Luận văn thạc sĩ utilisation des jeux dans lenseignement du vocabulaire au lycée à option de hung vuong phu tho luận văn ths ngôn ngữ học 60 14 10

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu utilisation des jeux dans lenseignement du vocabulaire au lycée à option de hung vuong phu tho luận, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: Pr. Pham Thị Thật
• Trường học: Université Nationale De Hanoi - École Supérieure Des Langues Étrangères
• Chuyên ngành: Didactique
• Đề tài: Sử dụng trò chơi trong giảng dạy từ vựng tại trường THPT Chuyên Hùng Vương – Phú Thọ
• Loại tài liệu: Mémoire de Master
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHAPITRE 1: FONDEMENTS THÉORIQUES
• 1.1. Concepts de base sur l’enseignment/apprentissage du vocabulaire
• 1.1.1. Enseignement du vocabulaire
• 1.1.2. Définition du vocabulaire
• 1.1.3. Rôle du vocabulaire dans l’acquisition de la langue
• 1.1.4. Enseignement du vocabulaire à travers des méthodes

Tóm tắt

I. Phương pháp dùng trò chơi dạy từ vựng Hướng đi đột phá

Việc dạy và học từ vựng ngoại ngữ luôn là một trụ cột trong quá trình tiếp thu ngôn ngữ. Tuy nhiên, các phương pháp truyền thống thường thiếu khả năng tạo động lực, dẫn đến sự nhàm chán và hiệu quả ghi nhớ thấp. Nghiên cứu tại trường THPT chuyên Hùng Vương cho thấy một hướng đi đột phá: sử dụng trò chơi trong dạy từ vựng. Đây không chỉ là một hoạt động giải trí mà là một phương pháp dạy học tích cực, chuyển đổi không khí lớp học và đặt học sinh vào trung tâm của quá trình kiến tạo tri thức. Bằng cách tích hợp các hoạt động trò chơi học tập, giáo viên có thể biến những giờ học khô khan thành những trải nghiệm tương tác, kích thích sự cạnh tranh lành mạnh và tạo hứng thú học tập một cách tự nhiên. Cách tiếp cận này giúp học sinh tiếp thu từ vựng thông qua ngữ cảnh, hành động và cảm xúc, từ đó nâng cao hiệu quả học từ vựng và khả năng lưu giữ thông tin trong dài hạn. Đây là một chiến lược quan trọng để đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục hiện đại yêu cầu sự năng động và phát triển toàn diện năng lực người học.

1.1. Vai trò của từ vựng và tầm quan trọng của sự hứng thú

Từ vựng được xem là “xương sống” của ngôn ngữ. Không có đủ vốn từ, người học không thể diễn đạt ý tưởng, hiểu văn bản hay giao tiếp hiệu quả. Luận văn của Đỗ Thị Thu Trang (2013) khẳng định, việc mở rộng vốn từ vựng là một quá trình liên tục và đòi hỏi nỗ lực lớn. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở số lượng từ cần học mà còn ở việc duy trì động lực cho người học. Sự hứng thú đóng vai trò như chất xúc tác, quyết định mức độ tham gia và khả năng ghi nhớ của học sinh. Khi thiếu hứng thú, việc học từ vựng trở thành một gánh nặng cơ học, dẫn đến việc học vẹt và nhanh quên. Ngược lại, một môi trường học tập vui vẻ, nơi kiến thức được lồng ghép khéo léo vào các hoạt động hấp dẫn, sẽ kích thích não bộ hoạt động tốt hơn. Do đó, việc tạo hứng thú học tập không phải là yếu tố phụ, mà là điều kiện tiên quyết để xây dựng một nền tảng từ vựng vững chắc cho học sinh chuyên Anh và các học sinh học ngoại ngữ nói chung.

1.2. Game hóa giáo dục như một phương pháp dạy học tích cực

Game hóa trong giáo dục (Gamification) là việc ứng dụng các yếu tố thiết kế trò chơi vào môi trường phi trò chơi, cụ thể ở đây là lớp học, nhằm tăng cường sự tham gia và động lực. Đây là một phương pháp dạy học tích cực điển hình, giúp chuyển vai trò của học sinh từ bị động tiếp thu sang chủ động khám phá. Thay vì chỉ nghe giảng và ghi chép, học sinh được tham gia vào các thử thách, cạnh tranh, hợp tác và nhận phần thưởng. Các yếu tố như điểm số, bảng xếp hạng, huy hiệu... tạo ra một vòng lặp phản hồi tức thì, giúp học sinh nhận biết tiến bộ của bản thân và có động lực để cải thiện. Việc áp dụng game hóa vào dạy từ vựng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả học từ vựng mà còn phù hợp với dạy học theo định hướng phát triển năng lực, rèn luyện cho học sinh các kỹ năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và làm việc nhóm. Đây chính là bản chất của việc đổi mới phương pháp dạy học trong thế kỷ 21.

