Luận văn thạc sĩ về việc sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại của Bùi Thị Bích Hương

Khám phá vai trò của tiếng động trong phát thanh hiện đại qua luận văn thạc sĩ, phân tích ảnh hưởng và ứng dụng trong truyền thông.

• Tác giả: Bùi Thị Bích Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Sử Dụng Tiếng Động Trong Phát Thanh Hiện Đại
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIẾNG ĐỘNG TRONG PHÁT THANH HIỆN ĐẠI
• 1.1. Những khái niệm cơ bản
• 1.2. Phát thanh hiện đại
• 1.3. Khái niệm sử dụng
• 1.4. Tiếng động phát thanh. Vai trò và các dạng tiếng động trong phát thanh hiện đại
• 1.5. Vai trò của tiếng động trong phát thanh hiện đại
• 1.6. Các dạng tiếng động phát thanh
• 1.7. Những yêu cầu đối với việc sử dụng tiếng động trong phát thanh
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TIẾNG ĐỘNG TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRÊN KÊNH VOV1 VÀ VOV2
• 2.1. Giới thiệu về Đài Tiếng nói Việt Nam
• 2.2. Kênh Thời sự VOV1
• 2.3. Kênh Văn hóa - xã hội VOV2
• 2.4. Các chương trình thuộc diện khảo sát (trên kênh VOV1 và VOV2)
• 2.5. Kết quả khảo sát sử dụng tiếng động
• 2.5.1. Tần suất và thể loại sử dụng tiếng động trong các tác phẩm khảo sát
• 2.5.2. Dạng tiếng động được sử dụng trong các tác phẩm phát thanh
• 2.5.3. Thời lượng tiếng động trong tác phẩm phát thanh
• 2.5.4. Vị trí xuất hiện tiếng động trong các tác phẩm
• 2.5.5. Âm lượng của tiếng động trong các tác phẩm phát thanh
• 2.5.6. Hiệu quả sử dụng tiếng động
• 2.6. Thực trạng quy trình khai thác và sử dụng tiếng động trong tác phẩm báo phát thanh tại kênh VOV1 và VOV2, Đài TNVN
• 2.7. Đánh giá về việc sử dụng tiếng động trong tác phẩm phát thanh
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TIẾNG ĐỘNG TRÊN KÊNH VOV1 VÀ VOV2
• 3.1. Những vấn đề đặt ra
• 3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tiếng động sử dụng trong các chương trình phát thanh
• 3.2.1. Giải pháp chung
• 3.2.2. Các giải pháp nghiệp vụ
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại

Tiếng động trong phát thanh hiện đại không chỉ đơn thuần là âm thanh nền mà còn là một phần quan trọng trong việc truyền tải thông điệp và cảm xúc đến thính giả. Việc sử dụng tiếng động một cách hiệu quả có thể tạo ra sự sinh động và hấp dẫn cho các chương trình phát thanh. Nghiên cứu cho thấy rằng tiếng động có thể làm tăng tính chính xác và độ tin cậy của thông tin, đồng thời giúp thính giả hình dung rõ hơn về nội dung được truyền tải.

1.1. Khái niệm và vai trò của tiếng động trong phát thanh

Tiếng động trong phát thanh được định nghĩa là các âm thanh không phải lời nói, bao gồm tiếng động tự nhiên, âm nhạc và hiệu ứng âm thanh. Vai trò của tiếng động là tạo ra bối cảnh, tăng cường cảm xúc và giúp thính giả dễ dàng tiếp nhận thông tin hơn.

1.2. Các dạng tiếng động phổ biến trong phát thanh hiện đại

Có nhiều dạng tiếng động được sử dụng trong phát thanh hiện đại, bao gồm tiếng động môi trường, tiếng động nhân tạo và âm nhạc. Mỗi loại tiếng động đều có tác dụng riêng, từ việc tạo không khí cho đến việc nhấn mạnh thông điệp.

II. Những thách thức trong việc sử dụng tiếng động trong phát thanh

Mặc dù tiếng động có vai trò quan trọng, nhưng việc sử dụng chúng trong phát thanh hiện đại cũng gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc thu âm và xử lý tiếng động sao cho phù hợp với nội dung chương trình. Nhiều nhà báo vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của tiếng động, dẫn đến việc sử dụng không hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc thu âm tiếng động

Việc thu âm tiếng động đòi hỏi kỹ thuật cao và sự chú ý đến chi tiết. Nhiều nhà báo gặp khó khăn trong việc phân biệt và lựa chọn tiếng động phù hợp cho từng bối cảnh.

