Sự Phát Triển Của Hiến Pháp Trong Tiến Trình Dân Chủ Hóa Ở Đông Á

Luận văn thạc sĩ phân tích sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á, mang lại cái nhìn sâu sắc về luật pháp và chính trị.

• Tác giả: Lã Khánh Tùng
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Sự Phát Triển Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa Ở Đông Á
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á qua các công trình của các tác giả Việt Nam
• 1.2. Sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á qua các công trình của các tác giả nước ngoài
• 1.3. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỰ PHÁT TRIỂN CỦA HIẾN PHÁP TRONG TIẾN TRÌNH DÂN CHỦ HÓA Ở ĐÔNG Á
• 2.1. Hiến pháp, sự phát triển của hiến pháp, dân chủ và dân chủ hóa: khái niệm và nội dung. Mối quan hệ tác động qua lại giữa hiến pháp, sự phát triển của hiến pháp với dân chủ và dân chủ hóa. Giả thuyết khoa học
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA DÂN CHỦ HÓA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CỦA HIẾN PHÁP Ở ĐÔNG Á
• 3.1. Nguồn gốc, đặc điểm và nội dung của dân chủ hóa ở Đông Á
• 3.2. Nguồn gốc, các nguyên nhân và nội dung dân chủ hóa
• 3.3. Đặc điểm của dân chủ hóa
• 3.4. Nội dung của dân chủ hóa. Sự ảnh hưởng của dân chủ hóa đến sự phát triển của hiến pháp ở Đông Á
• 3.5. Giai đoạn giữa thế kỷ 19 đến năm 1945: khủng hoảng của mô hình chính trị cũ và việc tìm kiếm mô hình mới
• 3.6. Giai đoạn năm 1945 đến năm 1987
• 3.7. Giai đoạn năm 1987 đến nay
• 3.8. So sánh với Việt Nam
• 3.9. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA PHÁT TRIỂN HIẾN PHÁP ĐẾN DÂN CHỦ HÓA Ở ĐÔNG Á
• 4.1. Phân quyền trong hiến pháp Đông Á
• 4.2. Một số đặc điểm của phân quyền tại các quốc gia Đông Á
• 4.3. Phân quyền trong các bản hiến pháp hiện hành
• 4.4. Quyền con người trong hiến pháp
• 4.5. Cơ chế bảo hiến với việc thúc đẩy dân chủ
• 4.6. Cơ chế bảo hiến bảo vệ các quyền con người
• 4.7. Cơ chế bảo hiến với nguyên tắc phân quyền
• 4.8. Cơ chế bảo hiến với việc bảo đảm các nguyên tắc bầu cử. So sánh với Việt Nam
• 4.9. Kết luận Chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Phát Triển Hiến Pháp Ở Đông Á Nghiên Cứu

Luận án tập trung vào việc nghiên cứu so sánh sự phát triển của hiến pháp ở các quốc gia Đông Á trong tiến trình dân chủ hóa. Nghiên cứu này xem xét sự tương tác giữa hiến pháp và dân chủ, đặc biệt ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Mục tiêu là lý giải nguyên nhân hình thành và phát triển hiến pháp, vai trò của hiến pháp trong việc củng cố các thiết chế dân chủ, và sự khác biệt trong quá trình này giữa các quốc gia. Luận án nhấn mạnh ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa, hệ tư tưởng, biến động quốc tế và thay đổi kinh tế-xã hội đến tiến trình dân chủ hóa và sự phát triển của hiến pháp. Nghiên cứu này cũng so sánh kinh nghiệm của các quốc gia Đông Á với Việt Nam để tìm ra những bài học và hàm ý cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền và mở rộng dân chủ ở Việt Nam.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Sự Phát Triển Hiến Pháp Đông Á

Nghiên cứu này có bốn mục tiêu chính. Thứ nhất, lý giải sự phát triển và thay đổi của hiến pháp ở các quốc gia Đông Á, bao gồm các yếu tố ảnh hưởng như biến động chính trị và tiến trình dân chủ hóa. Thứ hai, đánh giá vai trò của hiến pháp trong việc củng cố các thiết chế dân chủ, phân quyền, trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền tự do cá nhân. Thứ ba, so sánh sự phát triển của hiến pháp và mối quan hệ giữa dân chủ và hiến pháp ở các quốc gia Đông Á. Thứ tư, tìm ra những bài học và hàm ý cho Việt Nam trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền và mở rộng dân chủ từ kinh nghiệm của Đông Á.

