CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN 1. Đầu tư phát triển trong doanh nghiệp 1. Khái niệm đầu tư Đầu tư nói chung là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm đạt được mục tiêu nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được kết quả đó. Như vậy, mục tiêu của mọi công cuộc đầu tư là đạt được các kết quả lớn hơn so với những hy sinh về nguồn lực mà người đầu tư phải gánh chịu khi tiến hành đầu tư.
Nguồn lực hy sinh đó có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động và trí tuệ. Hoạt động đầu tư bao gồm: Đầu tư phát triển, đầu tư tài chính và đầu tư thương mại, 3 loại đầu tư luôn tồn tại và có quan hệ tương hỗ với nhau. Đầu tư phát triển để tạo tiền đề tăng tích lũy, phát triển hoạt động đầu tư tài chính và đầu tư thương mại. Ngược lại, đầu tư tài chính và đầu tư thương mại hỗ trợ và tạo điều kiện để tăng trưởng đầu tư phát triển.
Tuy nhiên đứng dưới các góc độ khác nhau thì nó cụ thể như sau: - Theo quan điểm tài chính: Đầu tư là một chuỗi các hoạt động chi của các chủ đầu tư để nhận về một chuỗi các dòng thu nhằm hoàn vốn sinh lời. - Theo góc độ tiêu dùng: Đầu tư là hình thức hạn chế tiêu dùng hiện tại để thu về một mức độ tiêu dùng nhiều hơn trong tương lai. - Theo góc độ tài sản: Đầu tư là quá trình bỏ vốn để tạo ra tiềm lực sản xuất kinh doanh dưới các hình thức tài sản kinh doanh. - Theo góc độ công nghệ: Đầu tư là quá trình thay đổi phương thức sản xuất thông qua đổi mới, hiện đại hóa phương tiện sản xuất để thay thế lao động thủ công.
Khái niệm đầu tư phát triển Đầu tư phát triển trong doanh nghiệp là hoạt động sử dụng vốn cùng các nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất, nguồn lực lao động và trí tuệ để xây SV: Nguyễn Danh Minh Lớp: CQ54/62.01 4 Luận Văn Tốt Nghiệp Học Viện Tài Chính dựng, sửa chữa nhà cửa và cấu trúc hạ tầng, mua sắm trang thiết bị và lắp đặt chúng trên nền bệ, bồi dưỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện chi phí thường xuyên gắn liền với hoạt động của các tài sản này nhằm duy trì tiềm lực mới cho nền kinh tế - xã hội, tạo ra việc làm và nâng cao đời sống của mọi thành viên trong xã hội. Đầu tư phát triển có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của một quốc gia, là một lĩnh vực hoạt động nhằm tạo ra và duy trì sự hoạt động của các cơ sở vật chất, kỹ thuật của nền kinh tế. Đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ, hoạt động đầu tư là một bộ phận trong hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm tăng thêm cơ sở vật chất kỹ thuật mới, duy trì sự hoạt động của cơ sở vật chất, kỹ thuật hiện có và vì thế, là điều kiện để phát triển sản xuất kinh doanh dịch vụ của các doanh nghiệp. Phân loại đầu tư phát triển Đối tượng của đầu tư phát triển là tập hợp các yếu tố được chủ đầu tư bỏ vốn thực hiện nhằm đạt những mục tiêu nhất định.
Tùy từng quan điểm, tùy từng góc độ xem xét có thể chia đầu tư phát triển thành nhiều loại: - Trên quan điểm phân công lao động xã hội có hai nhóm đối tượng đầu tư chính là đầu tư theo ngành và đầu tư theo lãnh thổ. - Trên góc độ tính chất và mục đích đầu tư, đối tượng đầu tư chia làm hai nhóm chính là đầu tư công trình vì mục tiêu lợi nhuận và đầu tư công trình vì mục tiêu phi lợi nhuận. - Trên góc độ xem xét mức độ quan trọng, đối tượng đầu tư chia thành: loại được khuyến khích đầu tư, loại không được khuyến khích đầu tư và loại bị cấm đầu tư. - Từ góc độ tài sản,đối tượng đầu tư chia thành: những tài sản vật chất (tài sản thực) là những tài sản cố định được sử dụng cho sản xuất kinh doanh SV: Nguyễn Danh Minh Lớp: CQ54/62.01 5 Luận Văn Tốt Nghiệp Học Viện Tài Chính của doanh nghiệp, của nền kinh tế và có cả những tài sản lưu động và những tài sản vô hình như phát minh sáng chế, uy tín, thương hiệu,.
Vai trò của đầu tư phát triển đối với nền kinh tế xã hội Thứ nhất, đầu tư tác động hai mặt đến sự ổn định kinh tế. Đầu tư là một yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu của toàn bộ nền kinh tế, thường vào khoảng 24 - 28%. Đối với tổng cầu, tác động của đầu tư là ngắn hạn.Với tổng cung chưa kịp thay đổi, sự tăng lên của đầu tư làm tổng cầu tăng. Khi thành quả của đầu tư phát huy tác dụng, các năng lực mới đi vào hoạt động thì tổng cung, đặc biệt là tổng cung dài hạn tăng lên.
