CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THƯC TIÊN 1. Khái niệm thái độ hoc tập của sinh viên 1. Hoc tâp Khi nhắc đến học tập, thông thường sẽ nghĩ ngay đến khái niệm học và luyện tập để mở rộng hiểu biết, rèn luyện kĩ năng, kế thừa những tri thức sẵn có của nhân loại và sáng tạo những tri thức mới.
Ngày nay, hoạt động học tập ngày càng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội cũng như là từng cá nhân trong xã hội. Trong xã hội Việt Nam, từ xưa việc học đã được chú trọng thể hiện qua các cuộc thi “Hương, Hội, Đình” từ đó cũng thấy được vai trò quan trọng của việc học tập. Một số định nghĩa về “học tập” được biết đến như sau: Trong từ điển Tiếng Việt, học tập là “học và luyện tập để hiểu biết, để có kỹ năng, có tri thức”. Trong xã hội hiện đại, học tập ngày càng có vai trò quyết định đến sự phát triển của xã hội cũng như của từng cá nhân trong xã hội đó.
Theo định nghĩa của các nhà tâm lý thì: “Học tập là một sự thay đổi tương đối lâu dài về hành vi, là kết quả của các trải nghiệm”. Một số học thuyết về học tập điển hình như Thuyết kiến tạo: “Học tập là quá trình kiến tạo kiến thức của người học thông qua sự tương tác với môi trường. Kiến thức sẽ được hình thành qua kinh nghiệm của chính bản thân người học” (Constructivism Theory). Mặt khác, dựa trên quan điểm của Richard Gross - tác giả của cuốn sách tâm lý “Psychology: The Science of Mind and Behaviour 6th Edition” thì khái niệm “học tập” được định nghĩa như sau: “Học (hay còn gọi là học tập, hay học hành, hay là học hỏi) là quá trình đạt được sự hiểu biết, kiến thức, hành vi, kỹ năng, giá trị, thái độ và sở thích mới”.
Từ những khái niệm nêu trên, có thể hiểu học tập là hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởi mục đích tự giác là lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mới, những hình thức hành vi và những dạng hoạt động nhất định. 5 Thông qua khái niệm và vai trò của học tập, có thể rút ra khái niệm về học tập đối với cá nhân sinh viên như sau: Hoạt động học tập của sinh viên là một loại hoạt động được tổ chức một cách có ý thức nhằm tiếp thu những tri thức khoa học chuyên sâu chuẩn bị cho họ trong tương lai trở thành những chuyên gia phát triển toàn diện và có trình độ nghiệp vụ cao trong một lĩnh vực nghề nghiệp nhất định. Dựa trên khái niệm, có thể thấy, học tập không chỉ giúp trau dồi kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, giá trị mà còn là quá trình tìm hiểu các vấn đề về tình cảm, đạo đức, lối sống, tiếp thu và hiểu biết những chuẩn mực đạo đức. Học tập không ngừng nghỉ là điều vô cùng cần thiết đối với nhân dân, đối với cả nhân loại từ xưa đến nay, nó giúp con người mở mang kiến thức, giúp cho đất nước văn minh, tiến bộ.
Đối với Việt Nam, học tập khi còn trong thời kì kháng chiến bảo vệ tổ quốc việc học hỏi từ những đất nước tiên tiến, các nước đã bước vào thời kỳ phát triển đỉnh cao còn được chủ tịch Hồ chí Minh nhấn mạnh: “Học tập là một dòng chảy liên tục, người học không được để nó gián đoạn, không ngắt quãng, dù công việc cuộc sống có bộn bề đến đâu. Người căn dặn chúng ta trong mọi hoạt động cách mạng đều có thể và đều cần phải học tập, còn sống thì còn phải học” (Hồ Chí Minh, 2011, tr. Từ xa xưa con người đã rất xem trọng việc học tập và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng có quan điểm: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại” (Hồ Chí Minh, 1956).
Kế thừa quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì Đảng cộng sản Việt Nam Ngày 9/2/2018, Ban bí thư đã ban hành Chỉ thị số 23-CT/TW về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới tiếp tục xây dựng xã hội học tập dựa trên nền tảng phát triển. Nhà văn Nga Lép Tôn - xtôi đã viết : “Lí tưởng là ngọn đèn soi đường”, từ câu nói trên đã thấy rõ việc xác định được đúng mục đích học tập cũng quan trọng như việc xác định lý tưởng sống. Từ mục đích học tập đúng đắn này, mỗi người học đều nhận rõ được sai lầm nhận thức về việc học và kịp thời sửa đổi, rèn luyện, trang bị kiến thức về mọi mặt để có trình độ chuyên môn vững vàng để đáp ứng kịp thời nhu cầu ngày càng cao của đất nước, xã hội trong những giai đoạn mới. 6 Từ những định nghĩa trên, xác định hoạt động học tập của sinh viên có những đặc điểm chung sau: Thứ nhất, mục đích của hoạt động học tập của sinh viên là tiếp thu các tri thức khoa học chuyên sâu trong một lĩnh vực nhất định, hình thành những kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp và thái độ tương ứng, phát triển những phẩm chất nhân cách của người chuyên gia về một lĩnh vực trong tương lai.