1.2. Phạm Vi Nghiên Cứu Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa Đông Á

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khu vực Đông Á, đặc biệt là Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan. Nghiên cứu xem xét lịch sử lập hiến và sự tương tác giữa hiến pháp và dân chủ ở các quốc gia này. Về thời gian, nghiên cứu bao gồm các diễn biến từ giữa thế kỷ XIX đến nay, nhưng tập trung vào giai đoạn sau năm 1945. Nghiên cứu này cũng đề cập đến một số quốc gia khác trong khu vực, như Bắc Triều Tiên và Mông Cổ, để so sánh, mặc dù không phân tích sâu. Mục tiêu là rút ra các gợi ý và bài học cho Việt Nam, một quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á.

II. Thách Thức Dân Chủ Hóa và Phát Triển Hiến Pháp Ở Đông Á

Tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm ảnh hưởng của văn hóa, hệ tư tưởng, và các yếu tố chính trị-xã hội đặc thù. Sự khác biệt về mô hình chính trị và kinh tế giữa các quốc gia cũng tạo ra những khó khăn riêng trong việc xây dựng và thực thi hiến pháp. Bên cạnh đó, áp lực từ các yếu tố bên ngoài, như toàn cầu hóa và quan hệ quốc tế, cũng tác động đến quá trình dân chủ hóa và phát triển hiến pháp. Việc đảm bảo sự cân bằng giữa các giá trị truyền thống và các nguyên tắc dân chủ hiện đại là một thách thức lớn. Ngoài ra, sự thiếu hụt các nghiên cứu hệ thống về hiến pháp và lịch sử lập hiến của các quốc gia Đông Á cũng là một trở ngại.

2.1. Ảnh Hưởng Văn Hóa Đến Dân Chủ Hóa Hiến Pháp Đông Á

Văn hóa, đặc biệt là ảnh hưởng của Nho giáo và Phật giáo, có tác động sâu sắc đến tiến trình dân chủ hóa và phát triển hiến pháp ở Đông Á. Các giá trị truyền thống như tôn trọng thứ bậc, trật tự xã hội và sự hài hòa có thể tạo ra những rào cản đối với việc áp dụng các nguyên tắc dân chủ phương Tây. Việc dung hòa giữa các giá trị truyền thống và các nguyên tắc dân chủ hiện đại là một thách thức lớn đối với các quốc gia Đông Á. Sự khác biệt về văn hóa chính trị giữa các quốc gia cũng ảnh hưởng đến cách thức xây dựng và thực thi hiến pháp.

2.2. Toàn Cầu Hóa và Dân Chủ Hóa Hiến Pháp Ở Đông Á

Toàn cầu hóa tạo ra cả cơ hội và thách thức cho tiến trình dân chủ hóa và phát triển hiến pháp ở Đông Á. Một mặt, toàn cầu hóa thúc đẩy sự lan tỏa của các giá trị dân chủ và các tiêu chuẩn quốc tế về quyền con người. Mặt khác, toàn cầu hóa cũng tạo ra áp lực cạnh tranh kinh tế và xã hội, có thể làm suy yếu các thể chế dân chủ và làm gia tăng bất bình đẳng. Việc quản lý các tác động của toàn cầu hóa và đảm bảo rằng tiến trình dân chủ hóa không bị ảnh hưởng tiêu cực là một thách thức quan trọng.

