Tác động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lên năng suất lao động tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ phân tích Tác động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lên năng suất lao động nghiên cứu trường hợp tại, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Dòng Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Lên Năng Suất Lao Động
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ SỬ DỤNG FDI TẠI TPHCM GIAI ĐOẠN 1988 – 2011
• 1.1. Khuôn khổ chính sách thu hút vốn ĐTTTNN
• 1.2. Các lợi thế khi đầu tư vào TPHCM
• 1.2.1. Lợi thế do vai trò trung tâm của TPHCM so với cả nước
• 1.2.2. Các lợi thế so sánh một số ngành của TPHCM so với các tỉnh trong khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam cũng như so với cả nước
• 1.3. Tổng quát tình hình thu hút FDI tại TPHCM giai đoạn 1988 – 2011
• 1.3.1. Các giai đoạn thu hút đầu tư nước ngoài tại TPHCM
• 1.3.2. Xu hướng FDI vào Thành phố Hồ Chí Minh
• 1.3.3. Thu hút FDI theo ngành
• 1.3.4. Thu hút FDI theo đối tác đầu tư
• 1.4. Đánh giá tác động của việc thu hút và sử dụng vốn FDI tại TPHCM
• 1.4.1. Tác động tích cực
• 1.4.2. Tác động tiêu cực
• 1.5. Kết luận
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA FDI LÊN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI TPHCM
• 2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Quy trình thu thập dữ liệu
• 2.1.2. Quy mô mẫu
• 2.2. Phương pháp
• 2.3. Kết quả Thống kê mô tả
• 2.3.1. Về quy mô lao động
• 2.3.2. Quy mô vốn
• 2.3.3. Năng suất lao động
• 2.4. Kết quả hồi quy
• 2.4.1. Mô hình chung
• 2.4.2. Đánh giá về ảnh hưởng của hình thức sở hữu
• 2.4.3. Đánh giá về ảnh hưởng của lĩnh vực kinh doanh
• 2.4.4. Kiểm định các giả thuyết mô hình
• 2.4.4.1. Kiểm định độ phù hợp chung của mô hình
• 2.4.4.2. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến
• 2.4.4.3. Kiểm tra hiện tượng tự tương quan
• 2.5. Kết luận
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Kết quả nghiên cứu
• 3.2. Kiến nghị các giải pháp
• 3.2.1. Giải pháp về chính sách thu hút đầu tư
• 3.2.2. Tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tăng sự hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài để có thể cạnh tranh được với các nước trong khu vực về thu hút FDI
• 3.2.3. Tạo cơ hội cho xuất hiện tác động lan tỏa và tăng khả năng hấp thụ các tác động lan tỏa tích cực của FDI cho các doanh nghiệp trong nước
• 3.2.4. Thu hút FDI “sạch”
• 3.3. Kết luận
• 4. CHƯƠNG 4
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của FDI đến năng suất lao động tại TP

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của TP.HCM. Nghiên cứu cho thấy rằng FDI không chỉ cung cấp vốn mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ và cải thiện năng suất lao động. Sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI tạo ra áp lực cạnh tranh, buộc các doanh nghiệp trong nước phải nâng cao hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, tác động của FDI đến năng suất lao động vẫn còn nhiều tranh cãi.

1.1. Định nghĩa và vai trò của FDI trong nền kinh tế

FDI được định nghĩa là khoản đầu tư từ một quốc gia vào một quốc gia khác, nhằm kiểm soát hoạt động kinh tế. Vai trò của FDI trong nền kinh tế TP.HCM rất quan trọng, không chỉ cung cấp vốn mà còn tạo ra việc làm và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

1.2. Tình hình FDI tại TP.HCM giai đoạn 1988 2011

Trong giai đoạn 1988-2011, TP.HCM đã thu hút hơn 4.024 dự án FDI với tổng vốn đăng ký gần 29 tỷ USD. Sự gia tăng này đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của thành phố, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao năng suất lao động.

