Phần mở đầu giới thiệu về vấn đề nghiên cứu TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tổng quan lý thuyết về cú sốc ngoại sinh, các nghiên cứu trước trên giới và tại Việt Nam 3. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu 4. Kết quả nghiên cứu 5.
Phần cuối là kết luận của bài nghiên cứu về các kết quả đạt được, hạn chế cũng như đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 2.1 Tổng quan lý thuyết về cú sốc kinh tế 2.1 Khái niệm cú sốc kinh tế Trong kinh tế học, cú sốc là một sự kiện bất ngờ hoặc không thể lường trước được có ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực đến nền kinh tế. Về mặc thực nghiệm, cú sốc kinh tế đặc biệt đề cập đến những sự kiện xảy ra bên ngoài của một hệ thống kinh tế nhưng có ảnh hưởng quan trọng đến bên trong hệ thống (Thomas J.
Sargent và Christopher A. Một cú sốc kinh tế có thể được gây ra bởi nhiều sự kiện khác nhau, đó có thể là kết quả của thiên tai, các cuộc tấn công khủng bố hoặc các sự kiện phi kinh tế có khả năng ảnh hưởng đến các nền kinh tế trong khu vực. Thiên tai có thể gây ra những cú sốc kinh tế bằng cách phá hủy hàng tồn kho, phá hủy nhiều phương tiện sản xuất, hoặc tạo ra một nhu cầu đột ngột trong lĩnh vực xây dựng hay vật tư y tế….Sự ra đời của công nghệ mới cũng có thể dẫn đến một cú sốc kinh tế trong một số trường hợp như công nghệ mới có thể làm tăng việc cung cấp một sản phẩm nhất định. Những cú sốc về nhu cầu thường bắt nguồn từ các hoạt động của chính phủ, tăng hay giảm thuế, thay đổi trong chính sách tiền tệ hoặc chính sách tài khoá cũng có thể dẫn đến những thay đổi bất ngờ trong nhu cầu tiêu dùng.
Về mặc hình thức, cú sốc kinh tế bao gồm tác động của các biến nội sinh và biến ngoại sinh Biến nội sinh: là các biến có nguồn gốc trong nước, nguyên nhân gây ra bởi các yếu tố trong nước như sự thay đổi trong chi tiêu của chính phủ, tăng giảm lãi suất hay thuế suất… Biến ngoại sinh: là các biến bắt nguồn từ nước ngoài, nguyên nhân gây ra bởi các yếu tố bên ngoài như sự biến động giá cả hàng hóa thế giới (giá dầu, giá gạo.) các cú sốc trong thương mại, sự thay đổi lãi suất của FED… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 Sự tác động của các cú sốc kinh tế lên một quốc gia theo nhiều phương thức truyền dẫn khác nhau. Có thể là biến động của giá dầu, giá lương thực thế giới ảnh hưởng lên giá cả hàng hóa trong nước, gây ra lạm phát, giá cả hàng hóa cao trong khi đó thu nhập chưa tăng kịp đã làm giảm mức tiêu thụ hàng hóa, kéo theo sản xuất trì trệ, hàng hóa tiêu thụ chậm hơn, làm tăng tỷ lệ thất nghiệp cũng như thu nhập thực trong dân cư giảm do chi phí sinh hoạt tăng lên. Việc tiêu thụ hàng hóa khó khăn, đẩy doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả hơn, thu nhập ròng giảm, khiến lượng tiền dành tái đầu tư cũng giảm theo. Lạm phát tăng lên dẫn đến việc Ngân hàng nhà nước phải can thiệp bằng chính sách tiền tệ thắt chặt, tăng lãi suất để hút tiền trong dân cư, kết quả là lạm phát giảm nhưng lượng tiền cho đầu tư giảm theo kéo kinh tế tăng trưởng chậm hơn,… Tại các quốc gia mà tốc độ tăng trưởng kinh tế liên quan trực tiếp đến dịch vụ, thương mại quốc tế và dòng vốn nước ngoài sẽ không tránh khỏi những tác động từ các cú sốc ngoại sinh.