III. Phương Pháp Tiếp Cận Phát Triển Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa

Luận án sử dụng phương pháp so sánh để phân tích sự phát triển của hiến pháp và tiến trình dân chủ hóa ở các quốc gia Đông Á. Phương pháp này cho phép nhận diện những điểm tương đồng và khác biệt giữa các quốc gia, từ đó rút ra những quy luật chung và những đặc điểm riêng. Nghiên cứu cũng kết hợp phương pháp lịch sử để xem xét sự phát triển của hiến pháp và dân chủ hóa trong bối cảnh lịch sử cụ thể của từng quốc gia. Ngoài ra, luận án sử dụng phương pháp phân tích chính trị để đánh giá vai trò của các yếu tố chính trị, kinh tế và xã hội trong việc định hình hiến pháp và tiến trình dân chủ hóa.

3.1. So Sánh Lịch Sử Lập Hiến Ở Các Nước Đông Á

So sánh lịch sử lập hiến ở các nước Đông Á giúp làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của hiến pháp. Nghiên cứu này xem xét các giai đoạn lịch sử quan trọng, như thời kỳ thuộc địa, chiến tranh thế giới thứ hai và thời kỳ dân chủ hóa, để hiểu rõ hơn về quá trình xây dựng và sửa đổi hiến pháp. So sánh cũng giúp nhận diện những mô hình hiến pháp khác nhau và đánh giá hiệu quả của chúng trong việc thúc đẩy dân chủ.

3.2. Phân Tích Chính Trị Quá Trình Dân Chủ Hóa Hiến Pháp

Phân tích chính trị giúp đánh giá vai trò của các yếu tố chính trị, kinh tế và xã hội trong việc định hình hiến pháp và tiến trình dân chủ hóa. Nghiên cứu này xem xét vai trò của các đảng phái chính trị, các nhóm lợi ích và các phong trào xã hội trong việc thúc đẩy hoặc cản trở dân chủ hóa. Phân tích cũng giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa hiến pháp và quyền lực chính trị, và cách thức hiến pháp có thể được sử dụng để bảo vệ hoặc hạn chế quyền lực.

3.3. Nghiên Cứu Đa Ngành Về Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa

Nghiên cứu đa ngành, liên ngành (luật học cùng với chính trị học, lịch sử, xã hội học…) đối với hiến pháp và chủ nghĩa lập hiến là cần thiết. Điều này giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố kinh tế, xã hội, văn hóa và chính trị ảnh hưởng đến sự phát triển của hiến pháp và tiến trình dân chủ hóa. Nghiên cứu đa ngành cũng giúp đánh giá hiệu quả của hiến pháp trong việc giải quyết các vấn đề xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Bài Học Dân Chủ Hóa Hiến Pháp Cho VN

Nghiên cứu về sự phát triển của hiến pháp và tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á mang lại nhiều bài học quý giá cho Việt Nam. Kinh nghiệm của các quốc gia Đông Á có thể giúp Việt Nam hoàn thiện hiến pháp, xây dựng nhà nước pháp quyền và mở rộng dân chủ. Đặc biệt, việc học hỏi kinh nghiệm về phân quyền, bảo vệ quyền con người và thúc đẩy trách nhiệm giải trình của chính phủ là rất quan trọng. Tuy nhiên, Việt Nam cần phải xem xét các yếu tố đặc thù của mình, như văn hóa, lịch sử và điều kiện kinh tế-xã hội, để áp dụng các bài học này một cách phù hợp.

4.1. Hoàn Thiện Hiến Pháp Để Thúc Đẩy Dân Chủ Ở VN

Việc hoàn thiện hiến pháp là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy dân chủ ở Việt Nam. Hiến pháp cần phải đảm bảo các quyền tự do cơ bản của công dân, phân chia quyền lực một cách rõ ràng và hiệu quả, và thiết lập các cơ chế kiểm soát quyền lực. Hiến pháp cũng cần phải tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của xã hội dân sự và sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định.

4.2. Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Ở Việt Nam

Xây dựng nhà nước pháp quyền là một mục tiêu quan trọng của Việt Nam. Nhà nước pháp quyền đòi hỏi sự thượng tôn của pháp luật, sự bình đẳng trước pháp luật và sự bảo vệ quyền con người. Để xây dựng nhà nước pháp quyền, Việt Nam cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực của các cơ quan tư pháp và tăng cường trách nhiệm giải trình của chính phủ.

