MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài. Tục ngữ Việt Nam có câu rất dÝ dám “không ăn thì mẻ cũng chết”. Mẻ là loài động vật thiu, do vi sinh vật tạo ra, lấy độ chua để nấu nướng.
Nó hầu như là đồ bỏ, đồ vô giá trị. Vậy mà mẻ cũng cần ăn, chứ chưa nói đến nhưng sinh vật sống. Như vậy, ăn uống đã được con người xem như một nhu cầu thiết yếu. các cụ ta xưa còn có câu “có thực mới vực được đạo” để nhấn mạnh vai trò của vật chất cụ thể và thiết thực là cái ăn đối với đời sống con người.Ănghen từng nói “ con người nghĩ đến chuyện ăn, ở, mặc trước khi làm văn hoá, chính trị, tôn giáo” (trích điếu văn đọc trước mộ Các Mác 17-3-1883).
Câu nói nổi tiếng của Ănghen đã khái quát phép biện chứng của học thuyết Các Mác, khẳng định vật chất quyết định ý thức trong đó có cái ăn - nhu cầu trước hết cho cuộc sống được đưa lên hµng đầu. Song ngày nay, không chỉ dừng lại ở việc thoả mãn nhu cầu đó mà nó đ· trở thành một nét văn hoá -Văn hoá ẩm thực Việc ¨n uống tưởng chừng như quá quen thuộc, nó là một đòi hỏi bắt buộc của nhu cầu sinh lý mỗi người. Không những thế ẩm thực còn tạo nên những bản sắc riêng biệt giữa các vùng miền, địa phương, quốc gia, giữa dân tộc này với dân tộc kh¸c, đồng thời cũng là kết tinh của nhiều thế hệ. Văn hoá là động lực của sự phát triển đan xen vào mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội trong đó văn hoá ẩm thực là nội dung quan trọng của văn hoá, tạo nên bản lĩnh và bản sắc dân tộc độc đáo.
Đất nước chúng ta với truyền thống văn hoá lâu đời đã tạo dựng cho mình những nét văn hoá đặc sắc, ngoài đặc điểm chung còn có nhưng phong cách ẩm thực mang sắc thái đặc trưng của mỗi vùng đất. Đó là khí hậu thổ nhưỡng, sản vật từ các vùng đất, là những thói quen chế biến, cách thưởng thức kh¸c nhau mà chỉ cần nhắc đến tên món ăn người ta biết bạn ở lãnh thổ, Sinh viên: Lê Thu Nga - VH901 4 Sức hút của ẩm thực biển với việc phát triển du lịch Hạ Long khu vực nào.Trần Quốc Vượng “truyền thống ẩm thực là một sự thực văn hoá của các vùng miền Việt Nam” hay như tác giả Đào Ngọc Đệ trên tạp chí văn hoá ẩm thực đã viết “Ẩm thực vừa là văn hoá vật chất vừa là văn hoá tinh thần. Khi ẩm thực đạt tới phạm vi văn hoá, thì nó thể hiện thành một nét cốt cách, phẩm hạnh một con người, một dân tộc” Ngày nay, khi cuộc sống con người được nâng cao, ẩm thực đã trë thành vấn đề được toàn xã hội quan tâm. Khi cơ chế thị trường mở cửa thông thoáng đã tạo ra nhiều hướng tiếp cận với văn hoá ăn uống đặc biệt là trong lĩnh vực kinh doanh du lịch.
Trên mọi miền đất nước, nhất là những thành phố sôi động, những trung tâm du lịch, các nhà kinh doanh đã nắm bắt thị hiếu của của thực khách và khách du lịch trong và ngoài nước muốn thưởng thức những món ăn mới lạ mà họ mới chỉ được nghe mà chưa lần hoặc ít có cơ hội thưởng thức. Do đó với hµng loạt các nhà hµng đặc sản dân tộc được xây dựng lên và chắc hẳn du khách sẽ thích thú khi có nhiều cơ hội hơn để thưởng thức những món ngon vật lạ, đặc sản địa phương Đã từ lâu rồi khi nãi ®Õn Èm thùc ViÖt Nam, Ýt khi Èm thùc biÓn H¹ Long ®-îc nh¾c ®Õn. Ng-êi ta d-êng nh- ®· quen Èm thùc Hµ Néi víi nh÷ng nÐt sang träng, Èm thùc HuÕ-cÇu k× vµ tinh x¶o vv. Lµ mét vïng ®Êt næi danh víi VÞnh H¹ Long- Di s¶n thiªn nhiªn thÕ giíi, H¹ Long ®· ®-îc thiªn nhiªn u ®·i nªn “ thiªn vÞ” cho nói, vÞnh, ®¶o, rõng c©y.
