Tác Động Của Dòng Vốn Nước Ngoài Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Các Nước Đang Phát Triển

Dòng vốn nước ngoài ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển, nhấn mạnh vai trò của hội nhập và ổn định tài chính.

• Tác giả: Vũ Thị Hải Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Tuyết Trinh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Dòng Vốn Nước Ngoài Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Các Nước Đang Phát Triển
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu và lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Tổng quan phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp của nghiên cứu
• 1.6.1. Kết quả đóng góp về lý thuyết
• 1.6.2. Kết quả đóng góp về thực tiễn
• 1.7. Kết cấu nghiên cứu
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tăng trưởng kinh tế và tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng
• 2.1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2. Tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.1.2.1. FDI và tăng trưởng
• 2.1.2.2. FPI và tăng trưởng
• 2.1.2.3. Nợ nước ngoài và tăng trưởng
• 2.2. Ổn định, phát triển, và hội nhập tài chính với vai trò hấp thụ tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng
• 2.2.1. Ổn định tài chính
• 2.2.2. Vai trò của ổn định tài chính đối với tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Phát triển tài chính
• 2.2.4. Vai trò của phát triển tài chính đối với tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.2.5. Hội nhập tài chính
• 2.2.6. Vai trò của hội nhập tài chính đối với tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3. Các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan
• 2.3.1. Nghiên cứu về ảnh hưởng của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.1. Ảnh hưởng của FDI đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.2. Ảnh hưởng của FPI đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.3. Ảnh hưởng của nợ nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.1.4. Ảnh hưởng của FDI, FPI và nợ nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế
• 2.3.2. Nghiên cứu về vai trò của phát triển, ổn định và hội nhập tài chính
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích và quy trình nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp ước lượng và kiểm định mô hình
• 3.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thực trạng tăng trưởng kinh tế và các dòng vốn nước ngoài vào các nước đang phát triển giai đoạn 2010 – 2022
• 4.1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 4.1.2. Nợ nước ngoài
• 4.2. Thống kê mô tả các biến và tương quan giữa các biến trong nghiên cứu
• 4.2.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.2.2. Tương quan giữa các biến
• 4.3. Phân tích ảnh hưởng của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng
• 4.4. Phân tích tác động của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến ảnh hưởng của dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng
• 4.4.1. Tác động của ổn định tài chính
• 4.4.2. Tác động của phát triển tài chính
• 4.4.3. Tác động của hội nhập tài chính
• 4.4.4. Tác động đồng thời của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính
• 4.5. Phân tích ngưỡng ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính
• 4.5.1. Ngưỡng ổn định tài chính
• 4.5.2. Ngưỡng phát triển tài chính
• 4.5.3. Ngưỡng hội nhập tài chính
• 4.6. Kiểm định giả thuyết
• 4.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Các khuyến nghị và hàm ý chính sách
• 5.1.1. Liên quan đến tạo lập các yếu tố tài chính giúp hấp thụ tác động tích cực của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng
• 5.1.1.1. Đối với ổn định tài chính
• 5.1.1.2. Đối với phát triển tài chính
• 5.1.1.3. Đối với hội nhập tài chính
• 5.1.2. Liên quan đến trực tiếp khai thác tác động tích cực của các dòng vốn nước ngoài
• 5.1.2.1. Đối với FDI
• 5.1.2.2. Đối với FPI
• 5.1.2.3. Đối với nợ nước ngoài
• 5.2. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Thống kê mô tả các biến trong mô hình (3.
• Phụ lục 2: Thống kê mô tả các biến trong mô hình (3.
• Phụ lục 3: Ma trận hệ số tương quan giữa các biến
• Phụ lục 4: Hồi quy theo mô hình 3.
• Phụ lục 5: Hồi quy theo mô hình 3.
• Phụ lục 6: Hồi quy theo mô hình 3.
• Phụ lục 7: Hồi quy theo mô hình 3.
• Phụ lục 8: Hồi quy theo mô hình 3.
• Phụ lục 9: Hồi quy ngưỡng theo mô hình 3.
• Phụ lục 10: Kết quả kiểm định Bai và Perron cho Hồi quy ngưỡng theo mô hình 3.
• Phụ lục 11: Hồi quy ngưỡng theo mô hình 3.
• Phụ lục 12: Kết quả kiểm định Bai và Perron cho Hồi quy ngưỡng theo mô hình 3.
• Phụ lục 13: Hồi quy ngưỡng theo mô hình 3.
• Phụ lục 14: Kết quả kiểm định Bai và Perron cho Hồi quy ngưỡng theo mô hình 3.
• Phụ lục 15. Bộ dữ liệu dùng trong luận án (trích lược)
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Dòng Vốn Nước Ngoài Đến Tăng Trưởng

Vốn đầu tư đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, là một yếu tố đầu vào quan trọng trong mô hình sản xuất của Solow (1956). Các nước đang phát triển thường đối mặt với hạn chế về nguồn vốn nội địa, do thu nhập và tiết kiệm thấp. Dòng vốn nước ngoài giúp lấp đầy khoảng trống này, bù đắp cho thiếu hụt đầu tư và thâm hụt thương mại (Chenery & Strout, 1966). Nghiên cứu của Reisen & Soto (2001) cho thấy các nước đang phát triển nên khuyến khích FDI và các dòng vốn khác để thúc đẩy tăng trưởng dài hạn. Các dòng vốn này rất đa dạng và có thể phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, từ mục đích đầu tư đến tính chất ổn định. Theo IMF (1993) và OECD (1996), việc quản lý hiệu quả các dòng vốn này là rất quan trọng. Việc hiểu rõ tác động của các dòng vốn nước ngoài là vô cùng cần thiết để xây dựng chính sách phù hợp.

1.1. Các Loại Hình Dòng Vốn Nước Ngoài Chính Yếu

Các dòng vốn nước ngoài rất đa dạng, bao gồm Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) và Nợ nước ngoài. FDI thường được xem là nguồn vốn ổn định và mang lại lợi ích lâu dài, bao gồm chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý. FPI có thể mang lại lợi nhuận nhanh chóng nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro biến động lớn. Nợ nước ngoài, nếu được quản lý tốt, có thể giúp tài trợ cho các dự án phát triển quan trọng, tuy nhiên, gánh nặng nợ nần có thể kìm hãm tăng trưởng. Luận án này tập trung phân tích tác động của ba loại dòng vốn này đến tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. Sự khác biệt về đặc điểm và tác động của từng loại vốn đòi hỏi các chính sách quản lý riêng biệt và phù hợp.

1.2. Vai Trò Của Khả Năng Hấp Thụ Vốn Của Nền Kinh Tế

Hiệu quả của dòng vốn nước ngoài không chỉ phụ thuộc vào lượng vốn mà còn phụ thuộc vào khả năng hấp thụ của nền kinh tế tiếp nhận. Các yếu tố như trình độ phát triển tài chính, ổn định kinh tế vĩ mô và chất lượng thể chế đóng vai trò quan trọng trong việc tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro từ dòng vốn này. Một nền kinh tế với thị trường tài chính phát triển, hệ thống pháp luật minh bạch và chính sách kinh tế ổn định sẽ có khả năng sử dụng vốn hiệu quả hơn và thu được nhiều lợi ích hơn từ FDI và FPI. Ngược lại, một nền kinh tế yếu kém có thể dễ bị tổn thương trước các cú sốc tài chính do dòng vốn gây ra.

