Tác động của FDI đến sự rời ngành của doanh nghiệp trong nước

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích tác động của FDI đến sự rời ngành của doanh nghiệp trong nước, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường.

• Tác giả: Phạm Quang Sáng
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Công Khải
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Tác động của FDI đến sự rời ngành của doanh nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Một số khái niệm về FDI
• 2.2. Phân loại FDI
• 2.3. Các nghiên cứu trước đây về tác động của FDI đối với doanh nghiệp trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ CHIẾN LƯỢC ƯỚC LƯỢNG
• 3.1. Lựa chọn mô hình
• 3.2. Chiến lược ước lượng
• 3.3. Nguồn dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kết quả hồi quy
• 4.3. Phân tích kết quả
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Khuyến nghị chính sách
• 5.2. Giới hạn của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của FDI đến doanh nghiệp Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Từ khi thực hiện chính sách Đổi mới vào năm 1986, FDI đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, tạo ra việc làm và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, sự hiện diện của FDI cũng đặt ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là vấn đề rời ngành. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của FDI đến sự rời ngành của doanh nghiệp Việt Nam, từ đó đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp.

1.1. Định nghĩa và vai trò của FDI trong nền kinh tế

FDI được hiểu là hoạt động đầu tư của một cá nhân hoặc tổ chức từ nước ngoài vào một nước khác nhằm mục đích kiểm soát và quản lý doanh nghiệp. FDI không chỉ cung cấp vốn mà còn mang lại công nghệ và kỹ năng quản lý, góp phần nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng sản phẩm.

1.2. Tình hình FDI tại Việt Nam hiện nay

Việt Nam đã thu hút một lượng lớn FDI từ nhiều quốc gia, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức cho doanh nghiệp trong nước, khi mà họ phải cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI có lợi thế về công nghệ và nguồn lực.

II. Vấn đề và thách thức từ FDI đối với doanh nghiệp trong nước

Sự hiện diện của FDI đã tạo ra áp lực cạnh tranh lớn đối với các doanh nghiệp trong nước. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã phải đối mặt với tình trạng rời ngành do không thể cạnh tranh nổi với các doanh nghiệp FDI. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự tồn tại của doanh nghiệp mà còn tác động đến thị trường lao động và nền kinh tế nói chung.

2.1. Tác động lấn át của FDI đến doanh nghiệp trong nước

FDI có thể tạo ra tác động lấn át, khiến cho các doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động. Các doanh nghiệp FDI thường có lợi thế về công nghệ, quy mô sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường, điều này dẫn đến việc doanh nghiệp trong nước bị mất thị phần.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến sự rời ngành của doanh nghiệp

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự rời ngành của doanh nghiệp trong nước, bao gồm sự khác biệt về năng lực cạnh tranh, hố cách về công nghệ và năng suất lao động. Ngoài ra, chính sách ưu đãi cho FDI cũng tạo ra sự bất bình đẳng trong cạnh tranh giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của FDI đến sự rời ngành

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích định lượng để đánh giá tác động của FDI đến sự rời ngành của doanh nghiệp trong nước. Dữ liệu được thu thập từ Tổng cục Thống kê Việt Nam và các nguồn tài liệu liên quan, nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình FDI và sự tồn tại của doanh nghiệp trong nước.

3.1. Mô hình nghiên cứu và dữ liệu sử dụng

Mô hình hồi quy Probit được sử dụng để phân tích dữ liệu, nhằm xác định mối quan hệ giữa sự hiện diện của FDI và khả năng rời ngành của doanh nghiệp trong nước. Dữ liệu được thu thập từ năm 2002 đến 2010, bao gồm các thông tin về quy mô, thời gian hoạt động và tình trạng xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

3.2. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả từ mô hình hồi quy cho thấy rằng sự hiện diện của FDI có tác động đáng kể đến khả năng rời ngành của doanh nghiệp trong nước. Các yếu tố như thị phần FDI trong ngành, năng suất lao động và quy mô doanh nghiệp đều có ảnh hưởng lớn đến quyết định rời ngành của doanh nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng FDI không chỉ mang lại lợi ích mà còn tạo ra những thách thức cho doanh nghiệp trong nước. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng cần có những chính sách hỗ trợ để giảm thiểu tác động tiêu cực từ FDI, đồng thời khuyến khích sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong nước.

4.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự hiện diện của FDI có thể dẫn đến sự rời ngành của doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là trong các ngành có tính cạnh tranh cao. Doanh nghiệp trong nước cần cải thiện năng lực cạnh tranh và đổi mới công nghệ để tồn tại và phát triển.

4.2. Khuyến nghị chính sách cho doanh nghiệp trong nước

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ FDI, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước như tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, cải thiện môi trường kinh doanh và khuyến khích sự liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và FDI.