II. Các thách thức trong việc thu hút FDI và tác động đến năng suất lao động

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại những thách thức trong việc thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn này. Các doanh nghiệp trong nước thường gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI do công nghệ lạc hậu và nguồn lực hạn chế. Điều này có thể dẫn đến tác động tiêu cực đến năng suất lao động.

2.1. Vấn đề cạnh tranh giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước

Sự hiện diện của doanh nghiệp FDI có thể tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho các doanh nghiệp trong nước. Nhiều doanh nghiệp trong nước không đủ khả năng để cạnh tranh về công nghệ và quản lý, dẫn đến việc giảm năng suất lao động.

2.2. Chính sách thu hút FDI và ảnh hưởng đến năng suất

Chính sách thu hút FDI của TP.HCM đã có những cải cách tích cực, nhưng vẫn cần phải cải thiện hơn nữa để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước. Việc cải thiện môi trường đầu tư sẽ giúp nâng cao năng suất lao động.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của FDI đến năng suất lao động

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp định lượng để phân tích tác động của FDI đến năng suất lao động tại TP.HCM. Các dữ liệu được thu thập từ các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của FDI đến năng suất lao động.

3.1. Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát doanh nghiệp trong hai năm 2008 và 2009. Phân tích hồi quy đa biến được sử dụng để đánh giá tác động của FDI đến năng suất lao động của các doanh nghiệp.

3.2. Mô hình ước lượng và kết quả phân tích

Mô hình ước lượng cho thấy rằng FDI có tác động tích cực đến năng suất lao động của các doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, mức độ tác động khác nhau tùy thuộc vào lĩnh vực hoạt động và hình thức sở hữu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về FDI

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng FDI đã có những tác động tích cực đến năng suất lao động tại TP.HCM. Các doanh nghiệp trong nước đã có những cải tiến trong công nghệ và quản lý nhờ vào sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI.

4.1. Tác động tích cực của FDI đến năng suất lao động

FDI đã giúp các doanh nghiệp trong nước cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Điều này không chỉ tăng năng suất mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

4.2. Những hạn chế và thách thức trong việc phát huy tác động của FDI

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế trong việc phát huy tác động của FDI. Các doanh nghiệp trong nước cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh để tận dụng tốt hơn nguồn vốn FDI.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của FDI tại TP

FDI sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của TP.HCM. Tuy nhiên, cần có những chính sách hợp lý để tối ưu hóa tác động của FDI đến năng suất lao động. Việc cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước là rất cần thiết.

5.1. Định hướng chính sách thu hút FDI trong tương lai

Chính sách thu hút FDI cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước. Cần có các biện pháp hỗ trợ để nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng hấp thụ công nghệ.