2.2. Thiếu sự chú trọng đến tiếng động trong sản xuất chương trình

Nhiều chương trình phát thanh hiện nay vẫn chưa chú trọng đến việc sử dụng tiếng động, dẫn đến sự đơn điệu và thiếu hấp dẫn trong nội dung. Điều này cần được cải thiện để nâng cao chất lượng phát thanh.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh

Để nâng cao hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh, cần có những phương pháp cụ thể và rõ ràng. Việc đào tạo kỹ năng cho nhà báo và biên tập viên là rất cần thiết. Ngoài ra, việc áp dụng công nghệ mới cũng có thể giúp cải thiện chất lượng tiếng động.

3.1. Đào tạo kỹ năng cho nhà báo về tiếng động

Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng thu âm và xử lý tiếng động cho nhà báo. Điều này sẽ giúp họ nhận thức rõ hơn về vai trò của tiếng động trong phát thanh.

3.2. Ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất chương trình

Việc áp dụng công nghệ mới như phần mềm xử lý âm thanh và thiết bị thu âm hiện đại sẽ giúp cải thiện chất lượng tiếng động, từ đó nâng cao trải nghiệm của thính giả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của tiếng động trong các chương trình phát thanh

Tiếng động không chỉ là một phần của nội dung mà còn là công cụ mạnh mẽ để thu hút và giữ chân thính giả. Nhiều chương trình phát thanh đã thành công trong việc sử dụng tiếng động để tạo ra sự khác biệt và hấp dẫn hơn. Các nghiên cứu cho thấy rằng thính giả thường có phản hồi tích cực đối với các chương trình có sử dụng tiếng động một cách hợp lý.

4.1. Các chương trình phát thanh thành công nhờ tiếng động

Nhiều chương trình phát thanh đã áp dụng thành công việc sử dụng tiếng động để tạo ra sự hấp dẫn. Ví dụ, các chương trình phỏng vấn thường sử dụng tiếng động nền để tạo không khí gần gũi và thân thiện.

4.2. Phản hồi của thính giả về việc sử dụng tiếng động

Nghiên cứu cho thấy rằng thính giả thường đánh giá cao các chương trình có sử dụng tiếng động một cách hợp lý. Điều này cho thấy rằng tiếng động có thể làm tăng sự tin tưởng và sự quan tâm của thính giả đối với nội dung.

V. Kết luận và tương lai của tiếng động trong phát thanh hiện đại

Tiếng động sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong phát thanh hiện đại. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng tiếng động cho nhà báo là cần thiết để cải thiện chất lượng phát thanh. Tương lai của phát thanh sẽ phụ thuộc vào khả năng kết hợp giữa công nghệ và nghệ thuật sử dụng tiếng động.

5.1. Tầm quan trọng của tiếng động trong tương lai phát thanh

Tiếng động sẽ tiếp tục là một yếu tố không thể thiếu trong phát thanh, giúp tạo ra sự khác biệt và thu hút thính giả. Việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo sẽ là chìa khóa cho sự phát triển này.

5.2. Định hướng phát triển tiếng động trong phát thanh

Cần có những định hướng rõ ràng về việc sử dụng tiếng động trong phát thanh, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả của các chương trình phát thanh trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát thanh là loại hình truyền thông đại chúng dựa trên âm thanh tổng hợp, bao gồm lời nói, tiếng động và âm nhạc, tác động trực tiếp đến thính giác của người nghe. Theo khảo sát trên Đài Tiếng nói Việt Nam (Đài TNVN) trong 6 tháng đầu năm 2018, tiếng động xuất hiện trong 76% các tác phẩm phát thanh thuộc các thể loại như tin tức, tường thuật, phóng sự, phản ánh, ghi nhanh. Tuy nhiên, việc sử dụng tiếng động chưa thực sự được khai thác hiệu quả và toàn diện. Tiếng động không chỉ cung cấp thông tin về bối cảnh, không gian, thời gian mà còn làm tăng tính chân thực, sinh động và cảm xúc cho các tác phẩm phát thanh. Trước bối cảnh phát thanh hiện đại với nhiều đổi mới về kỹ thuật và nội dung, việc nâng cao hiệu quả sử dụng tiếng động đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng và sức thu hút của chương trình phát thanh.