II. Thách Thức Rủi Ro Từ Dòng Vốn Nước Ngoài Cách Ứng Phó

Mặc dù dòng vốn nước ngoài mang lại nhiều lợi ích tiềm năng, nhưng cũng đi kèm với những rủi ro và thách thức đáng kể. Sự biến động của dòng vốn có thể gây ra bất ổn kinh tế vĩ mô, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển có thị trường tài chính còn non trẻ. Lạm phát, biến động tỷ giá hối đoái và bong bóng tài sản là những nguy cơ thường trực. Ngoài ra, sự phụ thuộc quá mức vào vốn nước ngoài có thể làm suy yếu khả năng tự chủ kinh tế và tạo ra áp lực lớn lên cán cân thanh toán. Việc quản lý rủi ro hiệu quả và xây dựng các biện pháp phòng ngừa là rất quan trọng để đảm bảo rằng lợi ích từ dòng vốn vượt trội hơn những chi phí.

2.1. Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô Yếu Tố Then Chốt để Thu Hút Vốn

Ổn định kinh tế vĩ mô là điều kiện tiên quyết để thu hút và sử dụng hiệu quả dòng vốn nước ngoài. Các chính sách tiền tệ và tài khóa hợp lý, kiểm soát lạm phát và duy trì tỷ giá hối đoái ổn định là những yếu tố quan trọng. Một môi trường kinh tế ổn định giúp giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư và tạo niềm tin vào triển vọng tăng trưởng dài hạn. Các nước đang phát triển cần ưu tiên xây dựng nền tảng kinh tế vĩ mô vững chắc trước khi mở cửa hoàn toàn cho FDI và FPI.

2.2. Phát Triển Thị Trường Tài Chính Nâng Cao Khả Năng Hấp Thụ

Phát triển thị trường tài chính là một yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng hấp thụ và sử dụng hiệu quả dòng vốn nước ngoài. Một thị trường tài chính sâu rộng, thanh khoản cao và được quản lý tốt sẽ giúp phân bổ vốn hiệu quả hơn và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư. Các nước đang phát triển cần tập trung vào việc cải thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực giám sát và phát triển các sản phẩm tài chính đa dạng để thu hút và quản lý dòng vốn hiệu quả hơn.

2.3. Quản Lý Rủi Ro Dòng Vốn Các Biện Pháp Phòng Ngừa Cần Thiết

Việc quản lý rủi ro liên quan đến dòng vốn nước ngoài là rất quan trọng để bảo vệ nền kinh tế khỏi các cú sốc tài chính. Các biện pháp phòng ngừa có thể bao gồm kiểm soát vốn, dự trữ ngoại hối đầy đủ và giám sát chặt chẽ hoạt động của các tổ chức tài chính. Các nước đang phát triển cần xây dựng một hệ thống cảnh báo sớm để phát hiện và ứng phó kịp thời với các dấu hiệu bất ổn từ dòng vốn. Sự phối hợp chính sách giữa các cơ quan quản lý là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Dòng Vốn Nước Ngoài Thực Tế

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để phân tích tác động của dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển. Mô hình tăng trưởng nội sinh được sử dụng làm cơ sở lý thuyết, kết hợp với các biến đại diện cho ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính. Dữ liệu được thu thập từ các tổ chức quốc tế uy tín như Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Phương pháp ước lượng bao gồm các kỹ thuật hồi quy panel và mô hình tự hồi quy ngưỡng (TAR) để xác định các ngưỡng quan trọng của các yếu tố tài chính.

3.1. Mô Hình Tăng Trưởng Nội Sinh Các Biến Số Kiểm Soát

Mô hình tăng trưởng nội sinh cho phép xem xét tác động của các yếu tố nội tại đến tăng trưởng kinh tế, bao gồm vốn con người, công nghệ và thể chế. Bên cạnh FDI, FPI và nợ nước ngoài, luận án còn sử dụng các biến kiểm soát như giáo dục, lực lượng lao động, mức độ mở cửa thương mại để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu. Việc lựa chọn các biến kiểm soát phù hợp là rất quan trọng để giảm thiểu sai lệch và đảm bảo tính tin cậy của kết quả.

3.2. Dữ Liệu Panel Nguồn Dữ Liệu Thống Kê Uy Tín Thế Giới

Luận án sử dụng dữ liệu panel bao gồm nhiều quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 2010-2022. Nguồn dữ liệu được thu thập từ các tổ chức quốc tế uy tín như Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Việc sử dụng dữ liệu panel cho phép kiểm soát các yếu tố không quan sát được ở cấp quốc gia và tăng cường tính chính xác của kết quả. Dữ liệu từ các nguồn uy tín đảm bảo tính tin cậy và khách quan của nghiên cứu.

3.3. Mô Hình Tự Hồi Quy Ngưỡng TAR và Ước Lượng

Mô hình tự hồi quy ngưỡng (TAR) được sử dụng để xác định các ngưỡng quan trọng của các yếu tố tài chính, vượt qua ngưỡng này thì tác động của dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế sẽ thay đổi. Phương pháp ước lượng bao gồm kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian, lựa chọn độ trễ phù hợp và kiểm định tính hợp lệ của mô hình. Việc sử dụng mô hình TAR cho phép hiểu rõ hơn về mối quan hệ phi tuyến tính giữa dòng vốn nước ngoài và tăng trưởng kinh tế.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Thực Tế và Mức Ngưỡng Quan Trọng

Kết quả nghiên cứu cho thấy FDI có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, trong khi FPI không thể hiện vai trò rõ ràng. Nợ nước ngoài có tác động tiêu cực đến tăng trưởng. Ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tác động của dòng vốn nước ngoài. Nghiên cứu cũng xác định được các ngưỡng quan trọng của các yếu tố tài chính, vượt qua ngưỡng này thì tác động của dòng vốn nước ngoài sẽ được tối ưu hóa.

4.1. Tác Động Riêng Rẽ của FDI FPI Nợ Nước Ngoài

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển. FPI, mặc dù có tiềm năng mang lại lợi nhuận nhanh chóng, nhưng không thể hiện tác động rõ ràng đến tăng trưởng. Nợ nước ngoài, nếu không được quản lý tốt, có thể gây ra gánh nặng nợ nần và kìm hãm tăng trưởng. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu hút FDI và quản lý nợ nước ngoài một cách thận trọng.

4.2. Vai Trò Điều Tiết của Ổn Định Phát Triển Tài Chính

Nghiên cứu cho thấy ổn định tài chính và phát triển tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tác động của dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế. Một hệ thống tài chính ổn định và phát triển giúp phân bổ vốn hiệu quả hơn và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư. Kết quả cũng cho thấy có một ngưỡng quan trọng của ổn định tài chính và phát triển tài chính, vượt qua ngưỡng này thì tác động của dòng vốn nước ngoài sẽ được tối ưu hóa.

