phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu. Chƣơng 2: Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học kiến thức mới phần Sinh học tế bào (chƣơng I, II) Sinh học 10 trung học phổ thông Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN TRONG DẠY HỌC 1. Lƣợc sử tình hình nghiên cứu, sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn vào các khâu của quá trình dạy học trên Thế giới và tại Việt Nam 1.
Tình hình sử dụng câu hỏi TNKQ trên thế giới Từ thời cổ, ngƣời Ai Cập đã biết sử dụng các phƣơng pháp đo lƣờng và trắc nghiệm để xây dựng các kim tự tháp, vận dụng vào sản xuất nông nghiệp và đời sống hàng ngày nhƣng phải đến thế kỷ XVII-XVIII thì một số nƣớc châu Âu mới bắt đầu sử dụng TN trong nghiên cứu khoa học vật lý và sau đó đến động vật học. Sang đầu thế kỷ XIX, ở Đức và nhiều nƣớc châu Âu khác đã bắt đầu sử dụng trắc nghiệm trong phòng thí nghiệm sinh học. Quentin Stodola cho rằng nguồn gốc của khoa học đo lƣờng là trắc nghiệm tâm lý, giáo dục hiện đại có thể gắn liền với mối quan tâm về khoa học vật lý, tâm lý ở cuối thế kỷ XIX. Năm 1879, các TN tâm lý đầu tiên đƣợc đƣa vào sử dụng tại Leipzig do Wichelm Weent thiết kế, các nhà khoa đã sử dụng TN để tiến hành các phép đo về thị giác, thính giác, tốc độ phản ứng của cơ thể.
Sau đó tiếp tục ứng dụng để nghiên cứu thời gian nhận thức, tốc độ học tập của ngƣời học. Cuối thế kỷ XIX, Francis Galton (ngƣời Anh) đã triển khai các TN để đo các đặc điểm trí tuệ của con ngƣời, các thí nghiệm này đã mở ra một hƣớng đi mới để đi đến các trắc nghiệm về năng lực trí tuệ của cá nhân và sau đó là TN theo nhóm. Sang đầu thế kỷ XX, khoa học trắc nghiệm phát triển mạnh mẽ ở nhiều nƣớc trên thế giới. Năm 1904, một nhà tâm lý học ngƣời Pháp, Alfred Biznet và các đồng sự đã phát minh ra một số bài TN để khảo sát tâm linh, sau này 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trở thành bài TN trí thông minh đƣợc gọi là TN Stanford-Biznet.
Mặc dù không phải là các bài TN đƣợc dùng để đo lƣờng thành quả học tập của HS phổ thông, nhƣng TN của Biznet đã mở ra con đƣờng và trở thành tiền đề xây dựng TN theo nhóm dùng trong dạy học. Những năm sau đó Thom Dike đã dùng TNKQ nhƣ một phƣơng pháp “ khách quan nhanh chóng” để đo trình độ kiến thức của HS. Các TN theo nhóm mang lại nhiều ƣu điểm nhƣ: dễ thực hiện, có tính khách quan, có độ tin cậy cao nên đã phát triển nhanh chóng ở Mỹ. Đến năm 1930 TN tiêu chuẩn hóa đƣợc các chuyên gia chú ý, đƣợc tiếp nhận một cách không phê phán, năm 1940 thì các bộ đề thi TNKQ dùng cho tuyển sinh đã ra đời và đƣợc các nƣớc duy trì và mở rộng trên nhiều lĩnh vực kiến thức.
Tuy nhiên trong thời gian đó các TNKQ cũng đã bộc lộ nhiều hạn chế do quá đề cao, lạm dụng, sử dụng phƣơng pháp này một cách máy móc nên TN đã thất bại. Vì vậy, sau thời gian này đã xuất hiện nhiều ý kiến phản đối việc dùng TN trong nhà trƣờng. Ở Liên Xô, mãi đến năm 1963 mới cho phép phục hồi việc dùng TN để kiểm tra kiến thức của HS. Vào năm 1964, cùng với sự phát triển của công nghệ tin học, Ghecberic và nhiều tác giả khác đã sử dụng máy vi tính để cài đặt chƣơng trình xử lý kết quả chấm điểm, để chỉ ra giá trị của các bài TN và phiếu tự đánh giá thành quả học tập của nó trong dạy học.