4.3. Mở Rộng Dân Chủ và Sự Tham Gia Của Người Dân

Mở rộng dân chủ và sự tham gia của người dân là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của Việt Nam. Điều này đòi hỏi việc tạo ra các cơ hội cho người dân tham gia vào quá trình ra quyết định, tăng cường sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính phủ, và bảo vệ quyền tự do ngôn luận và tự do hội họp.

V. Tương Lai Phát Triển Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa Ở Đông Á

Tương lai của sự phát triển hiến pháp và tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển kinh tế, sự thay đổi xã hội và sự tương tác giữa các quốc gia trong khu vực. Các quốc gia Đông Á cần phải tiếp tục cải cách chính trị và kinh tế để đáp ứng các nhu cầu của người dân và đối phó với các thách thức toàn cầu. Việc tăng cường hợp tác khu vực và thúc đẩy các giá trị dân chủ là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định và thịnh vượng của khu vực.

5.1. Cải Cách Chính Trị Để Thúc Đẩy Dân Chủ Hóa

Cải cách chính trị là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy dân chủ hóa ở Đông Á. Điều này đòi hỏi việc tăng cường sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính phủ, bảo vệ quyền tự do ngôn luận và tự do hội họp, và tạo ra các cơ hội cho người dân tham gia vào quá trình ra quyết định. Cải cách chính trị cũng cần phải giải quyết các vấn đề như tham nhũng và bất bình đẳng.

5.2. Hợp Tác Khu Vực Để Thúc Đẩy Dân Chủ Hóa

Hợp tác khu vực có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy dân chủ hóa ở Đông Á. Các quốc gia trong khu vực có thể chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình cải cách chính trị và kinh tế. Hợp tác khu vực cũng có thể giúp giải quyết các vấn đề chung như biến đổi khí hậu và an ninh khu vực.

VI. Kết Luận Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa Con Đường Đông Á

Sự phát triển của hiến pháp và tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á là một quá trình phức tạp và đa dạng. Các quốc gia trong khu vực đã đi theo những con đường khác nhau, nhưng đều hướng đến mục tiêu xây dựng một xã hội dân chủ, pháp quyền và thịnh vượng. Việc học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia Đông Á có thể giúp Việt Nam hoàn thiện hiến pháp, xây dựng nhà nước pháp quyền và mở rộng dân chủ. Tuy nhiên, Việt Nam cần phải xem xét các yếu tố đặc thù của mình để áp dụng các bài học này một cách phù hợp.

6.1. Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam Về Dân Chủ Hóa

Việt Nam có thể học hỏi nhiều bài học từ kinh nghiệm của các quốc gia Đông Á trong quá trình dân chủ hóa. Điều này bao gồm việc xây dựng một hiến pháp mạnh mẽ, bảo vệ quyền con người, thúc đẩy trách nhiệm giải trình của chính phủ và tạo ra các cơ hội cho người dân tham gia vào quá trình ra quyết định. Tuy nhiên, Việt Nam cần phải xem xét các yếu tố đặc thù của mình để áp dụng các bài học này một cách phù hợp.