4.3. Tác Động Ngưỡng của Hội Nhập Tài Chính Toàn Cầu

Hội nhập tài chính toàn cầu cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tác động của dòng vốn nước ngoài. Nghiên cứu xác định được một ngưỡng quan trọng của hội nhập tài chính, vượt qua ngưỡng này thì tác động của dòng vốn nước ngoài sẽ được tối ưu hóa. Tuy nhiên, việc hội nhập tài chính cần được thực hiện một cách thận trọng và có kiểm soát để tránh các rủi ro tiềm ẩn.

V. Khuyến Nghị Chính Sách Để Tối Ưu Hóa Dòng Vốn Nước Ngoài

Nghiên cứu đề xuất một số khuyến nghị chính sách nhằm tối ưu hóa tác động của dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển. Các khuyến nghị này tập trung vào việc xây dựng nền tảng kinh tế vĩ mô vững chắc, phát triển thị trường tài chính và quản lý rủi ro hiệu quả. Đặc biệt, các chính sách cần hướng đến việc tạo ra môi trường thuận lợi để thu hút FDI và quản lý nợ nước ngoài một cách thận trọng. Sự phối hợp chính sách giữa các cơ quan quản lý là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả của các khuyến nghị.

5.1. Nâng Cao Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô Phát Triển Tài Chính

Các nước đang phát triển cần ưu tiên nâng cao ổn định kinh tế vĩ mô thông qua các chính sách tiền tệ và tài khóa hợp lý. Đồng thời, cần tập trung vào việc phát triển thị trường tài chính thông qua cải thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực giám sát và phát triển các sản phẩm tài chính đa dạng. Những nỗ lực này sẽ giúp thu hút và sử dụng hiệu quả dòng vốn nước ngoài.

5.2. Quản Lý Nợ Nước Ngoài Kiểm Soát Rủi Ro Về Vốn

Việc quản lý nợ nước ngoài một cách thận trọng là rất quan trọng để tránh gánh nặng nợ nần và kìm hãm tăng trưởng. Các nước đang phát triển cần xây dựng một chiến lược quản lý nợ bền vững và kiểm soát rủi ro liên quan đến dòng vốn nước ngoài. Các biện pháp phòng ngừa có thể bao gồm kiểm soát vốn, dự trữ ngoại hối đầy đủ và giám sát chặt chẽ hoạt động của các tổ chức tài chính.

5.3. Khuyến Khích Đầu Tư FDI Chuyển Giao Công Nghệ Cao

Các chính sách cần hướng đến việc tạo ra môi trường thuận lợi để thu hút FDI, đặc biệt là FDI vào các lĩnh vực công nghệ cao và có giá trị gia tăng lớn. Khuyến khích chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý từ các công ty đa quốc gia sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

VI. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Tác Động Dòng Vốn Nước Ngoài

Luận án này đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi cần được nghiên cứu sâu hơn. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích tác động của các loại dòng vốn nước ngoài khác nhau, đánh giá tác động của các chính sách kiểm soát vốn và xem xét các yếu tố thể chế khác có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa dòng vốn nước ngoài và tăng trưởng kinh tế.

6.1. Phân Tích Chi Tiết Các Loại Dòng Vốn Nước Ngoài Khác

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích tác động của các loại dòng vốn nước ngoài khác nhau, như Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và Kiều hối. Mỗi loại dòng vốn này có đặc điểm riêng và có thể có tác động khác nhau đến tăng trưởng kinh tế. Việc phân tích chi tiết từng loại dòng vốn sẽ giúp xây dựng các chính sách phù hợp hơn.

6.2. Đánh Giá Tác Động Chính Sách Kiểm Soát Vốn

Các chính sách kiểm soát vốn có thể được sử dụng để hạn chế sự biến động của dòng vốn nước ngoài và bảo vệ nền kinh tế khỏi các cú sốc tài chính. Tuy nhiên, các chính sách này cũng có thể làm giảm tính hiệu quả của thị trường tài chính và hạn chế khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp. Các nghiên cứu tiếp theo có thể đánh giá tác động của các chính sách kiểm soát vốn đến tăng trưởng kinh tế.

6.3. Yếu Tố Thể Chế Tác Động Đến Dòng Vốn Nước Ngoài

Các yếu tố thể chế, như chất lượng quản trị, mức độ tham nhũng và hệ thống pháp luật, có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa dòng vốn nước ngoài và tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu tiếp theo có thể xem xét tác động của các yếu tố thể chế này đến khả năng hấp thụ và sử dụng hiệu quả dòng vốn nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Dòng vốn nước ngoài đối với tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển: tác động của phát triển, hội nhập và ổn định tài chính" do nghiên cứu sinh Vũ Thị Hải Minh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Thị Tuyết Trinh, bảo vệ tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 4 năm 2024, thuộc chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (Mã số: 9.01).

Vốn đầu tư là yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đóng vai trò là một trong những đầu vào cơ bản trong hàm sản xuất tổng của Solow (1956). Tại các quốc gia đang phát triển có mức thu nhập và tỷ lệ tích lũy nội địa thấp, nguồn vốn trong nước thường không đáp ứng đủ nhu cầu mở rộng kinh tế. Theo mô hình hai khoảng cách của Chenery & Strout (1966), nguồn vốn bên ngoài đóng vai trò bù đắp sự thiếu hụt đầu tư cũng như thâm hụt ngoại thương. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế trước đây về tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế chưa đạt được sự đồng thuận: nhiều công trình ghi nhận tác động tích cực (Basu & Guariglia, 2007; Reisen & Soto, 2001; Jugurnath & cộng sự, 2016), trong khi nhiều nghiên cứu khác chỉ ra tác động không đáng kể hoặc thậm chí tiêu cực (Carkovic & Levine, 2002; Choe, 2003; Ang, 2009). Luận án xác định nguyên nhân chính của sự thiếu thống nhất này xuất phát từ việc các nghiên cứu chưa xem xét toàn diện khả năng hấp thụ của hệ thống tài chính nước tiếp nhận, hoặc chỉ tiếp cận đơn lẻ khía cạnh phát triển tài chính mà bỏ qua tính ổn định và mức độ hội nhập tài chính.

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích vai trò của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến tác động của các dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế tại các nền kinh tế đang phát triển; từ đó đề xuất các khuyến nghị nhằm tăng khả năng hấp thụ tác động tích cực của các dòng vốn này.

Hệ thống mục tiêu cụ thể được xác định gồm:

1. Mục tiêu 1: Ước lượng ảnh hưởng của các dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển.
2. Mục tiêu 2: Xác định ảnh hưởng của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến tác động của các dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế.
3. Mục tiêu 3: Xác định mức ngưỡng của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính để giúp các dòng vốn nước ngoài được hấp thụ và phát huy tác động tích cực đối với nền kinh tế các nước đang phát triển.

