mở đầu bằng sự sụp đổ CNXH ở Liên Xô kéo theo sự sụp đổ CNXH ở một loạt các quốc gia Đông Âu, trật tự hai cực Xô - Mỹ bị phá vỡ, thế hai cực lúc này chỉ còn duy nhất siêu cường Mỹ. Thế giới bước vào thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh. Sau Chiến tranh lạnh, tương quan lực lượng trên bình diện thế giới đã có thay đổi to lớn, Mỹ là siêu cường có sức mạnh vượt trội (tất nhiên cũng có những suy giảm nhất định khi phải đối đầu, cạnh tranh với Liên Xô thời còn 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chiến tranh); không có đối thủ trực tiếp như trong chiến tranh lạnh, nước Mỹ ra sức củng cố và xác lập vị thế độc tôn của mình, mong muốn thiết lập vị trí thống soái, chủ động và tích cực xác lập một trật tự thế giới “đơn cực” do Mỹ khống chế. Quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh bên cạnh tính chất ổn định tạm thời, tạo nên môi trường hòa bình, hòa hợp, hợp tác thúc đẩy sự phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội trên toàn thế giới, vẫn còn đó những biến động khó lường diễn ra liên tục.
Chiến tranh lạnh kết thúc, trật tự thế giới chỉ còn một siêu cường Mỹ chi phối. So sánh lực lượng trên bình diện toàn cầu từ chỗ cân bằng giữa hai hệ thống chính trị - xã hội đối lập nay chuyển sang trạng thái mất cân bằng theo hướng có lợi cho Mỹ và phương Tây. Tuy nhiên, tình hình thế giới không phải lúc nào cũng phát triển một cách hòa bình, ổn định, thuận lợi như người ta mong đợi. Sự đối đầu Đông - Tây về hệ tư tưởng, chính trị, quân sự, kinh tế… đã từng chi phối đời sống quốc tế trong suốt thời kì Chiến tranh lạnh, nay được chuyển hóa dưới những hình thức khác, bên cạnh sự nổi lên của những mâu thuẫn mới.
Sự vận động của các mâu thuẫn này sẽ quy định diện mạo của trật tự thế giới và xu hướng phát triển của quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh. Với sự tan rã của Liên Xô và hệ thống các nước XHCN Đông Âu, trật tự thế giới “một cực” định hình - Mỹ là nước đứng đầu, chi phối đời sống chính trị thế giới. Song điều đó lại mâu thuẫn với các nước lớn xung quanh trong việc thiết lập trật tự thế giới mới. Khác với các trật tự thế giới trước đây thường được thiết lập ngay sau khi chiến tranh kết thúc, trật tự thế giới mới đã không thể ra đời ngay sau khi Liên Xô tan rã.
Có thể hiểu được ý đồ của nước Mỹ, khi vào năm 1991, tổng thống Mỹ Bush (cha) đã tuyên bố về một trật tự thế giới đơn cực do Mỹ chi phối, nhưng thực tế lịch sử không diễn ra theo ý muốn của Mỹ. Liên Xô tan rã nhưng Liên bang Nga vẫn tiếp tục tồn tại với 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiềm lực quân sự kế thừa Liên Xô cũ và không phải là một cường quốc bại trận để có thể chấp nhận một trật tự thế giới do Mỹ áp đặt. Các trung tâm kinh tế, các cường quốc khu vực như Tây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc… không ngừng lớn mạnh và cố gắng tạo cho mình một vị thế đáng kể để chia sẻ quyền lực chi phối đời sống chính trị quốc tế. Trong lúc các cường quốc đang nổi lên thì Mỹ vẫn là một siêu cường, một cường quốc vượt trội và là cường quốc duy nhất có ảnh hưởng ở cấp độ toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, sự kiện ngày 11-9-2001 nước Mỹ bị tấn công khủng bố đã gây một đòn choáng váng thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa âm mưu thiết lập trật tự đơn cực của Mỹ. Với chiêu bài chống chủ nghĩa khủng bố quốc tế, chính phủ Mỹ phát động thành lập Liên minh Quốc tế chống khủng bố để tập hợp lực lượng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành một trật tự thế giới mới do Mỹ chi phối. Sự kiện 11-9-2001 trở thành cái cớ biện minh cho quyết định sử dụng lực lượng quân sự phát động cuộc chiến tranh chớp nhoáng ở Apganixtan (10/2001) và cuộc chiến tranh Irag (3/2003) của Mỹ, bất chấp sự phản đối của Liên Hợp Quốc và dư luận quốc tế. Mỹ đã lợi dụng cuộc chiến chống khủng bố để tăng cường sức mạnh và thực hiện mục tiêu chiến lược lâu dài bá chủ thế giới của mình.
Chủ nghĩa đơn phương, ý đồ thiết lập trật tự thế giới đơn cực của Mỹ đã vấp phải sự chống đối không những của các nước lớn như: Đức, Pháp, Nga, Trung Quốc… mà còn của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Mâu thuẫn giữa tham vọng xây dựng thế giới đơn cực do Mỹ chi phối với yêu cầu thiết lập một trật tự đa cực của các nước lớn và cộng đồng quốc tế là mâu thuẫn cơ bản trong quan hệ quốc tế thời kì sau Chiến tranh lạnh, và mâu thuẫn này là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự hình thành những đối trọng với Mỹ trong đời sống chính trị thế giới, mà một trong những tương quan lực lượng đối trọng này có thể kể đến quan hệ đối tác chiến lược Nga - Trung - Ấn. Sự ra đời của các cặp quan hệ quốc tế giữa các nước lớn như Nga - 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trung - Ấn không chỉ là sự phản ứng lại tình hình quốc tế sau chiến tranh lạnh, mà còn là phản ánh rõ hơn nữa về lợi ích quốc gia, lợi ích khu vực của các nước lớn đó. Nước Nga không thể “ngồi yên” khi NATO mở rộng và khi chiến lược của phương Tây quan tâm đến các nước cộng hòa miền Nam thuộc Liên Xô cũ và nó đã trở thành chất xúc tác mạnh mẽ mới cho sự di chuyển về phía Đông của nước Nga.
