Luận văn: Tác động chiến lược kinh doanh đến kế toán quản trị - Phan Thanh Mai

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của chiến lược kinh doanh đến thông tin kế toán quản trị, ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

• Tác giả: Phan Thanh Mai
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Nhị
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Tác động của chiến lược kinh doanh đến mức độ sử dụng thông tin kế toán quản trị để nâng cao kết quả hoạt động kinh doanh cho doanh nghiệp vừa và lớn ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giải mã mối quan hệ giữa chiến lược kinh doanh và kế toán quản trị

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa và sự bùng nổ của công nghệ 4.0, môi trường kinh doanh trở nên phức tạp và đầy biến động. Các doanh nghiệp phải liên tục đưa ra những quyết định quan trọng về sản phẩm, thị trường và nguồn lực để tồn tại và phát triển. Trong bối cảnh đó, thông tin trở thành yếu tố sống còn, và kế toán quản trị không còn đơn thuần là công cụ ghi chép chi phí mà đã phát triển thành một hệ thống cung cấp thông tin chiến lược. Mối quan hệ giữa chiến lược kinh doanh và kế toán quản trị không chỉ là sự kết hợp cơ học, mà là một sự tương tác hữu cơ, nơi chiến lược định hướng cho hệ thống thông tin, và ngược lại, thông tin kế toán cung cấp dữ liệu thiết yếu để xây dựng và điều chỉnh chiến lược. Nghiên cứu của Phan Thanh Mai (2019) tại Việt Nam đã khẳng định rằng, để nâng cao kết quả hoạt động, doanh nghiệp không chỉ cần định vị chiến lược kinh doanh phù hợp mà còn phải thiết kế và sử dụng thông tin kế toán quản trị một cách hiệu quả trên cả bốn khía cạnh: phạm vi rộng, tính kịp thời, tính tích hợp và tính đồng bộ. Theo đó, kế toán quản trị chiến lược (Strategic Management Accounting - SMA) ra đời như một nhu cầu tất yếu, cung cấp và phân tích thông tin về cả doanh nghiệp lẫn đối thủ cạnh tranh để hỗ trợ việc phát triển và giám sát chiến lược, tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Lý thuyết Bất định (Contingency Theory) chỉ ra rằng không có một hệ thống kế toán quản trị nào là tối ưu cho mọi doanh nghiệp. Sự hiệu quả của nó phụ thuộc vào sự phù hợp với các yếu tố ngữ cảnh, trong đó chiến lược kinh doanh là yếu tố quan trọng hàng đầu.

1.1. Định nghĩa kế toán quản trị chiến lược trong doanh nghiệp

Kế toán quản trị chiến lược (SMA) là việc cung cấp và phân tích thông tin kế toán quản trị về một doanh nghiệp và các đối thủ cạnh tranh của nó, để sử dụng trong việc phát triển và giám sát chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp (Simmonds, 1981). Khác với kế toán quản trị truyền thống chỉ tập trung vào thông tin nội bộ, SMA mở rộng phạm vi ra môi trường bên ngoài, thu thập dữ liệu về thị trường, đối thủ, và khách hàng. Mục tiêu chính của SMA là hỗ trợ ban lãnh đạo trong việc ra quyết định chiến lược, giúp doanh nghiệp không chỉ kiểm soát chi phí hiệu quả mà còn tạo ra giá trị khác biệt, duy trì lợi thế cạnh tranh trong dài hạn. Đây là sự thay đổi định hướng từ việc báo cáo quá khứ sang dự báo và định hình tương lai.

1.2. Sự cần thiết của việc tích hợp hệ thống thông tin kế toán quản trị

Một hệ thống kế toán quản trị hiệu quả phải được thiết kế để cung cấp thông tin kịp thời, tích hợp, đồng bộ và trên phạm vi rộng. Theo nghiên cứu của Phan Thanh Mai (2019), việc tích hợp này là yếu tố then chốt để hỗ trợ chiến lược. Phạm vi rộng bao gồm cả thông tin tài chính và phi tài chính, thông tin nội bộ và bên ngoài. Tính kịp thời đảm bảo nhà quản trị nhận được thông tin đúng lúc để ra quyết định. Tính tích hợp thể hiện ở khả năng tổng hợp dữ liệu từ nhiều bộ phận chức năng. Tính đồng bộ đảm bảo thông tin phản ánh chính xác mục tiêu và sự tương tác giữa các hoạt động. Thiếu sự tích hợp này, thông tin sẽ trở nên rời rạc, gây khó khăn cho việc đánh giá hiệu quả hoạt động và điều chỉnh chiến lược một cách linh hoạt.

II. Thách thức khi chiến lược kinh doanh và kế toán quản trị không đồng bộ

Sự thiếu liên kết giữa chiến lược kinh doanh và hệ thống kế toán quản trị là một trong những rào cản lớn nhất đối với sự thành công của doanh nghiệp. Khi hai yếu tố này không đồng bộ, doanh nghiệp sẽ đối mặt với nhiều rủi ro. Thứ nhất, việc ra quyết định chiến lược sẽ dựa trên những thông tin không phù hợp. Ví dụ, một công ty theo đuổi chiến lược khác biệt hóa nhưng hệ thống kế toán chỉ tập trung vào việc đo lường và kiểm soát chi phí sẽ không thể cung cấp dữ liệu về sự hài lòng của khách hàng hay chất lượng sản phẩm. Thứ hai, việc đánh giá hiệu quả hoạt động trở nên sai lệch. Các chỉ số đo lường hiệu suất (KPIs) không phản ánh đúng các yếu tố thành công cốt lõi của chiến lược, dẫn đến việc khen thưởng sai người, sai việc và làm suy yếu động lực của nhân viên. Lý thuyết Bất định nhấn mạnh rằng sự phù hợp giữa chiến lược và hệ thống kiểm soát là điều kiện tiên quyết cho hiệu quả tổ chức. Khi hệ thống kiểm soát (bao gồm cả thông tin kế toán quản trị) không tương thích với chiến lược, nó không những không hỗ trợ mà còn cản trở việc thực thi chiến lược. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, nơi mà khả năng phản ứng nhanh và chính xác là chìa khóa để duy trì lợi thế cạnh tranh. Nghiên cứu cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang sử dụng các hệ thống kế toán mang tính truyền thống, chưa phát huy hết vai trò hỗ trợ quản trị, tạo ra một “khe hỏng nghiên cứu” và thực tiễn cần được giải quyết.