Tương ứng với các mục tiêu trên, luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Các dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) có tác động đến tăng trưởng kinh tế tại các nền kinh tế đang phát triển không? Nếu có, mức độ tác động như thế nào?
• Câu hỏi 2: Các khía cạnh ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính có ảnh hưởng đến tác động của các dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế tại các nền kinh tế đang phát triển không? Nếu có, mức độ tác động như thế nào?
• Câu hỏi 3: Có tồn tại mức ngưỡng của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính để các dòng vốn nước ngoài có thể được hấp thu và phát huy tác động tích cực đối với nền kinh tế các nước đang phát triển không? Nếu có, mức ngưỡng là bao nhiêu?

Đối tượng nghiên cứu của luận án là vai trò của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến ảnh hưởng của các dòng vốn nước ngoài lên tăng trưởng kinh tế. Về phạm vi không gian, luận án khảo sát các nền kinh tế đang phát triển trên thế giới dựa trên phân loại của Liên Hợp Quốc (UN, 2022) trong báo cáo "Hiện trạng và viễn cảnh kinh tế thế giới" (World Economic Situation and Prospects). Về phạm vi thời gian, dữ liệu được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2010 – 2022 (13 năm), đảm bảo bao quát một chu kỳ kinh tế đầy đủ và phản ánh bối cảnh sau khủng hoảng tài chính toàn cầu cũng như giai đoạn đại dịch COVID-19.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu thực nghiệm trước đây theo hai nhóm hướng tiếp cận chính:

Nhóm nghiên cứu về tác động trực tiếp của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng:

• Về dòng vốn FDI: Bruno & Campos (2013) qua khảo sát tổng hợp chỉ ra khoảng 50% nghiên cứu thực nghiệm khẳng định FDI kích thích tăng trưởng kinh tế. Các công trình của Johnson (2006), Choong & cộng sự (2004) chứng minh FDI giúp chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất. Ngược lại, Carkovic & Levine (2002), Choe (2003), Curwin & Mahutga (2014) chỉ ra FDI không có tác động độc lập hoặc tác động tiêu cực đến tăng trưởng tại các nước thu nhập thấp.
• Về dòng vốn FPI: Evans (2002), Grubel (1968), Singhania & Saini (2018), Baghebo & Apere (2014) cho thấy FPI thúc đẩy phát triển thị trường vốn, gia tăng tính thanh khoản và kỷ luật thị trường. Tuy nhiên, Mensah & cộng sự (2017) cùng Temiz & Gökmen (2014) nhận thấy tính biến động ngắn hạn của FPI có thể gây bất ổn kinh tế vĩ mô.
• Về nợ nước ngoài: Daud (2016), Kamin & cộng sự (1989) ghi nhận nợ nước ngoài tạo đòn bẩy tài chính bổ sung nguồn lực, trong khi nhiều nghiên cứu cảnh báo gánh nặng trả nợ làm suy giảm tích lũy vốn dài hạn.

Nhóm nghiên cứu về năng lực hấp thụ và vai trò của hệ thống tài chính:

• Borensztein & cộng sự (1998) nhấn mạnh dòng vốn ngoại phụ thuộc vào trình độ vốn nhân lực. Azman-Saini & cộng sự (2010), Durham (2004) mở rộng sang yếu tố tự do kinh tế và thể chế.
• Khía cạnh phát triển tài chính được phân tích sâu trong các công trình của Alfaro & cộng sự (2004, 2010), Hermes & Lensink (2003), Chinn & Ito (2006), Baharumshah & cộng sự (2017), Anetor (2020), Yeboua (2019), Olagbaju & Akinlo (2018), Gupta, Yadav & Jain (2022), Joo, Shawl & Makina (2022). Các tác giả khẳng định hệ thống tài chính phát triển giúp phân bổ vốn hiệu quả, giảm thiểu bất đối xứng thông tin và tạo điều kiện chuyển giao công nghệ.
• Khía cạnh ổn định và hội nhập tài chính được tiếp cận trong nghiên cứu của Albulescu & cộng sự (2010), Schinasi (2004), Crockett (1997), Estrada & cộng sự (2015), Slesman & cộng sự (2015).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ xem xét đơn lẻ yếu tố phát triển tài chính mà chưa tích hợp đồng thời ba khía cạnh đặc trưng của hệ thống tài chính gồm: mức độ ổn định (sự ổn định), mức độ phát triển (chiều sâu, quy mô) và mức độ hội nhập (độ mở). Việc thiếu vắng mô hình phân tích đồng thời khiến việc đánh giá năng lực hấp thụ dòng vốn bị phiến diện. Bên cạnh đó, các nghiên cứu thực nghiệm chưa làm rõ mối quan hệ phi tuyến tính và mức ngưỡng định lượng cụ thể của từng khía cạnh tài chính để tối ưu hóa việc hấp thụ từng dòng vốn riêng biệt (FDI, FPI, nợ nước ngoài) tại nhóm các quốc gia đang phát triển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên các nền tảng lý thuyết kinh tế:

• Mô hình tăng trưởng tân cổ điển của Solow (1956), Swan (1956) dựa trên hàm sản xuất tổng Cobb & Douglas (1928), giả định năng suất cận biên của vốn giảm dần, giải thích động cơ dòng vốn dịch chuyển từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển (MacDougall, 1960).
• Mô hình tăng trưởng nội sinh (Romer, 1990; Lucas, 1988; Barro, 1990; Easterly, 2003), xem tiến bộ công nghệ, nguồn nhân lực và môi trường tài chính là các biến nội sinh, cho phép đánh giá mối quan hệ phi tuyến tính giữa đầu tư và tăng trưởng.
• Mô hình hai khoảng cách của Chenery & Strout (1966) và thuyết "cú huých từ bên ngoài" của Samuelson (1948).
• Lý thuyết phân bổ vốn và danh mục đầu tư cân bằng của Markowitz và Tobin (Mody, Taylor & Kim, 2001; Buckberg, 1996; Obstfeld, 2009).
• Lý thuyết chức năng hệ thống tài chính của Levine (2005), Merton & Bodie (2004), Čihák & cộng sự (2012) và khung phân tích ổn định tài chính của Schinasi (2004), IMF (2006, 2015), Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB, 2005).