Ngày nay, thế giới đang sử dụng TN với nhiều mục đích và nhiều lĩnh vực khác nhau nhƣ: trong giáo dục, y tế, kinh tế. đã thu đƣợc nhiều thành quả. Trong đó phƣơng pháp TNKQ trải qua hàng loạt các thử nghiệm trong nhiều lĩnh vực thuộc các đối tƣợng khác nhau đã khẳng định tính khoa học và vị thế của nó. Có thể nói, việc kiểm tra thi cử trong hầu hết trƣờng học ở khắp các châu lục phần lớn áp dụng phƣơng pháp TNKQ.
Sau này, với sự phát triển mạnh của công nghệ thông tin, nhiều quốc gia tiên tiến trên thế giới đã cải tiến việc thực hiện phƣơng pháp TNKQ ở các khâu nhƣ: Cài đặt các chƣơng trình chấm điểm, xử lý và phân tích kết quả bằng máy tinh khiến cho 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phƣơng pháp TN thực sự trở thành công cụ hữu ích, nhất là đối với chƣơng trình tự học, tự đào tạo. Tuy nhiên trên thế giới chƣa có công trình nào nghiên cứu về sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan vào dạy học kiến thức mới. Tình hình sử dụng câu hỏi TNKQ ở Việt Nam Từ những năm 50 của thế kỷ XX, ở miền Nam phƣơng pháp TNKQ đƣợc sử dụng sớm hơn so với miền Bắc và đã áp dụng rộng rãi trong các trƣờng học. Lần đầu tiên sử dụng TNKQ thông qua các cuộc khảo sát khả năng ngoại ngữ do các tổ chức Quốc tế tài trợ, sau đó phƣơng pháp này đƣợc sử dụng phổ biến trong kiểm tra và thi ở bậc trung học, trong đó sinh học là môn đƣợc áp dụng đầu tiên.
Năm 1963 Nguyễn Quang Nghĩa xây dựng bộ “Trắc nghiệm vạn vật lớp 12”. Năm 1964 Phùng Văn Hƣớng biên soạn cuốn “ Phƣơng pháp học và thi trắc nghiệm vạn vật lớp 12”. Cuối năm 1969, Giáo sự Dƣơng Thiệu Tống đã đƣa môn TN và thống kê giáo dục vào giảng dạy ở các lớp cao học và tiến sỹ tại trƣờng Đại học Sài Gòn. Từ năm 1970, đã có những công trình vận dụng TNKQ trong kiểm tra kiến thức của HS.
Ở miền Bắc, giáo trình viết TN đầu tiên đƣợc GS Trần Bá Hoành công bố vào năm 1971 với tác phẩm “ Dùng phƣơng pháp test để kiểm tra nhận thức HS về một số khái niệm trong chƣơng trình sinh học đại cƣơng lớp 9”. Sau năm 1975, một số trƣờng Tiểu học và Trung học vẫn áp dụng thi TN MCQ trong các bộ môn khoa học tự nhiên. Năm 1986, tại khoa Sinh - Kỹ thuật nông nghiệp thuộc trƣờng Đại học sƣ phạm Hà Nội đã tổ chức Hội thảo với nội dung “Phƣơng pháp xây dựng hệ thống câu hỏi lựa chọn đa phƣơng án” do tiến sỹ P.Herath trình bày và hƣớng dẫn. Sau hội thảo này, có nhiều giảng viên triển khai xây dựng và áp dụng trắc nghiệm vào KTĐG nhƣ: Lê Đình Trung (1998) “Nghiên cứu quy trình và những kết quả bƣớc đầu xây dựng câu hỏi dạng MCQ về một số nội dung kiến thức sinh học ở trƣờng Đại học sƣ phạm”, Lê Đình Trung và Nguyễn Thị 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kim Giang (1998) “Xây dựng câu hỏi dạng MCQ về nội dung vật chất di truyền và biến đổi vật chất di truyền trong chƣơng trình di truyền học ở trƣờng Đại học sƣ phạm”.