6.2. Con Đường Dân Chủ Hóa Phù Hợp Với Việt Nam

Việt Nam cần phải tìm ra một con đường dân chủ hóa phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh của mình. Điều này đòi hỏi việc kết hợp các giá trị truyền thống với các nguyên tắc dân chủ hiện đại, và tạo ra một hệ thống chính trị và kinh tế phù hợp với nhu cầu của người dân. Con đường dân chủ hóa của Việt Nam cần phải dựa trên sự đồng thuận và sự tham gia của tất cả các thành phần trong xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 này, tác giả sẽ phân tích tổng quan về vấn đề nghiên cứu, thông qua việc làm rõ phạm vi và giới hạn của các nghiên cứu đã được thực hiện bởi các tác giả tại Việt Nam (mục 1.1) và trên thế giới (mục 1.2) về chủ đề này. Qua đó chỉ ra những khoảng trống về mặt học thuật còn tồn tại và khẳng định tính cần thiết, sự đóng góp của luận án. Sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á qua các công trình của các tác giả Việt Nam Để nhìn được toàn diện mức độ, số lượng các nghiên cứu đã có liên quan đến sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á qua các công trình của các tác giả Việt Nam, tác giả sẽ làm rõ từ ba (3) khía cạnh: Thứ nhất, tình hình nghiên cứu về hiến pháp nước ngoài, so sánh hiến pháp, lịch sử lập hiến các nước; Thứ hai, nghiên cứu pháp luật, hiến pháp, so sánh hiến pháp và lịch sử lập hiến Đông Á; Thứ ba, nghiên cứu về dân chủ và dân chủ hóa Đông Á. Thứ nhất, nghiên cứu về hiến pháp nước ngoài tại Việt Nam chỉ được quan tâm nhiều trong khoảng 15 năm vừa qua, từ góc độ luật học và chính trị học.

Ở góc độ nhất định tìm hiểu hiến pháp nước ngoài chính là việc nghiên cứu hiến pháp so sánh (nếu không phải là giữa chúng với nhau, thì cũng là với Việt Nam). Do hoàn cảnh chiến tranh, nền kinh tế tập trung cộng với tư duy 9 z thời kỳ Chiến tranh Lạnh, cho đến trước năm 1975, khoa học pháp lý ở miền Bắc chủ yếu chỉ hướng đến tìm hiểu các nước trong phe xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là Liên Xô. Việc nghiên cứu chủ yếu phục vụ cho hoạt động xây dựng các đạo luật về bộ máy nhà nước [19, tr. Tại miền Nam trước năm 1975, một số nghiên cứu và tác phẩm dịch thuật đã được phổ biến lại chủ yếu tập trung vào tìm hiểu mô hình Hoa Kỳ và các quốc gia lớn ở phương Tây, như "Hiến pháp tân tiến" ("Modern Constitution"), K.Wheare, Nguyễn Quang dịch, 1967; "Luận về Hiến pháp Hoa Kỳ", Nguyễn Hưng Vượng dịch, NXB Như Nguyện, 1967… Sau Đổi mới, từ năm 1986, một số công trình nghiên cứu về hiến pháp nước ngoài bắt đầu xuất hiện trong nước.

Công trình đáng kể đầu tiên có lẽ là "Những vấn đề cơ bản của hiến pháp các nước trên thế giới" do tác giả Đào Trí Úc chủ biên, NXB Sự thật, 1992. Cùng với việc môn học về hiến pháp nước ngoài được đưa vào một số cơ sở đào tạo luật học, một số giáo trình về chủ đề này bắt đầu xuất hiện. Khoa Luật, Đại học (ĐH) Tổng hợp (nay là ĐH Quốc gia Hà Nội) đi đầu trong việc đưa vào giảng dạy môn “Luật Nhà nước nước ngoài”, như cách gọi lúc đầu, từ năm 1990. Giáo trình đầu tiên xuất hiện là "Luật hiến pháp của các nước tư bản" của tác giả Nguyễn Đăng Dung và Bùi Xuân Đức xuất bản lần đầu năm 1993 (ĐH Tổng hợp Hà Nội), được tái bản năm 1994, 1997 (NXB ĐH Quốc gia Hà Nội).