Mục tiêu chính của luận văn là khảo sát thực trạng sử dụng tiếng động trong các chương trình phát thanh trên hai kênh VOV1 và VOV2, thuộc Đài TNVN từ tháng 1 đến tháng 6/2018, đồng thời phân tích vai trò, ưu điểm, hạn chế và từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chương trình phát thanh đối nội trên VOV1 và VOV2, bao gồm các thể loại phát thanh phổ biến như tin tức, phóng sự, phỏng vấn, ghi nhanh và chương trình văn hóa – xã hội.

Việc áp dụng các chỉ số như tần suất sử dụng tiếng động trong các tác phẩm, thời lượng và âm lượng tiếng động cùng với ý kiến thính giả đánh giá hiệu quả sử dụng tiếng động mang lại cái nhìn toàn diện về vấn đề nghiên cứu. Kết quả không chỉ góp phần làm phong phú lý luận phát thanh, mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn cho các nhà sản xuất chương trình phát thanh nâng cao chất lượng nội dung và hình thức phù hợp xu thế phát thanh hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết nền tảng về phát thanh học hiện đại, trong đó có quan điểm của PGS.TS Đức Dũng về báo phát thanh với thành tố âm thanh tổng hợp bao gồm lời nói, tiếng động và âm nhạc tác động tới thính giác. Đồng thời, luận văn khai thác khái niệm về phát thanh hiện đại – loại hình truyền thông dựa trên nền tảng công nghệ kỹ thuật số mới, đổi mới phong cách trình bày và tương tác mở rộng với công chúng.

Hai lý thuyết trọng tâm là:

• Lý thuyết ngôn ngữ phát thanh: nhấn mạnh vai trò của tiếng động như một thành tố cơ bản giúp tạo nên âm thanh đa dạng, sinh động, có khả năng tác động cảm xúc mạnh mẽ tới thính giả.
• Mô hình sản xuất chương trình phát thanh hiện đại: tập trung phân tích cách tổ chức, khai thác âm thanh, kỹ thuật thu tiếng động tại hiện trường và xử lý âm thanh qua phần mềm nhằm nâng cao tính chân thực, hấp dẫn chương trình.

Ba khái niệm chính làm cơ sở cho nghiên cứu là:

• Tiếng động phát thanh: âm thanh tự nhiên hoặc mô phỏng liên quan đến sự kiện, sự vật được ghi âm để phục vụ thông tin và biểu cảm trên sóng phát thanh.
• Phát thanh hiện đại: phát thanh ứng dụng công nghệ số và phương thức sản xuất mới, tăng cường tương tác, đổi mới nội dung và hình thức chương trình.
• Sử dụng tiếng động: hành động có chủ ý khai thác tiếng động nhằm bổ trợ, minh họa và làm tăng hiệu quả truyền tải thông tin và cảm xúc cho tác phẩm phát thanh.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổ hợp các phương pháp nghiên cứu sau nhằm đảm bảo đánh giá toàn diện và chính xác:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tổng hợp, hệ thống các luận cứ lý luận về phát thanh, tiếng động, các định hướng phát triển của Đài TNVN và các văn bản pháp luật như Luật Báo chí, các chiến lược phát triển thông tin đã được ban hành.
• Phương pháp phân tích nội dung: khảo sát và phân tích 150 tác phẩm phát thanh ngẫu nhiên được phát sóng từ tháng 1/2018 đến tháng 6/2018 trên kênh VOV1 và VOV2, bao gồm các thể loại tin tức, phóng sự, phản ánh, phỏng vấn,… nhằm xác định tần suất, dạng thức, thời lượng, vị trí xuất hiện và âm lượng tiếng động trong từng tác phẩm.
• Phỏng vấn sâu: thực hiện với các phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên và lãnh đạo thuộc Đài Tiếng nói Việt Nam để khai thác quan điểm về kỹ năng sử dụng tiếng động, khó khăn và sự chỉ đạo trong công tác phát thanh hiện đại.
• Điều tra ý kiến thính giả: thông qua bảng hỏi phát 200 phiếu tại Hà Nội, kết hợp thảo luận nhóm với 5-7 thính giả nhằm đánh giá mức độ phù hợp của tiếng động trong chương trình, tác dụng cảm xúc và độ tin cậy của thông tin khi có tiếng động.
• Phân tích dữ liệu định lượng: sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh phần trăm, biểu đồ thể hiện tần suất và hiệu quả sử dụng tiếng động trong các tác phẩm.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 1 năm, từ khâu thu thập tư liệu, điều tra phỏng vấn, đến xử lý số liệu và đề xuất giải pháp cụ thể cho kênh phát thanh Đài TNVN.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất sử dụng tiếng động theo thể loại tác phẩm: Trong số 150 tác phẩm khảo sát, phóng sự có tần suất sử dụng tiếng động cao nhất với 100%, tiếp theo là ghi nhanh/phản ánh 76%, tường thuật 73%, tin tức 70%, trong khi phỏng vấn/chia sẻ chỉ khoảng 13%. Điều này cho thấy tiếng động được ưu tiên hơn trong các tác phẩm mang tính miêu tả và cảm xúc.