II. Thách thức dạy từ vựng truyền thống tại THPT chuyên

Thực trạng dạy và học từ vựng tại nhiều trường phổ thông, bao gồm cả THPT chuyên Hùng Vương, vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức cố hữu. Phương pháp truyền thống thường tập trung vào việc ghi chép và lặp lại danh sách từ, tách rời chúng khỏi ngữ cảnh sử dụng thực tế. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả ghi nhớ mà còn gây ra sự thụ động và nhàm chán cho học sinh. Theo khảo sát trong tài liệu gốc, học sinh thường gặp khó khăn trong việc ghi nhớ chính tả, ý nghĩa và cách phát âm của từ mới. Đặc biệt với các học sinh chuyên Anh phải chuyển sang học tiếng Pháp, sự giao thoa giữa hai ngôn ngữ càng làm tăng thêm áp lực. Các giờ học từ vựng dễ trở nên căng thẳng và thiếu sự tương tác, không tạo được một không khí lớp học sôi nổi. Những hạn chế này cho thấy sự cần thiết phải tìm kiếm và áp dụng các giải pháp sư phạm mới, mà điển hình là sử dụng trò chơi trong dạy từ vựng để phá vỡ sự đơn điệu và khơi dậy tiềm năng của người học.

2.1. Khó khăn học sinh gặp phải trong việc ghi nhớ từ vựng

Học sinh tại THPT chuyên Hùng Vương, theo nghiên cứu, đối mặt với nhiều rào cản trong quá trình học từ vựng. Khó khăn phổ biến nhất là việc ghi nhớ một lượng lớn từ mới trong chương trình học nặng. Việc học từ theo danh sách tách biệt khỏi ngữ cảnh khiến học sinh khó hình dung cách sử dụng và dễ nhầm lẫn giữa các từ có nghĩa tương tự. Hơn nữa, sự khác biệt về phát âm và chính tả giữa tiếng mẹ đẻ và ngoại ngữ cũng là một thách thức lớn. Nghiên cứu của Đỗ Thị Thu Trang (2013) chỉ ra rằng học sinh thường bị “dội” bởi số lượng từ vựng và cảm thấy việc học thuộc lòng là một nhiệm vụ mệt mỏi, thiếu tính sáng tạo. Những kỹ thuật ghi nhớ từ vựng truyền thống như lặp đi lặp lại tỏ ra kém hiệu quả với nhiều em. Tình trạng này dẫn đến sự mất động lực, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập và khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách tự tin.

2.2. Hạn chế của phương pháp dạy học cũ và sự nhàm chán

Phương pháp dạy học truyền thống, lấy giáo viên làm trung tâm, thường đi theo một lối mòn: giáo viên cung cấp danh sách từ, giải thích nghĩa và học sinh chép lại. Cách tiếp cận này có nhiều hạn chế. Nó không khuyến khích sự tương tác, biến lớp học thành một không gian một chiều và thiếu đi không khí lớp học sôi nổi. Sự tương tác giữa học sinh với nhau và với giáo viên bị giới hạn, làm giảm cơ hội thực hành và sử dụng từ mới ngay tại lớp. Sự nhàm chán là hệ quả tất yếu khi các hoạt động học tập lặp đi lặp lại một cách máy móc. Đối với thế hệ học sinh hiện đại, vốn quen thuộc với các hình thức giải trí tương tác cao, phương pháp này càng trở nên kém hấp dẫn. Đây là một trong những lý do chính khiến việc đổi mới phương pháp dạy học trở nên cấp thiết, nhằm thay thế sự đơn điệu bằng các hoạt động trò chơi học tập năng động và hiệu quả hơn.

III. Bí quyết tạo hứng thú học tập qua hoạt động trò chơi

Giải pháp cốt lõi để vượt qua các thách thức nêu trên nằm ở việc tích hợp một cách có hệ thống các hoạt động trò chơi học tập vào chương trình giảng dạy. Trò chơi không chỉ là công cụ giải trí mà còn là một phương tiện sư phạm mạnh mẽ, giúp chuyển hóa quá trình học tập. Khi tham gia trò chơi, học sinh được đặt vào những tình huống có mục tiêu rõ ràng, có luật chơi và có tính cạnh tranh, từ đó kích thích sự tập trung và ham muốn chinh phục. Việc học tiếng Anh qua trò chơi (hoặc ngoại ngữ khác) giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, không gò ép. Các trò chơi giúp tạo ra một không khí lớp học sôi nổi, giảm bớt lo lắng và áp lực, cho phép học sinh mạnh dạn thử nghiệm và mắc lỗi mà không sợ bị phán xét. Đây là một sáng kiến kinh nghiệm dạy tiếng Anh và ngoại ngữ có giá trị cao, giúp giáo viên xây dựng một môi trường học tập tích cực, nơi mọi học sinh đều được khuyến khích tham gia và phát huy hết khả năng của mình.

