Đặt vấn đề Tháng 12 năm 1987, Luật đầu tư nước ngoài lần đầu tiên ra đời đã khơi thông dòng chảy nguồn vốn FDI vào Việt Nam, đây là đòn bẩy quan trọng giúp nền kinh tế tăng trưởng nhanh trong 2 thập kỷ tiếp theo. Vốn FDI được phát hiện là có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1988 – 2003 (Nguyễn Thị Tuệ Anh và cộng sự, 2006). Trong lĩnh vực việc làm, khu vực FDI tạo ra trên 2 triệu lao động trực tiếp và khoảng 3-4 triệu lao động gián tiếp (Đào Quang Thu, 2013). Thu nhập bình quân theo tháng của người lao động ở khu vực FDI cao hơn khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước nhưng thấp hơn khu vực doanh nghiệp nhà nước (Đào Quang Thu, 2013).
Bên cạnh sự tác động của khu vực FDI đến tăng trưởng kinh tế, tạo ra việc làm và thu nhập của người lao động đã nêu ở trên thì vấn đề nghiên cứu đặt ra là khu vực FDI có tác động đến năng suất lao động doanh nghiệp hay không? Đây là vấn đề nghiên cứu rất cần thiết và có ý nghĩa trong bối cảnh kinh tế hiện nay và giúp cho các nhà hoạch định ban hành cơ chế chính sách hiệu quả về thu hút FDI ở Việt Nam. Hiện nay, trên thế giới cũng như ở Việt Nam có nhiều nghiên cứu thực nghiệm về sự tác động của FDI lên năng suất lao động doanh nghiệp nói chung và ngành dệt may nói riêng. Tuy nhiên, kết quả các nghiên cứu thực nghiệm đã chưa đạt đến một sự đồng thuận, các nghiên cứu (Liu và cộng sự, 2001; Nguyễn Thị Tuệ Anh và cộng sự, 2006; Phạm Xuân Kiên, 2008; Ludo và cộng sự, 2008; Mebratie, 2010) khẳng định rằng tác động này thực sự là tích cực, một số nghiên cứu khác (De Mello, 1999; Konings, 2000; Vahter, 2004; Javorcik, 2004; Thiam, 2006) cho rằng nó là mơ hồ hoặc thậm chí tiêu cực. Ngành dệt may Việt Nam trong những năm qua đã phát triển mạnh mẽ và là ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất và mang lại một lượng ngoại tệ lớn cho đất nước1, tuy nhiên giá trị gia tăng của ngành còn thấp do các doanh nghiệp chỉ mới dừng lại ở khâu cắt và may.
Bên cạnh đó, các 1 Giá trị xuất khẩu của ngành dệt may năm 2010 đạt 11,2 tỷ USD và đóng góp trên 16% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước (Hiệp hội Dệt may Việt Nam [VITAS]) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 chính sách thu hút FDI vào ngành này với kỳ vọng tạo hiệu ứng tăng năng suất và giá trị gia tăng vẫn chưa mang lại kết quả đáng kể. Nghiên cứu này sẽ kiểm chứng xem có sự tác động của FDI lên năng suất lao động ngành dệt may ở Việt Nam hay không và sự tác động này là tích cực hay tiêu cực. Mặt khác, vấn đề nghiên cứu tiếp theo đặt ra là khu vực FDI có tác động đến năng suất lao động ngành dệt may ở các vùng khác nhau hay không? Có phải chăng, sự tác động của khu vực FDI lên năng suất lao động ngành dệt may có sự khác biệt giữa các vùng khác nhau. Nghiên cứu sẽ phân tích và làm rõ sự tác động này.
Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu của nghiên cứu này nhằm phân tích sự tác động của FDI đến năng suất lao động ngành dệt may ở Việt Nam và kiểm chứng xem có sự tác động của FDI đến năng suất lao động ngành dệt may ở các vùng khác nhau trong cả nước hay không. Câu hỏi nghiên cứu - FDI có hay không có tác động đến năng suất lao động ngành dệt may ở Việt Nam? Nếu có thì tác động đó là tích cực hay tiêu cực? - FDI tác động như thế nào đến năng suất lao động ngành dệt may ở các vùng khác nhau trong cả nước? 1. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp sau nhằm phân tích sự tác động của FDI lên năng suất lao động ngành dệt may: - Phương pháp thống kê mô tả - Phương pháp phân tích hồi quy OLS - Thực hiện các kiểm định cần thiết nhằm giảm thiểu hiện tượng ước lượng chệch. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phạm vi nghiên cứu - Về đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu chọn các doanh nghiệp hoạt động trong ngành dệt may làm đối tượng nghiên cứu. - Về nội dung nghiên cứu: nghiên cứu này phân tích sự tác động của FDI lên năng suất lao động doanh nghiệp hoạt động sản xuất trong ngành dệt may. - Về không gian nghiên cứu: các doanh nghiệp dệt may hoạt động sản xuất trong lãnh thổ Việt Nam. Bố cục của nghiên cứu Báo cáo nghiên cứu gồm có 5 chương.
