CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỔI MỚI CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM I. SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐỔI MỚI CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI 1. Đặc điểm của kinh tế Việt Nam Qua hơn 15 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã có thêm thế và lực để bước vào giai đoạn phát triển mới. Chúng ta đã đạt được một số thành tựu to lớn như nhịp độ phát triển kinh tế khá nhanh và ổn định, cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch theo hướng tiến bộ, kiềm chế và đầy lùi được nạn siêu lạm phát, nâng cao đời sống nhân dân.
Mặc dù vậy, chúng ta cũng phải nhận thấy rằng Việt Nam vẫn đang còn là một nước nông nghiệp, công nghiệp còn nhỏ bé, kết cấu hạ tầng còn kém phát triển, cơ sở vật chất - kỹ thuật chưa xây dựng được bao nhiêu. Nền kinh tế có mức tăng trưởng cao nhưng năng suất, chất lượng và hiệu quả còn thấp. Tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế chưa cao. Nhà nước còn quản lý rất chặt chẽ nhiều lĩnh vực quan trọng như ngân hàng, bưu điện, điện lực…Những tệ nạn như tham nhũng, buôn lậu, vi phạm kỷ cương còn nặng và phổ biến.
Tuy nhiên khó khăn còn đang tồn tại và sẽ tiếp tục phát sinh nhưng những thách đố gay go nhất của thời kỳ chuyển toàn bộ nền kinh tế từ cơ chế quản lý cũ sang cơ chế quản lý mới và sự hẫng hụt về viện trợ, đảo lộn về ngoại thương do có sự sụp đổ của Liên Xô cũ và các nước Đông Âu đã qua rồi. Không có khó khăn nào có thể lớn hơn những khó khăn đã gặp phải trong những năm đầu khởi động chương trình đổi mới. Khó khăn đang tồn tại và sẽ phát sinh chỉ là khó khăn của yêu cầu phát triển, tăng tốc độ nền kinh tế chứ không phải là khó khăn có thể dẫn đến nền kinh tế sụp đổ như những năm trước đây. Đỗ Thuý Hằng – P2-K38E 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác động của đổi mới chính sách thương mại đến ngoại thương VN trong những năm gần đây Mặt khác, bên cạnh những khó khăn, thách đố, nền kinh tế Việt Nam còn có thời cơ và thuận lợi, nội lực và ngoại lực.
Nếu khai thác tốt các yếu tố thuận lợi, tận dụng được thời cơ sẽ cho phép khắc phục khó khăn, vượt qua thách đố, hành trang của nền kinh tế Việt Nam trên con đường hội nhập chứa đựng thuận lợi nhiều hơn khó khăn, thời cơ lớn hơn thách đố. Vai trò của chính sách thương mại đối với nền kinh tế quốc dân nói chung và đối với ngoại thương nói riêng. Hoạt động kinh tế trong một nền mậu dịch tự do diễn ra theo các quy luật kinh tế, đó là quy luật về giá cả, cung cầu, quy luật cạnh tranh …, các quy luật kinh tế này tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con người. Nếu một nền kinh tế nào hoạt động dưới tác động, điều tiết của quy luật kinh tế thì sẽ tối đa hoá được lợi nhuận có thể rút ra từ các nguồn tài nguyên hiện có.
Nhưng với một nền kinh tế thị trường không có sự quản lý của Nhà nước sẽ dễ dàng nảy sinh ra những khuyết tật của thị trường như tình trạng phân hoá giàu nghèo rất cao, tình trạng thất nghiệp sẽ ngày càng nghiêm trọng mà từ đó sẽ nảy sinh ra những tệ nạn xã hội, hoặc có những lĩnh vực có ích cho cộng đồng và phát triển kinh tế như xây dựng hạ tầng cơ sở, đầu tư vào giáo dục, y tế cần nhiều vốn nhưng thời gian thu hồi chậm và lợi nhuận thu được ít thì sẽ không được các nhà đầu tư quan tâm. Chính vì những lý do trên, để hướng nền kinh tế phát triển theo hướng có lợi nhất và phù hợp nhất với đặc điểm kinh tế của từng quốc gia, chính sách tự do hoá thương mại cũng cần có sự quản lý của Nhà nước dù ở mức độ can thiệp, quản lý của Nhà nước vào nền kinh tế thị trường như thế nào lại phụ thuộc vào điều kiện lịch sử và quan điểm nhận thức của mỗi nước. Vì vậy, chúng ta thấy hiện nay các nước đều sử dụng chính sách thương mại của mình để can thiệp vào thị trường, thúc đẩy kinh tế trong nước phát triển bền vững, ổn định và khuyến khích xuất khẩu, xâm nhập ra thị trường nước ngoài. Đỗ Thuý Hằng – P2-K38E 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác động của đổi mới chính sách thương mại đến ngoại thương VN trong những năm gần đây Chính sách thương mại là một hệ thống các nguyên tắc, công cụ và biện pháp thích hợp mà Nhà nước áp dụng để quản lý, điều chỉnh các hoạt động thương mại của quốc gia trong từng thời kỳ, nhằm đạt được các mục đích đã định trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia đó.