2.1. Hạn chế của thông tin kế toán quản trị truyền thống

Kế toán quản trị truyền thống thường có những hạn chế cố hữu khi áp dụng vào môi trường kinh doanh hiện đại. Các hệ thống này chủ yếu tập trung vào thông tin tài chính, mang tính lịch sử, và phục vụ cho mục đích báo cáo nội bộ hơn là hoạch định tương lai. Chúng thường bỏ qua các thước đo phi tài chính quan trọng như chất lượng, sự đổi mới, hay mức độ hài lòng của khách hàng – những yếu tố cốt lõi của nhiều chiến lược cạnh tranh. Điều này tạo ra một cái nhìn phiến diện về hiệu quả hoạt động, khiến nhà quản trị khó nhận diện được các cơ hội và mối đe dọa từ môi trường bên ngoài.

2.2. Sự không phù hợp giữa chiến lược và hệ thống kiểm soát quản trị

Một hệ thống kiểm soát quản trị được thiết kế để hỗ trợ một chiến lược cụ thể. Khi doanh nghiệp thay đổi chiến lược mà không điều chỉnh hệ thống kiểm soát tương ứng, sự xung đột sẽ xảy ra. Ví dụ, một doanh nghiệp chuyển từ chiến lược chi phí thấp sang chiến lược khác biệt hóa nhưng vẫn duy trì hệ thống kiểm soát chặt chẽ về chi phí sẽ vô tình bóp nghẹt sự sáng tạo và linh hoạt cần thiết. Sự phù hợp giữa chiến lược và hệ thống kiểm soát đảm bảo rằng các hoạt động hàng ngày của tổ chức đều hướng đến mục tiêu chiến lược chung, giúp việc kiểm soát chiến lược diễn ra hiệu quả và nhất quán.

III. Cách chiến lược kinh doanh định hình hệ thống kế toán quản trị

Chiến lược kinh doanh đóng vai trò là kim chỉ nam, định hình toàn bộ cấu trúc và hoạt động của hệ thống kế toán quản trị. Mỗi loại chiến lược đòi hỏi một loại thông tin và một hệ thống kiểm soát khác nhau để có thể thực thi thành công. Theo mô hình của Porter (1980), hai chiến lược cạnh tranh phổ biến là dẫn đầu về chi phí và khác biệt hóa sản phẩm. Một doanh nghiệp theo đuổi chiến lược chi phí thấp sẽ yêu cầu hệ thống kế toán cung cấp thông tin chi tiết, chính xác và thường xuyên về chi phí sản xuất, chi phí hoạt động, và các định mức, biến động. Mục tiêu là tối ưu hóa hiệu quả và loại bỏ lãng phí. Ngược lại, một doanh nghiệp theo đuổi chiến lược khác biệt hóa lại cần thông tin kế toán quản trị tập trung vào các yếu tố tạo ra giá trị cho khách hàng. Hệ thống cần đo lường các chỉ số phi tài chính như chất lượng sản phẩm, thời gian giao hàng, mức độ hài lòng của khách hàng, và hiệu quả của các hoạt động R&D hay marketing. Như vậy, ảnh hưởng của chiến lược kinh doanh đến kế toán quản trị là rất rõ ràng: chiến lược quyết định “cái gì” cần được đo lường và kiểm soát, còn hệ thống kế toán cung cấp “cách thức” để đo lường và kiểm soát điều đó. Lý thuyết Nguồn lực (Resource-Based View) cũng cho rằng một hệ thống thông tin được thiết kế riêng biệt để phục vụ một chiến lược độc đáo sẽ trở thành một nguồn lực quý giá, khó bắt chước, tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

3.1. Tác động từ chiến lược chi phí thấp đến việc kiểm soát chi phí

Với chiến lược chi phí thấp, mục tiêu hàng đầu là trở thành nhà sản xuất có chi phí thấp nhất trong ngành. Để đạt được điều này, hệ thống kế toán quản trị phải tập trung mạnh mẽ vào việc kiểm soát chi phí. Các công cụ như lập dự toán chi phí chi tiết, phân tích biến động, và kế toán trách nhiệm được sử dụng rộng rãi. Thông tin phải được báo cáo thường xuyên, thậm chí hàng ngày, để các nhà quản trị có thể nhanh chóng phát hiện và khắc phục các vấn đề gây lãng phí. Việc đo lường hiệu suất của các nhà quản lý cũng chủ yếu dựa trên khả năng hoàn thành mục tiêu chi phí và ngân sách đã đề ra.

3.2. Yêu cầu thông tin đối với chiến lược khác biệt hóa sản phẩm

Đối với chiến lược khác biệt hóa, doanh nghiệp tạo ra lợi thế bằng cách cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ độc đáo, được khách hàng đánh giá cao. Do đó, thông tin kế toán quản trị không thể chỉ giới hạn ở các con số tài chính. Hệ thống cần thu thập và phân tích dữ liệu về các thuộc tính tạo nên sự khác biệt, chẳng hạn như chi phí cho chất lượng (Cost of Quality), lợi nhuận theo từng phân khúc khách hàng (Customer Profitability Analysis), và hiệu quả các chiến dịch marketing. Các thước đo phi tài chính về sự hài lòng và lòng trung thành của khách hàng trở thành trọng tâm, giúp doanh nghiệp hiểu rõ giá trị mà mình đang tạo ra.

IV. Cách dùng công cụ kế toán quản trị hiện đại theo chiến lược

Để đáp ứng yêu cầu đa dạng của các chiến lược kinh doanh khác nhau, nhiều công cụ kế toán quản trị hiện đại đã được phát triển và ứng dụng. Những công cụ này vượt qua giới hạn của kế toán truyền thống, cung cấp một cái nhìn toàn diện và hướng tới tương lai hơn. Hai trong số các công cụ nổi bật và có ảnh hưởng lớn nhất là Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC) và Kế toán chi phí dựa trên hoạt động (Activity-Based Costing - ABC). BSC giúp doanh nghiệp chuyển hóa tầm nhìn và chiến lược thành một hệ thống các chỉ số đo lường hiệu suất cụ thể trên bốn phương diện: Tài chính, Khách hàng, Quy trình nội bộ, và Học hỏi & Phát triển. Điều này đảm bảo rằng mọi hoạt động đều được liên kết chặt chẽ với mục tiêu chiến lược. Trong khi đó, ABC cung cấp một phương pháp phân bổ chi phí gián tiếp chính xác hơn bằng cách xác định các hoạt động tiêu tốn nguồn lực và gán chi phí cho các sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên mức độ tiêu thụ các hoạt động đó. Việc áp dụng các công cụ này không chỉ giúp cải thiện việc ra quyết định chiến lược mà còn nâng cao khả năng kiểm soát chiến lược, đảm bảo doanh nghiệp đi đúng hướng và tạo ra lợi thế cạnh tranh một cách bền vững. Lựa chọn và triển khai công cụ nào phụ thuộc vào bản chất chiến lược mà doanh nghiệp theo đuổi.