Giáo trình này, tiếp sau phần khái quát chung, gồm các chương tìm hiểu về các chế định cụ thể như chế độ kinh tế xã hội, đảng phái chính trị, hình thức nhà nước, chế độ bầu cử, nghị viện chính phủ, cơ quan tư pháp và chính quyền địa phương. Giáo trình không có phần riêng, đi sâu vào từng quốc gia cụ thể, nhưng có Phụ lục gồm văn bản hiến pháp của các quốc gia Hoa Kỳ (1787), Pháp (1958), Nhật Bản (1946), Đức (1949) và Anh…[19] Tác giả Nguyễn Đăng Dung còn có các công trình "Luật hiến pháp đối chiếu", NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 2001, 10 z Nguyễn Đăng Dung, "Lược giải tổ chức bộ máy nhà nước của các quốc gia", NXB Tư pháp, 2007… Trong sách "Luật hiến pháp đối chiếu", ngoài phần chung về các chế định, có các chương riêng về hiến pháp Anh, Hoa Kỳ, Pháp, Nhật Bản, Đức, CHND Trung Hoa [20]. Tại ĐH Luật Hà Nội, các tác giả Thái Vĩnh Thắng, Vũ Hồng Anh, Tô Văn Hoà…cũng đóng góp nhiều giáo trình và sách chuyên khảo về hiến pháp nước ngoài. Tác giả Thái Vĩnh Thắng đã chủ biên "Giáo trình Luật hiến pháp nước ngoài", ĐH Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân, 1999 và "Giáo trình Luật hiến pháp nước ngoài", ĐH Huế, NXB Công an nhân dân, 2012.

Hai cuốn giáo trình này gồm phần chung bắt đầu với việc tìm hiểu khái quát các quan niệm về hiến pháp, giới thiệu các chế định cụ thể (bầu cử, hình thức chính thể và cấu trúc nhà nước, nghị viện, nguyên thủ quốc gia, đảng phái, cơ quan bảo hiến…); phần riêng tìm hiểu những vấn đề cơ bản của luật hiến pháp Hoa Kỳ, Pháp, Nga và Vương quốc Anh [97 và 98]. Cùng tác giả còn có sách "Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại – Lí luận và thực tiễn", NXB Tư pháp, 2010, cũng như nhiều bài viết về hiến pháp của các nước phương Tây. Liên quan đến các nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp, tác giả Vũ Hồng Anh đã biên soạn các sách "Tổ chức và hoạt động của Chính phủ một số nước trên thế giới", NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; "Chế độ bầu cử của một số nước trên thế giới", NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; "Tổ chức và hoạt động của nghị viện ở một số nước trên thế giới", NXB Chính trị quốc gia, 2001…Tô Văn Hoà có sách "Tính độc lập của toà án – Nghiên cứu pháp lí về các khía cạnh lí luận và thực tiễn ở Đức, Mỹ, Pháp, Việt Nam và các kiến nghị đối với Việt Nam", NXB Lao động, 2007. Một số đơn vị nghiên cứu khoa học pháp lý như Viện khoa học pháp lí - Bộ Tư pháp, Viện Nhà nước và Pháp luật - Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện nghiên cứu Lập pháp - Ủy ban thường vụ Quốc hội… cũng đã tổ chức 11 z một số hội thảo và nghiên cứu cơ bản về bộ máy nhà nước và hiến pháp nước ngoài.

Có thể kể đến các sách "Thiết chế chính trị và bộ máy nhà nước một số nước trên thế giới", Viện khoa học pháp lí, NXB Tư pháp, 2005; "Hiến pháp và việc sửa đổi hiến pháp kinh nghiệm của Đức và Việt Nam" (Kỷ yếu hội thảo tháng 9 năm 2012 tại Thanh Hóa do Viện nghiên cứu Lập pháp, UBTVQH tổ chức), NXB Tư pháp, 2012; "Tài phán hiến pháp và vấn đề xây dựng mô hình tài phán hiến pháp ở Việt Nam", Đào Trí Úc và Nguyễn Như Phát (chủ biên) , NXB Công an nhân dân, 2007… Các nghiên cứu ngày càng xuất hiện nhiều hơn, đặc biệt trong tiến trình hướng đến việc sửa đổi Hiến pháp 1992. Cạnh đó, nhiều công trình tập hợp tư liệu và dịch thuật từ tiếng nước ngoài được phổ biến gần đây. Có thể kể đến "Tuyển tập hiến pháp một số quốc gia", Khoa Luật, NXB Lao động- Xã hội, 2012; "Tuyển tập hiến pháp một số nước trên thế giới", Văn phòng Quốc hội, NXB Thống kê, 2009; "Thiết chế Nghị viện – Những khái niệm cơ bản", UNDP, Văn phòng Quốc hội dịch, 2005; "Nhà nước trong một thế giới chuyển đổi", Ngân hàng thế giới, NXB Chính trị quốc gia, 1997…Nghiên cứu hiến pháp so sánh cũng được đặt trong khoa học luật so sánh và lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới. Trong các sách nghiên cứu và giáo trình luật so sánh, nội dung của các bản hiến pháp nước ngoài cũng được các tác giả đề cập đến ít nhiều.

