Chương 1: Vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT. Lí luận và thực tiễn. Chương 2: Hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT tỉnh Thái Bình. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 VẤN ĐỀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG, LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.
Cơ sở lý luận của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phƣơng trong dạy học lịch sử dân tộc ở trƣờng trung học phổ thông. Quan niệm về lịch sử địa phương Để sử dụng tốt tài liệu lịch sử địa phương với mục đích nâng cao hiệu quả bài học lịch sử trước hết chúng ta cần hiểu đúng khái niệm “Địa phương”. Có rất nhiều quan niệm về thuật ngữ “địa phương”, tuy nhiên chúng ta có thể hiểu theo hai nghĩa: Địa phương theo nghĩa cụ thể là đơn vị hành chính dưới cấp trung ương, từ tỉnh, thành phố đến huyện, xã, thôn, làng, buôn, mường…. Địa phương hiểu theo nghĩa khái quát trìu tượng là những vùng đất, khu vực nhất định được hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên (không giống như địa giới hành chính, để phân biệt với các vùng đất khác ).
Qua hai cách hiểu trên chúng ta có thể rút ra nhận định: Lịch sử địa phương chính là lịch sử của làng, xã, huyện, tỉnh, thành phố hay khu vực, vùng miền… Ngoài ra lịch sử địa phương còn bao hàm ý nghĩa là lịch sử của các đơn vị sản xuất, chiến đấu, các trường học, cơ quan, xí nghiệp, nhà máy… 1. Quan niệm về tài liệu lịch sử địa phương Để hiểu về khái niệm tài liệu lịch sử địa phương chúng ta phải hiểu được khái niệm tài liệu. Theo các tác giả Hoàng Phê (chủ biên) trong cuốn “Từ điển Tiếng Việt”, nhà xuất bản Đà Nẵng (2002) thì tài liệu “là văn bản giúp cho việc tìm hiểu một vấn đề gì đó” còn trong “Từ điển Hán Việt”, nhà xuất bản thành phố Hồ chí Minh (2003) tác giả Phan Văn Cát định nghĩa: “Tài liệu là vật phẩm cần thiết để xây dựng nên một vật phẩm khác”. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Khái niệm tài liệu lịch sử địa phương: Tài liệu lịch sử địa phương phản ánh các mặt khác nhau trong đời sống quá khứ ở các khu vực, vùng miền.
Tài liệu lịch sử địa phương rất phong phú đa dạng. Trong cuốn “ Lịch sử địa phương” các tác giả Trương Hữu Quýnh, Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thái Hoàng, Nguyễn Văn Am cho rằng nguồn sử liệu địa phương gồm có: sử liệu hiện vật hay sử liệu vật chất, sử liệu thành văn hay sử liệu viết, sử liệu dân tộc học, sử liệu ngôn ngữ học, sử liệu truyền miệng. Theo các tác giả Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” xuất bản năm 2010, nguồn tài liệu lịch sử địa phương được dùng trong dạy học lịch sử bao gồm tài liệu thành văn hay sử liệu viết, tài liệu hiện vật hay tài liệu vật chất, tài liệu ngôn ngữ học (địa danh, phương ngôn), tài liệu truyền miệng. Phân loại tài liệu lịch sử địa phương Một là tài liệu thành văn: Đây là nguồn tài liệu hết sức phong phú, đa dạng và giữ vị trí quan trọng hàng đầu trong các nguồn tài liệu lịch sử địa phương.
Nguồn tài liệu này giúp chúng ta nghiên cứu hoàn chỉnh lịch sử cụ thể, phản ánh những nội dung khá toàn diện trên các mặt chính trị, văn hóa, xã hội, tư tưởng, tôn giáo, quân sự… Ở các địa phương gồm địa phương chí, các bài văn bia, minh chuông, gia phả, hồi kí, đinh bạ, địa bạ, các văn bản của Đảng bộ, chính quyền địa phương. Hai là tài liệu hiện vật hay tài liệu vật chất: Bao gồm những di vật khảo cổ học, những công trình kiến trúc, nghệ thuật, các di tích lịch sử, cách mạng ở địa phương… Là những bằng chứng khách quan, chân thực của lịch sử. Tài liệu hiện vật là những cứ liệu cụ thể giúp chúng ta có thể hình dung chân thực về quá khứ. Ba là tài liệu dân tộc: :Loại tài liệu này miêu tả một cách sinh động nền văn hóa vật chất, tinh thần và sinh hoạt xã hội (phong tục, tập quán, quan hệ xã hội, ăn, ở…).
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Bốn là tài liệu ngôn ngữ: Loại tài liệu này gồm có địa danh học và phương ngôn cũng góp phần không nhỏ vào việc nghiên cứu lịch sử địa phương. Năm là tài liệu truyền miệng: Đây là một nguồn tư liệu vô cùng phong phú như các truyện cổ tích, ca dao, tục ngữ, hò vè, truyện kể của các cụ già, các cán bộ lão thành cách mạng… Nếu biết gạt bỏ yếu tố tiêu cực lạc hậu và cái vỏ huyền bí thì đó là nguồn tài liệu lịch sử có giá trị, có tác dụng lớn trong việc nghiên cứu biên soạn và giảng dạy lịch sử địa phương. Do giới hạn của đề tài, chúng tôi chủ yếu sưu tầm khai thác và sử dụng nguồn tài liệu thành văn ở địa phương bao gồm: Lịch sử Đảng bộ, hồi ký cách mạng, lịch sử truyền thống các địa phương và các ngành, các văn bản gốc của chính quyền, Đảng bộ, các đoàn thể quần chúng ở các địa phương qua các thời kỳ lịch sử, các bài tham luận nói chuyện của các vị lão thành cách mạng, các bài viết đăng trên các báo, tạp chí có liên quan đến sự kiện lịch sử Thái Bình. Nguồn tư liệu trên, nếu giáo viên làm tốt công tác sưu tầm, lựa chọn và có biện pháp sử dụng hợp lí cho mỗi hình thức dạy học lịch sử sẽ góp phần vào việc thực hiện tốt mục tiêu giáo dục.
