Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU CÁ NHÂN VÀ TÀI LIỆU CỦA CÁC NHÀ KHOA HỌC TIÊU BIỂU VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM 1. Khái quát tài liệu lưu trữ cá nhân 1. Định nghĩa - Tài liệu lưu trữ: Pháp lệnh Bảo vệ tài liệu lưu trữ quốc gia n m 1982 quy định: “T i liệu lưu trữ quốc gia là tài liệu có giá trị về chính trị, quân sự, kinh tế v n hoá giáo dục, xã hội, khoa học, kỹ thuật được hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan Đảng v Nh nước, tổ chức xã hội đơn vị vũ trang v các nhân vật, trải qua các thời kỳ lịch sử của dân tộc Việt Nam, phục vụ việc nghiên cứu lịch sử, khoa học và công tác thực tiễn” [49, 7]. Luật Lưu trữ n m 2011 trước khi định nghĩa t i liệu lưu trữ đã giải thích về t i liệu v cho rằng: Tài liệu là vật mang tin được hình thành trong quá trình hoạt động của cơ quan tổ chức, cá nhân.
Tài liệu bao gồm v n bản, dự án, bản vẽ thiết kế, bản đồ, công trình nghiên cứu, sổ sách, biểu thống kê; âm bản, dương bản phim, ảnh vi phim; b ng đĩa ghi âm ghi hình; t i liệu điện tử; bản thảo tác phẩm v n học, nghệ thuật; sổ công tác, nhật ký, hồi ký, bút tích, tài liệu viết tay; tranh vẽ hoặc in; ấn phẩm và vật mang tin khác [10, 405]. Đối với t i liệu lưu trữ Luật Lưu trữ định nghĩa: Tài liệu lưu trữ là tài liệu có giá trị phục vụ hoạt động thực tiễn, nghiên cứu khoa học, lịch sử được lựa chọn để lưu trữ. Tài liệu lưu trữ bao gồm bản gốc, bản chính; trong trường hợp không còn bản gốc, bản chính thì được thay thế bằng bản sao hợp pháp [10, 405]. Theo Từ điển lưu trữ Việt Nam thì định nghĩa t i liệu lưu trữ l “những tài liệu có giá trị được lựa chọn từ trong toàn bộ khối tài liệu hình thành trong hoạt động của các cơ quan đo n thể, xí nghiệp v cá nhân được bảo quản cố định trong các lưu trữ để khai thác phục vụ các mục đích chính trị, kinh tế v n hoá, khoa học, lịch sử … của xã hội” [9, 72].
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tài liệu lưu trữ cá nhân: Theo Từ điển giải thích nghiệp vụ v n thư lưu trữ Việt Nam thì “tài liệu lưu trữ của cá nhân có giá trị đối với quốc gia và xã hội được đ ng ký thống kê tại lưu trữ lịch sử; được hướng dẫn giúp đỡ về kỹ thuật bảo quản; được tạo điều kiện để giới thiệu trưng b y, triển lãm nhằm phát huy giá trị” [26, 349]. Những tài liệu hình thành trong quá trình sống và hoạt động của những người tiêu biểu thường được tổ chức th nh các phông lưu trữ cá nhân hoặc sưu tập tài liệu lưu trữ cá nhân. Giáo trình Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ định nghĩa t i liệu xuất xứ cá nhân l “t i liệu hình thành trong quá trình sống và hoạt động của một hoặc một nhóm người” [4, 53]. Đề tài “Tiêu chuẩn thành lập phông lưu trữ cá nhân thuộc lĩnh vực văn học nghệ thuật” cho rằng: “T i liệu lưu trữ xuất xứ cá nhân là di sản sáng tạo của cá nhân ng y nay đang l mối quan tâm lớn, thu hút sự chú ý của mọi quốc gia.
Nó không chỉ đóng khung trong một dân tộc m đã mở rộng ra toàn thế giới như một di sản quý báu của nhân loại. Nhân loại ngày nay có thể biết đến v đánh giá được nền v n minh của mỗi dân tộc phần lớn cũng c n cứ vào những di sản v n học nghệ thuật mà mỗi dân tộc đã sáng tạo, gìn giữ v lưu truyền qua các thế hệ” [7, 2]. - Phông lưu trữ: Giáo trình Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ định nghĩa: “Phông lưu trữ là toàn bộ tài liệu hình thành trong quá trình hoạt động của một cơ quan hoặc cá nhân có ý nghĩa chính trị, khoa học, lịch sử và các ý nghĩa khác được đưa v o bảo quản trong một kho lưu trữ nhất định” [4, 53]. - Phông lưu trữ cá nhân: Đây l định nghĩa được nhiều nghiên cứu ở trong nước v quốc tế đề cập đến như sau: Ở trong nước, cuốn “Từ điển Lưu trữ Việt Nam” n m 1992 định nghĩa: “Phông lưu trữ cá nhân là toàn bộ tài liệu lưu trữ được hình thành trong cuộc sống và hoạt động của một nhân vật tiêu biểu” [9, 62.