Về lịch sử lập hiến các nước, nhìn chung sự quan tâm của các luật gia Việt Nam còn rất hạn chế. Trước hết, lịch sử lập hiến của của các quốc gia thường được bao gồm trong môn học/ khoa học về lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới. Một số giáo trình có thể kể đến là "Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới", Nguyễn Ngọc Đào (Chủ biên), Giáo trình "Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới", ĐH Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân; "Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới", Phan Trọng Hòa và Lê Quốc Hùng, NXB Hồng Đức, 2008…Các cuốn sách này thường phân kỳ sự phát triển của nhà nước, 12 z pháp luật (bao gồm hiến pháp) thành các giai đoạn cổ đại, trung đại (phong kiến), cận đại và hiện đại. Cho dù có giới thiệu về một số quốc gia lớn như Anh, Hoa Kỳ, Nhật Bản., các công trình chủ yếu dừng lại ở việc giới thiệu tổng quan về từng quốc gia riêng lẻ, mà thiếu sự phân tích so sánh hay đối chiếu.

Mặt khác, việc giới thiệu mỗi quốc gia lại bị cắt khúc, chẳng hạn trong cuốn Giáo trình của ĐH Luật, nội dung về Nhật Bản được nêu trong ba phần ở ba giai đoạn khác nhau (phong kiến – thế kỷ XIX – hiện đại). Nghiên cứu sâu về lịch sử lập hiến đã có chủ yếu là về những nền dân chủ phát triển như Hoa Kỳ. Cuốn sách "Hiến pháp Mỹ được làm ra như thế nào?", do Nguyễn Cảnh Bình biên soạn, đã được tái bản một số lần (NXB Thế giới, xuất bản trong các năm 2004, 2006, 2009 và 2013). Cạnh đó, một số bài viết trên các tạp chí có quan tâm đến hiến pháp từ góc nhìn lịch sử.

Chẳng hạn bài viết "Các hình thức phát triển của hiến pháp – thực tiễn Cộng hòa liên bang Đức và Việt Nam" của TS. Lương Minh Tuân. Theo tác giả sự phát triển của hiến pháp, trong khuôn khổ bảo đảm bản sắc của hiến pháp, diễn ra theo hai con đường: 1) Sửa đổi hiến pháp và 2) Giải thích, cụ thể hóa hiến pháp (làm thay đổi nội dung của quy phạm hiến pháp mà không làm thay đổi lời văn của hiến pháp) (hình thức phát triển này theo tiếng Đức là “Stiller Wandel des Verfassungsrechts“) [105]. Về Đông Nam Á, hai tác giả Phan Đăng Thanh và Trương Thị Hòa gần đây có cuốn “Lịch sử lập hiến các quốc gia Đông Nam Á”, NXB.

Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh, 2014. Tác giả Phan Đăng Thanh còn có hai công trình về lịch sử lập hiến Việt Nam gồm "Tư tưởng lập hiến Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX", NXB Tư pháp, 2006, và "Lược sử lập hiến Việt Nam", NXB Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh, 2013 (viết cùng với Trương Thị Hòa). Hai cuốn sách này dù có sự so sánh với nước ngoài, đặc biệt là các quốc gia ở châu Á (Nhật Bản, Thái Lan…), nhưng chỉ ở mức độ tương đối khái quát [94 và 95].