4.1. Ứng dụng Thẻ điểm cân bằng BSC để kiểm soát chiến lược

Thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC) là một hệ thống quản lý chiến lược, không chỉ đơn thuần là một công cụ đo lường. Nó giúp các nhà lãnh đạo truyền đạt chiến lược một cách rõ ràng đến toàn bộ tổ chức và theo dõi quá trình thực thi thông qua một bộ chỉ số cân bằng. Đối với một công ty theo đuổi chiến lược khác biệt hóa, các chỉ số trong khía cạnh Khách hàng (ví dụ: tỷ lệ giữ chân khách hàng) và Học hỏi & Phát triển (ví dụ: số lượng sản phẩm mới) có thể được coi trọng hơn. Ngược lại, với chiến lược chi phí thấp, các chỉ số trong khía cạnh Quy trình nội bộ (ví dụ: chi phí trên mỗi đơn vị) sẽ là trọng tâm. BSC giúp tạo ra sự phù hợp giữa chiến lược và hệ thống kiểm soát.

4.2. Kế toán chi phí dựa trên hoạt động ABC và lợi thế cạnh tranh

Kế toán chi phí dựa trên hoạt động (ABC) đặc biệt hữu ích cho các doanh nghiệp có cơ cấu chi phí gián tiếp phức tạp và danh mục sản phẩm đa dạng. Bằng cách cung cấp thông tin chi phí sản phẩm chính xác hơn, ABC giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định chiến lược tốt hơn về giá cả, dòng sản phẩm, và quan hệ khách hàng. Doanh nghiệp có thể xác định được đâu là sản phẩm hoặc khách hàng thực sự mang lại lợi nhuận và đâu là những yếu tố gây tốn kém chi phí. Thông tin này là nền tảng quan trọng để xây dựng và duy trì lợi thế cạnh tranh, dù là dựa trên chi phí hay sự khác biệt hóa.

V. Bằng chứng về tác động của chiến lược đến kết quả kinh doanh

Mối liên hệ giữa chiến lược kinh doanh, việc sử dụng thông tin kế toán quản trị, và kết quả hoạt động không chỉ là lý thuyết. Các nghiên cứu thực nghiệm đã cung cấp nhiều bằng chứng thuyết phục về mối quan hệ này. Nghiên cứu của Phan Thanh Mai (2019) thực hiện trên 163 doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam là một minh chứng điển hình. Kết quả nghiên cứu cho thấy chiến lược kinh doanh có tác động tích cực và đáng kể đến mức độ sử dụng thông tin kế toán quản trị. Đồng thời, mức độ sử dụng thông tin này lại có tác động dương đến kết quả hoạt động kinh doanh. Điều này khẳng định rằng thông tin kế toán quản trị đóng vai trò như một nguồn lực cạnh tranh quan trọng, là cầu nối biến chiến lược thành kết quả thực tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, để tối đa hóa hiệu quả, doanh nghiệp cần chú trọng đến cả bốn đặc tính của thông tin: phạm vi rộng, kịp thời, tích hợp và đồng bộ. Khi vai trò của kế toán quản trị trong doanh nghiệp được nâng lên tầm chiến lược, nó không chỉ giúp đánh giá hiệu quả hoạt động đã qua mà còn chủ động đóng góp vào việc định hình thành công trong tương lai. Những phát hiện này cung cấp một cơ sở vững chắc cho các nhà quản trị Việt Nam trong việc xem xét lại và cải tiến hệ thống kế toán quản trị của mình.

5.1. Kết quả nghiên cứu thực tiễn tại các doanh nghiệp Việt Nam

Nghiên cứu của Phan Thanh Mai (2019) đã kiểm định và xác nhận mô hình S-MAI-P (Strategy - Management Accounting Information - Performance) trong bối cảnh Việt Nam. Kết quả cho thấy các doanh nghiệp theo đuổi chiến lược cạnh tranh rõ ràng (dẫn đầu chi phí hoặc khác biệt hóa) có xu hướng sử dụng thông tin kế toán quản trị ở mức độ cao hơn và đa dạng hơn. Việc sử dụng thông tin này, đặc biệt là các thông tin phi tài chính và hướng tới tương lai, đã được chứng minh là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao kết quả hoạt động kinh doanh, không chỉ về mặt tài chính (doanh thu, lợi nhuận) mà còn về mặt phi tài chính (thị phần, sự hài lòng của khách hàng).

5.2. Vai trò của kế toán quản trị trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động

Đánh giá hiệu quả hoạt động là một chức năng cốt lõi của quản trị chiến lược. Kế toán quản trị cung cấp các công cụ và thước đo cần thiết cho quá trình này. Thay vì chỉ dựa vào các chỉ số tài chính ngắn hạn như ROI hay lợi nhuận, các hệ thống hiện đại tích hợp cả các chỉ số phi tài chính, phản ánh các động lực tạo ra giá trị dài hạn. Ví dụ, thông qua BSC, doanh nghiệp có thể đánh giá hiệu quả trên nhiều phương diện, đảm bảo rằng việc theo đuổi mục tiêu tài chính không làm tổn hại đến sự hài lòng của khách hàng hay năng lực đổi mới. Điều này giúp tạo ra một bức tranh toàn cảnh và chính xác hơn về sức khỏe và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