Sự hiện diện của các cú sốc kinh tế bao gồm cú sốc ngoại sinh hay cú sốc nội sinh đều đặt ra yêu cầu của chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa được sử dụng phải kịp thời đối phó với những biến động, tránh tổn thương cho nền kinh tế.2 Tác động của cú sốc bên ngoài đến nền kinh tế của một quốc gia Trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế ngày càng gia tăng và mở rộng đã nêu bật nhiều vấn đề về tầm ảnh hưởng của các cú sốc bên ngoài. Đặc biệt là những nền kinh tế dễ bị tổn thương trước những cú sốc từ bên ngoài. Ảnh hưởng của các cú sốc bên ngoài lên một quốc gia theo nhiều phương thức truyền dẫn khác nhau, tác động lên các biến số kinh tế vĩ mô trong nước theo các mức độ khác nhau. Phương thức lan truyền này có thể được mô phỏng qua bài nghiên cứu về tác động của các cú sốc kinh tế lên kỳ vọng của các yếu tố trong một quốc gia ( Jarir Ajluni, 2005) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Cơ chế lan truyền của các cú sốc tiền tệ đến kinh tế vĩ mô của một quốc gia Cú sốc giá dầu thế giới, chính sách tiền tệ, Các cú sốc ngoại sinh chính trị các nước.
Ngân hàng TW: Các kỳ vọng Cung tiền M Lãi suất (r) Cho vay Đầu tƣ Sản lƣợng (Y) Tỷ suất sinh lợi thị trƣờng (Rm) Lạm phát kỳ vọng Tiêu dùng Giá trị tài sản TỔNG CẦU C+I+G+(X-M) Dòng vốn Xuất Khẩu GĐ 2 Tỷ giá hối đoái Lạm phát trong Nhập Khẩu nước GĐ 1 GĐ 3 LẠM PHÁT Nguồn: paper “Monetary Policy Shocks in a small open economy: assessing the “Puzzles” of Monetary Policy by SVAR” của Jarir Ajluni (2005) Cơ chế truyền tải các cú sốc phải mất một thời gian để tạo ra ảnh hưởng đến lạm phát và các biến kinh tế khác. Những ảnh hưởng tức thời của cú sốc bên ngoài khiến cho chính sách tiền tệ của ngân hàng nhà nước sẽ tạo ra những thay đổi về lãi suất, tỷ giá và giá cả tài sản. Đặc biệt là trong nền kinh tế mở với quy mô nhỏ, sự TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 thay đổi trong tỷ giá hối đoái sẽ ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa nhập khẩu và xuất khẩu, hay những thay đổi lãi suất sẽ có tác động trực tiếp vào nhu cầu trong nước. Bên cạnh đó, thay đổi lãi suất trực tiếp ảnh hưởng đến lãi suất cho vay, điều này đã ảnh hưởng đến các nhà đầu tư trong việc đưa ra quyết định đầu tư của mình.
Các cú sốc bên ngoài tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới các biến vĩ mô trong nước. Phương thức tác động trực tiếp lên giá cả hàng hóa trong nước, sản lượng hoặc tác động gián tiếp lên kỳ vọng của người dân dẫn tới sự tác động lên sản lượng sản xuất và giá cả hàng hóa, lạm phát trong nước,… Kết quả tính toán từ Aseanstat cũng cho thấy rằng, hầu hết các nước ASEAN là những nước mà phần trăm xuất nhập khẩu trên GDP rất cao (trên 20%). Do đó các nước ASEAN tiếp xúc rất nhiều với các cú sốc giá hàng hóa, đặc biệt là trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2: Tỉ trọng xuất nhập khẩu so với GDP ở từng quốc giai đoạn 2000 - 2012 STT Quốc gia Tỉ trọng xuất khẩu Tỉ trọng nhập khẩu (đơn vị %) (đơn vị %) 1 Bruney 31.06 Nguồn : Dựa trên số liệu tính toán từ Aseanstat, IMF Cú sốc giá cả hàng hóa có thể ảnh hưởng đến các nền kinh tế mới nổi theo nhiều cách khác nhau.