Chương đầu tiên là giới thiệu vấn đề nghiên cứu, trong đó trình bày vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và kết cấu của nghiên cứu. Chương tiếp theo trình bày cơ sở lý luận, trong chương này trình bày lý thuyết về hàm sản xuất, trong đó giới thiệu một số hàm sản xuất tiêu biểu như hàm Cobb – Douglas, hàm Translog; trình bày lý thuyết về tác động của FDI đến năng suất lao động ở cấp độ doanh nghiệp, tổng kết các nghiên cứu thực nghiệm trước đây về vấn đề nghiên cứu có liên quan và cuối cùng là xác định khung phân tích tác động của FDI lên năng suất lao động. Trong chương 3, giới thiệu phương pháp nghiên cứu, mô hình nghiên cứu, mô tả các biến và mô tả dữ liệu nghiên cứu. Tiếp theo là chương 4, trong chương này trình bày kết quả nghiên cứu trên cơ sở thực hiện các kiểm định cần thiết và phân tích hồi quy OLS 1.237 doanh nghiệp hoạt động sản xuất trong ngành dệt may được trích lọc từ Bộ dữ liệu khảo sát điều tra doanh nghiệp Việt Nam năm 2010 của Tổng cục thống kê nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu đặt ra ban đầu.
Cuối cùng là chương 5, chương kết luận và kiến nghị, trong chương này, điểm lại một số phát hiện chính của nghiên cứu và trên cơ sở kết quả nghiên cứu đề xuất một số kiến nghị về mặt chính sách; cuối cùng nêu lên một số hạn chế của nghiên cứu này và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2. Lý thuyết kinh tế 2. Hàm sản xuất Hàm sản xuất được sử dụng như một công cụ quan trọng trong phân tích kinh tế.
Có giả thuyết cho rằng Philip (1894) là nhà kinh tế học đầu tiên xây dựng phép toán đại số thể hiện mối quan hệ giữa đầu ra và đầu vào dưới dạng P = f (x1, x2, ., xm), tuy nhiên cũng có giả thuyết cho rằng Johann Von Thünen là người đầu tiên xây dựng nó trong những năm 1840 (Humphrey, 1997). Từ những năm đầu của thập niên 1950 đến những năm cuối của thập niên 1970, hàm sản xuất đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà kinh tế. Trong một khoảng thời gian ngắn, các hình thức toán học của hàm sản xuất thể hiện mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra được đề xuất. Đặc biệt sau khi nghiên cứu và phân tích kỹ về hàm sản xuất đã phát sinh nhiều kết luận khác nhau (Sudhanshu, 2007).
Hàm sản xuất là một dạng hàm thể hiện mối quan hệ giữa một lượng đầu vào và lượng sản phẩm đầu ra. Hàm sản xuất nói chung có dạng: Y = f(x) (2.1) Trong đó: Y: là lượng sản phẩm đầu ra x: là các yếu tố đầu vào Các đặc điểm của hàm sản xuất: - f(0) = 0: khi các đầu vào bằng 0 thì sản lượng cũng bằng 0. - y và x đồng biến với nhau: khi gia tăng các lượng đầu vào thì sản lượng đầu ra cũng tăng. - Nếu x không âm và hữu hạn, thì f(x): i) hữu hạn; ii) liên tục; iii) không âm; iv) chỉ có một giá trị ứng với một giá trị của x.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Trong thực tế, hàm sản xuất có dạng như sau: Y = f (K, L, Mi) (2.2) Trong đó Y là sản lượng đầu ra tối đa có thể sản xuất được từ tổ hợp nhất định vốn (K) (vốn ở đây được hiểu là vốn hiện vật, tồn tại dưới dạng nhà xưởng, máy móc, thiết bị hay hàng tồn kho), lao động (L), Mi các yếu tố đầu vào phù hợp khác; f biểu thị Y là một hàm số của các yếu tố đầu vào K, L, Mi. Một điểm cần lưu ý đối với hàm sản xuất là từ một tổ hợp yếu tố sản xuất đầu vào xác định, chỉ có thể tạo ra một mức sản lượng đầu ra tối đa duy nhất. Tuy nhiên, điều ngược lại có thể là không đúng. Để sản xuất ra một sản lượng đầu ra như nhau, người ta có thể sử dụng các kết hợp đầu vào khác nhau.
Để tạo ra cùng một mức sản lượng, nếu một đầu vào nào đó được sử dụng nhiều hơn, chắc chắn một loại đầu vào khác phải được sử dụng ít hơn. Một hàm sản xuất thực chất khái quát các kỹ thuật sản xuất có hiệu quả khác nhau trong giới hạn của một trình độ công nghệ nhất định. Tiến bộ công nghệ (hay tiến bộ kỹ thuật) cho phép người ta có thể sản xuất ra nhiều hàng hóa hơn từ những lượng đầu vào như cũ. Nó có thể biến các kỹ thuật sản xuất hiệu quả trước đây thành kỹ thuật sản xuất không hiệu quả.
Nó tạo ra những kỹ thuật sản xuất mới có năng suất cao hơn. Vì thế, nếu một hàm sản xuất gắn liền với một trình độ công nghệ nhất định thì tiến bộ công nghệ làm thay đổi cả hàm sản xuất. Doanh nghiệp có thể điều chỉnh được tất cả các yếu tố sản xuất. Với giả định đơn giản hóa về việc doanh nghiệp chỉ sử dụng hai yếu tố sản xuất K và L, hàm sản xuất Y = f (K, L) cho thấy sản lượng Y phụ thuộc cả vào K lẫn L, và để tạo ra các sản lượng Y, doanh nghiệp có quyền cân nhắc sự kết hợp tối ưu giữa chúng.
Một mặt, để sản xuất ra cùng một mức sản lượng Y, có thể lựa chọn một sự đánh đổi nào đó giữa K và L. Có thể tăng K và giảm L hoặc ngược lại, theo nhiều phương án khác nhau mà vẫn tạo ra cùng một mức sản lượng Y. Mặt khác, khi cả K và L đều tăng, đương nhiên, sản lượng đầu ra Y được sản xuất ra cũng tăng. Có ba khả năng xảy ra: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.