2. Thời lượng tiếng động trong tác phẩm: Trung bình, tiếng động chiếm khoảng 45-60% tổng thời lượng tác phẩm. Ví dụ, bài phản ánh lễ hội Xuân Hồng 2018 có tổng thời lượng 2 phút 20 giây, trong đó tiếng động đạt 1 phút 20 giây, giúp tạo nên không khí sống động và trung thực cho sự kiện. Âm lượng của tiếng động được điều chỉnh linh hoạt, lúc to mạnh để nhấn mạnh hiện trường, lúc nhỏ dần nhằm làm nền cho lời dẫn.

3. Đánh giá thính giả về tiếng động: Khoảng 82% thính giả cho rằng tiếng động tạo ra sự sinh động, hấp dẫn cho chương trình. Hơn 75% đánh giá tiếng động góp phần nâng cao mức độ tin cậy và chân thực của thông tin. Tuy nhiên, 18% cho rằng một số tiếng động bị lạm dụng hoặc không phù hợp gây phản cảm, làm giảm trải nghiệm nghe.

4. Khó khăn trong sử dụng tiếng động: Qua phỏng vấn nhà báo và kỹ thuật viên, có 68% cho biết việc thu tiếng động tại hiện trường gặp khó khăn về kỹ thuật và tâm lý, đặc biệt là khi phải xử lý âm thanh pha tạp, tiếng ồn không cần thiết. Nhiều phóng viên còn chưa thật sự chú trọng khai thác tiếng động như một thành tố thông tin trọng yếu vì lo ngại tăng công việc biên tập.

Thảo luận kết quả

Việc tiếng động được sử dụng đa dạng và có tần suất cao trong các thể loại phóng sự, ghi nhanh phản ánh đúng bản chất phát thanh hiện đại – làm tăng sức hấp dẫn và chân thực cho tác phẩm. Sự chiếm tỷ lệ tới gần 60% thời lượng của tiếng động trong một số tác phẩm minh chứng tiếng động không chỉ làm nền mà còn là yếu tố chủ đạo tạo hiệu quả truyền tải.

Đánh giá của thính giả khẳng định tiếng động là công cụ hữu hiệu trong việc truyền cảm xúc và tăng tính tin cậy của chương trình phát thanh. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại hạn chế về kỹ thuật thu âm và biên tập tiếng động. Những khó khăn này tương đồng với kết quả nghiên cứu trước đây của các chuyên gia trong ngành phát thanh học.

Kết quả phân tích cho thấy sự thiếu thống nhất và các tiêu chuẩn rõ ràng trong quy trình lựa chọn, bố trí tiếng động, dẫn đến hiện tượng sử dụng không hợp lý hoặc thiếu hiệu quả. Biểu đồ tần suất tiếng động theo thể loại và biểu đồ so sánh âm lượng tiếng động với lời nói có thể được trình bày trong nghiên cứu để minh họa rõ nét sự phân bổ và tương quan giữa các thành tố âm thanh.

So với nghiên cứu trước, luận văn mở rộng và làm rõ hơn về phạm vi thể loại và mức độ ứng dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại tại Việt Nam, đặc biệt trên các kênh phát thanh quốc gia. Qua đó, luận văn góp phần nâng cao nhận thức từ phía nhà sản xuất chương trình về vai trò quyết định của tiếng động trong phát thanh, từ đó cải thiện chất lượng nội dung và mức độ tương tác với thính giả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thu và xử lý tiếng động cho phóng viên, biên tập viên và kỹ thuật viên: tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu trong vòng 12 tháng nhằm nâng cao năng lực thu tiếng động chuẩn xác, sử dụng phần mềm biên tập hiện đại để giảm thiểu tạp âm, tăng tính tự nhiên và độ rõ ràng của tiếng động.