VI. Tương lai của kế toán quản trị chiến lược trong kỷ nguyên số

Thế giới đang bước vào kỷ nguyên số, nơi dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang định hình lại mọi ngành nghề, và kế toán quản trị cũng không ngoại lệ. Tương lai của kế toán quản trị chiến lược gắn liền với khả năng khai thác sức mạnh của công nghệ để cung cấp những thông tin sâu sắc và mang tính dự báo cao hơn. Các hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) hiện đại, kết hợp với các công cụ phân tích kinh doanh thông minh (Business Intelligence), cho phép thu thập và xử lý một lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian thực. Vai trò của kế toán quản trị trong doanh nghiệp sẽ dịch chuyển từ việc thu thập, xử lý dữ liệu sang phân tích, diễn giải và tư vấn chiến lược. Người làm kế toán quản trị sẽ trở thành đối tác kinh doanh chiến lược, giúp ban lãnh đạo nhận diện các xu hướng, dự báo rủi ro và khám phá các cơ hội tăng trưởng mới. Để làm được điều này, họ cần trang bị không chỉ kiến thức chuyên môn về kế toán, tài chính mà còn cả kỹ năng phân tích dữ liệu, tư duy phản biện và hiểu biết sâu sắc về quản trị chiến lược. Sự kết hợp giữa con người và công nghệ sẽ là chìa khóa để hệ thống kế toán quản trị tiếp tục tạo ra giá trị trong một môi trường kinh doanh không ngừng biến đổi.

6.1. Tổng kết vai trò của kế toán quản trị trong quản trị chiến lược

Tóm lại, kế toán quản trị đã có một bước tiến hóa dài từ vai trò ghi chép chi phí đơn thuần trở thành một chức năng không thể thiếu trong quản trị chiến lược. Nó cung cấp ngôn ngữ, hệ thống và quy trình để chuyển hóa chiến lược từ ý tưởng thành hành động và kết quả cụ thể. Bằng cách cung cấp đúng loại thông tin, vào đúng thời điểm, cho đúng người, kế toán quản trị giúp doanh nghiệp điều hướng trong môi trường phức tạp, duy trì sự phù hợp giữa chiến lược và hệ thống kiểm soát, và cuối cùng là đạt được lợi thế cạnh tranh và thành công bền vững.

6.2. Hướng đi nào cho hệ thống kế toán quản trị trong tương lai

Trong tương lai, các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kế toán quản trị linh hoạt, có khả năng tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, cả bên trong và bên ngoài. Ưu tiên hàng đầu là đầu tư vào công nghệ phân tích dữ liệu và nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân sự. Hệ thống không chỉ trả lời câu hỏi "Điều gì đã xảy ra?" mà phải giúp ra quyết định chiến lược bằng cách trả lời các câu hỏi "Tại sao nó xảy ra?", "Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?" và "Chúng ta nên làm gì?". Đây là hướng đi tất yếu để kế toán quản trị thực sự trở thành bộ não thông tin của doanh nghiệp hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng phát triển kinh tế tại Việt Nam giai đoạn gần đây ghi nhận tốc độ tăng trưởng GDP ấn tượng đạt mức 6,7% cùng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 200% GDP. Theo số liệu thống kê toàn quốc, trong tổng số 517,9 nghìn doanh nghiệp đang hoạt động, khối doanh nghiệp quy mô vừa và lớn chỉ chiếm khoảng 3,5% với 10,1 nghìn doanh nghiệp lớn (tương đương 1,9%) và 8,5 nghìn doanh nghiệp vừa (chiếm 1,6%). Mặc dù chiếm tỷ trọng nhỏ về số lượng, nhóm doanh nghiệp này lại đóng vai trò đầu tàu dẫn dắt nền kinh tế, quyết định phần lớn năng lực đổi mới công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cách mạng công nghiệp 4.0, các tổ chức kinh tế phải đối mặt với mức độ bất định ngày càng cao của thị trường. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm được đặt ra là làm thế nào để các doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam khai thác hiệu quả hệ thống thông tin kế toán quản trị nhằm củng cố năng lực quản trị nội bộ. Thực tế cho thấy, việc ứng dụng kế toán quản trị tại nhiều đơn vị vẫn còn dừng lại ở mức tiềm năng, thông tin cung cấp chưa thực sự gắn kết chặt chẽ với định hướng chiến lược dài hạn.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là giải thích và kiểm định thực nghiệm tác động của chiến lược kinh doanh đến mức độ sử dụng thông tin kế toán quản trị, từ đó đánh giá mức độ đóng góp của nguồn lực thông tin này vào việc nâng cao kết quả hoạt động kinh doanh (mô hình quan hệ S-MAI-P). Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi các doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam trong khung thời gian từ tháng 4 năm 2018 đến tháng 3 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp doanh nghiệp cải thiện đồng thời các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và các chỉ tiêu phi tài chính gồm mức độ thỏa mãn của khách hàng và hiệu quả thực hiện trách nhiệm xã hội (CSR).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng biện luận dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa 3 lý thuyết quản trị hiện đại:

Thứ nhất, Thuyết bất định (Contingency Theory) do David Otley phát triển năm 1980, khẳng định không tồn tại một hệ thống kế toán quản trị vạn năng cho mọi tổ chức. Thiết kế và mức độ hữu dụng của thông tin kế toán phụ thuộc trực tiếp vào các yếu tố ngữ cảnh, đặc biệt là chiến lược kinh doanh và mức độ biến động của môi trường.

Thứ hai, Thuyết nguồn lực (Resource-Based View - RBV) khởi xướng bởi Wernerfelt năm 1984 và hoàn thiện bởi Jay Barney năm 1991. Lý thuyết này chỉ rõ lợi thế cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp bắt nguồn từ các nguồn lực đáp ứng đủ 4 tiêu chí cốt lõi: có giá trị, hiếm, khó bắt chước và khó thay thế. Thông tin kế toán quản trị được định vị là nguồn lực vô hình chiến lược đáp ứng trọn vẹn 4 tiêu chuẩn trên.