Sản lượng tăng, giá cả giảm cho phép tăng tiêu dùng. Tiêu dùng tăng lại tiếp tục kích thích sản xuất hơn nữa. Sản xuất phát triển là nguồn gốc để tăng tích luỹ, phát triển xã hội… Sự tác động không đồng thời về mặt thời gian của đầu tư đối với tổng cầu và tổng cung của nền kinh tế làm cho mỗi sự thay đổi của đầu tư, dù là tăng hay giảm đều cùng một lúc vừa là yếu tố duy trì sự ổn định vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định của nền kinh tế mọi quốc gia. Khi tăng đầu tư, cầu về các yếu tố đầu vào của đầu tư tăng làm cho giá cả của các hàng hoá có liên quan tăng (giá chi phí vốn, giá công nghệ, giá lao động, vật tư) đến một mức nàođó dẫn đến tình trạng lạm phát.
Lạm phát sẽ làm cho sản xuất đình trệ, đời sống người lao động gặp khó khăn, thâm hụt ngân sách và kinh tế phát triển chậm lại. Mặt khác, tăng đầu tư làm cho cầu các yếu tố có liên quan tăng, sản xuất của các ngành này phát triển, thu hút thêm lao động, giảm tình trạng thất nghiệp, giảm tệ nạn xã hội. Tất cả các tác động này tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế. Thứ hai, đầu tư tác động đến tốc độ tăng trưởng và phát triển kinh tế.Trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, vốn đầu tư là một trong những yếu tố có ý nghĩa quyết định đến tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Vốn đầu tư phát triển toàn xã hội thường được coi là đầu vào, là một trong những yếu SV: Nguyễn Danh Minh Lớp: CQ54/62.01 6 Luận Văn Tốt Nghiệp Học Viện Tài Chính tố cùng với lao động - kỹ thuật - công nghệ tạo nên sự tăng trưởng. Đầu tưđồng nghĩa với sự cung cấp nhiên liệu, động lực và các yếu tố cần thiết khác cho nền kinh tế vận hành. Thứ ba, đầu tư tác động đến tăng cường khả năng công nghệ và khoa học của đất nước.Trung tâm của công nghiệp hoá, hiện đại hoá là phát triển công nghệ. Đặc điểm quan trọng, cơ bản mang tính quyết định nhất của công nghiệp là sự thay thế lao động thủ công sang lao động mang tính kỹ thuật, máy móc đẩy mạnh sự phân công lao động xã hội.
Đầu tư là điều kiện tiên quyết của sự phát triển và tăng cường khả năng công nghệ của nước ta hiện nay. Có hai con đường cơ bản để có công nghệ là tự bỏ vốn ra để nghiên cứu phát minh ra công nghệ và nhập công nghệ từ nước ngoài. Dù là công nghệ tự nghiên cứu hay nhập từ nước ngoài thì cũng đều cần có vốn đầu tư. Thứ tư, đầu tư tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Kinh nghiệm của các nước trên thế giới cho thấy con đường tất yếu để có thể tăng trưởng nhanh tốc độ mong muốn là tăng cường đầu tư nhằm tạo ra sự phát triển ở công nghiệp và dịch vụ. Như vậy, chính đầu tư quyết định quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế các quốc gia nhằm đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh củatoàn bộ nền kinh tế. Về cơ cấu lãnh thổ, đầu tư có tác dụng giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, đưa những vùng kém phát triển thoát khỏi tình trạng đói nghèo, phát huy tối đa những lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế, kinh tế, chính trị…của những vùng có khả năng phát triển nhanh hơn, làm bàn đạp thúc đẩy những vùng khác cùng phát triển. Đầu tư phát triển trong doanh nghiệp 1.
Phân loại đầu tư phát triển trong doanh nghiệp Căn cứ vào lĩnh vực phát huy tác dụng gồm: Đầu tư phát triển sản xuất, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng – kỹ thuật, đầu tư phát triển văn hóa giáo dục, y tế,… SV: Nguyễn Danh Minh Lớp: CQ54/62.01 7 Luận Văn Tốt Nghiệp Học Viện Tài Chính Căn cứ theo nội dung đầu tư gồm: Đầu tư xây dựng cơ bản, đầu tư hàng tồn trữ, đầu tư phát triển nguồn nhân lực, đầu tư phát triển khoa học và công nghệ, đầu tư cho hoạt động marketing và đầu tư các tài sản vô hình khác. Căn cứ theo quá trình hình thành và thực hiện đầu tư gồm: đầu tư cho các hoạt động chuẩn bị đầu tư, đầu tư trong quá trình thực hiện đầu tư, đầu tư trong giai đoạn vận hành. Căn cứ theo góc độ tài sản: Đầu tư chia tài sản hữu hình, đầu tư tài sản vô hình. Căn cứ vào phương thức thực hiện đầu tư: Đầu tư theo chiều rộng và đầu tư theo chiều sâu.
Đặc điểm của đầu tư phát triển trong doanh nghiệp 1. Hoạt động đầu tư phát triển đòi hỏi một số vốn lớn và để nằm khê đọng trong suốt quá trình thực hiện đầu tư. Vốn kinh doanh (biểu hiện bằng tư liệu lao động và đối tượng lao động) đóng vai trò quan trọng trong sự ra đời, sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Đây là cái giá phải trả khá lớn của hoạt động đầu tư phát triển bởi trong suốt quá trình đầu tư nó vẫn nằm dưới dạng các công trình dở dang.