MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sự phát triển của vị thành niên luôn là vấn đề đƣợc quan tâm hàng đầu ở Việt Nam cũng nhƣ ở nhiều nƣớc trên thế giới. Theo điều tra biến động dân số và kế hoạch hóa gia đình 1/4/2010 vị thành niên và thanh niên Việt Nam ở độ tuổi từ 14 – 24 là nhóm dân số đông đảo chiếm 18,3% trong tổng số dân cả nƣớc là 86. Vị thành niên và thanh niên là nhóm dân cƣ sẽ quyết định tƣơng lai phát triển của một đất nƣớc.
Mối quan tâm đặc biệt đối với nhóm dân cƣ này còn xuất phát từ thực tế là trong khoảng thời gian ngắn của cuộc đời, khoảng 10 năm từ 15 tuổi đến 25 tuổi, vị thành niên và thanh niên phải có những lựa chọn quan trọng có ảnh hƣởng lớn đến toàn bộ cuộc đời họ sau này nhƣ có tiếp tục học tập lên bậc cao hơn hay thôi học, họ sẽ chọn nghề gì, sẽ quyết định sống và làm việc ở đâu, sẽ quyết định cuộc sống riêng tƣ của mình nhƣ thế nào, sẽ có quyết định nhƣ thế nào đối với các vấn đề nhƣ yêu đƣơng, tình dục, hôn nhân, mang thai (nạo thai hay giữ thai), sinh con, v. Đây là những lựa chọn hết sức quan trọng trong đời một ngƣời, mà vị thành niên phải đƣa ra quyết định khi còn thiếu kiến thức, kinh nghiệm thực tế. Trong bối cảnh đó, gia đình, nhà trƣờng, các tổ chức, đoàn thể, cộng đồng và rộng hơn là xã hội có ảnh hƣởng to lớn, đặc biệt là gia đình. Mặc dù vị thành niên trên toàn thế giới đều trải qua quá trình phát triển với những đặc điểm chung, nhƣng ở mỗi quốc gia, giai đoạn này mang một số đặc trƣng văn hoá nhất định.
Tại Việt Nam, vị thành niên đang nhận đƣợc nhiều sự quan tâm: vì độ tuổi này thƣờng gắn liền với sự học hỏi các khuôn mẫu trí tuệ và văn hóa, sự phát triển trí tuệ, khả năng và tính tự chủ. Ngƣời ta thƣờng quan niệm rằng vị thành niên vẫn cần đƣợc ngƣời lớn định 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hƣớng và uốn nắn để phát triển lành mạnh về thể chất và tinh thần. Đồng thời, vị thành niên cũng là những con ngƣời sáng tạo, chủ động, có tác động đến các thành viên khác trong gia đình, cộng đồng, và xã hội, qua đó tạo ra những biến đổi xã hội có tính tích cực, thúc đẩy sự phát triển xã hội. Hiểu đƣợc tính hai mặt trong quan hệ giữa vị thành niên và cha mẹ, các thành viên khác trong gia đình là điều có ý nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn.
Vị thành niên và thanh niên là “rƣờng cột” của nƣớc nhà – là lực lƣợng tiềm năng to lớn quyết định sự thịnh vƣợng của mỗi quốc gia. Ngày 30/12/2011, Thủ tƣớng chính phủ đã ban hành Quyết định số 2474/QĐ-TTg phê duyệt “Chiến lƣợc phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020” góp phần bồi dƣỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con ngƣời, nhằm mục tiêu xây dựng nguồn nhân lực trẻ có chất lƣợng cao đáp ứng yêu cầu thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mục tiêu của Chiến lƣợc là xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam phát triển toàn diện, giàu lòng yêu nƣớc, có đạo đức cách mạng, ý thức công dân và lý tƣởng xã hội chủ nghĩa; có trình độ học vấn, nghề nghiệp và việc làm; có văn hóa, sức khỏe, kỹ năng sống và ý chí vƣơn lên; xung kích, sáng tạo làm chủ khoa học, công nghệ tiên tiến; hình thành nguồn nhân lực trẻ có chất lƣợng cao đáp ứng yêu cầu thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế - văn kiện thể hiện sự quan tâm của nhà nƣớc đối với lực lƣợng thanh niên và vị thành niên. Đây cũng là định hƣớng cho các chƣơng trình hành động vì sự phát triển của thanh niên và vị thành niên trong giai đoạn hiện nay.
Năm 2003 và 2009 Việt Nam tiến hành điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên (SAVY I và II). Các cuộc điều tra này là cột mốc đánh dấu sự tiến bộ trong công tác phát triển thanh niên và vị thành niên tại Việt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. SAVY là kết quả của quá trình và nỗ lực phối hợp giữa nhiều cơ quan tổ chức và thanh thiếu niên nhằm xây dựng một cơ sở dữ liệu về thanh niên và vị thành niên và góp phần vận động nâng cao sự hỗ trợ cho thanh niên. Đây là kết quả của một quá trình đầu tƣ thích đáng và cộng tác chặt chẽ giữa chính phủ Việt Nam thông qua Bộ Y Tế, Tổng cục Thống kê với các tổ chức Liên hợp quốc gồm Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), đồng thời có sự hỗ trợ của các bộ ngành.
