cụ mạnh mẽ cho việc theo dõi tin tức, sự kiện và tham gia vào các cuộc trò chuyện trực tuyến.
WhatsApp, được ra mắt vào năm 2009, là một trong những ứng dụng liên lạc trực tuyến phổ biến nhất trên thế giới. Với hơn 2 tỷ người dùng hàng tháng, WhatsApp cho phép người dùng gửi tin nhắn văn bản, hình ảnh, video và gọi 16 điện thoại hoặc video miễn phí trên mạng di động hoặc Wifi. Đây là một công cụ quan trọng cho việc giao tiếp cá nhân, nhóm và doanh nghiệp. Tóm lại, dựa trên cơ sở những quan điểm và định nghĩa về MXH của nhiều tác giả và từ khái quát của những kênh MXH phổ biến, có thể đưa ra một định nghĩa chung về mạng xã hội như sau: MXH có thể thống nhất được gọi là một hệ thống, một xã hội ảo, một nền tảng trực tuyến cho phép các cá nhân, cộng đồng kết nối, tương tác và chia sẻ thông tin với nhau.
Trên nền tảng này, người dùng có thể chia sẻ nội dung bao gồm văn bản, hình ảnh, video và âm thanh, cũng như tương tác thông qua các tính năng như bình luận, thích và chia sẻ. Vậy nên, mạng xã hội không chỉ là một công cụ giao tiếp mà còn là một phần không thể thiếu của cuộc sống và văn hoá truyền thông của giới trẻ và có ảnh hưởng lớn đến cách họ tương tác, thể hiện bản thân và tiêu thụ thông tin.2 Sử dụng mạng xã hội Khái niệm sử dụng mạng xã hội là việc tham gia và tương tác trên các nền tảng mạng xã hội trực tuyến. Đây là một hoạt động ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại, khi mà mạng xã hội không chỉ là một phương tiện để kết nối mọi người mà còn là một phần không thể thiếu của cuộc sống trực tuyến của chúng ta. Khi sử dụng mạng xã hội, người dùng có thể thực hiện các hoạt động như chia sẻ tin tức, hình ảnh, video, ý kiến, và thông điệp cá nhân với một nhóm mạng xã hội cụ thể hoặc với công chúng rộng lớn.
Họ cũng có thể tương tác với nội dung của người khác bằng cách like, bình luận, chia sẻ hoặc gửi tin nhắn riêng. Các mạng xã hội thường cung cấp một loạt các tính năng và công cụ để người dùng tùy chỉnh hồ sơ cá nhân của họ, quản lý mối quan hệ mạng xã hội, và tạo ra và quản lý nội dung của họ. Các mạng xã hội cũng thường cung cấp phương tiện cho việc xây dựng cộng đồng trực tuyến, tham gia vào các nhóm hoặc sự kiện, và tìm kiếm thông tin và tài nguyên. 17 Sử dụng mạng xã hội có thể mang lại nhiều lợi ích như tạo ra cơ hội kết nối xã hội, chia sẻ ý kiến và thông tin, tiếp cận thông tin mới nhanh chóng, và thúc đẩy tương tác và giao tiếp trực tuyến.
Tuy nhiên, cũng có những rủi ro và thách thức như việc quản lý quyền riêng tư, nguy cơ bị lạm dụng hoặc hãm hại, và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần.3 Truyền thông xã hội Truyền thông xã hội là dịch vụ trực tuyến mà người dùng tạo ra nhằm chia sẻ thông tin và tương tác với nhau. Thêm vào đó, đây là nơi các mối quan hệ giữa các cá nhân được tạo ra và duy trì. Năm 2011, Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO) đã định nghĩa phương tiện truyền thông xã hội: “Là khả năng thúc đẩy mối quan hệ giữa con người với nhau thông qua công nghệ, cho phép tương tác xã hội tốt hơn, nhanh hơn và liên tục hơn giữa những người dùng các website”. [3] Thêm vào đó, truyền thông xã hội cũng có thể được định nghĩa là một hình thức truyền thông dựa trên internet.
Các nền tảng truyền thông xã hội cho phép người dùng trò chuyện, chia sẻ thông tin và tạo nội dung. Có nhiều hình thức truyền thông xã hội bao gồm: blog, wiki, trang chia sẻ ảnh, trang chia sẻ video, podcast, widget, thế giới ảo,… Với sự đa dạng của các dịch vụ truyền thông xã hội hiện nay, điều đó rất khó đưa ra định nghĩa một cách chính xác. [27] Về cơ bản, truyền thông xã hội có một số tính năng phổ biến chung như: Thứ nhất, truyền thông xã hội là các ứng dụng dựa trên nền tảng Internet Web 2.