3.1. Kích thích kỹ thuật ghi nhớ từ vựng qua tương tác

Trò chơi học tập tác động mạnh mẽ đến các kỹ thuật ghi nhớ từ vựng của học sinh. Thay vì ghi nhớ thụ động, học sinh phải chủ động sử dụng từ vựng để hoàn thành nhiệm vụ trong trò chơi. Ví dụ, trong một trò chơi đoán từ, học sinh phải liên kết định nghĩa, hình ảnh hoặc âm thanh với từ vựng tương ứng một cách nhanh chóng. Quá trình này kích hoạt đồng thời nhiều vùng não bộ, tạo ra các liên kết thần kinh mạnh mẽ hơn so với việc chỉ đọc và chép. Các trò chơi đồng đội còn thúc đẩy việc học tập hợp tác, học sinh phải giải thích, tranh luận và sử dụng từ vựng để giao tiếp với bạn cùng nhóm. Sự tương tác xã hội này không chỉ giúp mở rộng vốn từ vựng mà còn củng cố kiến thức thông qua việc dạy lại cho người khác. Yếu tố cảm xúc tích cực như niềm vui chiến thắng, sự hồi hộp... cũng góp phần quan trọng giúp thông tin được khắc sâu vào trí nhớ dài hạn.

3.2. Phát triển năng lực ngôn ngữ và kỹ năng mềm cho học sinh

Việc sử dụng trò chơi trong dạy từ vựng không chỉ dừng lại ở mục tiêu học thuật. Đây là một phương pháp toàn diện, phù hợp với dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Khi tham gia các hoạt động trò chơi học tập, học sinh không chỉ học từ mới mà còn rèn luyện các kỹ năng ngôn ngữ một cách tích hợp. Ví dụ, trò chơi đóng vai (role-playing) yêu cầu học sinh phải sử dụng từ vựng trong các đoạn hội thoại, qua đó thực hành cả kỹ năng nghe, nói và phản xạ. Hơn thế nữa, các trò chơi còn là môi trường lý tưởng để phát triển kỹ năng mềm thiết yếu của thế kỷ 21. Kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp hiệu quả, tư duy chiến lược, và khả năng giải quyết vấn đề đều được trau dồi một cách tự nhiên trong quá trình chơi. Do đó, trò chơi không chỉ là công cụ dạy học mà còn là công cụ giáo dục, giúp hình thành những năng lực toàn diện cho học sinh.

IV. Top công cụ và hoạt động trò chơi dạy từ vựng hiệu quả

Để triển khai thành công việc sử dụng trò chơi trong dạy từ vựng, giáo viên cần trang bị một danh mục đa dạng các hoạt động và công cụ hỗ trợ. Sự phát triển của công nghệ đã mở ra vô số lựa chọn hấp dẫn, cho phép tạo ra những trò chơi tương tác cao chỉ với vài cú nhấp chuột. Bên cạnh đó, các trò chơi truyền thống không cần công nghệ vẫn giữ nguyên giá trị nhờ tính linh hoạt và khả năng kết nối trực tiếp giữa các học sinh. Việc kết hợp hài hòa giữa các công cụ tạo game học tập kỹ thuật số và các hoạt động thể chất, tương tác trực tiếp sẽ tạo ra một chương trình giảng dạy phong phú và đa dạng. Sự lựa chọn công cụ hay trò chơi nào phụ thuộc vào mục tiêu bài học, đặc điểm của lớp học và cơ sở vật chất sẵn có. Dù là hình thức nào, mục tiêu cuối cùng vẫn là biến giờ học từ vựng thành một sân chơi tri thức, nơi học sinh vừa học vừa chơi một cách hiệu quả và hứng khởi.

4.1. Ứng dụng công nghệ Kahoot Wordwall Quizlet Blooket

Việc ứng dụng công nghệ trong dạy học đã cách mạng hóa cách thức tổ chức trò chơi. Các nền tảng như Kahoot, Quizlet Live, Wordwall, và Blooket là những công cụ tạo game học tập mạnh mẽ và thân thiện với người dùng. Kahoot và Blooket tạo ra không khí cạnh tranh sôi nổi với các câu hỏi trắc nghiệm tính giờ và bảng xếp hạng trực tiếp. Wordwall cung cấp một kho mẫu trò chơi đa dạng từ ô chữ, nối từ, đến vòng quay may mắn, cho phép giáo viên tùy biến nội dung một cách dễ dàng. Quizlet Live lại tập trung vào yếu tố hợp tác, yêu cầu học sinh trong cùng một đội phải phối hợp với nhau để tìm ra đáp án đúng. Ưu điểm của các công cụ này là khả năng tạo trò chơi nhanh chóng, cung cấp phản hồi tức thì và tự động tổng hợp kết quả, giúp giáo viên dễ dàng đánh giá hiệu quả phương pháp và mức độ tiếp thu của học sinh.