Xuất phát điểm của vấn đề 1.1 Mục tiêu đào tạo Bộ môn lịch sử cùng với các bộ môn khác ở trường phổ thông góp phần tích cực vào việc đào tạo thế hệ trẻ. Trên cơ sở hoàn thiện kiến thức cơ bản đã học ở cấp THCS, môn lịch sử ở bậc THPT giúp học sinh đạt trình độ văn hóa phổ thông về lịch sử, hình thành hứng thú và khả năng học tập tốt bộ môn. Trên cơ sở ấy giúp các em nắm vững thế giới quan khoa học giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc, giáo dục niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, sự tất thắng của chủ nghĩa xã hội. Mặt khác học sinh còn được nâng cao kỹ năng học tập bộ môn các năng lực tư duy hành động, có thái độ ứng xử đúng trong đời sống, chuẩn bị bước vào cuộc sống tự lập, chuẩn bị TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tiềm lực để tiếp tục học tập ở bậc cao hơn thuộc các ngành khoa học xã hội, nhân văn.
Công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay đang đặt ra nhiệm vụ nặng nề đối với toàn xã hội, trong đó có giáo dục. Vì vậy mục tiêu giáo dục được xây dựng dựa trên cơ sở cụ thể, đường lối giáo dục chung của Đảng gắn liền với thực tiễn đất nước. Mục tiêu này được nghị quyết trung ương 2 khóa VIII của Đảng nhấn mạnh: “ Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục tư tưởng, đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác – Lênin và đưa việc giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp với lứa tuổi và từng bậc học. Coi trọng hơn nữa các môn khoa học xã hội nhân văn, Tiếng Việt và lịch sử dân tộc…” [24, tr 14].
Những văn kiện có tính chất pháp lí trên đây đã đặt cho giáo dục phổ thông nhiệm vụ đào tạo con người toàn diện, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Trong quá trình dạy học người giáo viên lịch sử cần hình thành cho các em niềm tin, trung thành với lí tưởng mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn. Trong giai đoạn hiện nay, sau khi chế độ XHCN ở Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ, các thế lực đế quốc và bọn phản động quốc tế đang tìm mọi cách phá hoại công cuộc xây dựng và đổi mới của đất nước ta. Vì vậy, bồi dưỡng cho các em niềm tin vào thắng lợi của công cuộc đổi mới, lí tưởng độc lập dân tộc và CNXH là việc làm cần thiết trong dạy học lịch sử nhằm giáo dục tư tưởng chính trị và những phẩm chất tốt đẹp cho học sinh THPT.
Từ thực tiễn cho thấy, tất cả các môn học ở trường phổ thông, trong đó có môn lịch sử phải đổi mới nhằm góp phần đào tạo thế hệ trẻ theo nguyên lí giáo dục của Đảng ta. Để làm được điều đó cần phải đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động từ phía người học đồng thời, thông qua các biện pháp sư phạm để giáo dục tư tưởng, tình cảm đem lại niềm vui, sự say mê, hứng thú, đối với việc học, giúp các em vượt qua khó khăn, trở ngại, để hoàn thành việc học của mình. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong dạy học lịch sử cùng với việc đổi mới phương pháp dạy học, hiệu quả bài học còn phụ thuộc vào việc sử dụng nguồn tài liệu bổ trợ (tài liệu trực quan, tài liệu thành văn) trong đó sử dụng có hiệu quả nguồn tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc góp phần không nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục đã đề ra. Học tập và nghiên cứu lịch sử là nhằm nhận thức đúng đắn quá khứ đã qua, từ nguồn gốc cho đến hiện tại.
Để khôi phục bức tranh quá khứ liên quan đến các lĩnh vực hoạt động của con người, nhất thiết phải dựa vào hệ thống tài liệu và các ngành khoa học có liên quan trong đó có tài liệu lịch sử địa phương. Đặc điểm của kiến thức lịch sử địa phương. Như ở trên đã trình bày lịch sử địa phương là sự cụ thể hóa của lịch sử dân tộc, vì vậy kiến thức lịch sử địa phương cũng mang những đặc điểm của kiến thức lịch sử nói chung. Trong dạy học lịch sử sách giáo khoa là tài liệu cơ bản cho học sinh tự học nhưng sách giáo khoa thường trình bày cô đọng, súc tích và tĩnh hơn sự phát triển nhanh chóng của khoa học lịch sử.
Với nội dung trình bày trong sách giáo khoa học sinh chưa hình dung đầy đủ sự phát triển phong phú đa dạng của lịch sử từng địa phương trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Vì vậy trong dạy học lịch sử, nguồn tài liệu lịch sử địa phương góp phần rất lớn giúp các em hiểu lịch sử Việt Nam trong tính đầy đủ toàn diện của nó.