5.2. Tương lai của năng suất lao động tại TP.HCM

Năng suất lao động tại TP.HCM có thể được cải thiện nếu các doanh nghiệp trong nước biết tận dụng tốt nguồn vốn FDI. Sự hợp tác giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được xem là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng suất lao động tại các quốc gia đang phát triển. Tại Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM), trung tâm kinh tế lớn nhất của Việt Nam, từ năm 1988 đến 2011 đã thu hút hơn 4.024 dự án FDI với tổng vốn đăng ký gần 29 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, tác động của FDI lên năng suất lao động của các doanh nghiệp trong nước vẫn còn nhiều tranh cãi, với các bằng chứng thực nghiệm đa dạng và không đồng nhất.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích tác động của dòng vốn FDI lên năng suất lao động của các doanh nghiệp tại TPHCM, dựa trên dữ liệu khảo sát 991 doanh nghiệp trong hai năm 2008 và 2009, bao gồm 215 doanh nghiệp FDI và 776 doanh nghiệp trong nước. Nghiên cứu tập trung vào các biến số như cường độ vốn, quy mô doanh nghiệp, trình độ lao động, hình thức sở hữu và lĩnh vực hoạt động nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của FDI đến năng suất lao động.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong giai đoạn 1988-2011 tại TPHCM, sử dụng dữ liệu thứ cấp từ Cục Thống kê TPHCM và các nguồn chính thức khác. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất lao động, góp phần phát triển kinh tế bền vững của TPHCM nói riêng và Việt Nam nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và năng suất lao động, cùng với khung phân tích tác động lan tỏa (spillover effects) của FDI. Theo IMF và WTO, FDI là khoản đầu tư dài hạn nhằm kiểm soát hoạt động kinh tế tại nước nhận đầu tư, đồng thời là kênh chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý tiên tiến.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Năng suất lao động: Tỷ lệ giữa giá trị gia tăng (hoặc GDP) và số lượng lao động, phản ánh hiệu quả sử dụng lao động trong sản xuất.
• Tác động lan tỏa của FDI: Hiệu ứng gián tiếp từ sự hiện diện của doanh nghiệp FDI lên năng suất và hoạt động của doanh nghiệp trong nước thông qua các kênh như liên kết sản xuất, chuyển giao công nghệ, cạnh tranh và di chuyển lao động.
• Mô hình sản xuất Cobb-Douglas: Được áp dụng để ước lượng tác động của các biến số như cường độ vốn, quy mô, trình độ lao động, hình thức sở hữu và lĩnh vực hoạt động lên năng suất lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là bộ dữ liệu điều tra doanh nghiệp năm 2008 và 2009 do Cục Thống kê TPHCM cung cấp, với mẫu gồm 991 doanh nghiệp (215 doanh nghiệp FDI và 776 doanh nghiệp trong nước). Dữ liệu bao gồm các biến về vốn cố định, lao động, doanh thu, trình độ lao động và lĩnh vực hoạt động.

Phương pháp phân tích sử dụng phần mềm SPSS để thực hiện thống kê mô tả, phân tích tương quan và hồi quy đa biến nhằm đánh giá tác động của FDI lên năng suất lao động. Mô hình hồi quy được xây dựng với biến phụ thuộc là năng suất lao động (doanh thu trên lao động) và các biến giải thích gồm cường độ vốn trên lao động, quy mô doanh nghiệp, trình độ lao động, hình thức sở hữu và lĩnh vực kinh doanh.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1988-2011, với trọng tâm phân tích dữ liệu năm 2008-2009 để phản ánh tác động gần nhất của FDI lên năng suất lao động tại TPHCM.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động tích cực của FDI lên năng suất lao động: Kết quả hồi quy cho thấy doanh nghiệp có vốn FDI có năng suất lao động cao hơn doanh nghiệp trong nước khoảng 15-20%, thể hiện qua biến hình thức sở hữu có hệ số dương và có ý nghĩa thống kê. Điều này khẳng định vai trò của FDI trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng lao động.

2. Ảnh hưởng của cường độ vốn và quy mô doanh nghiệp: Cường độ vốn trên lao động có tác động thuận chiều rõ rệt, với mỗi đơn vị tăng cường độ vốn làm tăng năng suất lao động khoảng 10%. Quy mô doanh nghiệp cũng có ảnh hưởng tích cực, doanh nghiệp có tỷ trọng doanh thu lớn trong ngành có năng suất cao hơn khoảng 12%.

3. Trình độ lao động là yếu tố quan trọng: Tỷ lệ lao động có trình độ trung cấp nghề trở lên có mối quan hệ thuận chiều với năng suất lao động, tăng 1% tỷ lệ lao động có trình độ làm tăng năng suất khoảng 5%. Điều này cho thấy chất lượng nguồn nhân lực đóng vai trò then chốt trong nâng cao năng suất.

4. Tác động khác biệt theo lĩnh vực kinh doanh: Doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ có năng suất lao động cao hơn so với lĩnh vực nông nghiệp, với mức chênh lệch khoảng 18%. Điều này phản ánh sự khác biệt về công nghệ và quy trình sản xuất giữa các ngành.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế và trong nước, cho thấy FDI không chỉ bổ sung vốn mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao kỹ năng quản lý, từ đó cải thiện năng suất lao động. Việc doanh nghiệp FDI có năng suất cao hơn được giải thích bởi khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến và quản trị hiện đại.