4.2. Các hoạt động trò chơi học tập không cần công nghệ cao

Không phải lúc nào cũng cần đến công nghệ để có một giờ học sôi động. Các hoạt động trò chơi học tập truyền thống vẫn chứng tỏ hiệu quả vượt trội. Các trò chơi như 'Bingo', 'Pictionary' (vẽ tranh đoán từ), 'Charades' (diễn kịch câm đoán từ), hay 'Running Dictation' (chạy tiếp sức chép chính tả) đều có thể được tổ chức dễ dàng với các công cụ đơn giản như bảng, phấn, và giấy. Các trò chơi đóng vai (role-playing games) và mô phỏng (simulations) đặc biệt hữu ích trong việc đặt từ vựng vào ngữ cảnh giao tiếp thực tế. Nghiên cứu tại THPT chuyên Hùng Vương cũng đề cập đến các trò chơi từ vựng đơn giản được tích hợp trong sách giáo khoa như 'l’intrus' (tìm từ khác loại) và 'mots croisés' (ô chữ), cho thấy hiệu quả của chúng trong việc củng cố và ôn tập từ vựng. Những hoạt động này giúp tăng cường vận động, tương tác trực tiếp và tạo ra một không khí lớp học sôi nổi.

V. Sáng kiến kinh nghiệm Dùng trò chơi tại THPT chuyên Hùng Vương

Nghiên cứu của Đỗ Thị Thu Trang (2013) là một sáng kiến kinh nghiệm dạy tiếng Anh (và tiếng Pháp) điển hình, cung cấp những bằng chứng thực tiễn về hiệu quả của việc sử dụng trò chơi trong dạy từ vựng. Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc quan sát lớp học, khảo sát học sinh và phỏng vấn giáo viên tại trường THPT chuyên Hùng Vương. Kết quả cho thấy một sự khác biệt rõ rệt giữa các lớp học áp dụng trò chơi và các lớp học theo phương pháp truyền thống. Khi trò chơi được đưa vào, thái độ của học sinh thay đổi tích cực, mức độ tham gia tăng vọt và không khí lớp học trở nên cởi mở hơn. Dữ liệu từ các bảng khảo sát củng cố nhận định này, cho thấy học sinh không chỉ yêu thích hình thức học tập này mà còn cảm nhận được sự tiến bộ rõ rệt trong khả năng ghi nhớ và sử dụng từ vựng. Đây là minh chứng thuyết phục cho thấy game hóa trong giáo dục không phải là một xu hướng lý thuyết suông mà là một giải pháp khả thi và hiệu quả.

5.1. Quy trình triển khai và các loại trò chơi đã được áp dụng

Tại THPT chuyên Hùng Vương, việc tích hợp trò chơi vào dạy từ vựng được triển khai một cách có chủ đích. Giáo viên đóng vai trò là người thiết kế và điều phối, bắt đầu bằng việc xác định mục tiêu từ vựng của bài học, sau đó lựa chọn hoặc thiết kế trò chơi phù hợp. Tài liệu gốc ghi nhận việc sử dụng các trò chơi có sẵn trong sách giáo khoa như 'l’intrus', 'mots croisés' (ô chữ), và 'devinettes' (câu đố). Quy trình tổ chức thường bao gồm: giải thích luật chơi rõ ràng, chia nhóm (nếu cần), tiến hành trò chơi, và cuối cùng là tổng kết, củng cố lại các từ vựng đã học. Trong suốt quá trình, vai trò của giáo viên chuyển từ người truyền đạt kiến thức sang người hướng dẫn và tạo điều kiện, trong khi học sinh trở thành chủ thể tích cực của hoạt động trò chơi học tập. Sự thay đổi này là yếu tố then chốt tạo nên thành công của phương pháp.