2. Xây dựng quy chuẩn và hướng dẫn sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại: quy định cụ thể về thời lượng, âm lượng, vị trí xuất hiện của tiếng động trong từng thể loại tác phẩm, đảm bảo tính chân thực và hiệu quả truyền tải. Ban Thời sự và Ban Văn hóa - xã hội Đài TNVN nên phối hợp soạn thảo, hoàn thành trong 6 tháng.

3. Phát triển kho lưu trữ tiếng động tự nhiên phong phú, đa dạng: tiến hành thu âm chi tiết các loại tiếng động hiện trường đặc trưng trên nhiều địa bàn, sự kiện nhằm phục vụ nhanh chóng, thuận tiện cho việc lắp ghép tiếng động khi biên tập chương trình, giảm áp lực ghi âm tại hiện trường. Thời gian thực hiện dự kiến 12 tháng.

4. Khuyến khích sử dụng tiếng động độc lập và phối hợp linh hoạt với lời nói, âm nhạc trong chương trình phát thanh: tăng cường sáng tạo trong biên tập để tiếng động không chỉ là nền mà còn là phương tiện truyền cảm xúc mạnh mẽ, tạo bản sắc riêng cho từng chương trình. Ban lãnh đạo Đài cần truyền đạt tầm quan trọng này trong các cuộc họp chuyên môn định kỳ.

5. Tăng cường tương tác, khảo sát phản hồi của thính giả về tiếng động sử dụng trên sóng phát thanh: duy trì việc thu thập ý kiến qua bảng hỏi, nhóm thảo luận định kỳ để điều chỉnh và nâng cao chất lượng tiếng động phù hợp với thị hiếu, nhu cầu của công chúng nghe đài. Có thể bắt đầu từ quý tiếp theo và duy trì liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Phóng viên và biên tập viên phát thanh: tài liệu giúp cập nhật kiến thức lý luận, kỹ năng sử dụng tiếng động hiệu quả trong biên tập và sản xuất các tác phẩm phát thanh đa dạng về thể loại, tăng tính thu hút và chân thực.

2. Nhà quản lý và lãnh đạo các Đài phát thanh: phục vụ cho việc xây dựng các chiến lược phát triển nội dung, nâng cao chất lượng phát thanh hiện đại phù hợp với xu hướng công nghệ số và yêu cầu ngày càng cao của thính giả.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Báo chí – Truyền thông: là nguồn tài liệu nghiên cứu tham khảo lý luận và thực tiễn về phát thanh hiện đại, giúp nâng cao năng lực học thuật, nghiệp vụ và chuẩn bị cho các đề tài nghiên cứu sâu hơn về ngôn ngữ phát thanh.

4. Chuyên gia và nhà nghiên cứu truyền thông đại chúng: cung cấp góc nhìn phân tích chuyên môn, số liệu thực tế, đánh giá tổng thể về vai trò tiếng động trong phát thanh, hỗ trợ công trình nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực truyền thông đa phương tiện.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiếng động trong phát thanh có vai trò như thế nào đối với người nghe?
Tiếng động góp phần tạo không gian hình ảnh sinh động trong trí tưởng tượng người nghe, cung cấp thông tin về bối cảnh, thời gian, cảm xúc, từ đó tăng tính chân thực và hấp dẫn cho chương trình phát thanh.

2. Tại sao tiếng động không được sử dụng rộng rãi trong một số tác phẩm phát thanh?
Nguyên nhân chủ yếu gồm khó khăn kỹ thuật khi thu âm, biên tập tiếng động phức tạp, thiếu kỹ năng của phóng viên, cũng như chưa có quy chuẩn rõ ràng về thời lượng và âm lượng tiếng động nên nhiều người e ngại sử dụng.

3. Làm thế nào để đảm bảo tiếng động được sử dụng chân thực và chính xác?
Cần thu tiếng động thật tại hiện trường sự kiện, đảm bảo rõ ràng âm lượng, lọc loại bỏ tiếng ồn không mong muốn, sử dụng thời lượng phù hợp để tiếng động thể hiện đúng nội dung, tránh dùng tiếng động giả không phù hợp.

4. Tiếng động có thể thay thế lời nói trong phát thanh không?
Trong một số trường hợp, tiếng động có thể thay lời dẫn hoặc bổ trợ lời nói để làm rõ bối cảnh và diễn tả tình huống, đặc biệt trong các câu chuyện truyền thanh hoặc kịch truyền thanh, nhưng không thể hoàn toàn thay thế lời nói.

