MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nước nông nghiệp người dân sống ở nông thôn là chủ yếu chiếm tới hơn 70% dân số. Vì vậy, xây dựng và phát triển nông thôn về mọi mặt là yếu tố quan trọng và cấp thiết nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong những năm qua đời sống của người dân nông thôn trên cả nước nói chung và đời sống của người dân tại xã Phú Đô huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên nói riêng đã có phần được cải thiện bởi có nhiều chương trình, dự án được triển khai và thực hiện như: chương trình 135, chương trình giảm nghèo, các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn.Tuy nhiên, những dự án chương trình này mới chỉ giải quyết được một số khía cạnh của đời sống nông thôn (như cơ sở hạ tầng, môi trường hay thu nhập), chưa giải quyết một cách toàn diện về mọi mặt của nông thôn.
Do đó tại đại hội Đảng lần thứ X khi định hướng phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020 của Đảng ta, tại Nghị quyết số 26/NQ-TW Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân và nông thôn đã khẳng định “hiện nay và nhiều năm tới, vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng”, trong đó “chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế-xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của Đất nước”. Để làm được điều đó thì phải có một chương trình, dự án mang tính toàn diện. Do vậy Chính phủ đã ra quyết định số 491/QĐ- TTg ngày 16/04/2009 ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Quyết định 008/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) về xây dựng nông thôn mới 2010-2020.
Quyết định số 1600/QĐ-TTg Luan van 2 của thủ tướng chính phủ về chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020. Từ khi phong trào xây dựng nông thôn được phát động lan tỏa đến mọi vùng miền trên Tổ quốc, nông thôn Việt Nam đã có nhiều khởi sắc. Các nguồn lực được sử dụng có hiệu quả hơn, tiến bộ kỹ thuật ngày càng được áp dụng mạnh mẽ và rộng khắp trong các nghành sản xuất và các vùng sản xuất làm tăng thu nhập của dân cư, đời sống vật chất và văn hóa ngày càng được cải thiện. Ngay sau khi có quyết định 491/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, nhiều nơi ngoài 11 xã được chọn làm thí điểm thì các xã khác cũng tiến hành thực hiện xây dựng mô hình NTM với các tiêu chí đã đề ra.
Từ những năm 2011 trở về trước, Phú Đô còn gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế. Nhưng sau 7 năm thực hiện chương trình xây dựng NTM, tất cả các mặt của xã đã có nhiều thay đổi đáng kể, đời sống của nhân dân đã được cải thiện, điều đặc biệt là tăng trưởng kinh tế đang theo chiều hướng tích cực nhằm đẩy nhanh quá trình CNH-HĐH đất nước. Để khẳng định rằng Chương trình xây dựng NTM đã có những tác động nhất định đến tăng trưởng kinh tế của xã Phú Đô trong những năm qua, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tác động của Chương trình xây dựng nông thôn mới đến tăng trưởng kinh tế của xã Phú Đô – huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Nghiên cứu thực trạng và tác động của chương trình xây dựng nông thôn mới đến tăng trưởng kinh tế của xã Phú Đô, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên sau 7 năm thực hiện. Từ đó thực hiện và đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện, nâng cao chất lượng cuộc sống. Mục tiêu cụ thể -Nghiên cứu đánh giá thực trạng chương trình NTM trên địa bàn xã Phú Đô. Luan van 3 -Giải pháp định hướng cho mô hình NTM để phát triển kinh tế cải thiện đời sống nhân dân xã Phú Đô.
Ý nghĩa khoa học của khóa luận 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Giúp bản thân có thể vận dụng được những kiến thức đã học để viết khóa luận tốt nghiệp phục vụ cho học tập và nghiên cứu khoa học. Nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của bản thân, vận dụng được kiến thức đã học được ở trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học. Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo hoặc nghiên cứu và học tập trong lĩnh vực nông thôn mới.
Các khuyến nghị và dự báo có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách tại địa phương. Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các đề tài, đề án về xây dựng nông thôn mới tại địa phương hoặc những địa phương khác. Thấy được tầm quan trọng và sự tác động của chương trình xây dựng NTM đến tăng trưởng kinh tế của một địa phương. Từ đó có biện pháp phát triển mô hình NTM nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời cải thiện nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Luan van 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Về cơ sở lý luận của đề tài 2. Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm nông thôn Hiện nay trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn.
Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu phát triển cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng đô thị. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường phát triển hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là sản xuất nông nghiệp. Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước.
* Theo bài giảng Quản lý nhà nước về nông thôn của GVC.Phan Kế Vân: “Nông thôn: là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác; phân biệt với đô thị”.[5] * Đến nay, khái niêm nông thôn được thống nhất với quy định tại Theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cụ thể: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã". Nông thôn mới * Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW đưa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định,giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo Luan van 5 vệ; an ninh trật tự xã hội được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”.[1] * Như vậy, nông thôn mới trước tiên nó phải là “nông thôn, không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát theo 5 nội dung cơ bản sau: Làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn ngày càng được nâng cao; bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; xã hội nông thôn an ninh tốt,quản lý dân chủ”. * Theo luận văn Thạc sỹ kinh tế nông nghiệp, Hạng A Ly “ Nông thôn mới chính là nông thôn tiến bộ, cơ sở hạ tầng đồng bộ, đời sống văn hóa phong phú.
Song, có điều không bao giờ thay đổi là nông thôn mới cũng phải giữ được tính truyền thống, những nét đặc trưng nhất, bản sắc từng vùng, từng dân tộc và nâng cao giá trị đoàn kết của cộng đồng, mức sống của người dân”.[6] Trước hết NTM phải là nơi sản xuất nông nghiệp, tạo ra các sản phẩm có năng suất, chất lượng cao theo hướng sản xuất hàng hóa. Bên cạnh đó nông thôn mới phải đảm nhận được vai trò gìn giữ văn hóa truyền thống dân tộc.Làng quê nông thôn Việt Nam khác hẳn so với các nước xung quanh, ngay cả ở Việt Nam, làng quê dân tộc Thái khác với H’Mông, khác với Êđê, Bana, người Kinh. Nếu quá trình xây dựng NTM làm phá vỡ chức năng này là đi ngược lại với lòng dân và làm xóa nhòa truyền thống văn hóa muôn đời của người dân Việt Nam. Nông thôn mới phải giữ được môi trường sinh thái hài hòa.
Mô hình nông thôn mới được quy định bởi các tính chất: Đáp ứng yêu cầu phát triển; có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường; đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội; tiến bộ hơn so với mô hình cũ; chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước. Như vậy, có thể quan niệm: “Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông Luan van 6 thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt”.Tăng trưởng kinh tế *Theo bài giảng về tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội GS, TS Hoàng Ngọc Hoà: “Tăng trưởng kinh tế được xem là một trong những vấn đề hấp dẫn trong nghiên cứu kinh tế phát triển và cùng với thời gian, quan niệm về vấn đề này cũng ngày càng hoàn thiện hơn“. Sự gia tăng được thể hiện ở quy mô và tốc độ”.