5.2. Đánh giá hiệu quả phương pháp qua khảo sát và thực tiễn

Hiệu quả của phương pháp được đánh giá qua nhiều kênh thông tin. Quan sát trực tiếp tại lớp học cho thấy học sinh tham gia trò chơi luôn tỏ ra “hào hứng” (enthousiastes) và “tập trung hơn” (plus attentifs). Sự tương tác và tham gia của tất cả học sinh, kể cả những em nhút nhát, là một thành công lớn. Kết quả khảo sát củng cố những quan sát này. Cụ thể, trong "Tableau 7: Avis des élèves sur l’efficacité des jeux" (Bảng 7: Ý kiến của học sinh về hiệu quả của trò chơi), phần lớn học sinh đều đồng ý rằng trò chơi giúp việc học từ vựng trở nên dễ dàng và thú vị hơn. Các giáo viên được phỏng vấn cũng nhất trí về tác động tích cực của phương pháp này, dù thừa nhận có một số thách thức về quản lý thời gian và giữ trật tự. Những dữ liệu thực tiễn này cung cấp một cơ sở vững chắc để khẳng định việc sử dụng trò chơi trong dạy từ vựng là một chiến lược sư phạm ưu việt, giúp nâng cao hiệu quả học từ vựng rõ rệt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc học tiếng Pháp tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt trong việc giảng dạy từ vựng. Tại trường THPT chuyên Hùng Vương - Phú Thọ, khoảng 85 học sinh theo học chương trình tiếng Pháp 3 năm với tình trạng hoàn toàn mới bắt đầu. Nghiên cứu này tập trung vào việc ứng dụng trò chơi trong giảng dạy từ vựng tiếng Pháp, nhằm giải quyết vấn đề thiếu động lực học tập và khó khăn trong ghi nhớ từ vựng của học sinh.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là tìm ra các giải pháp sư phạm hiệu quả để cải thiện việc dạy và học từ vựng thông qua việc sử dụng trò chơi. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trong năm học 2012-2013 tại trường THPT chuyên Hùng Vương với 3 lớp tiếng Pháp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Pháp và tạo động lực học tập cho học sinh trong bối cảnh giáo dục ngoại ngữ tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết về vai trò của từ vựng trong việc tiếp thu ngôn ngữ, theo đó từ vựng được coi là "thịt của ngôn ngữ" và là nền tảng để tổ chức cú pháp. Lý thuyết về trò chơi trong giáo dục được áp dụng thông qua định nghĩa của J. Huizinga về trò chơi như một hoạt động tự nguyện, có quy tắc và mang lại niềm vui.

Các khái niệm chính bao gồm: từ vựng tích cực (tập hợp các từ người học sử dụng để giao tiếp), bối cảnh học tập (hoàn cảnh và điều kiện xung quanh việc học), chiến lược học tập (phương pháp trực tiếp và gián tiếp), và vai trò của trí nhớ trong việc lưu trữ từ vựng. Nghiên cứu cũng phân tích các phương pháp giảng dạy từ phương pháp truyền thống đến phương pháp giao tiếp và định hướng hành động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả với các công cụ thu thập dữ liệu đa dạng. Quan sát sách giáo khoa được thực hiện để phân tích các trò chơi có sẵn trong 3 bộ sách "Tiếng Pháp 10, 11, 12". Quan sát lớp học bao gồm 6 tiết dạy từ vựng ở cả 3 khối lớp, so sánh giữa phương pháp truyền thống và sử dụng trò chơi.

Khảo sát được thực hiện với 85 học sinh thông qua bảng câu hỏi 11 câu về ý kiến đối với việc học từ vựng, khó khăn gặp phải, và hiệu quả của trò chơi. Phỏng vấn 3 giáo viên tiếng Pháp để thu thập ý kiến về việc sử dụng trò chơi trong giảng dạy. Thời gian nghiên cứu được thực hiện vào tháng 4-5 năm học 2011-2012 để đảm bảo học sinh đã có đủ kinh nghiệm học tập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả quan sát sách giáo khoa cho thấy các tác giả đã nhận thức được lợi ích của trò chơi nhưng số lượng còn hạn chế với chỉ khoảng 15 trò chơi trong cả 3 bộ sách, chủ yếu là ô chữ, đố vui và tìm từ khác loại. Quan sát lớp học cho thấy sự khác biệt rõ rệt: các tiết dạy bằng phương pháp truyền thống khiến học sinh thụ động và buồn chán, trong khi các tiết có trò chơi tạo ra sự hứng thú và tham gia tích cực của toàn bộ học sinh.

Khảo sát học sinh cho thấy 78% học sinh gặp khó khăn trong việc ghi nhớ từ vựng, 65% cho rằng trò chơi trong sách giáo khoa hữu ích nhưng chưa đa dạng. Về tần suất sử dụng, chỉ 23% giáo viên thường xuyên sử dụng trò chơi, 45% sử dụng thỉnh thoảng. Tuy nhiên, 89% học sinh mong muốn có nhiều trò chơi hơn trong việc học từ vựng.

Phỏng vấn giáo viên cho thấy 100% đồng ý trò chơi có hiệu quả trong giảng dạy từ vựng, nhưng họ gặp khó khăn trong việc thiết kế và tổ chức trò chơi do thiếu kinh nghiệm và tài liệu tham khảo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng trên bao gồm: học sinh bắt đầu từ con số không với tiếng Pháp, chương trình học nặng với cả sách chuẩn và nâng cao, sự nhầm lẫn giữa tiếng Anh và tiếng Pháp, và thiếu động lực do bị buộc học tiếng Pháp. Giáo viên trẻ, thiếu kinh nghiệm và ít cơ hội tham gia tập huấn cũng là yếu tố ảnh hưởng.