Thứ hai, hoạt động thường xuyên diễn ra với nhịp độ cao. Thứ ba, mang tính độc lập trí tuệ cao, đòi hỏi sinh viên phải là người chủ động trong việc tổ chức, định hướng, cụ thể hóa quá trình học tập của mình. Thứ tư, hoạt động học tập ở bậc đại học đòi hỏi sinh viên phải tích cực trao đổi với giảng viên, bạn bè về vấn đề học tập, độc lập nghiên cứu tài liệu, có óc phê phán, có chính kiến riêng,. Thứ năm, hoạt động học tập gắn bó chặt với hoạt động nghiên cứu khoa học giúp sinh viên làm quen với tác phong làm việc của người nghiên cứu, phát triển lối tư duy sáng tạo và các đặc điểm nhân cách.
Tóm lại, để có thể lĩnh hội kiến thức, người ta có nhiều cách đón nhận nó khác nhau. Mỗi người đều cần phải hoàn thiện những kỹ năng, kỹ xảo hay sự thành thạo trong một lĩnh vực nào đó để bản thân ngày một tốt hơn. Thực tiễn đòi hỏi con người phải có tri thức khoa học thực sự, phải hình thành những năng lực thực tiễn mới, mà cách học ngẫu nhiên dựa trên cơ sở hoạt động tự nhiên của con người là không thể tạo ra được. Để đáp ứng được điều này đã xuất hiện một hoạt động và mục đích cơ bản của nó chính là học.
Hoạt động đặc thù đó của con người có mục đích chính là học tập, được gọi là hoạt động học tập. Việc xác định rõ tầm quan trọng của việc học tập của sinh viên giúp cho cơ sở giáo dục nói chung và nhà giáo dục nói riêng có những cách thức tiếp cận phù hợp trong việc cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho người học, đáp ứng nhu cầu của xã hội. Do đó, nhiều công trình nghiên cứu về thái độ học tập của sinh viên hiện 7 nay ở Việt Nam và quốc tế đã ngày càng được mở rộng hơn, đi sâu hơn trong việc hình thành thái độ học tập đúng đắn cho người học hiện nay. Thai đô Từ khi khái niệm thái độ đưa ra lần đầu vào năm 1918, cùng rất nhiều nghiên cứu khác nhau về thái độ, đó cũng là lúc xuất hiện những định nghĩa khác nhau của các nhà tâm lý học về thái độ.
Mỗi định nghĩa bàn tới một khía cạnh thái độ khác nhau của thái độ, góp phần phong phú thêm cách hiểu về phạm trù này. Trước tiên, từ điển định nghĩa thế nào về thái độ. Trong từ điển tiếng Việt, “thái độ” được định nghĩa là: “Cách nhìn nhận, hành động của cá nhân về một hướng nào đó trước một vấn đề, một tình huống cần giải quyết. Đó là tổng thể những biểu hiện ra bên ngoài của ý nghĩ, tình cảm của cá nhân đối với con người hay một sự việc nào đó” (tr407).
Trong từ điển Anh-Việt, “thái độ’’ được viết là “Attitude” và được định nghĩa là “Cách ứng xử, quan điểm của một cá nhân”. Trong từ điển các thuật ngữ Tâm lý và Phân tâm học xuất bản tại New York năm 1996 thì lại cho rằng: “Thái độ là một trạng thái ổn định bền vững, do tiếp thu được từ bên ngoài, hướng vào sự ứng xử một cách nhất quán đối với một nhóm đối tượng nhất định, không phải như bản thân chúng ra sao mà chúng được nhận thức ra sao.” Như vậy, khi đề cập đến thái độ, các từ điển đều cho rằng: “Cách ứng xử của cá nhân đối với các tình huống, các vấn đề của xã hội”. Nó được cấu thành rất phức tạp, với nhiều bộ phận hợp thành, cho dù cách sử dụng từ ngữ khác nhau. Hầu hết các nhà tâm lý học ở Việt Nam đều xuất phát từ quan điểm tâm lý học hoạt động khi nghiên cứu tâm lý con người trong đó có vấn đề thái độ.
Thái độ được tác giả đề cập trên bình diện lý luận, chủ yếu khái quát những vấn đề lý luận về thái độ như định nghĩa, cấu trúc, đặc điểm của thái độ. Theo tác giả Phạm Minh Hạc, thái độ là một trong những biểu hiện của động cơ học tập, là mục đích hàng đầu của dạy học bên cạnh việc cung cấp tri thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo. Cùng với quan điểm tương tự như vậy, hai tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức cho rằng thái độ là một trong bốn thành phần của nội dung dạy học đại học (hệ thống tri thức kỹ năng, kỹ xảo, hệ thống khái niệm hoạt động sáng tạo, hệ thống các chuẩn mực thái độ với hiện thực). Tác giả Thái Duy Tuyên đã đề cập đến 8 thái độ như là các mặt biểu hiện của định hướng giá trị trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, đời sống xã hội… Theo cuốn Đại từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê, thái độ được hiểu như sau: + Tổng thể nói chung những biểu hiện ra bên ngoài (bằng nét mặt, cử chỉ, lời nói, hành động) của ý nghĩ, tình cảm đối với ai hay đối với sự việc nào đó.
+ Cách nghĩ, cách nhìn hoặc cách hành động theo một hướng nào đó trước một vấn đề, một tình hình. Tuy nhiên, đây chưa phải là cách định nghĩa của khoa học tâm lí. Vì vậy, định nghĩa thái độ theo hướng này chưa nhấn mạnh được thái độ là cái tâm lí bên trong của mỗi người.