Thứ ba, Thuyết cơ sở kiến thức (Knowledge-Based Theory) của Robert Grant năm 1996, nhìn nhận thông tin kế toán quản trị là phương tiện giúp nhà quản lý học hỏi, chuyển hóa dữ liệu vận hành thành tri thức quản trị để đưa ra quyết định tối ưu.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào 3 khái niệm chính:

1. Chiến lược kinh doanh: Phân loại theo quan điểm cạnh tranh của Michael Porter gồm chiến lược dẫn đầu về chi phí và chiến lược khác biệt hóa.
2. Mức độ sử dụng thông tin kế toán quản trị (MAI): Đo lường trên 4 khía cạnh theo mô hình của Chenhall và Morris (1986) gồm phạm vi rộng, tính kịp thời, tính tích hợp và tính đồng bộ.
3. Kết quả hoạt động kinh doanh: Đánh giá toàn diện qua thước đo tài chính (tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận) kết hợp thước đo phi tài chính (uy tín thương hiệu, trách nhiệm cộng đồng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng làm chủ đạo, kết hợp khảo sát trực tiếp và trực tuyến thông qua bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc gửi đến các nhà quản trị cấp cao gồm Tổng Giám đốc (CEO), Giám đốc Tài chính (CFO), Kế toán trưởng và Trưởng hoặc Phó các bộ phận chức năng.

Cỡ mẫu nghiên cứu chính thức bao gồm 163 doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam. Tiêu chí chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định tại Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 và Nghị định số 39/2018/NĐ-CP, xác định doanh nghiệp quy mô vừa và lớn có nguồn vốn hoạt động trên 100 tỷ đồng hoặc số lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm trên 200 người. Kỹ thuật chọn mẫu phi xác suất (kết hợp chọn mẫu thuận tiện và phán đoán) được áp dụng nhằm tiếp cận chuẩn xác những cá nhân có quyền hạn và am hiểu sâu sắc về thông tin kế toán quản trị trong doanh nghiệp.

Dữ liệu khảo sát được làm sạch và xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS. Quy trình phân tích định lượng diễn ra qua các bước:

1. Kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha nhằm loại bỏ các biến quan sát có tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0,30 và đảm bảo hệ số tin cậy chung đạt mức trên 0,70.
2. Phân tích nhân tố khám phá (EFA) với tiêu chuẩn hệ số KMO nằm trong khoảng từ 0,5 đến 1,0 và giá trị Eigenvalue lớn hơn 1,0 nhằm xác định giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của các khái niệm.
3. Phân tích hệ số tương quan Pearson nhằm kiểm định các giả thuyết về mối liên hệ nhân quả trong mô hình nghiên cứu. Toàn bộ tiến trình thu thập và phân tích dữ liệu thực nghiệm được hoàn tất trong chu kỳ 12 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ mẫu 163 doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, chiến lược kinh doanh có tác động thuận chiều mạnh mẽ đến mức độ sử dụng thông tin kế toán quản trị. Các doanh nghiệp theo đuổi chiến lược khác biệt hóa có nhu cầu và mức độ sử dụng thông tin phạm vi rộng cùng các chỉ tiêu phi tài chính cao hơn khoảng 35% so với nhóm doanh nghiệp theo đuổi chiến lược chi phí thấp thuần túy.

Thứ hai, mức độ sử dụng thông tin kế toán quản trị có mối tương quan dương có ý nghĩa thống kê cao đối với kết quả hoạt động kinh doanh (p < 0,05). Doanh nghiệp ứng dụng đồng bộ cả 4 đặc tính của thông tin kế toán ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu và hiệu quả tài chính vượt trội hơn từ 15% đến 20% so với các đơn vị chỉ khai thác các báo cáo tài chính truyền thống.

Thứ ba, tính kịp thời và tính tích hợp của thông tin đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tốc độ ra quyết định chiến lược. Nhờ hệ thống báo cáo quản trị vận hành với tần suất cao, thời gian xử lý và ban hành quyết định kinh doanh được rút ngắn đáng kể, giảm từ mức bình quân 30 ngày xuống dưới 7 ngày làm việc.

Thứ tư, việc tích hợp thông tin trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) vào hệ thống báo cáo nội bộ giúp nâng cao rõ rệt năng lực kiểm soát rủi ro môi trường và tăng mức độ tín nhiệm của các bên liên quan thêm hơn 25%.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích đã minh chứng rõ nét rằng thông tin kế toán quản trị không chỉ đơn thuần là công cụ phản ánh quá khứ mà chính là một nguồn lực chiến lược tạo ra lợi thế cạnh tranh. Khi doanh nghiệp định vị chiến lược trên thị trường, ban lãnh đạo cần những thông tin mang tính định hướng tương lai, phân tích đối thủ cạnh tranh và đo lường sự hài lòng của khách hàng để hiện thực hóa mục tiêu.

Phát hiện này hoàn toàn tương thích và mở rộng kết quả nghiên cứu kinh điển của Chenhall và Morris (1986), đồng thời củng cố nhận định của các công trình thực nghiệm tại Việt Nam như nghiên cứu của Nguyễn Phong Nguyên và Trần Thị Trinh (2018) với hệ số tương quan dương 0,43. Điểm tiến bộ vượt bậc của luận văn là việc bổ sung các thước đo phi tài chính dài hạn thay vì chỉ tập trung vào các chỉ tiêu lợi nhuận ngắn hạn.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua bảng ma trận tương quan giữa 4 thuộc tính thông tin kế toán và kết quả kinh doanh, kết hợp cùng biểu đồ cột so sánh mức độ khai thác thông tin quản trị giữa nhóm chiến lược chi phí thấp và nhóm chiến lược khác biệt hóa. Sự minh họa này cho thấy rõ ràng các doanh nghiệp có mức độ đầu tư bài bản vào hệ thống kế toán quản trị đều đạt được vị thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho các doanh nghiệp vừa và lớn:

Thứ nhất, tái cấu trúc hệ thống thông tin kế toán quản trị theo hướng đa chiều. Ban Giám đốc và Kế toán trưởng cần chủ động thiết lập quy trình cung cấp thông tin bao quát cả 4 khía cạnh: phạm vi rộng, kịp thời, tích hợp và đồng bộ. Thời gian thực hiện giải pháp này trong vòng 6 tháng, đặt mục tiêu nâng cao 30% độ chính xác trong công tác dự báo doanh thu và chi phí hoạt động.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và giải pháp hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP). Đội ngũ quản lý công nghệ thông tin cùng Giám đốc Tài chính (CFO) cần triển khai tích hợp dữ liệu kế toán trên nền tảng điện toán đám mây với lộ trình 12 tháng. Mục tiêu cụ thể là rút ngắn chu kỳ kết xuất báo cáo quản trị từ định kỳ hàng tháng xuống hàng tuần, giúp giảm thiểu 40% chi phí thời gian tổng hợp số liệu thủ công.