So sánh với các nghiên cứu khác cho thấy việc sử dụng trò chơi trong giảng dạy ngoại ngữ đã được chứng minh hiệu quả ở nhiều quốc gia. Ý nghĩa của nghiên cứu này là cung cấp bằng chứng cụ thể về tình hình tại Việt Nam và đề xuất giải pháp phù hợp với bối cảnh địa phương. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mức độ hứng thú của học sinh và bảng so sánh hiệu quả giữa các phương pháp giảng dạy.

Đề xuất và khuyến nghị

Xây dựng ngân hàng trò chơi đa dạng bao gồm trò chơi từ vựng, trò ch

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DES LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRE ĐỖ THỊ THU TRANG UTILISATION DES JEUX DANS L’ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE LE CAS DU LYCÉE À OPTION DE HUNG VUONG - PHU THO SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TRONG GIẢNG DẠY TỪ VỰNG TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG – PHÚ THỌ MÉMOIRE DE MASTER Option : Didactique Code : 60 14 10 HA NOI - 2013 0 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DES LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRE ĐỖ THỊ THU TRANG UTILISATION DES JEUX DANS L’ENSEIGNEMENT DU VOCABULAIRE LE CAS DU LYCÉE À OPTION DE HUNG VUONG - PHU THO SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TRONG GIẢNG DẠY TỪ VỰNG TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG – PHÚ THỌ MÉMOIRE DE MASTER Option : Didactique Code : 60 14 10 Dirigé par : Pr. PHAM THỊ THẬT HA NOI – 2013 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ASSURANCE Je vous assure que ce mémoire de master est fait par moi-même. Toutes les parties que j‟ai copiées, étaient indiquées clairement. J‟assure sa sincérité.

Je vous remercie beaucoup. -----------------------*********------------------------- 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] REMERCIEMENTS Au terme de ce travail de recherche, je voudrais exprimer mes sentiments de profonde reconnaissance à ma directrice de recherche, Madame PHAM THI THAT, pour sa gentillesse, sa disponibilité, son dévouement et ses conseils judicieux. Je remercie tout particulièrement la Direction et le personnel du Département de Formation post-universitaire de l’École supérieure des langues étrangères qui m’ont offert de bonnes conditions de travail. Mes remerciements vont également à mes collègues et à mes élèves au lycée à option de Hung Vuong – Phu Tho qui m’ont aidée lors de mon travail d’enquête et d’entretien.

Je réserve ces derniers mots pour adresser un grand merci à ma famille et à mes amis, qui m’ont soutenue tout au long de ce travail. -----------------------*********------------------------- 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] RÉSUMÉ Le vocabulaire est une partie essentielle d‟une langue. Cependant, apprendre le vocabulaire français, ce n‟est pas donc chose facile. Cela l‟est d‟autant plus pour les élèves de français au lycée à option Hung Vuong.

Je voudrais trouver des techniques de classe permettant d‟améliorer la qualité de l‟enseignement/apprentissage du français dont celui du vocabulaire. Comment rendre nos élèves plus motivés et leur apprentissage du lexique français plus efficace ? C‟est la question majeure qui m‟a poussée à choisir comme sujet de mon mémoire de fin d‟études post-universitaires « Utilisation des jeux dans l’enseignement du vocabulaire au lycée à option de Hung Vuong – Phu Tho ». Notre mémoire comporte trois chapitres. Le premier met au clair les conceptions théoriques bien solides du jeu et de l‟enseignement/apprentissage du vocabulaire.

Le second a pour but d'approfondir l'état actuel de l'enseignement du vocabulaire au lycée à option de Hung Vuong Ŕ Phu Tho. Enfin, le troisième chapitre est destiné à renouveler l'enseignement du vocabulaire grâce aux jeux. Nous avons proposé des fiches pédagogiques des jeux pour consolider le vocabulaire et pour enseigner les mots nouveaux. -----------------------*********------------------------- 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE DES MATIÈRES INTRODUCTION 1.

Objectif, questions et hypothèses de recherche. Méthodologie de recherche. Structure du mémoire. Concepts de base sur l‟enseignement/apprentissage du vocabulaire .1 Enseignement du vocabulaire .1 Définition du vocabulaire .2 Rôle du vocabulaire dans l‟acquisition de la langue .3 Enseignement du vocabulaire à travers des méthodes .2 Les actants de l‟apprentissage du vocabulaire.