Cuốn “Công tác lưu trữ Việt Nam” do Vũ Dương Hoan chủ biên (xuất bản n m 1987) định nghĩa: “Phông lưu trữ cá nhân l to n bộ t i liệu hình th nh trong quá trình sống v hoạt động của một nhân vật được đưa v o bảo quản trong kho lưu trữ nhất 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phông lưu trữ cá nhân thường được th nh lập đối với những nh hoạt động nổi tiếng v t i liệu hình th nh có ý nghĩa quan trọng trên lĩnh vực chính trị kinh tế khoa học kỹ thuật v n học nghệ thuật quân sự. Giáo trình “Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ” cũng giải thích: “Phông lưu trữ cá nhân là toàn bộ tài liệu hình thành trong quá trình sống và hoạt động của một nhân vật riêng biệt được đưa v o bảo quản trong một kho lưu trữ nhất định. Phông lưu trữ cá nhân thường được thành lập đối với các nhà hoạt động xuất sắc trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế v n hoá khoa học kỹ thuật.
mà tài liệu hình thành trong quá trình sống và hoạt động của họ có ý nghĩa chính trị, khoa học, lịch sử v các ý nghĩa khác” [4, 60]. Ở nước ngo i giáo trình “Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ ở Liên Xô” xuất bản n m 1980 cho rằng: “Phông xuất xứ cá nhân l phông lưu trữ bao gồm những tài liệu hình thành trong quá trình sống và hoạt động của mỗi cá nhân gia đình hay dòng họ” [29, 37]. Như vậy, về cơ bản lý luận có sự thống nhất về khái niệm phông cá nhân là những tài liệu có giá trị được hình thành trong quá trình sống và hoạt động của một cá nhân xuất sắc hoặc những người nổi tiếng được toàn xã hội biết đến như các nh hoạt động chính trị, xã hội, nhà khoa học v n nghệ sỹ, anh hùng. của các quốc gia.
Tuy nhiên, trong cuốn Từ điển Lưu trữ Việt Nam và giáo trình Lý luận và thực tiễn công tác lưu trữ ở Liên Xô chỉ giải thích phông cá nhân l phông lưu trữ bao gồm những tài liệu hình thành trong quá trình sống, làm việc và hoạt động của mỗi cá nhân gia đình hay dòng họ mà không chỉ rõ cá nhân là hoạt động xuất sắc trong các lĩnh vực, những người trọng yếu, nổi tiếng như người hoạt động chính trị, xã hội, nhà khoa học v n nghệ sỹ, anh hùng. Nội dung, thành phần tài liệu lưu trữ cá nhân Nghị định 111/2004/NĐ-CP ngày 08-4-2004 của Chính phủ quy định thành phần tài liệu của cá nhân gia đình dòng họ tiêu biểu bao gồm tiểu sử, gia phả, tộc phả, bằng, sắc; các công trình nghiên cứu khoa học, sáng tác; tài liệu của cá nhân về hoạt động chính trị - xã hội; thư từ trao đổi; những công 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình, bài viết về cá nhân do cá nhân nhận hoặc sưu tầm được; tài liệu phim, ảnh, ghi âm, ghi hình của cá nhân hoặc về cá nhân mà cá nhân nhận hoặc sưu tầm được; các ấn phẩm đặc biệt do cá nhân sưu tầm được. Tại Điều 5 của Luật Lưu trữ quy định tài liệu cá nhân có giá trị phục vụ hoạt động thực tiễn, nghiên cứu khoa học, lịch sử đối với quốc gia, xã hội được đ ng ký thuộc Phông lưu trữ quốc gia Việt Nam, bao gồm những loại tài liệu: Gia phả, tộc phả, bằng, sắc phong, tài liệu về tiểu sử; bản thảo viết tay, bản in có bút tích, công trình nghiên cứu khoa học sáng tác thư từ trao đổi; phim, ảnh; b ng đĩa ghi âm ghi hình; t i liệu điện tử; công trình, bài viết về cá nhân; ấn phẩm, tài liệu do cá nhân sưu tầm được [10, 407]. Một số công trình nghiên cứu cũng đề cập đến thành phần tài liệu phông cá nhân như sau: Đề tài cấp ban “Nghiên cứu xác định phông lưu trữ cá nhân thuộc diện quản lý của Kho Lưu trữ Trung ương Đảng” (mã số KHBĐ (2006)-36) chia tài liệu các phông cá nhân ở Kho Lưu trữ Trung ương thành 2 nhóm lớn: - Nhóm 1: Tài liệu hành chính, gồm: Tài liệu tiểu sử, tài liệu sáng tác, tài liệu hoạt động công vụ và xã hội, thư từ của cá nhân v thư từ gửi đến cá nhân; tài liệu về tài sản, sinh hoạt đời sống; tài liệu của các th nh viên gia đình liên quan đến cá nhân; các bộ sưu tập do cá nhân sưu tầm, tài liệu viết về cá nhân; tài liệu lễ tang (nếu cá nhân đã qua đời)… - Nhóm 2: Tài liệu nghe nhìn, gồm phim, ảnh b ng ghi âm ghi hình v các loại tài liệu khác (như t i liệu điện tử) của cá nhân [51].
Ở nước ngo i lưu trữ một số quốc gia cũng đã quy định hướng dẫn về thành phần tài liệu chủ yếu của phông cá nhân. Liên Xô trước đây đã quy định thành phần tài liệu các phông cá nhân thuộc lĩnh vực v n học nghệ thuật như sau: (1) Phông của các nh v n nh thơ nh soạn kịch, nhà nghiên cứu v n học nghệ thuật, nhạc sỹ có thành phần tài liệu là những tác phẩm của cá nhân ở dạng bản thảo đánh máy… 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (2) Tài liệu sáng tác trong phông của các họa sỹ điêu khắc, kiến trúc sư tạc tượng có thành phần tài liệu là các bức vẽ, phác họa, phác thảo, những thiết kế kiến trúc được thực hiện trên giấy và phản ánh một phần sáng tác của họ. Những tượng đã ho n th nh có ý nghĩa trưng b y không thuộc diện bảo quản lưu trữ. (3) Tài liệu sáng tác trong phông của đạo diễn và nghệ sỹ sân khấu điện ảnh có thành phần tài liệu là ảnh trong vai, các soạn thảo đạo diễn, những bản yêu cầu quay phim phản ánh sáng tác của người hình th nh phông… không thuộc phạm vi bảo quản của Viện lưu trữ V n học nghệ thuật.