VÎ ®Ñp cña VÞnh H¹ Long lµ sù hoµ quyÖn rÊt nªn th¬ cña thiªn nhiªn ®a d¹ng. §Õn víi vïng biÓn ®«ng b¾c nµy, du kh¸ch sÏ ®-îc ®¾m m×nh trong sù huyÒn ¶o lung linh cña biÓn H¹ Long ngì ngµng nh bíc vµo chèn “bång lai tiªn c¶nh”, tr¶i m×nh díi ¸nh n¾ng vàng vµ bê c¸t mÞn lµ c¸c nhµ hµng, kh¸ch s¹n tr¸ng lÖ lu«n nhiÖt t×nh ®ãn tiÕp du kh¸ch. DÇm m×nh trong lµn n-íc m»n mÆn, ng¾m hoµng h«n trªn biÓn mµ quªn ®i viÖc th-ëng thøc nh÷ng mãn ¨n ®Æc s¾c n¬i ®©y lµ mÊt ®i nöa thó vui trong chuyÕn du lÞch vÒ H¹ Long Mãn ¨n tõ biÓn H¹ Long kh«ng trang träng nh- mãn Hµ Néi, còng kh«ng ®Ëm ®µ víi vÞ cay nång cña ít nh- mãn ng-êi vïng biÓn Trung bé, Sinh viên: Lê Thu Nga - VH901 5 Sức hút của ẩm thực biển với việc phát triển du lịch Hạ Long cµng kh«ng cÇu k× nh- mãn HuÕ, song kh«ng cã nghÜa lµ mãn ¨n H¹ Long kh«ng cã nÐt riªng. Mµ ng-îc l¹i, trong qu¸ tr×nh tiÕp biÕn v¨n ho¸, H¹ Long ®· ch¾t läc vµ gi÷ l¹i trong m×nh nh÷ng h-¬ng vÞ Èm thùc ®Çy c¸ tÝnh khã cã thÓ lÉn víi c¸c vïng ®Êt kh¸c.
Tõ nh÷ng thùc tÕ trªn, lµ mét ng-êi con Qu¶ng Ninh- ng-êi viÕt m¹nh d¹n thu thËp, s-u tËp tµi liÖu vÒ c¸c mãn ¨n ®Æc tr-ng cña biÓn H¹ Long víi hy väng sÏ ®ãng gãp c«ng søc cña m×nh trong ho¹t ®éng du lÞch ë H¹ Long ph¸t triÓn h¬n n÷a vµ lµm phong phó h¬n thùc ®¬n cña vïng biÓn quª h-¬ng, em đã lựa chọn đề tài “ Søc hót cña Èm thùc biÓn víi viÖc ph¸t triÓn du lÞch H¹ Long ” 2. Môc ®Ých nghiªn cøu ®Ò tµi Môc ®Ých ®Çu tiªn lµ kho¸ luËn muèn ®i s©u t×m hiÓu nÐt Èm thùc ®é ®¸o cña H¹ Long ®-îc thÓ hiÖn qua c¸c mãn ¨n víi c¸ch chÕ biÕn vµ kh«ng gian th-ëng thøc cña ng-êi d©n H¹ Long. Th«ng qua ®ã qu¶ng b¸ giíi thiÖu c¸c gi¸ trÞ tù nhiªn, v¨n ho¸, phong tôc tËp qu¸n ¨n uèng cña ng- d©n vïng biÓn n¬i ®©y. H¬n thÕ kho¸ luËn cßn ®i s©u vµo viÖc t×m hiÓu thùc tr¹ng khai th¸c kinh doanh Èm thùc biÓn H¹ Long.
Trªn c¬ së ®ã, lµm râ tiÒm n¨ng ph¸t triÓn du lÞch cña H¹ Long vÒ Èm thùc biÓn vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i hîp lý nh»m khai th¸c cã hiÖu qu¶ h¬n Èm thùc H¹ Long phôc vô ph¸t triÓn du lÞch. §èi t-îng ph¹m vi nghiªn cøu Do tr×nh ®é vµ thêi gian nghiªn cøu cßn cã h¹n, mÆc dï H¹ Long cßn cã rÊt nhiÒu mãn ¨n ngon nh-ng ng-êi viÕt chØ cã thÓ khai th¸c mét sè mãn ¨n tiªu biÓu cña biÓn H¹ Long cã kh¶ n¨ng phôc vô du lÞch. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu Kho¸ luËn sö dông ph-¬ng ph¸p thu thËp vµ xö lÝ tµi liÖu. §©y lµ ph-¬ng ph¸p mµ ng-êi viÕt sö dông trong kho¸ luËn trªn c¬ së thu thËp tµi liÖu tõ nhiÒu nguån, lÜnh vùc kh¸c nhau cã liªn quan tíi ®Ò tµi nghiªn cøu.