V. Kết luận và tương lai của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh FDI

Tác động của FDI đến sự rời ngành của doanh nghiệp Việt Nam là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm từ các nhà hoạch định chính sách. Cần có những giải pháp đồng bộ để hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, đồng thời tận dụng tối đa lợi ích từ FDI để phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh FDI

Trong tương lai, doanh nghiệp Việt Nam cần phải thích ứng với sự cạnh tranh từ FDI bằng cách nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới công nghệ. Sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức liên quan sẽ là yếu tố quyết định cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp trong nước.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá sâu hơn về tác động của FDI đến các ngành cụ thể, từ đó đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp hơn cho từng lĩnh vực, nhằm tối ưu hóa lợi ích từ FDI cho doanh nghiệp trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM --------------------------- CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT PHẠM QUANG SÁNG TÁC ĐỘNG CỦA FDI ĐẾN SỰ RỜI NGÀNH CỦA DOANH NGHIỆP TRONG NƯỚC LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG TP Hồ Chí Minh - Năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM --------------------------- CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT PHẠM QUANG SÁNG TÁC ĐỘNG CỦA FDI ĐẾN SỰ RỜI NGÀNH CỦA DOANH NGHIỆP TRONG NƯỚC Mã ngành chính sách công: 60340402 LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. ĐINH CÔNG KHẢI TP Hồ Chí Minh - Năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn và có độ chính xác cao trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright. Hồ Chí Minh, tháng 05 năm 2014 Phạm Quang Sáng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ Đinh Công Khải, người đã tận tình hướng dẫn cũng như đã hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý Thầy Cô, những giảng viên và trợ giảng của Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright đã truyền đạt cho tôi những kiến thức bổ ích trong hai năm học vừa qua. Xin cảm ơn cơ quan công tác là trường Trung học phổ thông Phan Chu Trinh, huyện Eah’leo, tỉnh Đăklăk đã tạo điều kiện cho tôi được dành toàn thời gian học tập để nâng cao năng lực chuyên môn. Xin gửi lời cảm ơn đến các anh chị học viên và các bạn đồng nghiệp đã hết lòng giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc thu thập số liệu để thực hiện luận văn. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và người thân đã động viên và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn này. Cảm ơn cuộc sống đã cho tôi thật nhiều may mắn cũng như những trải nghiệm tuyệt vời khi tôi tham gia học tập tại Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright. Hồ Chí Minh, tháng 05 năm 2014 Phạm Quang Sáng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii TÓM TẮT Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có vai trò quan trọng trong việc mở rộng và phát triển kinh tế xã hội ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. FDI được kỳ vọng không chỉ cung cấp lượng vốn đầu tư lớn, tạo nhiều việc làm cho xã hội mà còn thúc đẩy các hoạt động xuất khẩu cũng như mang lại sự thay đổi về công nghệ và kỹ năng quản lý hiện đại đối với quốc gia tiếp nhận đầu tư. Bên cạnh những kết quả mang lại, FDI cũng tạo ra những tác động nhất định đối với các doanh nghiệp trong nước, trong đó có tác động lấn át đối với những doanh nghiệp này. Sự có mặt của nguồn FDI dù dưới hình thức 100% vốn nước ngoài hoặc liên doanh cũng đã tạo nên những áp lực cạnh tranh đối với các doanh nghiệp trong nước. Với lợi thế là được tận dụng những ưu đãi nhất định trong chính sách thu hút FDI cũng như sự khác biệt về năng suất lao động và trình độ công nghệ, các doanh nghiệp FDI đã có một khoảng cách nhất định so với các doanh nghiệp trong nước. Nghiên cứu này sử dụng một phân tích thực nghiệm, sử dụng mô hình định lượng với bộ số liệu của Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) từ năm 2002 đến năm 2010. Nghiên cứu cố gắng lượng hóa tác động của nguồn vốn FDI đối với sự rời ngành của các doanh nghiệp trong nước. Kết quả thu được từ mô hình hồi quy Probit cho thấy rằng ngoài những yếu tố như thời gian hoạt động, quy mô, tình trạng xuất nhập khẩu, mức độ tập trung ngành, năng suất lao động thì thị phần FDI trong ngành cũng có tác động đến khả năng rời ngành của các doanh nghiệp trong nước. Tác giả phân tích những nguyên nhân mà FDI tác động đến sự rời ngành của các doanh nghiệp trong nước như sự khác biệt về năng lực cạnh tranh, hố cách về công nghệ và năng suất lao động, chính sách ưu đãi, liên kết giữa FDI và doanh nghiệp trong nước cũng như liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước với nhau.Từ đó, tác giả đề xuất những gợi ý chính sách nhằm hạn chế tác động lấn át của FDI đối với doanh nghiệp trong nước cụ thể là những giải pháp hỗ trợ nguồn vốn, gia tăng mối liên kết giữa FDI và doanh nghiệp trong nước, ổn định vĩ mô, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, khuyến khích sự tham gia của khối doanh nghiệp tư nhân, gia tăng năng suất lao động của doanh nghiệp trong nước, định hướng và nâng cao chất lượng ngành công nghiệp phụ trợ để tạo sự liên kết với doanh nghiệp FDI. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . iii MỤC LỤC . iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG . vii DANH MỤC HÌNH VẼ . viii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU . Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu . Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu . Đối tượng, phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Cấu trúc luận văn . 6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY . Một số khái niệm về FDI . Phân loại FDI . Các nghiên cứu trước đây về tác động của FDI đối với doanh nghiệp trong nước . 8 CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ CHIẾN LƯỢC ƯỚC LƯỢNG. Lựa chọn mô hình . Chiến lược ước lượng . Nguồn dữ liệu . 19 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN . Thống kê mô tả . 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kết quả hồi quy. Phân tích kết quả. 24 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Khuyến nghị chính sách . Giới hạn của nghiên cứu . 31 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 35 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN CDF Cumulative Distribution Function Hàm xác suất tích lũy CN Công nghiệp CSHT Cơ sở hạ tầng DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân ĐTNN Đầu tư nước ngoài FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GSO General Statistics Office Tổng cục Thống kê Việt Nam IMF International Moneytary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế KCN Khu công nghiệp KTTN Kinh tế tư nhân LFI Law on Foreign Investment Luật đầu tư nước ngoài MNCs Các công ty đa quốc gia UBND Ủy ban nhân dân VCCI Phòng công nghiệp và Thương mại Việt Nam WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Tóm tắt mối quan hệ giữa biến phụ thuộc và các biến độc lập .1: Bảng số liệu chéo giữa tình trạng XNK và khả năng rời ngành .2: Kết quả hồi quy (biến phụ thuộc là Exit, xem thêm Phụ lục 14) .3: Bảng ước lượng tác động biên khi các biến độc lập thay đổi 1 đơn vị . 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1: Số doanh nghiệp gặp khó khăn, giải thể và ngừng hoạt động năm 2013 (tăng giảm so với 2012) .1: Số Doanh nghiệp còn hoạt động và rời ngành giai đoạn 2002-2009 .2: Thống kê số DN theo số năm hoạt động. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1. Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hoạt động đầu tư được thực hiện nhằm đạt được lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động trong một nền kinh tế khác nền kinh tế nước chủ đầu tư, mục đích của chủ đầu tư là giành quyền quản lý doanh nghiệp (IMF, 2003). Kể từ sau chính sách “Đổi mới” của năm 1986, Việt Nam đã trải qua quá trình tăng trưởng kinh tế; cùng với xuất khẩu, đầu tư trực tiếp nước ngoài được coi là đóng góp đáng kể vào sự phát triển gần đây của nền kinh tế Việt Nam. Luật Đầu tư nước ngoài của Việt Nam (LFI) đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút một lượng đáng kể của nguồn vốn FDI vào Việt Nam. Nghiên cứu kinh tế về FDI thường tập trung vào yếu tố quyết định của FDI đó là làm thế nào để thu hút FDI đến Việt Nam, đây có thể xem như một vấn đề trung tâm của các mối quan tâm trong nhiều nghiên cứu. Ngoài ra, việc phân tích những tác động của FDI nhằm mục đích sử dụng nguồn vốn FDI hiệu quả hơn cũng khá quan trọng trong quá trình phát triển đất nước. Tuy vậy, các nghiên cứu về vấn đề này đối với trường hợp của Việt Nam vẫn còn khiêm tốn. FDI có thể được sử dụng như một phương tiện để thúc đẩy tăng trưởng năng suất (Bitzer và Görg, 2004). Bên cạnh đó, FDI có thể mang lại sự chuyển giao công nghệ mới cho các nước đang phát triển, đồng thời FDI có thể cải thiện kiến thức và kỹ năng của người quản lý hoặc người lao động, FDI cũng có thể nâng cao hiệu quả và năng suất trong sản xuất (Mansfield và Romeo, 1980). Hầu hết các nghiên cứu về tác động của FDI thường tập trung vào tác động lan tỏa năng suất (vốn hoặc công nghệ). Trong những năm gần đây, một cách tiếp cận mới về lan tỏa vốn và công nghệ đã được giới thiệu trong một số công trình thực nghiệm trên thế giới. Nghiên cứu của Görg và Strobl (2004) điều tra các cơ chế truyền tải và các kênh mà qua đó những yếu tố bên ngoài tác động vào sự tồn tại của các doanh nghiệp trong nước. Đây là một chủ đề quan trọng vì sự tồn tại của các doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế có ảnh hưởng đến phúc lợi xã hội trong nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Việt Nam đã thay đổi sang nền kinh tế theo định hướng thị trường từ năm 1986 và gia nhập khối ASEAN vào tháng 7 năm 1995, hoàn thành chương trình tự do hóa thương mại trong Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) vào tháng 1 năm 2006.