Ảnh hưởng tích cực của cường độ vốn và quy mô doanh nghiệp phản ánh hiệu ứng quy mô và đầu tư vào tài sản cố định giúp tăng hiệu quả sản xuất. Trình độ lao động cao giúp doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm.

Sự khác biệt theo lĩnh vực kinh doanh cho thấy cần có chính sách hỗ trợ riêng biệt để thúc đẩy năng suất trong các ngành có trình độ công nghệ thấp hơn. Các biểu đồ so sánh năng suất theo hình thức sở hữu và lĩnh vực kinh doanh có thể minh họa rõ nét các kết quả này.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng lưu ý rằng tác động lan tỏa của FDI có thể bị hạn chế nếu khoảng cách công nghệ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước quá lớn hoặc nếu môi trường kinh doanh chưa đủ thuận lợi để hấp thụ công nghệ mới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải thiện môi trường đầu tư: Tăng cường cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục đầu tư nhằm thu hút thêm các dự án FDI có quy mô lớn và công nghệ cao trong vòng 3-5 năm tới, do UBND TPHCM phối hợp với các sở ngành thực hiện.

2. Thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực hấp thụ: Xây dựng các chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp trong nước để nâng cao trình độ lao động và khả năng tiếp nhận công nghệ mới, tập trung vào các ngành công nghiệp trọng điểm, triển khai trong 2 năm tới bởi các trường đại học và trung tâm đào tạo nghề.

3. Khuyến khích liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước: Tạo điều kiện phát triển chuỗi cung ứng, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia vào mạng lưới sản xuất của doanh nghiệp FDI nhằm tận dụng hiệu ứng lan tỏa tích cực, thực hiện trong 3 năm với sự phối hợp của Ban Quản lý Khu công nghiệp và các hiệp hội doanh nghiệp.

4. Ưu tiên thu hút FDI “sạch” và công nghệ cao: Lựa chọn các dự án đầu tư có công nghệ tiên tiến, thân thiện môi trường để nâng cao chất lượng vốn FDI, giảm thiểu tác động tiêu cực đến các ngành truyền thống, thực hiện liên tục và giám sát chặt chẽ bởi Sở Kế hoạch và Đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách thu hút FDI hiệu quả, nâng cao năng suất lao động và phát triển kinh tế bền vững tại TPHCM.

2. Các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp FDI: Hiểu rõ tác động của FDI đến năng suất lao động và môi trường kinh doanh tại TPHCM, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư phù hợp.

3. Doanh nghiệp trong nước: Nắm bắt các cơ hội hợp tác, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua các kênh lan tỏa từ FDI.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả: Tham khảo phương pháp luận, mô hình phân tích và kết quả nghiên cứu để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về tác động của FDI và năng suất lao động trong bối cảnh Việt Nam và các nước đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI có thực sự nâng cao năng suất lao động tại TPHCM không?
   Có, nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp có vốn FDI có năng suất lao động cao hơn doanh nghiệp trong nước khoảng 15-20%, nhờ chuyển giao công nghệ và quản lý hiện đại.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến năng suất lao động?
   Cường độ vốn trên lao động, quy mô doanh nghiệp và trình độ lao động là những yếu tố có tác động tích cực và đáng kể đến năng suất lao động.

3. Tác động của FDI có đồng đều giữa các ngành không?
   Không, năng suất lao động trong các ngành công nghiệp và dịch vụ cao hơn nhiều so với ngành nông nghiệp, phản ánh sự khác biệt về công nghệ và quy trình sản xuất.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp trong nước tận dụng hiệu quả tác động lan tỏa của FDI?
   Doanh nghiệp cần nâng cao trình độ lao động, cải tiến công nghệ và tăng cường liên kết với doanh nghiệp FDI để tiếp nhận công nghệ và kỹ năng quản lý.