Ng-êi viÕt xö lÝ, chän läc ®Ó cã nh÷ng kÕt luËn cÇn thiÕt, cã ®-îc c¸i nh×n kh¸i qu¸t vÒ vÊn ®Ò. Sinh viên: Lê Thu Nga - VH901 6 Sức hút của ẩm thực biển với việc phát triển du lịch Hạ Long Để coc cái nhìn hoàn thiện và sâu sắc về các vấn đề thực tế liên quan đến văn hoá ẩm thực Hạ Long người viết còn sử dụng phương pháp diền dã thông qua việc quan sát thực tế để tìm hiểu ở địa bàn nghiên cứu khoá luận. Ngoµi ra kho¸ luËn cßn kÕt hîp víi nhiÒu ph-¬ng ph¸p kh¸c nh- ph-¬ng ph¸p thèng kª, ph©n tÝch, tæng hîp. Bè côc Ngoµi phÇn më ®Çu, phÇn kÕt luËn, phÇn tµi liÖu tham kh¶o vµ phÇn phô lôc kho¸ luËn bao gåm cã 3 ch-¬ng: Ch-¬ng 1: kh¸i qu¸t chung vÒ Èm thùc viÖt Nam Vµ Èm thùc miÒn biÓn Ch-¬ng 2: V¨n hãa Èm thùc biÓn H¹ Long qua mét sè mãn ¨n Ch-¬ng 3: Mét sè đánh giá và gi¶i ph¸p khai th¸c Èm thùc H¹ Long phôc vô ph¸t triÓn du lÞch Sinh viên: Lê Thu Nga - VH901 7 Sức hút của ẩm thực biển với việc phát triển du lịch Hạ Long CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ẨM THỰC VIỆT NAM VÀ ẨM THỰC MIỀN BIỂN 1.1 Khái niệm Để duy trì sự sống của mình, ăn là hành vi tất yếu của loài người.
Nhưng khác với động vật, ăn không chỉ thoả mãn nhu cầu đó mà còn là một hành vi văn hoá. Với người Việt Nam trải qua nhiều thế hệ cuộc sông đối mặt với nhiều cam go thử thách kiên trì vật lộn mới giành được sự sống còn, việc ăn uống trước hết phải đảm bảo sự sinh tồn của dân tộc. cái hay cái khéo và cái ngẫu nhiên của ẩm thực đó là sự xuất hiện tự thân của nó trong quá trình tồn tại của con người. Từ cuộc sống ăn lông ở lỗ thịt ăn sống rồi ăn chín bằng việc nướng trực tiếp trên lửa tiếp theo thời gian lịch sử cùng với sự tiến hoá của loài người lại được chế biến thành nhiều món ăn đặc trưng riêng ở các vùng địa phương khác nhau và trở thành nghệ thuật ở mỗi nơi mỗi khác.
Đây là nhu cầu thiết yếu nâng cao chất lượng cuộc sống, nguyên tắc cả thế giới chấp nhận “Ăn để mà sống chứ không phải sống để mà ăn” là nguyên tắc thiết thực nhất của người Việt Nam. Bên cạnh đó quan niệm “ăn no mặc ấm” của mình, người Việt còn hướng tới sự lí tưởng của nghệ thuật ẩm thực “ăn ngon mặc đẹp” đòi hỏi chúng ta phải biết chế biến gia giảm và và làm giàu thêm các loại thực phẩm nâng cao chất lượng của các loại thực phẩm, đây sẽ là vấn đề thời gian trình độ tiến hoá của nhiều tầng lớp, nhiều loài người trong xã hội , càng ngày vấn đề càng được mở rộng, biến hoá không ngừng văn hoá ẩm thực dần dần hình thành và khẳng định vị trí của nó trong toàn cảnh nền văn hoá dân tộc. Như vậy ẩm thực với tính chất thực dụng là sản phẩm thoả mãn nhu cầu đói và khát. Dưới góc độ thẩm mĩ,chúng lại tác phẩm nghệ thuật.
Dưới góc độ văn hoá, chúng biểu hiện bản sắc, sắc thái riêng biệt của dân tộc. Sinh viên: Lê Thu Nga - VH901 8 Sức hút của ẩm thực biển với việc phát triển du lịch Hạ Long Trong một đất nước, mỗi tầng lớp xã hội lại có những món ăn đặc trưng riêng chỉ tầng lớp của mình. Những người giàu thường ăn những món cao lương mĩ vị, những người nghèo quanh năm làm bạn với dưa cà (những món bình dân). Trong món ăn của dân tộc đã tiềm tàng sự phân tầng xã hội.
Bên cạnh đó, ở bất cứ dân tộc nào cũng có những món ăn dùng trong những trường hợp khác nhau, với phong cách khác nhau.