Luận Văn Thạc Sĩ VNU UED Về Sử Dụng Kênh Hình Trong Dạy Học Sinh Học 10

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 10 trung học phổ thông luận văn ths lý luận và, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Mẫn Thị Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Hưng
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Sinh học
• Đề tài: Sử Dụng Kênh Hình Trong Dạy Học Sinh Học 10 Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG KÊNH HÌNH TRONG DẠY HỌC
• 1.1. Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Trong nước
• 1.2. Kênh hình trong dạy học Sinh học
• 1.2.1. Khái niệm về kênh hình
• 1.2.2. Vai trò của kênh hình trong dạy học Sinh học
• 1.3. Một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học
• 1.4. Sử dụng một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học
• 1.5. Những ưu điểm của việc sử dụng một số hình thức khai thác kênh hình
• 1.6. Một số hạn chế của việc sử dụng một số hình thức khai thác kênh hình
• 1.7. Cơ sở thực tiễn
• 1.7.1. Thực trạng dạy học sinh học ở phổ thông
• 1.7.2. Thực trạng về kênh hình trong dạy học Sinh học 10
• 1.7.3. Thực trạng về sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học 10
• 1.7.4. Thực trạng về biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học 10
• 1.7.5. Nguyên nhân của thực trạng khai thác và sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học 10
• 2. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG KÊNH HÌNH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 10 THPT
• 2.1. Phân tích cấu trúc, nội dung sinh học 10 trung học phổ thông
• 2.2. Mục tiêu của sử dụng một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học 10
• 2.3. Quy trình sử dụng một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy Sinh học 10
• 2.3.1. Các bước chuẩn bị của giáo viên
• 2.3.2. Những điều kiện để sử dụng một số hình thức khai thác kênh hình
• 2.3.3. Một số biện pháp khai thác và sử dụng kênh hình ở số bài cụ thể trong dạy Sinh học 10
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Bố trí thực nghiệm
• 3.6. Phương pháp thu thập dữ liệu và đánh giá
• 3.7. Nội dung, công cụ và thời điểm đánh giá
• 3.8. Cách tiến hành
• 3.9. Kết quả thực nghiệm
• 3.9.1. Kết quả trong thực nghiệm về mặt định lượng
• 3.9.2. Kết quả sau thực nghiệm về mặt định lượng
• 3.9.3. Kết quả về mặt định tính
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Sử Dụng Kênh Hình Trong Dạy Học Sinh Học 10

Sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học 10 là một phương pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy. Kênh hình không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức mà còn phát huy tính sáng tạo và tư duy phản biện. Việc áp dụng kênh hình trong giảng dạy giúp giáo viên tổ chức bài học một cách sinh động và hấp dẫn hơn.

1.1. Khái niệm về Kênh Hình Trong Dạy Học

Kênh hình trong dạy học bao gồm các hình vẽ, sơ đồ, bảng số liệu và video. Những phương tiện này giúp minh họa kiến thức một cách trực quan, giúp học sinh dễ dàng hình dung và hiểu sâu hơn về các khái niệm sinh học.

1.2. Lợi ích của Kênh Hình Trong Dạy Học Sinh Học

Việc sử dụng kênh hình trong dạy học giúp học sinh phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và tổng hợp thông tin. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn kích thích sự hứng thú và sáng tạo của học sinh trong quá trình học.

II. Vấn Đề và Thách Thức Khi Sử Dụng Kênh Hình

Mặc dù kênh hình mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong dạy học cũng gặp phải một số thách thức. Giáo viên cần phải có kỹ năng và kiến thức để khai thác hiệu quả các phương tiện này.

2.1. Những Hạn Chế Trong Việc Sử Dụng Kênh Hình

Một số giáo viên có thể gặp khó khăn trong việc lựa chọn và sử dụng kênh hình phù hợp với nội dung bài học. Điều này có thể dẫn đến việc học sinh không tiếp thu được kiến thức một cách hiệu quả.

2.2. Thiếu Tài Nguyên và Đào Tạo

Nhiều trường học vẫn thiếu các tài nguyên cần thiết để sử dụng kênh hình trong dạy học. Hơn nữa, giáo viên cũng cần được đào tạo để có thể sử dụng các công nghệ mới trong giảng dạy.