Kết quả của những cuộc điều tra SAVY là cơ sở dữ liệu toàn diện và khoa học để xây dựng các chƣơng trình và chính sách cho vị thành niên và thanh niên Việt Nam hiện nay. Kết quả của cả SAVYI và SAVY II đều cho thấy đại đa số vị thành niên và thanh niên Việt Nam có quan hệ chặt chẽ với gia đình. Kết quả SAVY 2 cho thấy, 73% vị thành niên và thanh niên có “gắn kết gia đình mạnh”. Điều này thể hiện ở chỗ có 85% đến 99% vị thành niên và thanh niên đồng ý hoặc đồng ý một phần với 5 nhận định theo hƣớng tích cực về sự gắn kết các thành viên trong gia đình, đó là “các thành viên trong gia đình giúp đỡ nhau lúc khó khăn”, “các thành viên trong gia đình biết bạn thân của những thành viên khác”, “mọi người trong gia đình đối xử công bằng với nhau”, “trong gia đình, bạn thường được hỏi ý kiến và ý kiến của bạn được tôn trọng”.
Điều đó cho thấy gia đình vẫn là một giá trị vô cùng quan trọng đối với ngƣời Việt Nam nói chung và đối với vị thành niên và thanh niên nói riêng. Không có sự khác biệt nào trong hai cuộc điều tra [25]. Phát hiện này của SAVY có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh có nhiều mối lo ngại quá trình hiện đại hóa, đô thị hóa trong hơn 20 năm Đổi Mới và hội nhập quốc tế có thể đã làm xói mòn cố kết gia đình truyền thống, tác động tiêu cực đến quan hệ gia đình và các thành viên trong gia đình. Tuy nhiên, phát hiện của SAVY mới chỉ dựa trên một số chỉ báo đơn giản, có thể chƣa 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phản ánh hết tính đa chiều của sự gắn kết giữa vị thành niên và thanh niên và gia đình.
Việc tiếp tục có những nghiên cứu sâu hơn về chủ đề này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn. Cuộc thăm dò ý kiến của công ty tiếp thị truyền thông Grey Groupe, tiến hành với 33.000 ngƣời ở 16 quốc gia và vũng lãnh thổ Châu Á cho thấy: 93% ngƣời đƣợc hỏi trả lời coi gia đình là ƣu tiên số một. Ngày càng nhiều ngƣời cảm thấy thế giới đổi thay nhanh chóng, họ cảm thấy bất an ở nơi làm việc và tìm kiếm những điều họ cần trong gia đình. Gia đình giúp mọi ngƣời yên tâm và gắn bó với nhau.
Ngƣời Châu Á đang lánh xa kiểu chủ nghĩa cá nhân để trở về với lối sống của gia đình lớn, trong đó các thành viên chăm sóc cho nhau. Cuộc tham dò này đƣợc tiến hành ở nhiều nƣớc Châu Á trong đó có Việt Nam [18]. Việc tìm hiểu thực chất chất keo dính trong mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình vẫn luôn là một vấn đề phức tạp. Sự gắn bó của các thành viên trong gia đình phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố.
Mối quan hệ này không chỉ đơn thuần dựa trên các yếu tố vật chất mà còn có liên quan đến những yếu tố phi vật chất nhƣ các giá trị tinh thần, tình cảm, đạo đức, những yếu tố không thể thiếu đƣợc trong cuộc sống gia đình hàng ngày. Chính những yếu tố này là cơ sở cho sự tồn tại của gia đình với tƣ cách là thiết chế xã hội đặc biệt và có nhiều chức năng. Ngày nay khi mà thế giới đang thay đổi nhanh chóng , những quan hệ xã hội cũng không ngừng biến đổi, những biến đổi trong quan hệ xã hội đƣợc phản chiếu trong quan hệ gia đình. Gia đình nông thôn nơi có 70,4% dân số Việt Nam sinh sống – theo kết quả điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009 cũng không nằm ngoài dòng chảy lịch sử đó[27].
Vậy mức độ gắn kết giữa các thành viên nhất là mức độ gắn kết của vị 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thành niên nông thôn với gia đình hiện nay nhƣ thế nào? Những yếu tố nào tác động đến mức độ gắn kết này? Những câu hỏi đặt ra ở trên là nội dung của đề tài: Sự gắn kết của vị thành niên nông thôn với gia đình hiện nay (Qua nghiên cứu tại xã Hà Bắc, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa). Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2. Ý nghĩa khoa học của đề tài Nghiên cứu nhằm vận dụng những kiến thức của xã hội học nói chung, xã hội học văn hóa và đặc biệt là xã hội học gia đình nói riêng vào việc mô tả, giải thích về thực trạng sự gắn kết của vị thành niên nông thôn với gia đình hiện nay. Dựa vào các kết quả nghiên cứu thu đƣợc, nghiên cứu cũng mong góp phần làm giàu thêm tri thức xă hội học gia đình về các chủ ðề vị thành niên và gia ðình.
Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Trên cơ sở phân tích vấn đề nghiên cứu một cách khoa học, nghiên cứu đƣa ra kiến nghị và giải pháp thiết thực cho địa phƣơng nói chung và các gia đình nói riêng trong việc củng cố sự gắn kết của vị thành niên với cha mẹ. Trong chừng mực nhất định nào đó những khuyến nghị này có thể suy rộng ra trong cả nƣớc tại các địa phƣơng có điều kiện kinh tế xã hội tƣơng đồng với địa bàn khảo sát. Từ đó, nghiên cứu góp phần củng cố mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và củng cố sự vững chắc của gia đình trong xã hội hội nhập. Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục đích nghiên cứu của đề tài nhằm tìm hiểu thực trạng gắn kết của thanh thiếu niên nông thôn với gia đình (đặc biệt là cha mẹ) trong quá trình 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.