Tên biến	Ký hiệu	Thước đo / Định nghĩa	Nguồn dữ liệu
Tăng trưởng kinh tế	$GDP$	Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế / GDP bình quân đầu người	World Bank (WDI)
Đầu tư trực tiếp nước ngoài	$FDI$	Dòng vốn FDI ròng (% GDP)	World Bank (WDI) / IMF
Đầu tư danh mục nước ngoài	$FPI$	Dòng vốn FPI ròng (% GDP)	World Bank (WDI) / IMF
Nợ nước ngoài	$EXDEBT$	Tổng dư nợ nước ngoài (% GDP hoặc % GNI)	World Bank (WDI)
Ổn định tài chính	$FINSTAB$, $FINSTAB1$	Tỷ lệ vốn ngân hàng trên tổng tài sản (Bank capital to assets ratio)	World Bank (WDI) / IMF (IFS)
Phát triển tài chính	$FINDEV$, $FINDEV2$	Tín dụng nội địa cấp cho khu vực tư nhân (% GDP)	World Bank (WDI)
Hội nhập tài chính	$FINOPEN$, $FINOPEN2$	Chỉ số độ mở tài khoản vốn KAOPEN	Chinn & Ito (2006, cập nhật)
Biến tương tác	$FINSTAB \times Dòng,vốn$ $FINDEV \times Dòng,vốn$ $FINOPEN \times Dòng,vốn$	Tích số giữa từng biến tài chính và từng dòng vốn ngoại ($FDI, FPI, EXDEBT$)	Tính toán từ mô hình

Phương pháp kinh tế lượng thực tế:

• Để giải quyết Mục tiêu 1 và Mục tiêu 2, luận án sử dụng phương pháp ước lượng GMM hệ thống dữ liệu bảng động (System Generalized Method of Moments - SGMM), kết hợp các kỹ thuật DGMM và IV-GMM. Phương pháp này xử lý triệt để hiện tượng nội sinh, hiện tượng tự tương quan của biến phụ thuộc trễ và các yếu tố tác động cố định không quan sát được của từng quốc gia.
• Để giải quyết Mục tiêu 3, luận án áp dụng mô hình tự hồi quy ngưỡng cho dữ liệu bảng (Panel Threshold Autoregression - Panel TAR) kết hợp kiểm định cấu trúc ngưỡng của Bai và Perron, nhằm xác định giá trị ngưỡng nội sinh và phân tích hệ số tác động của các dòng vốn theo từng chế độ (regime).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 thiết lập nền tảng nghiên cứu bằng việc trình bày cơ sở khoa học của đề tài dựa trên nhu cầu vốn thực tế và thực trạng thị trường tài chính tại các nước đang phát triển. Chương này xác định rõ 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu tương ứng, đối tượng và phạm vi nghiên cứu (giai đoạn 2010 – 2022 trên tập dữ liệu các quốc gia đang phát triển theo phân loại của Liên Hợp Quốc). Bên cạnh việc giới thiệu tổng quan phương pháp nghiên cứu (mô hình GMM bảng động và mô hình hồi quy ngưỡng TAR), chương 1 tóm lược các đóng góp khoa học về lý thuyết và thực tiễn của luận án, đồng thời công bố kết cấu tổng thể gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 phân tích chuyên sâu khung lý luận về tăng trưởng kinh tế, đặc điểm vận hành của từng dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) và cơ chế tác động của chúng đến nền kinh tế tiếp nhận. Chương này làm rõ nội hàm của ba khía cạnh tài chính: ổn định tài chính (khả năng chống đỡ cú sốc và quản lý rủi ro hệ thống), phát triển tài chính (chiều sâu, quy mô huy động và phân bổ vốn), hội nhập tài chính (độ mở tài khoản vốn và khả năng kết nối thị trường quốc tế). Trên cơ sở lược khảo hệ thống các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước, chương 2 phân định rõ các kết quả đồng thuận cũng như mâu thuẫn, từ đó đúc kết khoảng trống nghiên cứu làm căn cứ xây dựng mô hình định lượng.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng khung phân tích, sơ đồ quy trình nghiên cứu và phát triển hệ thống giả thuyết nghiên cứu. Chương này cụ thể hóa các phương trình kinh tế lượng: phương trình hồi quy bảng động GMM tuyến tính đánh giá tác động trực tiếp của các dòng vốn; phương trình hồi quy GMM có biến tương tác giữa các dòng vốn với FINSTAB, FINDEV, FINOPEN; và phương trình hồi quy ngưỡng Panel TAR. Quy trình kiểm định thống kê được mô tả chi tiết từ kiểm định tính dừng (ADF, PP), kiểm định tự tương quan Arellano-Bond (AR(1), AR(2)), kiểm định biến công cụ Hansen/Sargan, đến kiểm định ngưỡng Bai và Perron. Nguồn gốc dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2010 – 2022 từ WB, IMF và Chinn-Ito cũng được chuẩn hóa cụ thể.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày thực trạng tăng trưởng kinh tế và diễn biến thu hút dòng vốn nước ngoài của các nước đang phát triển giai đoạn 2010 – 2022, cung cấp thống kê mô tả và ma trận hệ số tương quan giữa các biến. Kết quả ước lượng thực nghiệm chỉ ra:

• Mô hình tác động trực tiếp: $FDI$ có hệ số dương mang ý nghĩa thống kê thúc đẩy tăng trưởng; $FPI$ không thể hiện vai trò rõ rệt; $EXDEBT$ mang hệ số âm có ý nghĩa thống kê, phản ánh tác động cản trở tăng trưởng.
• Mô hình tác động tương tác: Biến tương tác $FINDEV \times FDI$, $FINDEV \times FPI$ và $FINDEV \times EXDEBT$ đều mang dấu dương và có ý nghĩa thống kê, chứng minh phát triển tài chính là kênh hấp thụ chuyển hóa tác động tích cực của các dòng vốn. Biến $FINOPEN$ và tương tác $FINOPEN \times FPI$ có tác động tích cực đến tăng trưởng. Ngược lại, trong mô hình tuyến tính, tương tác $FINSTAB \times FDI$ và $FINSTAB \times FPI$ mang dấu âm, phản ánh sự cần thiết phải kiểm tra mô hình phi tuyến tính.
• Kết quả ước lượng mô hình ngưỡng (Panel TAR) và kiểm định Bai - Perron:
  • Ngưỡng ổn định tài chính: Xác định 01 giá trị ngưỡng $FINSTAB = 8,7661$. Khi $FINSTAB > 8,7661$, dòng vốn FDI và FPI phát huy tác động tích cực thúc đẩy tăng trưởng.
  • Ngưỡng phát triển tài chính: Xác định 02 giá trị ngưỡng $FINDEV$ lần lượt là $38,1482$ và $53,0984$. Khi $FINDEV$ nằm trong khoảng $38,1482 - 53,0984$ (chế độ thứ 2), FDI kích thích tăng trưởng mạnh nhất và tương tác giữa phát triển tài chính với EXDEBT phát huy tác động tích cực.
  • Ngưỡng hội nhập tài chính: Xác định 02 giá trị ngưỡng $FINOPEN$ là $0,5534$ và $0,8371$. Khi $FINOPEN > 0,8371$ (chế độ thứ 3), tác động của các dòng vốn đạt trạng thái tối ưu, vừa hấp thụ hiệu quả FPI vừa trung hòa tác động tiêu cực của EXDEBT.