Tháng năm 1995, Bộ trưởng quốc phòng Nga Pavel Grachev cảnh báo rằng để đáp ứng với sự mở rộng của NATO về phía Đông châu Âu, Nga cũng sẽ chuyển sang hướng Đông để tìm kiếm đồng minh. Và rằng việc củng cố quan hệ với Trung Quốc sẽ dẫn đến sự hình thành của một sự cân bằng quyền lực mới ở châu Á có thể có lợi cho các lợi ích chiến lược của Nga. Kế hoạch này đã được thực hiện không chỉ dừng lại ở một quan hệ đối tác chiến lược Trung Quốc, mà còn với Ấn Độ và Iran. Một trong những mục tiêu của liên minh như vậy sẽ ngăn chặn các nước phương Tây và NATO có được một chỗ đứng ở Trung Á và Caucasus.
Đối với Trung Quốc, hợp tác với Nga là mối quan hệ truyền thống, đã và sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực, to lớn cho Trung Quốc. Trong mối quan hệ đối tác chiến lược này, Trung Quốc sẽ thu lợi từ thúc đẩy thương mại nhiều hơn vào vùng Viễn Đông và Serbia của Nga, đảm bảo được một phần nguồn cung cấp dầu khí từ nguồn tài nguyên phong phú của Nga, được hỗ trợ phát triển về khoa học kĩ thuật và tiếp cận được nhiều loại vũ khí tiên tiến, hiện đại của Nga. Tiếp nối những lợi ích khả thi đó, cả hai nước Nga và Trung Quốc cũng đã thông cảm, hỗ trợ nhau về các vấn đề quốc tế và khu vực. Nga hỗ trợ Trung Quốc về các vấn đề của Đài Loan, từ chối quay trở lại áp lực của phương Tây vào Trung Quốc đối với quyền con người.
Trung Quốc hỗ trợ các nỗ lực của Nga trong việc chống khủng bố ở Chechnya và công nhận vai trò hàng đầu của Nga trong cộng đồng các quốc gia độc lập. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Song song đó, Trung Quốc thúc đẩy mở rộng hợp tác với Ấn Độ nhằm nâng tầm ảnh hưởng của mình đối với châu Á và trên thế giới. Hai nước cùng khu vực địa lý châu Á, cùng là hai nước có số dân đông nhất nhì thế giới hợp tác với nhau, cùng bắt tay nhau giải quyết những vấn đề lớn mang tính khu vực và rộng hơn là toàn cầu. Đối với Ấn Độ, nếu như việc mở rộng quan hệ hợp tác và liên kết chặt chẽ hơn với đối tác truyền thống Nga nằm trong kế hoạch và chiến lược cơ bản lâu dài của họ thì việc phá tan “lớp băng thời gian”, hâm nóng lại quan hệ đối tác với Trung Quốc là một vấn đề nằm trong sự tính toán và là xu thế tất yếu của sự phát triển quan hệ giữa hai nước lớn và đông dân nhất thế giới.
Việc giảm đối đầu, tăng cường đối thoại và hợp tác với Trung Quốc cũng giúp Ấn Độ xây dựng hình ảnh và vị thế cường quốc khu vực. Tăng cường quan hệ đối tác giúp Ấn Độ tranh thủ được sự ủng hộ của Trung Quốc, cùng tham gia vào các tổ chức và cơ cấu hợp tác mới trong khu vực như: Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO), Diễn đàn Hợp tác Khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS),. đặc biệt là sự ủng hộ của Trung Quốc (và đương nhiên là Nga) cho một vai trò lớn hơn của Ấn Độ tại Liên Hợp Quốc. Như vậy với những phân tích đã khái lược trình bày ở trên có thể nói rằng, một quan hệ đối tác chiến lược tay ba giữa Nga - Trung Quốc - Ấn Độ đang dần định hình, nguyên nhân xuất phát từ thực tiễn quan hệ quốc tế sau chiến tranh lạnh cũng như xuất phát từ lợi ích của mỗi quốc gia trong đối tác ba bên này và khu vực mà quốc gia đó chi phối.
Hình thành quan hệ tam giác chiến lược Nga - Trung - Ấn là đòi hỏi từ thực tiễn quan hệ quốc tế để hình thành tương quan lực lượng trong so sánh sức mạnh với Mỹ, thúc đẩy hợp tác chiến lược cùng có lợi, từng bước phá vỡ thế đơn cực và có thể tiến đến một đối trọng địa - chính trị cần thiết trong nỗ lực xây dựng một thế giới đa cực vì hòa bình và tiến bộ nhân loại. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ý tƣởng hình thành tam giác chiến lƣợc Nga - Trung - Ấn Chúng ta đang nói đến một mối quan hệ tay ba mang tính đối tác chiến lược dần được định hình rõ nét hơn trong những năm gần đây. Nhưng mối quan hệ đối tác song phương giữa 3 nước lớn trong ý tưởng hình thành một “tam giác chiến lược” đã manh nha từ khi nào? Từ ý tưởng của nước nào và tương lai của mối quan hệ ba nước đó sẽ ra sao? là những vấn đề cần được nghiên cứu thấu đáo.