Giá hàng hóa tăng cao làm tăng doanh thu trong lĩnh vực xuất khẩu, có khả năng ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế. Mức độ tác động này phụ thuộc vào mức độ hội nhập và mức độ đa dạng hóa nền kinh tế trong nước. Nền kinh tế hội nhập sâu và đa dạng có thể được thúc đẩy bởi một ngành xuất khẩu đang phát triển một cách vượt bậc. Từ đó, sự gia tăng của giá cả hàng hóa tạo ra một cú sốc cung có tác động tiêu cực, đẩy giá thành trong nước lên cao hơn.
Mặc dù cú sốc giá hàng hóa có thể được coi như là một động lực quan trọng của chu kỳ kinh doanh trong nền kinh tế mới nổi, nhiều tài liệu đã nghiên cứu về vấn đền này. Chẳng hạn như một cú sốc sản lượng trên thế giới có tác động tích cực để tạo ra một sự bùng nổ trong các nền kinh tế mới nổi phụ thuộc vào hàng hóa xuất TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 khẩu, nâng cao kim ngạch xuất khẩu. Mặt khác, các cú sốc về chính sách tiền tệ của các cường quốc trên thế giới có thể là nguồn gốc của sự mất cân bằng trong nước. Ví dụ, sự gia tăng lãi suất của FED có thể dẫn đến một loạt các loại hành vi tại các thị trường tài chính quốc tế hàng đầu, ảnh hưởng đến dòng chảy của thị trường vốn quốc tế và làm giảm giá đồng nội tệ.
Động thái này cũng có khả năng làm tăng lãi suất trong nước hoặc gây lo ngại về rủi ro cho các nhà đầu tư quốc tế, một trong số các lo ngại đó sẽ làm tăng phí bảo hiểm rủi ro quốc gia ( Neumeyer và Perri, 2005); hoặc các ngân hàng trung ương trong nước đáp ứng với sự gia tăng lãi suất quốc tế. Vì vậy, điều quan trọng là những cú sốc sản lượng thế giới cũng như các cú sốc về chính sách tiền tệ thế giới phải đánh giá vai trò của các yếu tố bên ngoài trong việc thúc đẩy sự biến động trong nước trong các nền kinh tế mới nổi. Bên cạnh đó, các cú sốc ngoại sinh có thể gây ra những cuộc khủng hoảng tài chính, bất ổn tiền tệ, và những biến động trên thị trường hàng hóa. Khủng hoảng tài chính Các cuộc khủng hoảng trên thị trường tài chính có thể bao gồm những thay đổi không lường trước được của dòng vốn chảy vào các thị trường mới nổi; khủng hoảng chứng khoán, bất động sản và ngân hàng; hay khủng hoảng nợ quốc gia như đã xảy ra trong những năm gần đây.
Bốn mươi năm qua, thế giới đã chứng kiến ba chu kỳ tăng trưởng và suy thoái về dòng vốn ở các nước đang phát triển. Chu kỳ đầu tiên diễn ra sau những cú sốc dầu mỏ năm 1973 và nguyên nhân được cho là xuất phát từ việc xoay vòng đồng đô-la dầu mỏ (recycling of petrodollars) của các quốc gia thuộc tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) qua hệ thống ngân hàng Luân-đôn. Đây là thời kỳ tăng trưởng cao, nhưng cũng phải hứng chịu thâm hụt ngân sách, thâm hụt cán cân thanh toán vãng lai và lạm phát. Giai đoạn này kết thúc vào năm 1982 với cuộc khủng hoảng nợ quốc tế, xuất phát từ Mê-hi-cô, sau đó lan nhanh ra các nước còn lại của khu vực Mỹ La-tinh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.