5. Các giải pháp cải thiện hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại là gì?
Bao gồm tăng cường đào tạo kỹ năng, xây dựng quy chuẩn, phát triển kho lưu trữ tiếng động, khuyến khích sáng tạo phối hợp tiếng động – lời nói – âm nhạc, đồng thời thu thập phản hồi thính giả để điều chỉnh liên tục.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của tiếng động như một thành tố không thể thiếu trong phát thanh hiện đại, góp phần làm tăng tính chân thực, sinh động và cảm xúc cho tác phẩm phát thanh.
• Kết quả khảo sát trên 150 tác phẩm phát thanh của Đài TNVN cho thấy tiếng động được ứng dụng chủ yếu trong phóng sự, ghi nhanh và tường thuật, chiếm tỷ lệ tần suất sử dụng từ 70% đến 100%.
• Qua phỏng vấn và điều tra ý kiến, luận văn nhận diện các khó khăn kỹ thuật, thiếu kỹ năng và thiếu quy chuẩn rõ ràng là nguyên nhân hạn chế việc khai thác tối đa tiếng động trong phát thanh hiện đại.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể như đào tạo kỹ năng, xây dựng quy chuẩn kỹ thuật và sáng tạo trong việc phối hợp tiếng động với các thành tố khác nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh.
• Các bước tiếp theo là triển khai đào tạo chuyên sâu, thí điểm áp dụng quy chuẩn và khảo sát ý kiến thính giả đều đặn để không ngừng cải tiến chất lượng phát thanh tại Đài TNVN.

Hành động ngay hôm nay: Tổ chức các buổi tập huấn kỹ năng và bắt đầu xây dựng kho tiếng động phục vụ sản xuất, từ đó đưa phát thanh hiện đại Việt Nam tiến nhanh lên tầm cao mới về chất lượng và tính hấp dẫn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về tiếng động trong phát thanh Chương 2: Thực trạng sử dụng tiếng động trong các chương trình trên kênh VOV1 và VOV2, Đài TNVN Chương 3: Một số giải pháp khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tiếng động trong phát thanh hiện đại 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIẾNG ĐỘNG TRONG PHÁT THANH HIỆN ĐẠI 1. Những khái niệm cơ bản 1. Phát thanh Ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa - Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam châu Á được thành lập, ngày 7 tháng 9 năm 1945, Đài Tiếng nói Việt Nam ra đời đã đánh dấu sự có mặt của loại hình báo chí mới ở nước ta - “báo nói”. 11 năm sau đó, dưới sự giúp đỡ trực tiếp của Liên Xô (cũ), nước ta bắt đầu xây dựng các Đài Phát thanh cấp tỉnh và đến những năm 60 của thế kỷ XX, hệ thống đài huyện ở nước ta từng bước được tăng cường về số lượng.

73 năm sau ngày thành lập, đến nay hệ thống phát thanh bốn cấp, từ trung ương đến địa phương đã phát triển rộng khắp; bên cạnh Đài phát thanh quốc gia (Đài Tiếng nói Việt Nam), cả nước có 63 Đài Phát thanh, Đài Phát thanh - truyền hình tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, hơn 600 đài phát thanh, truyền thanh, truyền hình quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh và hàng ngàn Đài truyền thanh xã, phường, thị trấn.TS Tạ Ngọc Tấn trong giáo trình Truyền thông đại chúng đã đưa ra khái niệm: “Phát thanh (radio) là loại hình truyền thông đại chúng, trong đó nội dung thông tin được chuyển tải qua âm thanh. Âm thanh trong phát thanh bao gồm lời nói, âm nhạc, các loại tiếng động làm nền hoặc minh hoạ cho lời nói như tiếng mưa, gió, nước chảy, sóng vỗ, chim hót, tiếng vỗ tay, tiếng ồn đường phố, v. Thuật ngữ phát thanh (radio) thực ra bao gồm cả hai loại hình nhỏ trong đó là phát thanh qua làn sóng điện và truyền thanh qua hệ thống dây dẫn” [35, tr. Phạm Thành Hưng trong cuốn “Thuật ngữ báo chí truyền thông” cũng đã định nghĩa phát thanh như sau: “Phát thanh là một phương tiện 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] truyền thông đại chúng dựa trên nguyên tắc kỹ thuật truyền âm thanh để chuyển tải các chương trình tin tức, tri thức, nghệ thuật tới đông đảo công chúng thính giả cũng như cho các nhóm thính giả đặc thù” [26, tr.