Khía cạnh tài chính	Số lượng ngưỡng	Giá trị ngưỡng xác định	Chế độ tối ưu để hấp thụ dòng vốn
Ổn định tài chính ($FINSTAB$)	01	$8,7661%$	Chế độ 2 ($FINSTAB > 8,7661%$): Kích hoạt tác động tích cực của $FDI$ và $FPI$.
Phát triển tài chính ($FINDEV$)	02	$38,1482%$ và $53,0984%$	Chế độ 2 ($38,1482% \le FINDEV \le 53,0984%$): Tối ưu hóa tác động $FDI$ và tương tác $EXDEBT$.
Hội nhập tài chính ($FINOPEN$)	02	$0,5534$ và $0,8371$	Chế độ 3 ($FINOPEN > 0,8371$): Hấp thụ vốn $FPI$, trung hòa tác động tiêu cực của $EXDEBT$.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính và đề xuất hệ thống giải pháp thực tiễn. Nhóm khuyến nghị về tạo lập nền tảng tài chính đề xuất: (i) nâng cao năng lực an toàn vốn ngân hàng vượt ngưỡng 8,7661%; (ii) kiểm soát quy mô tín dụng khu vực tư nhân trong phạm vi tối ưu 38,15% – 53,10% GDP để tránh tình trạng phát triển quá mức gây rủi ro nợ xấu; (iii) mở rộng hội nhập tài chính vượt ngưỡng 0,8371 theo lộ trình thận trọng. Nhóm khuyến nghị về quản lý dòng vốn đề xuất: ưu tiên thu hút FDI có chuyển giao công nghệ, phát triển hạ tầng thị trường chứng khoán để tiếp nhận FPI dài hạn, và kiểm soát an toàn nợ nước ngoài. Chương này cũng trình bày các hạn chế và định hướng nghiên cứu mở rộng.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý thuyết:

• Luận án bổ sung bằng chứng thực nghiệm vào khung lý thuyết tăng trưởng nội sinh bằng cách chứng minh vai trò điều tiết đồng thời của ba khía cạnh tài chính (ổn định, phát triển, hội nhập) đối với tác động của ba dòng vốn nước ngoài chủ yếu (FDI, FPI, nợ nước ngoài) tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Công trình chứng minh tính chất phi tuyến tính và hiệu ứng ngưỡng trong mối quan hệ giữa dòng vốn nước ngoài và tăng trưởng kinh tế, chỉ ra rằng tác động của vốn ngoại không cố định mà thay đổi theo từng chế độ phát triển của hệ thống tài chính nội địa.

Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách:

• Cung cấp các mức ngưỡng định lượng cụ thể: mức ngưỡng ổn định tài chính ($8,7661%$), hai mức ngưỡng phát triển tài chính ($38,1482%$ và $53,0984%$), và hai mức ngưỡng hội nhập tài chính ($0,5534$ và $0,8371$). Đây là căn cứ khoa học định lượng giúp các cơ quan quản lý đánh giá trạng thái thị trường.
• Đề xuất chính sách điều hành kinh tế vĩ mô:
  • Đối với ổn định tài chính: Tăng cường tỷ lệ an toàn vốn và năng lực quản trị rủi ro của các ngân hàng thương mại để đảm bảo tỷ lệ vốn trên tổng tài sản duy trì trên mức $8,7661%$, tạo nền tảng hấp thụ FDI và FPI.
  • Đối với phát triển tài chính: Định hướng tín dụng tập trung vào khu vực sản xuất kinh doanh tư nhân, duy trì tỷ lệ tín dụng/GDP trong vùng kiểm soát hiệu quả ($38,15% - 53,10%$), ngăn ngừa hiện tượng tăng trưởng tín dụng nóng dẫn đến khủng hoảng.
  • Đối với hội nhập tài chính: Thực thi chiến lược tự do hóa tài khoản vốn có lộ trình để nâng chỉ số KAOPEN vượt mức $0,8371$, gia tăng kết nối với thị trường tài chính quốc tế nhằm tận dụng nguồn vốn FPI và giảm thiểu áp lực từ các khoản vay nợ nước ngoài.
  • Đối với quản lý dòng vốn: Chọn lọc các dự án FDI gắn liền với chuyển giao công nghệ; nâng cao tính minh bạch trên thị trường vốn để thu hút FPI; cơ cấu lại kỳ hạn và lãi suất của các khoản nợ nước ngoài nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến tăng trưởng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Dữ liệu nghiên cứu bị giới hạn trong giai đoạn 2010 – 2022 và phụ thuộc vào tính đầy đủ, sẵn có của các chỉ số thống kê vĩ mô tại các quốc gia đang phát triển; nhiều quốc gia kém phát triển thiếu dữ liệu đồng bộ nên chưa thể đưa vào mẫu phân tích.
• Các chỉ tiêu đại diện cho các khía cạnh tài chính (tỷ lệ vốn ngân hàng trên tổng tài sản cho $FINSTAB$, tín dụng tư nhân trên GDP cho $FINDEV$, chỉ số KAOPEN cho $FINOPEN$) tuy có tính chuẩn hóa quốc tế cao nhưng chưa phản ánh được toàn bộ sự phức tạp và các định chế phi ngân hàng của hệ thống tài chính.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng khung thời gian nghiên cứu khi các nguồn dữ liệu thống kê cập nhật thêm các năm tiếp theo.
• Khai thác các bộ chỉ số đo lường tài chính toàn diện hơn, kết hợp các chỉ số tổng hợp về chiều sâu, khả năng tiếp cận và tính hiệu quả của hệ thống tài chính theo chuẩn của IMF (Svirydzenka, 2016).
• Phân tách và đánh giá thêm các loại hình dòng vốn ngoại đa dạng khác như kiều hối, các công cụ tài chính phái sinh quốc tế và dòng vốn đầu tư xanh.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với cơ quan hoạch định và thực thi chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Cung cấp cơ sở định lượng để xây dựng chính sách an toàn vĩ mô, lộ trình mở cửa tài khoản vốn và kiểm soát trần tín dụng tư nhân gắn liền với chiến lược thu hút vốn đầu tư nước ngoài.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế phát triển: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp giữa ước lượng bảng động GMM (xử lý nội sinh) và mô hình hồi quy ngưỡng Panel TAR (kiểm định Bai - Perron), phục vụ việc nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng trên dữ liệu vĩ mô đa quốc gia.
• Các chương đáng tham khảo nhất gồm: Chương 2 (khung lý thuyết và tổng thuật tài liệu), Chương 3 (thiết kế mô hình kinh tế lượng và kiểm định ngưỡng) và Chương 4 (kết quả thực nghiệm và các mức ngưỡng định lượng).

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng dữ liệu từ nguồn nào và trong khung thời gian bao lâu?
Luận án sử dụng dữ liệu thứ cấp bảng của các quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 2010 – 2022 (13 năm). Nguồn dữ liệu được trích xuất từ bộ Chỉ số Phát triển Thế giới (WDI) của Ngân hàng Thế giới (World Bank), Thống kê Tài chính Quốc tế (IFS) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và bộ dữ liệu về chỉ số hội nhập tài chính KAOPEN của Chinn & Ito (2006, cập nhật).

2. Kết quả ước lượng thực nghiệm về tác động trực tiếp của từng dòng vốn ngoại đến tăng trưởng kinh tế như thế nào?
Kết quả ước lượng mô hình hồi quy bảng động GMM cho thấy: dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ($FDI$) có tác động tích cực (+) và có ý nghĩa thống kê đối với tăng trưởng kinh tế; dòng vốn đầu tư danh mục nước ngoài ($FPI$) không thể hiện vai trò rõ rệt (không có ý nghĩa thống kê độc lập); trong khi biến nợ nước ngoài ($EXDEBT$) có hệ số mang dấu âm (-), thể hiện tác động ngược chiều đến tăng trưởng kinh tế của các quốc gia đang phát triển.