III. Phương Pháp Khai Thác Kênh Hình Hiệu Quả Trong Dạy Học

Để khai thác kênh hình một cách hiệu quả, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

3.1. Sử Dụng Hình Ảnh và Sơ Đồ

Hình ảnh và sơ đồ là những công cụ mạnh mẽ giúp minh họa các khái niệm phức tạp trong sinh học. Giáo viên có thể sử dụng chúng để giải thích các quá trình sinh học một cách trực quan.

3.2. Tích Hợp Công Nghệ Thông Tin

Việc tích hợp công nghệ thông tin vào dạy học giúp giáo viên dễ dàng sử dụng các kênh hình hiện đại như video và phần mềm mô phỏng. Điều này không chỉ làm cho bài học trở nên sinh động mà còn giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kênh Hình Trong Dạy Học Sinh Học 10

Việc áp dụng kênh hình trong dạy học Sinh học 10 đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều trường học đã áp dụng thành công các phương pháp này và nhận được phản hồi tốt từ học sinh.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng kênh hình giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng tiếp thu kiến thức. Học sinh có thể nhớ lâu hơn và hiểu sâu hơn về các khái niệm sinh học.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh thường cảm thấy hứng thú hơn với môn học khi có sự xuất hiện của kênh hình. Điều này cho thấy rằng kênh hình không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là yếu tố quan trọng trong việc tạo động lực học tập.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Kênh Hình Trong Dạy Học

Kênh hình sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong dạy học Sinh học 10. Việc phát triển và cải tiến các phương pháp sử dụng kênh hình sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Kênh Hình Trong Giáo Dục

Với sự phát triển của công nghệ, kênh hình sẽ ngày càng trở nên phong phú và đa dạng hơn. Giáo viên cần cập nhật và áp dụng các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả dạy học.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên nên thường xuyên tham gia các khóa đào tạo và hội thảo để nâng cao kỹ năng sử dụng kênh hình trong dạy học. Điều này sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc áp dụng các phương pháp mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ chế di truyền và biến dị”- Sinh học 12. Trung học phổ thông ; Ngô Thị Ngọc Minh, Ứng dụng lý thuyết Graph trong dạy học phần: Di truyền học - Sinh học 12 - Trung học phổ thông; Phạm Thị Ánh, Thiết kế và sử dụng graph dạy học chương IV: Tuần hoàn và chương V: Tiêu hóa- Sinh học 8, trung học cơ sở. Nghiên cứu các tài liệu và đề tài của các nhà giáo dục, chúng tôi nhận thấy rằng, việc sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học đã tạo điều kiện cho hoạt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động nhận thức kiến thức Sinh học trực quan, sinh động hơn, việc tiếp thu và ghi nhớ kiến thúc dễ dàng hơn, giúp HS say mê hứng thú hơn với môn Sinh học. Mặc dù sử dụng kênh hình trong dạy học không còn mới nhưng khai thác và sử dụng như thế nào để nâng cao chất lượng dạy học thì chưa có tác giả nào đi sâu cho từng nội dung cụ thể mà chỉ dừng lại ở mặt lý luận chưa đi sâu vào cách khai thác cụ thể dạy học từng nội dung trong SGK Sinh học 10.

Ở đề tài này chúng tôi đã mạnh dạn đưa ra sử dụng kênh hình trong dạy học Sinh học 10 nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Kênh hình trong dạy học Sinh học 1. Khái niệm về kênh hình Trong sách giáo khoa Sinh học kiến thức được trình bày thông qua kênh chữ và kênh hình. Các hình vẽ, sơ đồ, bảng số liệu, các đoạn video, các mẫu vật…gọi chung là kênh hình.

Kênh hình có tính trực quan cao diễn giải logic các kiến thức Sinh học, minh họa kiến thức, làm cho kiến thức được hiểu sâu hơn và rõ ràng hơn. Ngoài việc kênh hình chứa đựng trong đó thông tin, qua quan sát phân tích và so sánh HS hình thành nên thế giới quan khoa học và có sự đam mê trong học tập và nghiên cứu khoa học.2 Vai trò của kênh hình trong dạy học Sinh học Kênh hình là phương tiện chuyển tải thông tin có thể thay thế cho sự vật hiện tượng và các quá trình xảy ra trong thực tiễn mà GV và HS không thể tiếp cận trực tiếp, kênh hình giúp cho giáo viên phát huy được nhiều giác quan của HS trong học tập. Kênh hình có thể cung cấp cho HS kiến thức một cách chắc chắn và chính xác, nên kiến thức HS học được sẽ nhớ lâu hơn, làm cho việc dạy học trở nên cụ thể, HS tiếp thu kiến thức được dễ dàng hơn. Còn GV có để tổ chức các hoạt động học tập cho HS, thu hút sự chú ý của HS trong quá trình học tập.