Thứ ba, chuẩn hóa bộ chỉ tiêu đo lường phi tài chính và báo cáo phát triển bền vững. Phòng Kế toán quản trị phối hợp cùng Phòng Chiến lược xây dựng hệ thống thẻ điểm cân bằng (BSC) tích hợp các tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội (CSR) theo định hướng Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ. Lộ trình triển khai thực hiện trong 18 tháng, hướng tới mục tiêu gia tăng 15% chỉ số hài lòng của khách hàng và uy tín thương hiệu.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và tư duy chiến lược cho đội ngũ nhân sự kế toán. Phòng Nhân sự và Ban điều hành cần tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phân tích dữ liệu cho 100% nhân sự kế toán trong thời gian 9 tháng, phấn đấu nâng cao hiệu suất ra quyết định quản trị thêm 25%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, các nhà quản trị cấp cao bao gồm Tổng Giám đốc (CEO), Giám đốc Tài chính (CFO) và Giám đốc Chiến lược tại hơn 18,5 nghìn doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam. Luận văn cung cấp khung tham chiếu giúp lãnh đạo định hình chiến lược cạnh tranh và thiết lập cơ chế sử dụng thông tin kế toán để tối ưu hóa nguồn lực nội bộ.

Thứ hai, đội ngũ Kế toán trưởng và chuyên viên kế toán quản trị. Tài liệu đóng vai trò là cẩm nang hướng dẫn chuyển đổi mô hình kế toán từ vai trò ghi chép giao dịch truyền thống sang vai trò tư vấn chiến lược kinh doanh thông qua việc thiết kế báo cáo 4 chiều chuẩn mực.

Thứ three, các nhà nghiên cứu, giảng viên đại học, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Quản trị kinh doanh. Công trình cung cấp hệ thống cơ sở lý luận vững chắc, phương pháp luận nghiên cứu định lượng chặt chẽ và bộ thang đo chuẩn hóa đã qua kiểm định thực nghiệm trên 163 doanh nghiệp.

Thứ tư, các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức nghề nghiệp như Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA). Kết quả nghiên cứu là nguồn dữ liệu thực tiễn hữu ích phục vụ quá trình hoàn thiện chính sách, hướng dẫn triển khai Luật Kế toán 2015 và các chuẩn mực kế toán quản trị phù hợp với thông lệ quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao doanh nghiệp vừa và lớn bắt buộc phải sử dụng thông tin kế toán quản trị trên cả 4 khía cạnh? Hệ thống thông tin kế toán quản trị chỉ phát huy tối đa giá trị khi được thiết kế toàn diện theo 4 thuộc tính gồm phạm vi rộng, tính kịp thời, tính tích hợp và tính đồng bộ. Nếu chỉ tập trung vào số liệu tài chính nội bộ, doanh nghiệp sẽ bỏ lỡ các biến động thị trường bên ngoài. Thực tế chứng minh việc tích hợp đa chiều giúp tăng hơn 20% hiệu quả ra quyết định.

2. Doanh nghiệp theo đuổi chiến lược khác biệt hóa cần loại thông tin kế toán quản trị nào? Doanh nghiệp theo đuổi chiến lược khác biệt hóa đòi hỏi lượng lớn thông tin về thị hiếu khách hàng, chi phí chất lượng và dữ liệu phân tích đối thủ cạnh tranh. Nhóm doanh nghiệp này có mức độ sử dụng thông tin phi tài chính và thông tin định hướng tương lai cao hơn khoảng 35% so với các doanh nghiệp thuần túy kiểm soát chi phí.

3. Thông tin kế toán quản trị trở thành nguồn lực cạnh tranh bền vững theo thuyết nguồn lực như thế nào? Theo Thuyết nguồn lực, thông tin kế toán quản trị thỏa mãn 4 tiêu chí khắt khe: có giá trị cao trong hoạch định, tính hiếm do gắn liền với đặc thù doanh nghiệp, khó bắt chước nhờ cấu trúc văn hóa nội bộ và khó bị thay thế bởi các công cụ quản lý thông thường, từ đó tạo nên lợi thế vượt trội.

4. Cỡ mẫu 163 doanh nghiệp vừa và lớn có đảm bảo độ tin cậy cho kết luận nghiên cứu không? Cỡ mẫu 163 doanh nghiệp hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn thống kê trong phân tích nhân tố khám phá EFA và hồi quy đa biến. Mẫu nghiên cứu đại diện cho các doanh nghiệp có quy mô vốn trên 100 tỷ đồng và trên 200 lao động, đảm bảo tính khái quát hóa và độ tin cậy khoa học cao cho toàn bộ kết luận.

5. Doanh nghiệp quy mô vừa với ngân sách hạn hẹp nên ưu tiên triển khai khía cạnh nào trước? Doanh nghiệp quy mô vừa nên ưu tiên đầu tư vào tính kịp thời và tính tích hợp của thông tin kế toán. Việc rút ngắn thời gian lập báo cáo và kết nối dữ liệu giữa các phòng ban chức năng sẽ tạo ra bước chuyển biến ngay lập tức về hiệu suất vận hành với mức chi phí đầu tư ban đầu thấp nhất.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu và mang lại những đóng góp cốt lõi sau:

• Xác lập cơ sở khoa học chứng minh mối quan hệ nhân quả tích cực giữa chiến lược kinh doanh, mức độ sử dụng thông tin kế toán quản trị và kết quả hoạt động kinh doanh (mô hình S-MAI-P).
• Khẳng định thông tin kế toán quản trị là nguồn lực vô hình chiến lược đáp ứng đầy đủ 4 tiêu chuẩn của Thuyết nguồn lực nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh bền vững.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị từ 163 doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam, chứng minh sự cần thiết phải kết hợp thước đo tài chính và thước đo phi tài chính trong quản trị.
• Đưa ra hệ thống khuyến nghị thực thi cụ thể cho các cấp lãnh đạo nhằm tối ưu hóa bộ máy kế toán quản trị theo các chuẩn mực hiện đại.
• Mở ra hướng tiếp cận mới trong việc gắn kết công tác kế toán quản trị với các mục tiêu phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Về lộ trình hành động tiếp theo, các doanh nghiệp nên triển khai kế hoạch 3 giai đoạn: hoàn thiện khung báo cáo trong 3 tháng đầu, số hóa hệ thống dữ liệu trong 6 tháng tiếp theo và chuẩn hóa toàn diện bộ chỉ số đánh giá trong vòng 12 tháng.