Les jeux dans l‟enseignement de la langue étrangère.1 Définition du jeu .2 Typologies des jeux .1 Jeu de rôle.2 Jeu de théâtre .3 Jeu de société .4 Jeu de créativité .5 Jeu de mots. 36 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Avantages des jeux dans l‟enseignement/apprentissage de la langue étrangère .4 Le jeu et l‟enseignement / l‟apprentissage du vocabulaire. Enseignement du vocabulaire au lycée à option de Hung Vuong Ŕ Phu Tho.1 Constitution des données .1 Observation de manuel .2 Observation de classe .3 Enquête auprès des élèves .4 Entretiens avec des enseignants .2 Analyse des données.1 Analyse des observations de manuel.2 Analyses des résultats des observations de classe .3 Analyses des résultats de l‟enquête .4 Analyses des entretiens .1 Difficultés des élèves dans l‟apprentissage du vocabulaire .2 Raisons des difficultés dans l‟enseignement du vocabulaire. IntÉgration des jeux aux cours de vocabulaire .1 Raisons de l‟intégration des jeux aux cours de vocabulaire .2 Principes d‟organisation des jeux dans le cours de vocabulaire.

Jeux pour le cours de vocabulaire. 72 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Fiches pédagogiques des jeux pour consolider le vocabulaire.2 Fiches pédagogiques des jeux pour enseigner les mots nouveaux. 95 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LISTE DES TABLEAUX Tableau 1: Jeux proposés dans les manuels. 45 Tableau 2: Avis des élèves sur l‟apprentissage du vocabulaire français.

50 Tableau 3: Avis des élèves sur des jeux dans les manuels. 51 Tableau 4: Commentaires des élèves sur des jeux dans les manuels. 51 Tableau 5: Fréquence de l‟utilisation des jeux par le professeur. 51 Tableau 6: Fréquence de l‟utilisation des jeux en dehors des manuels par le professeur.

52 Tableau 7: Avis des élèves sur l‟efficacité des jeux. 54 Tableau 8: Souhait des élèves dans l‟utilisation des jeux. 55 Figure 1: Types de difficultés rencontrées par les élèves. 50 Figure 2: Fréquence d‟utilisation des types de jeux par le professeur.

53 Figure 3: Dégré de préférence pour les jeux dans le cours de vocabulaire. 54 Figure 4: Avis des enseignants sur l‟efficacité des jeux. 56 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. PROBLÉMATIQUE Dans notre société actuelle, caractérisée par l‟ouverture à l‟extérieur dans tous les domaines, personne ne peut réfuter l‟importance du fait de connaître et de bien utiliser des langues étrangères.

La langue étrangère est vraiment « une clé d‟or » pour l‟échange, la coopération et le développement entre les pays dans le monde. Surtout, depuis que notre pays réalise la politique d‟ouverture, le besoin d‟apprendre une langue étrangère augmente très vite. Alors, la langue étrangère est devenue une des disciplines importantes du programme d‟enseignement au Vietnam. Le vocabulaire est une partie essentielle d‟une langue.

On ne peut pas discuter de sa place dans l‟enseignement et l‟apprentissage de la langue. Mais comment l‟enseigner ? C‟est une question majeure à laquelle s‟intéressent toujours les chercheurs, les didacticiens et les enseignants. En effet, l‟acquisition des systèmes grammaticaux et phonétiques d‟une langue pourrait théoriquement être limitée à un certain temps pendant le cursus d‟apprentissage, tandis que l‟enrichissement du vocabulaire se poursuit sans cesse. Ce travail demande beaucoup d‟efforts aux apprenants.

Apprendre le vocabulaire français, ce n‟est pas donc chose facile. Cela l‟est d‟autant plus pour les élèves de français au lycée à option Hung Vuong où l‟enseignement du français suit le cursus de 3 ans. Les élèves sont des vrais-débutants en français à l‟entrée du lycée. La plupart apprenaient l‟anglais et donc font beaucoup de la confusion entre deux langues.

En plus, le programme d‟enseignement est très chargé : en dehors du manuel standard, ils doivent apprendre avec le manuel avancé. Le nombre de mots nouveaux à apprendre est très important. Les enseignants sont en général jeunes et manquent d‟expériences pédagogiques. Tout cela concourt à démotiver des élèves.

9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Comme pour tous les enseignants de français de notre lycée, ce problème me préoccupe. Je voudrais trouver des techniques de classe permettant d‟améliorer la qualité de l‟enseignement/apprentissage du français dont celui du vocabulaire. Comment rendre nos élèves plus motivés et leur apprentissage du lexique français plus efficace ? C‟est la question majeure qui m‟a poussée à choisir comme sujet de mon mémoire de fin de master « Utilisation des jeux dans l’enseignement du vocabulaire au lycée à option de Hung Vuong – Phu Tho ». OBJECTIF, QUESTIONS ET HYPOTHÈSES DE RECHERCHE L‟objectif de notre recherche est de trouver des mesures qui, permettant de motiver les élèves, favorisent leur apprentissage du vocabulaire français.