Nhờ có kênh hình, tính tích cực chủ động của HS được phát huy nhiều hơn, làm cho bài học trở nên sinh động, HS tham gia xây dựng bài nhiều hơn. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kênh hình là một yếu tố trong quá trình dạy học nó kết hợp với các yếu tố khác như hoạt động dạy học của GV và hoạt động học tập của HS tạo thành một chỉnh thể hoàn chỉnh của quá trình dạy học, trong dạy học kênh hình được coi là phương tiện cần thiết để phát huy tính tích cực của HS. Nhờ kênh hình giúp cho HS thu nhận thông tin về sự vật hiện tượng sinh học một cách sinh động, dễ tiếp thu trong quá trình nhận thức, hỗ trợ việc cung cấp kiến thức, giảm tính trừu tượng của kiến thức, tạo điều kiện hình thành biểu tượng sinh học cho HS. Mà chúng ta đã biết biểu tượng là cơ sở để tạo thành khái niệm.

Thông qua kênh hình, GV giúp cho HS đào sâu những tri thức đã lĩnh hội được và kích thích hứng thú nhận thức, năng lực quan sát phân tích tổng hợp. Việc sử dụng kênh hình trong dạy học giúp GV tăng năng suất làm việc, giảm thiểu tính chất giảng dạy mang tính thông báo một chiều. Cải tiến phương pháp dạy học của GV và thay đổi hình thức học của HS theo hướng tích cực, giúp đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS. Do đó, kênh hình được sử dụng là một phương tiện dạy học hữu ích để thu hút sự chú ý của HS trong hoạt động học tập.

Nói chung, trong quá trình dạy học, các phương tiện dạy học giảm nhẹ công việc của GV và giúp cho HS tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng hơn. Có được các phương tiện thích hợp, người GV sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong công tác giảng dạy, làm cho hoạt động học tập của HS trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn, tạo ra cho HS những hứng thú với môn học. Do đặc điểm của quá trình nhận thức, mức độ tiếp thu kiến thức mới của HS tăng dần theo các cấp độ của tri giác: nghe-thấy-làm được, nên khi đưa kênh hình vào quá trình dạy học, GV có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập và sáng tạo của HS và từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và hình thành kỹ năng của các em. Phân loại kênh hình trong Sinh học Trong dạy học Sinh học, có rất nhiều kênh hình được sử dụng như: trong SGK,qua sưu tầm hoặc thiết kế rất đa dạng và phong phú, có thể phân thành ba loại sau đây.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Các mẫu vật tự nhiên: mẫu sống, mẫu ngâm, mẫu nhồi, tiêu bản ép khô, tiêu bản kính hiển vi.phản ánh sống động thế giới sống làm cho giờ dạy Sinh học trở nên gần gũi với HS, làm cho lý thuyết gần với thực tiễn hơn. - Các vật tượng hình: mô hình, tranh vẽ, ảnh, phim đèn chiếu, phim video, sơ đồ, biểu đồ…hỗ trợ, minh họa rõ hơn cho nội dung bài học. Đây là một dạng kênh hình đặc biệt, có thể tồn tại ở nhiều dạng: cố định (trong SGK) và di động (ngoài SGK). Hệ thống các vật tượng hình mô tả các cấp tổ chức, thành phần cấu tạo của tế bào, các cơ chế, các quá trình.

Nhờ có các vật tượng hình, mà kênh chữ trong SGK được HS hiểu sâu sắc hơn, giúp HS liên hệ với kiến thức thực tế dễ dàng hơn, quá trình ghi nhớ kiến thức cũng trở nên dễ dàng hơn. - Các thí nghiệm: Thí nghiệm Sinh học rất đa dạng được chia thành nhiều nhóm khác nhau. Nếu căn cứ vào địa điểm đặt thí nghiệm có thể chia ra thành thí nghiệm ngoài tự nhiên và thí nghiệm trong phòng thí nghiệm. Thí nghiệm ngoài tự nhiên là thí nghiệm được tiến hành ở điều kiện tự nhiên và có ưu điểm sát với thực tế, nhưng lại tạo khó khăn cho học tập.