Ban lãnh đạo các doanh nghiệp hãy chủ động tái cấu trúc và đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống thông tin kế toán quản trị ngay hôm nay để biến dữ liệu thành đòn bẩy chiến lược, bứt phá năng lực cạnh tranh và nâng cao kết quả kinh doanh vượt bậc trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu ngoài nước Bài nghiên cứu trong tạp chí Accounting & Organizational Change, tác giả Kihn và các cộng sự đã phân loại nghiên cứu kế toán quản trị thành ba nhóm nghiên cứu chính: (1) Kiểm soát (management control), (2) Chi phí (cost accounting) và (3) Các chủ đề kế toán quản trị khác như việc ra quyết định, khả năng sinh lời, thông tin kế toán, hệ thống thông tin kế toán, thay đổi kế toán quản trị và và kế toán quản trị chiến lược được (Kihn, Lili-Anne, Näsi, & Salme, 2017). Trong số đó, Kihn đã đánh giá các nghiên cứu có xu hướng dành mối quan tâm đến nhóm chủ đề thứ ba “(3)”. Thay đổi kế toán quản trị đã thu hút sự chú ý của rất nhiều nhà nghiên cứu (Cinquini & Tenucci, 2010; Langfield-smith, 1997; Lay & Jusoh, 2012; Ma & Tayles, 2009; Nixon, 2012; Nyamori, Perera, & Lawrence, 2001; Obohn & Ajibolade, 2017; D.

Smith & Langfield-smith, 2008; M. Sự quan tâm ngày càng tăng trong nghiên cứu quốc tế về chiến lược trong kế toán quản trị và còn nhiều quan điểm trái chiều (Kihn et al. Theo hướng kế toán quản trị chiến lược, Simmonds đưa ra nhận định kế toán quản trị cung cấp và phân tích thông tin về doanh nghiệp, đối thủ cạnh tranh để sử dụng trong việc phát triển và giám sát chiến lược. Simmonds khuyến nghị các kế toán quản trị thay đổi định hướng của mình để cung cấp thông tin có giá trị lớn nhất cho doanh nghiệp (Simmonds, 1981).

Tuy nhiên, kế toán quản trị chiến lược được đánh giá chưa đủ điều kiện áp dụng cho số đông doanh nghiệp Việt Nam khi nó chỉ mới ở vạch xuất phát (Đoàn Ngọc Quế & Trịnh Thiện Hiệp, 2014). Trên tạp chí Management Accounting Research, nhóm tác giả Atkinson và cộng sự gợi ý 3 hướng nghiên cứu kế toán quản trị trong nhóm chủ đề kế toán quản trị khác (Atkinson, A, Ramji, Peter, & M, 1997): (1) Vai trò của kế toán quản trị trong thay đổi tổ chức; (2) Sự tương tác giữa kế toán và cơ cấu tổ chức; (3) Vai trò 7 của thông tin kế toán trong việc hỗ trợ ra quyết định. Tác giả chú ý đến xu hướng nghiên cứu vai trò của thông tin kế toán quản trị hỗ trợ ra quyết định. Nghiên cứu về thông tin kế toán và việc ra quyết định chiến lược đã được nghiên cứu bởi William J.

Bruns với công trình “Thông tin kế toán và việc ra quyết định: Một số giả thuyết hành vi” (Bruns, 1968). Ông đưa ra 4 giả thuyết lý thuyết đánh giá tác động của thông tin kế toán về quyết định cần được khám phá thêm. Từ đó, các nghiên cứu về kế toán quản trị và chiến lược kinh doanh có thể tìm thấy trong các tài liệu rất đa dạng và tập trung vào nhiều khía cạnh khác nhau của kế toán và chiến lược. Tổng quan các nghiên cứu quốc tế trình bày sau đây được tóm tắt ở phần phụ lục Bảng 1.

Tác giả người Anh David T.Otley bàn về “Lý thuyết bất định với kế toán quản trị: quá trình và thành tựu đạt được” (D. Ông đã khảo sát sự phát triển và nội dung của lý thuyết bất định trong kế toán quản trị và đưa ra lập luận rằng nghiên cứu thông tin kế toán không thể tách biệt bối cảnh. Một bài viết khác trong tạp chí học thuật về quản trị tạm dịch là “Chiến lược đơn vị kinh doanh, đặc điểm quản trị và hiệu quả của đơn vị kinh doanh khi thực hiện chiến lược” (Gordon & Narayanan, 1984), các tác giả đã tiến hành cuộc phỏng vấn với các nhà quản trị cấp cao từ 34 công ty của Hoa Kỳ. Nghiên cứu này liên quan đến mối quan hệ giữa nhận thức môi trường không chắc chắn, cấu trúc và hệ thống thông tin kế toán quản trị của một tổ chức.

Gordon và Narayanan theo quan điểm bất định, lập luận rằng các hệ thống thông tin được xem là tạo điều kiện thuận lợi cho việc ra quyết định trong các tổ chức nên nó được thiết kế phù hợp với môi trường và cấu trúc của tổ chức. Nhưng sau khi kiểm soát tác động của môi trường, mối quan hệ giữa hệ thống thông tin của tổ chức và cấu trúc không còn quan trọng nữa. Khi các nhà quản trị ra quyết định nhận thấy không chắc chắn về môi trường, họ có khuynh hướng tìm kiếm thông tin bên ngoài, đó là những thông tin phi tài chính và thông tin cũ. Chenhall và Deigan Morris xem xét ảnh hưởng của phân cấp cơ cấu, sự không chắc chắn về môi trường và sự phụ thuộc lẫn nhau của tổ chức vào thiết kế hệ thống kế toán quản trị trong bài “Tác động của cấu trúc, môi trường và sự phụ thuộc lẫn nhau đến tính hữu dụng nhận thức của hệ thống kế toán quản trị” (Chenhall & Morris, 1986).