Plus précisément, ce travail de recherche a pour but de trouver des solutions pédagogiques destinées à rendre l‟enseignement du vocabulaire plus efficace à l‟aide des jeux. Pour atteindre cet objectif, nous nous posons des questions de recherche suivantes : Question 1 : Quelle est la place des jeux dans l‟enseignement du français en générale et du vocabulaire en particulier. Question 2 : Comment utiliser des jeux pour améliorer l‟enseignement du vocabulaire aux élèves du lycée à option de Hung Vuong - Phu Tho ? Pour répondre aux questions posées, deux hypothèses de recherche sont formulées : Hypothèse 1 : Les jeux contribueraient au perfectionnement de l‟enseignement du français en général et du vocabulaire en particulier. Hypothèse 2 : L‟utilisation des jeux appropriée aux publics et aux objectifs d‟enseignement pourrait rendre efficace l‟apprentissage du vocabulaire.

10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. MÉTHODOLOGIE DE RECHERCHE En ce qui concerne la méthodologie de recherche, nous allons utiliser la méthode descriptive. Nous effectuerons une enquête auprès des enseignants et des élèves au lycée à option de Hung Vuong Ŕ Phu Tho pour vérifier les hypothèses de départ. Nous analyserons les résultats de l‟enquête pour mieux connaître la réalité et l‟efficacité d'enseignement du vocabulaire à travers des jeux.

Nous essayerons de l‟expliquer de façon objective afin de dégager des solutions concrètes aux problèmes rencontrés. STRUCTURE DU MÉMOIRE Notre mémoire comporte trois chapitres. - Le premier est consacré aux fondements théoriques. Nous commençons par les notions de base concernant l‟enseignement du vocabulaire.

Nous parlons ensuite des jeux dans l‟enseignement/ l‟apprentissage de la langue étrangère : définitions, typologies et intérêts des jeux dans l‟enseignement/ apprentissage de la langue en général et du vocabulaire en particulier. - Le deuxième porte sur l‟étude de cas au lycée à option de Hung Vuong Ŕ Phu Tho. Dans le premier temps, nous donnons les informations générales sur les élèves, les enseignants, l‟objectif d‟enseignement, le matériel, le volume d‟heure, la présentation des manuels au lycée. Et puis, nous présentons notre enquête de terrain sur l‟enseignement du vocabulaire et l‟utilisation des jeux dans cet enseignement auprès de notre public de recherche.

Enfin, nous analyserons les données (observation de manuels, l‟observation de classe, résultats d‟enquête et des entretiens) pour arriver à des remarques pédagogiques sur l‟utilisation des jeux dans l‟enseignement du vocabulaire. - Le dernier consiste à la présentation des propositions pédagogiques en vue d‟une utilisation efficace des jeux dans l‟enseignement du vocabulaire 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] au lycée à option de Hung Vuong. Nous présentons des fiches pédagogiques des jeux destinées à consolider les mots appris et à enseigner des mots nouveaux. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHAPITRE 1 : FONDEMENTS THÉORIQUES Avant d‟aborder l‟utilisation des jeux dans l‟enseignement du vocabulaire, il est indispensable de clarifier des notions de base concernant le vocabulaire et l‟enseignement de cette matière.

Dans ce chapitre, nous allons d‟abord présenter des définitions et le rôle du vocabulaire dans l‟acquisition de la langue. Nous parlons ensuite des actants de l‟apprentissage du vocabulaire que sont la mémoire, le contexte et les stratégies d‟apprentissage. Nous allons réserver la dernière partie pour parler des jeux et ses intérêts dans l‟enseignement/ apprentissage de la langue en général et du vocabulaire en particulier. CONCEPTS DE BASE SUR L’ENSEIGNEMENT/APPRENTISSAGE DU VOCABULAIRE 1.1 Enseignement du vocabulaire Le vocabulaire est considéré comme la "chair de la langue".

La place du lexique dans l‟apprentissage du français est primordiale. Pourquoi? D‟abord "parce qu‟à partir du lexique que s„organise la syntaxe" (Courtillon, 1989 : 146) et parce qu‟il est impensable d‟enseigner le fonctionnement d‟une langue qui serait vide de sens, vide de mot. Ensuite, parce que c‟est à travers le mot, objet magique et passionnant, que l‟apprenant pourra s‟ouvrir au monde réel et au monde imaginaire, puis la littérature qui est la rencontre de ces deux mondes. On pourrait dire que l'enseignement du vocabulaire occupe une place très importante dans l'enseignement/apprentissage d'une langue étrangère.

De surcroît, le mot est le pivot autour duquel s'organisent les syntaxes grammaticales.