Chính sách thương mại là một trong những chính sách quan trọng mà mỗi quốc gia xuất phát từ đặc điểm và mục tiêu kinh tế - xã hội của mình xây dựng nên một cách phù hợp. Ngoài ra chính sách thương mại của một nước chịu ảnh hưởng và cũng chi phối hoạt động ngoại thương của các nước khác. Ở Việt Nam, chính sách thương mại đã dần xoá bỏ được các định kiến. Chuyển đổi chính sách thương mại từ quản lý theo mô hình kế hoạch hoá tập trung sang kiểu quản lý theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Từ năm 1995 ta đã sửa đổi lại chính sách thuế, chính sách phi quan thuế, chính sách tài chính tiền tệ… phù hợp với yêu cầu của Hiệp định CEPT, Hiệp định thuế quan của khối APEC và của Tổ chức thương mại thế giới WTO. Những thay đổi đó đã được các tổ chức thương mại khu vực và quốc tế công nhận, qua đó vị thế của nền kinh tế nước ta trên trường quốc tế đã thay đổi đáng kể. Nền kinh tế của ta đang và sẽ hội tụ đầy đủ các yếu tố cần thiết để hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia vào quá trình tự do hóa thương mại đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn thế giới. Riêng đối với lĩnh vực ngoại thương, chính sách thương mại chịu ảnh hưởng và cũng chi phối rất lớn đến lĩnh vực này.
Chính sách thương mại đã thúc đẩy các doanh nghiệp tích cực tham gia sản xuất kinh doanh hàng xuất khẩu, góp phần làm kim ngạch xuất khẩu tăng với tốc độ cao. Cơ chế xuất nhập khẩu thể hiện trong chính sách của Nhà nước ngày càng mở rộng, linh hoạt đã tạo điều kiện và cơ hội cho các doanh nghiệp chủ động tìm đối tác và thị trường xuất khẩu. Mặt khác, sự cạnh tranh cả ở thị trường trong nước và thị trường quốc tế đã buộc các doanh nghiệp phải cải tiến mẫu mã sản phẩm, Đỗ Thuý Hằng – P2-K38E 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác động của đổi mới chính sách thương mại đến ngoại thương VN trong những năm gần đây áp dụng kỹ thuật công nghệ mới, do đó đã nâng cao được khối lượng kim ngạch và chất lượng xuất khẩu. Một vấn đề rất đáng chú ý là chính sách thương mại đã thúc đẩy xuất khẩu tới thị trường đích và nhập khẩu từ thị trường nguồn.
Chính sách tự do hoá thương mại và các quy chế cụ thể đã giúp các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư chế biến hàng xuất khẩu để đưa tới thị trường tiêu dùng (thị trường đích) và nhập khẩu, nhất là nhập khẩu máy móc thiết bị từ thị trường có công nghệ hiện đại (thị trường nguồn). Chính sách thương mại của nước ta đã từng bước cụ thể hoá đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước, đưa nước ta từ một nền kinh tế đóng sang một nền kinh tế mở, đã và đang gặt hái được nhiều thành công rất đáng khích lệ. Tính cấp thiết phải đổi mới chính sách thương mại Chính sách thương mại là một trong những chính sách quan trọng mà mỗi quốc gia, xuất phát từ đặc điểm và mục tiêu kinh tế - xã hội của mình xây dựng nên một cách phù hợp. Tuy nhiên, không có chính sách thương mại nào là phù hợp cho tất cả các quốc gia, trong mọi thời điểm bởi vì các quy luật kinh tế chi phối nền kinh tế của thế giới cũng như của các quốc gia luôn luôn biến động, sự biến động của các quy luật này kéo theo sự thay đổi chiến lược kinh tế của từng quốc gia, do đó chính sách thương mại tất yếu cũng thay đổi theo.
Hiện nay, xu hướng phát triển kinh tế của thế giới đang thay đổi và xu thế tự do hoá thương mại ngày càng khẳng định được vị trí của mình. Tất cả các quốc gia, nếú không muốn đứng ngoài dòng chảy của sự phát triển kinh tế thế giới thì buộc phải tham gia vào quá trình khu vực hoá, toàn cầu hoá kinh tế, từng bước hội nhập nền kinh tế thế giới. Cụ thể là phải mở cửa nền kinh tế, thực hiện tự do hoá thương mại, giảm bớt các hàng rào thuế quan, phi thuế quan, các biện pháp bảo hộ nền sản xuất trong nước, ban hành những chính Đỗ Thuý Hằng – P2-K38E 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác động của đổi mới chính sách thương mại đến ngoại thương VN trong những năm gần đây sách kinh tế thông thoáng hơn để thu hút đầu tư nước ngoài và kích thích sản xuất trong nước, khuyến khích các doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu. Chính vì những yêu cầu thực tiễn trên mà các nhà hoạch định chính sách không thể không nghĩ đến vấn đề cải cách và đổi mới chính sách thương mại của nước mình để phù hợp với xu thế phát triển chung của toàn thế giới.
Đối với Việt Nam, chúng ta không thể duy trì mãi chính sách khép kín, chia cắt trong hoạt động thương mại và cô lập trong quan hệ quốc tế đã góp phần làm cho nền kinh tế rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng, kinh tế không phát triển và tụt hậu so với các nước khác trên thế giới. Trong hơn 15 năm qua, Việt Nam đã không ngừng cải cách, đổi mới chính sách thương mại và thành công của công cuộc đổi mới đã được thể hiện bằng những kết quả đáng ghi nhận như tốc độ tăng trưởng GDP, kim ngạch xuất nhập khẩu … Có thể nói, đổi mới chính sách thương mại là một lựa chọn tất yếu không chỉ riêng Việt Nam mà còn là của tất cả các nước trên thế giới. NỘI DUNG VÀ QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chính sách thương mại trước đổi mới.
Chính sách thương mại trước đổi mới.