Còn theo giáo trình “Báo phát thanh” của Học viện Báo chí và Tuyên truyền, khái niệm báo phát thanh được dùng từ việc mở rộng và phát triển khái niệm báo chí: “Báo phát thanh được hiểu như một kênh truyền thông, một loại hình báo chí điện tử hiện đại mà đặc trưng cơ bản của nó là dùng thế giới âm thanh phong phú và sinh động (lời nói, tiếng động, âm nhạc) để chuyển tải thông điệp nhờ sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, tác động vào thính giác của công chúng” [24, tr. Tiếp cận Phát thanh là một loại hình báo chí, PGS.TS Nguyễn Văn Dững đưa ra khái niệm: Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận. Chất liệu chính của phát thanh là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc tái hiện cuộc sống hiện thực [14, tr. Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010 ban hành kèm theo Quyết định số 219/2005/QĐ-TTg ngày 09/09/2005 của Thủ tướng Chính phủ đã định nghĩa về phát thanh như sau: “Phát thanh là loại hình thông tin đại chúng mà nội dung thông tin được chuyển tải bằng âm thanh, tiếng nói qua làn sóng vô tuyến điện và truyền thanh qua hệ thống dây dẫn”.

Từ các khái niệm và định nghĩa nêu trên, tác giả luận văn có thể rút ra khái niệm chung: Phát thanh là một trong các loại hình báo chí mà nội dung thông điệp được truyền tải đến người nghe bằng âm thanh tổng hợp, gồm lời nói, tiếng động, âm nhạc để phản ánh hiện thực cuộc sống, phục vụ mục đích thông tin. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo PGS. TS Đức Dũng, tác giả của cuốn Lý luận Báo phát thanh thì trong tương quan so sánh với các loại hình báo chí khác đặc trưng cơ bản, đồng thời cũng là phương thức tác động duy nhất của báo phát thanh là sử dụng âm thanh tổng hợp (bao gồm: lời nói, tiếng động, âm nhạc) tác động vào thính giác của đối tượng tiếp nhận [9, tr. Báo phát thanh có những đặc trưng cơ bản như: Tỏa sóng rộng khắp: Sóng phát thanh là sóng điện từ, có diện phủ sóng trên phạm vi rộng lớn với tốc độ tương đương tốc độ của ánh sáng (xấp xỉ 300.000 km/s), nên phát thanh không có giới hạn về khoảng cách và mang tính xã hội hóa rất cao.

Thông tin nhanh, tiếp nhận đồng thời: Thông tin được truyền qua sóng điện từ và hệ thống truyền thanh có thể rút ngắn mọi khoảng cách ở phạm vi toàn cầu. Trong một số trường hợp như tường thuật trực tiếp, cầu truyền thanh… phát thanh có thể ngay lập tức thông báo cho công chúng biết được về sự kiện ở chính cái thời điểm mà nó đang được thông tin. Vì thế mà hàng triệu thính giả phát thanh đồng thời được lắng nghe thông tin ở cùng một thời điểm. Thông tin phụ thuộc vào quy luật thời gian: Thính giả phát thanh bị phụ thuộc hoàn toàn vào quy luật của quá trình thông tin qua radio.

Họ phải nghe chương trình tuần tự từ đầu đến cuối một cách hoàn toàn bị động. Sống động, riêng tư, thân mật: Công chúng được nghe thông tin qua giọng đọc, gắn liền với những yếu tố của kỹ năng nói như: Cao độ, cường độ, tiết tấu, ngữ điệu; do đó nó tạo nên tính chất sống động, hấp dẫn và lôi kéo thính giả đến với chương trình. Mặc dù mỗi chương trình phát thanh đều hướng tới số đông công chúng, nhưng mỗi thính giả lại chỉ lắng nghe radio với tư cách cá nhân, nên đòi hỏi những người thực hiện chương trình phát 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thanh phải lựa chọn cách nói sao cho thật riêng tư, thân mật như đang nói trực tiếp với từng người. Sử dụng âm thanh tổng hợp, bao gồm: Lời nói, tiếng động và âm nhạc.

