chương 1, tác giả đã giới thiệu những nội dung cơ bản của đề tài nghiên cứu bao gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, tóm tắt nội dung nghiên cứu và kết cấu bài nghiên cứu. Trên cơ sở đó, tác giả sẽ hệ thống hóa những vấn đề cơ bản và cốt lõi về chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa cũng như sự tác động của hai chính sách này đến tăng trưởng kinh tế trên phương diện lý thuyết cũng như trong thực tế ở một số nước trên thế giới ở chương tiếp theo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chương 2: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ, CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA VÀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA HAI CHÍNH SÁCH NÀY ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ.1 Cơ sở lý thuyết về chính sách tiền tệ 2.1 Khái niệm CSTT CSTT là một bộ phận trong tổng thể hệ thống chính sách kinh tế của nhà nước để thực hiện việc quản lý vĩ mô đối với nền kinh tế. Thông qua việc cung ứng những phương tiện thanh toán cần thiết cho nền kinh tế và tạo ra những khuôn khổ mang tính pháp lý cho các hoạt động tiền tệ trong nền kinh tế, chính sách tiền tệ hướng đến mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và nâng cao đời sống của người lao động.2 Phân loại CSTT CSTT thắt chặt và CSTT mở rộng Tùy vào hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của nền kinh tế mà CSTT có thể được xác định theo một trong hai hướng: +CSTT mở rộng: CSTT nhằm mục tiêu chống suy thoái, phát hành tiền vào lưu thông.
CSTT mở rộng kích thích đầu tư, mở rộng sản xuất và tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động. +CSTT thắt chặt: CSTT nhằm mục tiêu chống lạm phát, kiểm soát chặt chẽ mức phát hành vào lưu thông. CSTT thắt chặt nhằm hạn chế đầu tư, kìm hãm sự phát triển quá nóng của nền kinh tế. CSTT thắt chặt và mở rộng là chủ trương của nhà nước trong từng thời kỳ, từng giai đoạn nó có ý nghĩa định hướng cho hoạt động của ngân hàng.
CSTT cơ cấu và CSTT chức năng Căn cứ chức năng và đối tượng tác động có thể chia CSTT thành CSTT cơ cấu và CSTT chức năng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 +CSTT cơ cấu: là việc tạo dựng và thay đổi hình thể của hệ thống tiền tệ với những yếu tố có tính hiệu lực lâu dài như: Lựa chọn hệ thống tiền tệ, quy định đơn vị tiền tệ, luật phát hành tiền. +CSTT chức năng: là tổng thể các biện pháp nhằm để điều tiết, chỉ đạo các hoạt động tiền tệ. Như vậy CSTT cơ cấu tạo ra điều kiện khung cho CSTT chức năng.
Trong khuôn khổ ấy, CSTT chức năng vận dụng những công cụ như lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc….để đạt được mục tiêu của mình.3 Mục tiêu của CSTT a) Mục tiêu cuối cùng của CSTT CSTT có vị trí đặc biệt trong hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô và tổng thể các chính sách của nhà nước ở từng thời kỳ. Tất cả các CSTT ở hầu hết các quốc gia trên thế giới đều hướng tới sự ổn định và nâng cao khả năng khai thác, sáng tạo của nền kinh tế. Mặc dù, NHTW mỗi nước có cách diễn đạt khác nhau về mục tiêu của CSTT, song nhìn chung CSTT có những mục tiêu chính như sau: Ổn định giá trị đối nội của đồng tiền Giá trị của đồng tiền phụ thuộc vào số lượng hàng hóa mà nó có thể trao đổi được. Có nghĩa là một đồng tiền càng trao đổi được nhiều hàng hóa thì nó càng có giá trị hơn và ngược lại số lượng hàng hóa mà tiền tệ trao đổi được ngày càng giảm đi thì đồng tiền đó ngày càng bị mất giá trị.
Lạm phát, hay nói cách khác là giá cả hàng hóa ảnh hưởng đến giá trị của đồng tiền. Tiền tệ được ổn định thì sức mua của nó đối với hàng hóa, dịch vụ trên thị trường trong nước không bị giảm sút. Bên cạnh đó thì ổn định tiền tệ còn ảnh hưởng đến lãi suất, làm cho khả năng thu hút nguồn vốn trong xã hội của tổ chức tín dụng để đầu tư phát triển sản xuất cao hơn. Ổn định giá trị đối nội của đồng tiền, chủ động kiềm chế giá cả, kiềm chế lạm phát thường được coi là mục tiêu quan trọng nhất của CSTT.
Ổn định giá trị đối ngoại của đồng tiền Giá trị đối ngoại của đồng tiền được biểu hiện thông qua tỷ giá hối đoái. Tỷ giá không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế trong nước mà còn là yếu tố tác động LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 trực tiếp đến các hoạt động trong lĩnh vực thương mại và thanh toán quốc tế, qua đó ảnh hưởng lên khả năng cạnh tranh của sản xuất trong nước so với nước ngoài. Ổn định giá trị đối ngoại của đồng tiền là mối quan tâm của NHTW các nước. Tăng trưởng kinh tế Trong quá trình điều hành CSTT ngoài mục tiêu ổn định tiền tệ, thì mục tiêu tăng trưởng kinh tế cũng hết sức quan trọng.
Một sự ổn định trong tăng trưởng sẽ góp phần tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi, ổn định trên cơ sở đó các doanh nghiệp có thể đưa ra một kế hoạch đúng đắn và đẩy mạnh đầu tư dài hạn. Tăng trưởng kinh tế còn góp phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp. Tạo công ăn việc làm càng cao. Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế, CSTT cũng hướng vào mục tiêu tạo công ăn việc làm cao và duy trì một tỷ lệ thất nghiệp thấp.