Thí nghiệm trong phòng thí nghiệm, được bố trí chặt chẽ, điều chỉnh các điều kiện thí nghiệm từ đó chứng minh sự ảnh hưởng của các nhân tố rõ hơn, phù hợp với thời gian của HS, đặc biệt là trong quá trình học. Những yêu cầu đối với kênh hình Dù là kênh hình trong SGK, sưu tầm hay tự xây dựng cũng phải đảm bảo những yêu cầu sau: * Tính khoa học sƣ phạm - Kênh hình phải phù hợp với mục tiêu, nội dung, điều kiện dạy học, … và phát huy được tối đa các giác quan của người học, bảo đảm tiếp thu được các kiến thức một cách dễ dàng. - Nội dung và cấu tạo của kênh hình phải bảo đảm các đặc trưng của việc dạy học lý thuyết, dạy học thực hành và các chuẩn mực sư phạm. - Các kênh hình tập hợp thành bộ phải có mối liên hệ chặt chẽ về nội dung, bố cục và hình thức với hệ thống kênh hình.

Trong đó, mỗi loại trong một bộ phận phải có chức năng riêng. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Kênh hình cần thúc đẩy việc sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học hiện đại (e-learning, dạy học theo dự án, .) * Tính khoa học kỹ thuật - Chất lượng vật liệu dùng để chế tạo kênh hình phải bảo đảm tuổi thọ cao và độ bền chắc, không gây ô nhiễm môi trường. - Kênh hình phải có kết cấu thuận lợi cho việc lắp đặt, sử dụng, lưu trữ và bảo quản. * Tính phù hợp với đối tƣợng - Kênh hình dùng để biểu diễn phải đủ lớn để mọi HS trong lớp có thể quan sát được.

- Kênh hình cần phù hợp với tâm sinh lý của HS và GV, không quá nặng, quá lớn về kích thước. - Màu sắc kênh hình không làm chói mắt hay làm cho HS khó phân biệt các chi tiết. Màu sắc của kênh hình là thiết bị càng giống như thực tế càng tốt. - Kênh hình có kết cấu cân xứng, màu sắc hài hoà, rõ nét để kích thích sự chú ý và hứng thú học tập của HS.

Một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học. Để khai thác kênh hình có hiệu quả, người dạy phải có những biện pháp khai thác phù hợp. Đó là, phù hợp với năng lực của GV, phù hợp với nhận thức của HS, sau đây là một số biện pháp khai thác kênh hình trong dạy học Sinh học. Câu hỏi vấn đáp * Khái niệm về câu hỏi vấn đáp Trong dạy học, làm thế nào để phát huy cao độ khả năng tích cực của HS là điền kiện rất quan trọng trong các phương pháp, nhằm phát huy khả năng đó là tạo điều kiện cho HS quan sát, phân tích kênh hình trong đó công cụ định sẵn quan trọng để tổ chức hoạt động học tập tự học của HS là câu hỏi, bài tập được GV xây dựng theo những mục tiêu cụ thể: “ Câu hỏi là một dạng cấu trúc ngôn ngữ dễ dàng diễn đạt một yêu cầu, một đòi hỏi, một mệnh lệnh cần được giải quyết”.

Dựa trên cơ sở quan sát kênh hình ở từng nội dung cụ thể của từng bài học. Câu hỏi được thiết kế sao cho trở thành một “ chương trình hành động” trong một thời gian lượng xác định nhằm định hướng cho quá trình tự học của HS theo ý định của GV. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Câu hỏi nhằm mục đích hướng cho quá trình tự học của HS theo ý định của giáo viên. Câu hỏi nhằm mục đích phát triển tư duy, phát huy năng lực, chủ động, năng lực tích cực trong học tập của HS.

Do đó yêu cầu câu hỏi không phải là liệt kê nội dung trong SGK mà phải là những yêu cầu phân tích, giải thích, khái quát nội dung mà HS thu nạp được từ kênh hình, kênh chữ và từ đó tìm ra những câu trả lời cho những câu hỏi đặt ra, câu hỏi như vậy là câu hỏi vấn đáp.