3. Các mức ngưỡng định lượng cụ thể của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính là bao nhiêu?
Qua mô hình hồi quy ngưỡng Panel TAR và kiểm định Bai - Perron, luận án xác định được:

• Ổn định tài chính ($FINSTAB$): 01 giá trị ngưỡng là $8,7661%$.
• Phát triển tài chính ($FINDEV$): 02 giá trị ngưỡng là $38,1482%$ và $53,0984%$.
• Hội nhập tài chính ($FINOPEN$): 02 giá trị ngưỡng là $0,5534$ và $0,8371$.

4. Vai trò điều tiết của phát triển tài chính đối với các dòng vốn nước ngoài được thể hiện ra sao?
Khi đưa biến phát triển tài chính ($FINDEV$) và các biến tương tác vào mô hình, dù $FPI$ và $EXDEBT$ tác động âm trực tiếp, nhưng các biến tương tác $FINDEV \times FDI$, $FINDEV \times FPI$ và $FINDEV \times EXDEBT$ đều mang dấu dương (+) và có ý nghĩa thống kê. Điều này chứng minh phát triển tài chính đóng vai trò là kênh hấp thụ, giúp khơi thông tác động tích cực của cả ba dòng vốn đến tăng trưởng kinh tế.

5. Ở chế độ nào của hội nhập tài chính thì tác động của các dòng vốn đạt hiệu quả tối ưu?
Tác động của các dòng vốn nước ngoài đạt trạng thái tối ưu khi hội nhập tài chính ở chế độ thứ ba, tức là chỉ số $FINOPEN$ vượt mức ngưỡng $0,8371$. Tại chế độ này, nền kinh tế tiếp nhận có khả năng hấp thụ tốt nhất tác động tích cực từ dòng vốn $FPI$ và trung hòa được tác động tiêu cực của nợ nước ngoài ($EXDEBT$).

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Vũ Thị Hải Minh đã cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm toàn diện về tác động của ba dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển giai đoạn 2010 – 2022. Công trình làm sáng tỏ vai trò điều tiết của ba trụ cột tài chính gồm ổn định, phát triển và hội nhập tài chính thông qua việc kết hợp phương pháp ước lượng GMM bảng động và mô hình tự hồi quy ngưỡng Panel TAR. Việc xác định các mức ngưỡng định lượng cụ thể ($FINSTAB = 8,7661$; $FINDEV = 38,1482$ và $53,0984$; $FINOPEN = 0,5534$ và $0,8371$) mang lại cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô và quản lý thị trường tài chính nhằm tối ưu hóa năng lực hấp thụ các nguồn vốn ngoại lực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 cũng đã trình bày rõ về kết cấu nghiên cứu của luận án. 10 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Chương này sẽ trình bày các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế và tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng, cụ thể về khái niệm và một số mô hình tăng trưởng kinh tế; khái niệm về các dòng vốn nước ngoài (FDI, FPI, nợ nước ngoài) và ảnh hưởng của từng loại dòng vốn đến tăng trưởng kinh tế. Các khái niệm về ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính cũng như vai trò của từng khía cạnh đối với tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng cũng sẽ được phân tích trong chương này. Chương 2 cũng sẽ thực hiện lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm trước đây về các ảnh hưởng của vốn đến tăng trưởng; cũng như về vai trò của ổn định tài chính, phát triển tài chính và hội nhập tài chính đến mối quan hệ vốn – tăng trưởng.

Các cơ sở lý thuyết và thực nghiệm sẽ là căn cứ quan trọng để giúp luận án xác định khoảng trống nghiên cứu cần tập trung phân tích. Tăng trưởng kinh tế và tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng 2. Tăng trưởng kinh tế Có một số quan điểm khác nhau về tăng trưởng kinh tế. Theo Samuelson (1948), tăng trưởng kinh tế là sự mở rộng sản lượng tiềm năng hay GDP.

Kuznets (1955) cho rằng tăng trưởng là sự gia tăng một cách bền vững của sản lượng bình quân đầu người hay sản lượng trên mỗi lao động. Theo North & Thomas (1970), tăng trưởng kinh tế xảy ra nếu sản lượng tăng nhanh hơn dân số. Trong khi đó, Lipsey & cộng sự (2005) đề cập đến tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng sản lượng trong dài hạn. Nói chung, tăng trưởng kinh tế thường được hiểu là sự gia tăng giá trị hàng hoá và dịch vụ mà quốc gia tạo ra trong một thời kỳ và thường được đo lường bằng chỉ tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tăng trưởng GDP bình quân đầu người.

Thông qua các mô hình tăng trưởng kinh tế, các nhà kinh tế học phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nguồn gốc và cách thức tạo ra tăng trưởng kinh tế. Tuy các mô hình cho thấy nguồn gốc của tăng trưởng kinh tế dựa vào nhiều yếu tố, nhưng đa phần đều thể hiện vai trò quan trọng của yếu tố vốn đầu tư. Trong tác phẩm Sự giàu có của quốc gia (Wealth of Nations), Smith (1776) phân tích nguồn gốc của tăng trưởng kinh tế là từ các yếu tố lao động, vốn, đất đai, tiến bộ kỹ thuật, và cả môi trường kinh tế - xã hội, đề cao vai trò tự điều tiết của thị trường với thuyết bàn tay vô 11 hình. Kế thừa tư tưởng của Smith, Ricardo (1817) cho rằng lao động, vốn và đất đai là ba yếu tố tác động đến tăng trưởng; trong đó tích luỹ tư bản là trung tâm cho quá trình tăng trưởng.

Cuộc đại khủng hoảng 1929-1933 xảy ra là minh chứng cho sự thất bại của thuyết bàn tay vô hình, đòi hỏi vai trò điều tiết của nhà nước vào các hoạt động kinh tế. Keynes (1936) với lý thuyết bàn tay hữu hình, đã phân tích mối quan hệ giữa việc làm, lãi suất và tiền tệ trên cơ sở can thiệp của chính phủ. Trong đó, Keynes cho thấy đầu tư đóng vai trò quyết định đến quy mô việc làm, đề cao vai trò của việc đầu tư vốn vào nền kinh tế để tạo tăng trưởng kinh tế. Mô hình Solow (mô hình tân cổ điển) về tăng trưởng kinh tế dựa trên nghiên cứu của Cobb & Douglas (1928) sử dụng cách tiếp cận hàm sản xuất tổng, với việc mô tả mối quan hệ giữa sản lượng của nền kinh tế và các nguồn đầu vào hữu hình (vốn và lao động).