Thông qua tác động tích cực của tiền tệ đối với tăng trưởng kinh tế, CSTT góp phần mở ra nhiều cơ hội việc làm, tạo sức thu hút lao động trong xã hội. b) Mục tiêu trung gian Để đạt được các mục tiêu cuối cùng đã định, NHTW còn phải xác định các mục tiêu trung gian của CSTT, nhằm đạt đến mục tiêu cuối cùng. Các mục tiêu trung gian này có thể định lượng, đo lường, kiểm soát và thông qua chúng có thể dự đoán được việc thực hiện các mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu trung gian thường được các NHTW sử dụng là các khối tiền tệ M1, M2, M3 và lãi suất.
Các mục tiêu trung gian này lại được chi tiết hóa qua những mục tiêu hoạt động c) Mục tiêu hoạt động Mục tiêu hoạt động bao gồm các chỉ tiêu được NHTW lựa chọn để đạt được mục tiêu trung gian của CSTT. Là chỉ tiêu phản ánh tức thời với sự điều chỉnh của công cụ CSTT. Các chỉ tiêu thường được NHTW lựa chọn làm mục tiêu hoạt động là: cơ số tiền tệ và lãi suất liên ngân hàng. Tùy theo tình hình và mục tiêu mà NHTW có thể lựa chọn một trong hai chỉ tiêu trên làm mục tiêu hoạt động của CSTT.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Các kênh truyền dẫn của chính sách tiền tệ a) Kênh lãi suất Kênh truyền dẫn này được Keynes miêu tả như sau: CSTT mở rộng ( M ↑) , lãi suất thực giảm ( i↓), làm giảm giá cả vay vốn. Dẫn đến đầu tư tăng ( I↑), tăng cầu và tăng sản lượng ( Y↑). Hiệu quả của kênh truyền dẫn này phụ thuộc vào mức độ phát triển của thị trường tài chính. Khái quát kênh truyền dẫn này như sau: M ↑ → i↓ → I↑→ Y↑ b) Kênh giá cả tài sản Có ba loại giá cả tài sản bên cạnh giá cả công cụ nợ (lãi suất) được xem như là những công cụ quan trọng qua đó CSTT tác động đến nền kinh tế bao gồm: giá cả chứng khoán, giá cả bất động sản và tỷ giá hối đoái.
+ Tỷ giá hối đoái Kênh truyền dẫn tỷ giá hối đoái được khái quát theo sơ đồ như sau: Tỷ giá hối đoái tác động đến xuất khẩu thuần: CSTT mở rộng (M↑) dẫn đến lãi suất đồng nội tệ giảm giá, kéo theo đồng nội tệ giảm giá so với đồng ngoại tệ (E↓). Sự giảm giá đồng nội tệ làm hàng hóa trong nước rẻ hơn so với hàng hóa nước ngoài, xuất khẩu ròng gia tăng (NX E↑) và vì thế gia tăng sản lượng Y. M ↑ → E↓ → NX↑→ Y↑ Tỷ giá hối đoái tác động đến bảng cân đối tài sản: sự biến động của tỷ giá hối đoái tác động đến tổng cầu thông qua các công ty tài chính và phi tài chính khi có một số lượng nợ đáng kể bằng đồng ngoại tệ. Khi CSTT mở rộng (M↑) làm giảm giá trị đồng nội tệ, tăng gánh nặng nợ và kéo theo giá trị thuần tài sản giảm (NW↓), vay mượn giảm (L↓), đầu tư giảm (I↓), dẫn đến (Y↓).
M ↑ → NW↓ → L↑→ I↓→Y↓ + Giá cả chứng khoán Cơ chế truyền dẫn liên quan đến giá cả chứng khoán tác động đến: đầu tư, bảng cân đối tài sản của doanh nghiệp và sự giàu có của hộ gia đình. + Giá cả bất động sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Kênh truyền dẫn giá cả bất động sản tác động đến tổng cầu thông qua các kênh: ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu nhà ở, sự giàu có của hộ gia đình và bảng cân đối ngân hàng.5 Các công cụ thực thi CSTT Để có thể thực hiện được mục tiêu ổn định kinh tế và tăng trưởng thông qua việc cung ứng tiền và điều tiết khối lượng tiền, NHTW ở các nước có thể sử dụng những công cụ như sau: a) Dự trữ bắt buộc: Là một phần vốn huy động tiền gửi mà các tổ chức tín dụng bắt buộc phải dự trữ theo luật định. Mức dữ trữ bắt buộc phụ thuộc vào tỷ lệ dữ trữ do NHTW quy định. Như vậy, thông qua việc tăng hoặc giảm tỷ lệ dữ trữ bắt buộc NHTW có thể làm giảm hoặc tăng hệ số tạo tiền của hệ thống ngân hàng trung gian, nói cách khác điều này ảnh hưởng đến khối tín dụng mà ngân hàng trung gian có thể cung ứng cho nền kinh tế.
Đây là một công cụ mang tính chất hành chính và có ưu điểm là để kiểm soát cung tiền tệ của nền kinh tế. Bên cạnh đó, công cụ này cũng có những mặt trái khi sử dụng. Việc thay đổi tỷ lệ dữ trữ bắt buộc sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng thương mại, nếu thường xuyên thay đổi tỷ lệ này cũng sẽ gây ra tình trạng mất ổn định của hệ thống ngân hàng và ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của những ngân hàng thương mại.