Khung phân tích: MAS theo một số đặc điểm phổ biến bao gồm phạm vi, tính kịp thời, mức độ tổng hợp, thông tin về cách thức hoạt động tích hợp; mối quan hệ giữa nhận thức của người quản lý về tính hữu ích của các đặc điểm MAS. Các phát hiện cho thấy rằng phân cấp được liên kết với một ưu tiên cho thông tin tổng hợp và tích hợp; nhận thức được sự không chắc chắn về môi trường với phạm vi rộng và thông tin kịp thời; sự phụ thuộc lẫn nhau của tổ chức với phạm vi rộng, tổng hợp và thông tin tích hợp. Cũng theo quan điểm bất định, Ferdinand A. Gul và Yew Ming Chia viết “Tác động của MAS, sự không chắc chắn về môi trường và sự phân cấp đối với hiệu suất quản lý: một thử nghiệm về tương tác lẫn nhau” (Gul & Chia, 1994).

Kết quả khảo sát 48 nhà quản trị Singapore về nhận thức môi trường không chắc chắn, sự phân cấp và thiết kế hệ thống thông tin kế toán quản trị có tác động đến kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Hệ thống thông tin dựa trên đặc điểm phạm vi rộng và tích hợp. Hạn chế của nghiên cứu đều nằm ở kích thước mẫu. Nghiên cứu ở Phần Lan “Mối quan hệ giữa sử dụng MAS và sự không chắc chắn về môi trường đối với kết quả hoạt động kinh doanh: Một lưu ý nghiên cứu” (Agbejule, 2005), Adebayo Agbejule đã khảo sát 69 nhà quản trị.

Lý thuyết bất định và lý thuyết hợp đồng (contracting theory) biện luận sự biến thiên giữa ba khái niệm đề cập. Trong khi các nghiên cứu trước đó về MAS tập trung vào các đặc tính thông tin nhất định thì nghiên cứu này xem xét sự kết hợp các khía cạnh của MAS. Nghiên cứu này cho thấy mức nhận thức môi trường không chắc chắn càng cao thì mối quan hệ giữa việc sử dụng MAS và kết quả hoạt động kinh doanh càng tích cực hơn. Các kết quả ủng hộ Gul và Chia (1994) nhưng mở rộng khía cạnh MAS là kịp thời và đồng bộ.

Gợi ý rằng thông tin phạm vi rộng cung cấp nhiều thông tin định 9 tính và định lượng, tài chính và phi tài chính là rất quan trọng đối với các nhà quản trị trong việc đưa ra quyết định trong các điều kiện môi trường nhận thức và được yêu cầu dưới nhiều hình thức khác nhau. Agbejule và cộng sự (Agbejule, Adebayo, & Burrowes, 2007) khảo sát 120 công ty Phần Lan, mức độ nhận thức môi trường không chắc chắn cao thì việc sử dụng MAS nhiều hơn. Lokman Mia cùng Brian Clarkef nghiên cứu “Cạnh tranh thị trường, MAS và kết quả hoạt động kinh doanh” (Mia & Clarke, 1999) đã giải thích mối quan hệ giữa cường độ cạnh tranh thị trường và kết quả hoạt động kinh doanh với biến trung gian là nhà quản trị sử dụng MAS. Kết quả phỏng vấn 61 nhà quản trị cho thấy rằng cường độ cạnh tranh thị trường là yếu tố quyết định việc sử dụng thông tin và quyết định kết quả hoạt động kinh doanh.

Johnny Jermias và Lindawati Gani khám phá “Kết hợp chiến lược kinh doanh, cấu hình tổ chức và hệ thống kế toán quản trị với kết quả hoạt động kinh doanh: cách tiếp cận tổng quát” (Jermias & Gani, 2004) nghiên cứu mối quan hệ giữa chiến lược dẫn đầu chi phí, chiến lược khác biệt, cấu hình tổ chức, MAS và hiệu quả của đơn vị kinh doanh. Mỗi biến ngữ cảnh, sẽ có mối liên hệ tích cực với hiệu quả đơn vị kinh doanh. Dựa trên một cuộc khảo sát qua thư và phỏng vấn cá nhân của 106 người quản trị đơn vị kinh doanh của các công ty được niêm yết công khai trong ngành hàng tiêu dùng. Các ưu tiên chiến lược ảnh hưởng đến các loại kiểm soát và MAS được sử dụng bởi các đơn vị kinh doanh.

Ông cũng gợi ý thêm các biến khác như kích thước, công nghệ và phong cách lãnh đạo cũng có thể đóng vai trò quan trọng đối với hiệu suất của đơn vị kinh doanh. Hạn chế là nghiên cứu áp dụng cho một ngành nên lưu ý cho các ngành khác. Alnoor Bhimani và Kim Langfield-Smit bàn về “Cấu trúc, hình thức và tầm quan trọng của thông tin tài chính và phi tài chính trong xây dựng và thực hiện chiến lược” (Bhimani & Langfield-smith, 2007). Đây là nghiên cứu định tính sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp.

Kết quả là sự cân bằng giữa thông tin tài chính và phi tài chính phổ biến hơn trong phát triển chiến lược hơn là trong quá 10 trình triển khai. Các công ty được khảo sát xem thông tin tài chính cho chiến lược quan trọng hơn hệ thống thông tin kế toán quản trị. Nhóm nghiên cứu của Devie Petra Christian tìm hiểu “Áp dụng các khái niệm kế toán tại nơi làm việc: một nghiên cứu về kế toán quản trị ở Surabaya, Indonesia” (Devie, Tarigan & Kunto, 2008) dựa vào Thuyết quản lý (Theory of Management) cho rằng cấp độ chiến lược sẽ tiếp tục sử dụng nhiều kỹ năng khái niệm so với cấp độ hoạt động. Mức độ sử dụng thể hiện chỉ số sử dụng để đánh giá vai trò của kế toán quản trị ở cấp chiến lược và cấp độ hoạt động, từ đó, thể hiện vai trò kế toán trong tổ chức.

Một nhánh nghiên cứu khác, Simon Cadez và Chris Guilding với bài “Một cuộc điều tra thăm dò mô hình theo thuyết bất định của SMA” (Cadez & Guilding, 2008) xem xét hiệu quả của các lựa chọn chiến lược, định hướng thị trường và quy mô công ty đến vai trò và kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược. Các tác giả sử dụng mô hình phương trình cấu trúc và dữ liệu được thu thập từ một mẫu của 193 công ty lớn ở Slovenia. Phát hiện dữ liệu định lượng đã được đánh giá bằng cách sử dụng dữ liệu định tính thu thập được trong mười thăm dò phỏng vấn.