5. Chính sách nào cần ưu tiên để thu hút FDI chất lượng cao?
   Cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, ưu đãi cho các dự án công nghệ cao và thân thiện môi trường, đồng thời phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Kết luận

• FDI đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất lao động của các doanh nghiệp tại TPHCM, với mức tăng năng suất khoảng 15-20% so với doanh nghiệp trong nước.
• Cường độ vốn, quy mô doanh nghiệp và trình độ lao động là các yếu tố then chốt ảnh hưởng tích cực đến năng suất lao động.
• Tác động của FDI khác biệt theo lĩnh vực kinh doanh, đòi hỏi chính sách hỗ trợ phù hợp cho từng ngành.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực hấp thụ và thu hút FDI chất lượng cao.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà đầu tư trong việc phát triển kinh tế bền vững tại TPHCM.

Tiếp theo, các bên liên quan nên triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3-5 năm tới để tối ưu hóa tác động tích cực của FDI lên năng suất lao động và phát triển kinh tế địa phương. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, độc giả được khuyến khích tiếp cận toàn văn luận văn và các báo cáo liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ NGỌC THỊNH TÁC ĐỘNG CỦA DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI LÊN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG. NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ NGỌC THỊNH TÁC ĐỘNG CỦA DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI LÊN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG. NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. SỬ ĐÌNH THÀNH 2 Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, không sao chép công trình của người khác. Các số liệu, thông tin được lấy từ nguồn thông tin hợp pháp, chính xác và trung thực. Tôi chịu hoàn toàn trách nhiệm nếu có bất kỳ sự gian dối nào trong đề tài nghiên cứu này. Hồ Chí Minh, ngày 06 tháng 11 năm 2013 Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Thịnh i Mục lục Trang phụ bìa. i Lời cam đoan.ii Danh mục các bảng biểu.vi Danh mục các chữ viết tắt.vii Mục lục. iii PHẦN MỞ ĐẦU . Lý do lựa chọn đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Giới hạn của nghiên cứu. Kết cấu của Luận văn. Định nghĩa ĐTTTNN. Năng suất lao động. Định nghĩa Năng suất lao động. Đo lường Năng suất lao động. Lý thuyết về đánh giá tác động lan tỏa của FDI. Các cách tiếp cận khác nhau. Các kênh sinh ra hiệu ứng lan tỏa. Mô hình ước lượng. Điểm qua một số nghiện cứu định lượng về hiệu ứng lan tỏa của đầu tư nước ngoài. 14 Kết luận Chương Một. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ SỬ DỤNG FDI TẠI TPHCM GIAI ĐOẠN 1988 – 2011. Khuôn khổ chính sách thu hút vốn ĐTTTNN. Các lợi thế khi đầu tư vào TPHCM. Lợi thế do vai trò trung tâm của TPHCM so với cả nước. Các lợi thế so sánh một số ngành của TPHCM so với các tỉnh trong khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam cũng như so với cả nước. Tổng quát tình hình thu hút FDI tại TPHCM giai đoạn 1988 – 2011 . Các giai đoạn thu hút đầu tư nước ngoài tại TPHCM. Xu hướng FDI vào Thành phố Hồ Chí Minh.29 Thu hút FDI theo ngành.29 Thu hút FDI theo đối tác đầu tư. Đánh giá tác động của việc thu hút và sử dụng vốn FDI tại TPHCM . Tác động tích cực. Tác động tiêu cực.45 Kết luận Chương Hai. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA FDI LÊN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI TPHCM. Dữ liệu nghiên cứu. Quy trình thu thập dữ liệu. Quy mô mẫu. Phương pháp. Kết quả Thông kê mô tả. Về quy mô lao động. Quy mô vốn. Năng suất lao động. Kết quả hồi quy:. Mô hình chung:. Đánh giá về ảnh hưởng của hình thức sở hữu. Đánh giá về ảnh hưởng của lĩnh vực kinh doanh. Kiểm định các giả thuyết mô hình. Kiểm định độ phù hợp chung của mô hình. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến. Kiểm tra hiện tượng tự tương quan.59 Kết luận Chương Ba. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KIẾN NGHỊ. Kết quả nghiên cứu. Kiến nghị các giải pháp. Giải pháp về chính sách thu hút đầu tư. Tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tăng sự hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài để có thể cạnh tranh được với các nước trong khu vực về thu hút FDI. Tạo cơ hội cho xuất hiện tác động lan tỏa và tăng khả năng hấp thụ các tác động lan tỏa tích cực của FDI cho các doanh nghiệp trong nước. Thu hút FDI “sạch”.66 Kết luận Chương Bốn. 67 Phụ lục Tài liệu tham khảo 6 Danh mục các bảng biểu TT Nội dung Bảng biểu và Đồ thị I Danh mục bảng biểu 1 Bảng 2.1: Dự án ĐTTTNN được cấp phép tại TPHCM từ năm 1988 đến 2011 2 Bảng 2.2: FDI vào TPHCM so với cả nước (2001 – 2011) 3 Bảng 2.3: Quy mô vốn của các dự án FDI còn hiệu lực tại TPHCM đến năm 2011 Bảng 2.4: Dự án FDI còn hiệu lực đến 31/12/2011 tại TPHCM phân theo ngành 4 kinh tế Bảng 2.5: Dự án FDI còn hiệu lực đến 31/12/2011 tại TPHCM phân theo đối tác 5 đầu tư 6 Bảng 2.6: Vốn đầu tư của TPHCM và nguồn vốn FDI qua các năm 7 Bảng 2.7: Đóng góp của ĐTTTNN vào GDP của TPHCM Bảng 2.8: Tình hình đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu của các doanh nghiệp 8 ĐTTTTNN 9 Bảng 2.9: Tình hình nộp NS TPHCM của khu vực ĐTTTNN 10 Bảng 3.1: Số lượng doanh nghiệp điều tra 11 Bảng 3.2: Quy mô lao động của doanh nghiệp 12 Bảng 3.3: Vốn cố định /lao động 13 Bảng 3.4: Doanh thu /lao động 14 Bảng 3.5: Mô hình hồi quy chung 15 Bảng 3.6: Mô hình theo hình thức sở hữu 16 Bảng 3.7: Mô hình theo lĩnh vực kinh doanh 17 Bảng 3.9: Bảng tóm tắt kết quả. II Danh mục các đồ thị Biểu đồ 2.1: Số dự án FDI được cấp phép mới qua các năm tại TP HCM (2001 – 1 2011) 2 Biểu đồ 2.2: Tổng vốn FDI đăng ký qua các năm tại TPHCM (2001 – 2011) Biểu đồ 2.3: Tổng vốn FDI thu hút qua các năm của Việt Nam và TPHCM (2001 – 3 2011) Biểu đồ 2.4: Số dự án FDI còn hiệu lực tính đến 31/12/2011 phân theo ngành tại 4 TPHCM Biểu đồ 2.5: Vốn đầu tư của các dự án FDI còn hiệu lực tính đến 31/12/2011 phân 5 theo ngành tại TPHCM 6 Biểu đồ 2.6: Vốn đầu tư của TPHCM và nguồn vốn FDI qua các năm 7 Biểu đồ 2.7: Đóng góp của FDI vào GDP của TPHCM 8 Biểu đồ 2.8: Đóng góp của FDI vào tổng thu ngân sách của TPHCM 7 Danh mục các chữ viết tắt Ban Quản lý : Ban Quản lý Khu Công nghiệp, Khu chế xuất, Khu Công nghệ cao và Khu kinh tế CNH – HĐH : Công nghiệp hoá – Hiện đại hoá ĐTTTNN : Đầu tư trực tiếp nước ngoài GCNĐT : Giấy Chứng nhận đầu tư FDI : Dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh UBND : Ủy ban nhân dân VKTTĐPN : Vùng Kinh tế Trọng điểm Phía Nam 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Hầu hết các nhà kinh tế trên thế giới đều cho rằng dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài có ảnh hưởng tích cực đến sự tăng trưởng kinh tế của nước nhận đầu tư. FDI không chỉ mang lại vốn mà còn giới thiệu và chuyển giao công nghệ tiên tiến có thể nâng cao sự tiến bộ công nghệ của nước chủ nhà. Doanh nghiệp FDI sẽ tạo động lực cạnh tranh với các doanh nghiệp trong nước để cùng đóng góp vào sự tăng trưởng hay cạnh tranh để tiêu diệt lẫn nhau. Nó cũng là một trong những lý do chính để giải thích lý do tại sao nhiều chính phủ trong đó có Việt Nam đã đưa ra các quy định thuận lợi để thu hút FDI, cụ thể Luật Đầu tư nước ngoài vào năm 1990, 1992, 1996 và năm 2000 để thu hút thêm dòng vốn FDI vào Việt Nam, cũng như để thúc đẩy chuyển giao Công nghệ từ FDI và do đó sẽ nâng cao năng suất các Công ty trong nước. Tuy nhiên, nghiên cứu thực nghiệm gần đây đã cho thấy hỗn hợp bằng chứng khác nhau về tác động lan tỏa của dòng vốn FDI đến các doanh nghiệp trong nước, cụ thể: Một số nghiên cứu cho rằng sự hiện diện của các công ty nước ngoài thúc đẩy năng suất của các doanh nghiệp trong nước trong các lĩnh vực tương tự. Trong khi đó, một số nghiên cứu cho rằng sự hiện diện của các công ty nước ngoài có tác động tiêu cực đến năng suất của các doanh nghiệp trong nước. Tại Việt Nam, nguồn vốn FDI được một số nhà nghiên cứu và những nhà hoạch định chính sách đánh giá là một nguồn lực đáng kể và là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế. Sự gia tăng đột biến tại Việt Nam của dòng vốn FDI trong giai đoạn năm 2008 - 2009 và giảm đột ngột trong năm 2010 - 2011 đã một lần nữa nhắc nhở các nhà kinh tế cũng như các nhà hoạch định chính sách nỗ lực nhiều hơn để hiểu rõ các tác động lan tỏa của dòng vốn FDI tại các nước nhận đầu tư. TPHCM với vai trò là trung tâm kinh tế lớn, với nhịp độ tăng trưởng kinh tế khá cao và ổn định đã góp phần quan trọng vào tốc độ phát triển chung của cả nước. Sau hơn 25 năm thu hút ĐTTTNN, TPHCM đã thu hút được hơn 4.024 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký gần 29 tỷ USD. Vai trò của FDI đối với phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố là hết sức to lớn, ngoài việc bổ sung nguồn vốn đầu tư, đẩy 2 mạnh xuất khẩu, chuyển giao công nghệ, tăng thu ngân sách, tạo việc làm,… FDI còn thúc đẩy việc hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, vai trò của FDI trong việc thúc đẩy năng suất của các doanh nghiệp trong nước ở các lĩnh vực khác nhau của Thành phố vẫn còn tranh cãi. Do đó, nghiên cứu về TPHCM là một ví dụ tốt, cần thiết để kiểm tra hiệu ứng lan tỏa của vốn ĐTTTNN đến năng suất của các doanh nghiệp trên địa bàn, đây cũng chính lý do Tôi lựa chọn đề tài này. “Đầu tư trực tiếp nước ngoài có làm gia tăng Năng suất lao động của các doanh nghiệp tại TPHCM”. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp trong nước trên địa bàn TPHCM. Các số liệu dùng để phân tích trong nghiên cứu này được lấy từ bộ dữ liệu điều tra doanh nghiệp trong hai năm 2008 và 2009 do Cục Thống kê TPHCM tiến hành đối với các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước thuộc các ngành của nền kinh tế. Mẫu do tác giả thu thập được có 991 doanh nghiệp (mỗi doanh nghiệp có 2 quan sát ở hai năm 2008 và 2009), bao gồm năm phân ngành 2 số với các loại hình sở hữu khác nhau, cụ thể có 215 doanh nghiệp FDI và 776 doanh nghiệp trong nước.