Solow (1956) đưa thêm yếu tố công nghệ vào mô hình, và xem công nghệ là biến ngoại sinh. Mô hình Solow đã hình thành cơ sở cho phần lớn các phân tích tăng trưởng ứng dụng trong mô hình tân cổ điển. Ngoài ra, mô hình tân cổ điển giả định suất sinh lợi giảm dần theo quy mô vốn, nên các nước đang phát triển sẽ tăng trưởng nhanh hơn các nước phát triển. Khi thu nhập quốc gia tăng lên, tăng trưởng có xu hướng chậm lại, khi đó các quốc gia cần tiếp thu công nghệ mới để duy trì tăng trưởng bền vững.

Khung tân cổ điển đơn giản đã trở thành xương sống của các nghiên cứu lý thuyết và ứng dụng về tích lũy vốn và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, mô hình này vẫn có lỗ hổng, khi chưa giải thích được tiến bộ kỹ thuật trong mô hình. Bởi vì tích lũy vốn phụ thuộc vào thu nhập giảm dần, nên không thể nhận thấy sự tăng trưởng ổn định trong mỗi thu nhập vốn. Mở rộng mô hình tăng trưởng tân cổ điển, mô hình tăng trưởng nội sinh (endogenous growth models) ngoài việc sử dụng nguồn vốn đầu tư đã đưa thêm một số yếu tố đầu vào khác để xem xét ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế như công nghệ, nguồn nhân lực, phát triển sản phẩm, vốn tổ chức, thể chế (Easterly, 2003).

Do khắc phục được những thiếu sót của mô hình tân cổ điển, bổ sung thêm nhân tố bên ngoài và tăng khả năng giải thích, mô hình này đã trở thành lý thuyết được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế. Romer (1990) đưa thêm biến trình độ công nghệ vào mô hình, và xem tiến bộ khoa học công nghệ là nguồn gốc nội sinh của tăng trưởng. Ngoài ra, với giả định quan hệ phi tuyến tính giữa đầu tư và tăng trưởng, mô hình tăng trưởng nội sinh giúp việc ước lượng tác động của các yếu tố bên ngoài đến tăng trưởng một cách phù hợp hơn. Như vậy, có thể thấy có nhiều yếu tố tác động đến tăng trưởng kinh tế, trong đó vốn đầu tư luôn là một yếu tố quan trọng trong các mô hình, bởi vốn để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, 12 máy móc thiết bị, vốn để phát triển nguồn nhân lực, và vốn cũng quan trọng để phát triển công nghệ, tạo ra sự tăng trưởng kinh tế bền vững.

Luận án sẽ tập trung phân tích vai trò của vốn, tập trung vào dòng vốn nước ngoài, trong ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển. Tác động của các dòng vốn nước ngoài đến tăng trưởng kinh tế Có nhiều loại dòng vốn nước ngoài, và có thể được phân thành các loại dòng vốn khác nhau dựa vào mục đích đầu tư, chủ thể đầu tư, tính chất ổn định của dòng vốn hoặc tính chất quản lý dòng vốn đầu tư của nhà đầu tư. Theo các tổ chức quốc tế như OECD (1996) hay IMF (1993), có thể phân thành 3 nhóm chính: FDI, FPI và đầu tư khác. Theo đó, FDI được xác định trên cơ sở nhà đầu tư nước ngoài sở hữu từ 10% vốn của công ty trở lên; dưới 10% là đầu tư FPI; các khoản đầu tư khác gồm tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng, tiền gửi.

Theo Siamwalla & cộng sự (1999), vốn nước ngoài có thể chia thành đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các dòng vốn không phải FDI, gồm đầu tư danh mục, vay nợ, tín dụng thương mại, và một số loại khác. Contessi & Weinberger (2009) cho rằng ba loại dòng vốn chính xuất hiện trong cán cân thanh toán của một quốc gia là nợ nước ngoài, vốn đầu tư danh mục quốc tế và FDI. Trong đó, FDI và đầu tư danh mục đều là dạng đầu tư vốn chủ sở hữu quốc tế, vì đại diện cho cổ phần chủ sở hữu đối với các công ty nước ngoài, khác với nợ nước ngoài (nợ công và nợ tư nhân) được cam kết hoàn trả vào cuối thời hạn khoản vay. Sự khác biệt giữa FDI và đầu tư danh mục là đầu tư danh mục không nhằm mục tiêu gây ảnh hưởng đến những quyết định quản lý công ty nước ngoài, thường có tính thanh khoản hơn và ngắn hạn hơn.

Trong nghiên cứu, những dòng vốn nước ngoài được quan tâm phân tích trong mối quan hệ với tăng trưởng kinh tế phổ biến là FDI, FPI và nợ nước ngoài (Anetor, 2020; Baharumshah & cộng sự, 2017; Debbiche, 2020; Khan & Reinhart, 1995; Sawalha & cộng sự, 2016). Nghiên cứu trên ba loại dòng vốn này là tương đối đầy đủ (về quy mô vốn, tính chất nguồn vốn, tính đa dạng trong phương thức quản lý vốn) để đánh giá được tác động của các dòng vốn nước ngoài nói chung đến tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, luận án kế thừa và tiếp tục lựa chọn các dòng vốn này để đánh giá tác động đến tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển, và sẽ có thêm cơ sở để so sánh kết quả nghiên cứu tìm được với các nghiên cứu trước. FDI và tăng trưởng Có các định nghĩa khác nhau về FDI, trong đó định nghĩa của OECD hay IMF về FDI là được chấp nhận phổ biến nhất.

“Lợi ích lâu dài” hàm ý một mối quan hệ dài hạn giữa nhà đầu tư và công ty FDI, và mức độ ảnh hưởng lớn của nhà đầu tư đến việc quản lý công ty FDI sau này. Là tổ chức theo dõi cán cân thanh toán của các nước, trong đó có các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, IMF (1993) cũng đã xác định cụ thể dòng vốn FDI trên cơ sở nhà đầu tư nước ngoài sở hữu từ 10% vốn của công ty. Các yếu tố chính của định nghĩa về FDI là sự kiểm soát (tiếng nói trong Hội đồng quản trị hoặc Ban giám đốc công ty), mối quan tâm lâu dài (cam kết dài hạn về các nguồn lực hữu hình hoặc vô hình), ở nước ngoài (ví dụ như công ty con ở nước ngoài), và có thể là quyền biểu quyết (sở hữu cổ phần tối thiểu). Các tiêu chí này sẽ giúp phân biệt FDI với đầu tư danh mục, các khoản vay dài hạn hoặc ngắn hạn, và đầu tư trong nước.

Theo Graham & Krugman (1995), đầu tư trực tiếp là quyền sở hữu đi cùng với quyền kiểm soát thực tế đối với vốn được sở hữu. Đây là khía cạnh để phân biệt đầu tư trực tiếp với đầu tư theo danh mục. Các tác giả cũng khẳng định, chính định nghĩa FDI đã đặt ra những vấn đề cần xem xét, vì chúng ta đang tìm cách đo lường mức độ mà các nhà đầu tư nước ngoài kiểm soát việc sản xuất/cơ sở/tài sản của nước sở tại. Trong khi đó, không dễ để định nghĩa chính xác thế nào là kiểm soát và quốc tịch của một chủ thể cũng khó xác định.