Từ năm 1990, TN lƣợng giá mới thực sự đƣợc quan tâm và ứng dụng ở nhiều cấp học. Từ sau năm 1990, với sự giúp đỡ của đề án “Hỗ trợ hệ thống đào tạo chƣơng trình hợp tác Việt Nam - Thụy Điển” (03/SIDA), Bộ Y tế đã mở những lớp tập huấn về kỹ thuật xây dựng câu hổi TNKQ cho toàn bộ giảng viên các trƣờng Y tế. Kết quả đã xây dựng đƣợc một bộ công cụ đánh giá bằng hệ thống câu hỏi test chuyên khoa. Năm 1994, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với viện Công nghệ Hoàng gia Melbourne của Autralia tổ chức các cuộc hội thảo với chủ đề về “ Kỹ thuật xây dựng câu hỏi TNKQ” tại thành phố Hồ Chí Minh, Huế, Hà Nội.
Hội thảo đã trang bị cho giảng viên các trƣờng Đại học và Cao đẳng các cơ sở lý luận về TNKQ, việc thực thi phƣơng pháp này. Năm 1995 -1995 với sự tài trợ của Liên hợp quốc, Đại học Tổng hợp Hà Nội mở những lớp dài hạn bồi dƣỡng về phƣơng pháp xây dựng câu hỏi test và việc sử dụng nó vào dạy học đƣợc rất nhiều giảng viên tham gia. Từ năm 1995, nhiều trƣờng đại học ( Đại học quốc gia Hà Nội, Đại học Y Dƣợc, Sƣ phạm Thành phố Hồ Chí Minh, đại học khoa học Huế) bắt đầu tiến hành nghiên cứu sâu và rộng về TN. Năm 1996 - 1997, Giáo sƣ Trần Bá Hoành soạn thảo, đƣa chính thức bộ câu hỏi TN Di truyền học và tiến hóa vào SGK lớp 12 chƣơng trình chuyên ban KHTN.
Từ năm 2000 đến nay, PGS.TS Lê Đình Trung và PGS.TS Trịnh Nguyên Giao đã chủ biên nhiều cuốn sách dùng cho ôn thi học sinh giỏi, ôn thi tốt nghiệp THPT, thi tuyển sinh Cao đẳng, Đại học theo hƣớng trắc nghiệm khách quan nhƣ: “1111 câu hỏi trắc nghiệm sinh học”, “Tuyển tập 1000 câu hỏi và bài tập”, “chuyên đề luyện thi đại học”… 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.TS Lâm Quang Thiệp đã cho xuất bản cuốn “Trắc nghiệm và ứng dụng”, cuốn sách nhằm phổ cập rộng rãi cho công chúng về khoa học trắc nghiệm và cũng gợi ý cho các trƣờng đại học, các viện nghiên cứu, các nhà xuất bản cũng nhƣ các cơ quan quản lý giáo dục lƣu ý đến việc đào tạo chuyên gia và có biện pháp thúc đẩy sự phát triển của khoa học này để áp dụng vào thực tiễn giáo dục ở nƣớc ta. Một số luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ khoa học chủ yếu nghiên cứu theo hƣớng xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong việc kiểm tra đánh giá và tự kiểm tra đánh giá ở các trƣờng Đại học, Cao đẳng, trung học phổ thông nhƣ luận văn của Nguyễn Thị Kim Giang (1997), Nguyễn Kỳ Loan (2000); luận văn Tiến sĩ của Vũ Đình Luận (2005), Phạm Thị Thu HIền (2007). Đặc biệt, năm 2007, luận văn thạc sĩ của Nguyễn Đình Huy nghiên cứu về “Sử dụng câu hỏi MCQ để tổ chức HS nghiên cứu tài liệu mới phần Sinh học Vi sinh vật, Sinh học 10, THPT”, đây có thể coi là luận văn thạc sĩ đầu tiên đi sâu nghiên cứu việc sử dụng câu hỏi TNKQ vào dạy học kiến thức mới.