Công chúng của báo phát thanh rộng lớn, đa dạng và không phân biệt trình độ học vấn. Mọi đối tượng, chỉ trừ người bị điếc, đều có thể tiếp nhận thông tin qua radio. Với kênh tác động là tai nghe nên bên cạnh việc truyền tải thông tin bằng lời nói, những người thực hiện chương trình phát thanh nếu sử dụng hợp lý âm nhạc, tiếng động sẽ luôn tạo được sự hưng phấn, thích thú cho người nghe. Lời nói chiếm một tỷ lệ lớn trong âm thanh tổng hợp, là dạng ký hiệu đặc trưng nhất tạo ra sự khác biệt cơ bản giữa báo phát thanh với các loại hình báo chí khác.

Lời nói trong báo phát thanh được thể hiện bằng nhiều đối tượng khác nhau: Phát thanh viên, phóng viên, các nhân chứng. Việc huy động các nhân chứng trực tiếp tham gia cung cấp thông tin cùng với tác giả sẽ tạo ra tính khách quan, xác thực, sinh động cho tác phẩm. Xu hướng chung của phát thanh hiện nay là tăng cường các hình thức đối thoại để hạn chế tối đa sự nhàm chán, tẻ nhạt của lối nói độc thoại đơn điệu. Tiếng động là những âm thanh của cuộc sống được thu giữ và được phát ra trong các chương trình phát thanh.

Có hai dạng cơ bản là tiếng động tự nhiên và tiếng động nhân tạo. Tiếng động góp phần tạo nên hơi thở và nhịp điệu của cuộc sống, làm tăng tính chân thực của thông tin, giúp người nghe xác định được không gian, thời gian và hình dung ra bối cảnh của vấn đề, sự kiện. Âm nhạc trong các chương trình phát thanh không chỉ có chức năng giải trí đơn thuần mà còn có thể tạo ra nội dung và không khí thông tin. Âm nhạc trên sóng phát thanh có thể chia thành hai dạng thức: Chương trình âm nhạc độc lập chỉ phát sóng một loại nhất định và âm nhạc như một yếu tố phụ trợ.

Trong dạng thức thứ hai chứa đựng một số dạng như: nhạc hiệu, nhạc 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chuyên mục, nhạc cắt, nhạc nền, nhạc minh họa… Việc sử dụng hài hòa, hợp lý âm nhạc trong chương trình phát thanh sẽ tạo ấn tượng, sức hấp dẫn và lôi cuốn đối với thính giả. Như vậy có thể khẳng định: lời nói sinh động, âm nhạc chọn lọc và tiếng động phong phú là những phương tiện cơ bản, đồng thời cũng là thế mạnh đặc trưng để tạo nên sự khác biệt của báo phát thanh so với các loại hình báo chí khác. Khai thác hiệu quả những yếu tố này sẽ thực sự tạo nên những chương trình phát thanh chân thực, sinh động, gần gũi và tạo bản sắc, dấu ấn riêng của từng chương trình phát thanh, của từng đài phát thanh. Phát thanh hiện đại Theo đại từ điển Tiếng Việt, “hiện đại” là thuộc về thời đại ngày nay có áp dụng những phát minh, những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật; đối lập với cổ điển.

“Phát thanh” là phát và truyền âm thanh bằng sóng vô tuyến điện. Theo cuốn Nghề phát thanh do Đài Tiếng nói Việt Nam biên dịch và giới thiệu, Tài liệu lưu hành nội bộ thì chương trình phát thanh hiện đại là những chương trình có nhiều đổi mới so với phát thanh truyền thống. Đổi mới từ cách thông tin, cách thể hiện, cải tiến chương trình. đến nâng cao chất lượng âm nhạc và âm thanh, vừa phát huy bản chất truyền thống Việt Nam, vừa mau chóng hội nhập vào thế giới đang có nhiều chuyển biến mạnh mẽ trong thời đại bùng nổ thông tin [18, tr.

* Sự xuất hiện của phát thanh hiện đại Từ những năm 90 của thế kỷ XX, khi kỹ thuật số ra đời, phát thanh cũng đã có những bước phát triển mới, nhảy vọt. Đặc biệt, từ năm 1993, nhờ dự án SIDA của Thụy Điển và các khóa tập huấn kỹ năng làm phát thanh trực tiếp, nhiều đài phát thanh địa phương và cả Đài TNVN bắt đầu áp dụng 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phương thức trực tiếp vào sản xuất chương trình. Phát thanh hiện đại có thể được tính từ đây. Phát thanh hiện đại ra đời là sự kế thừa và phát triển của phát thanh truyền thống.

Đó là sự thay đổi phương thức trong sản xuất các chương trình phát thanh cho phù hợp với tình hình mới và đáp ứng nhu cầu của công chúng.