Nghiên cứu trách nhiệm hình sự của pháp nhân: So sánh giữa luật hình sự Việt Nam và Australia

Chuyên khảo luật học phân tích Khoá luận tốt nghiệp trách nhiệm hình sự của pháp nhân nghiên cứu so sánh quy định của luật hình sự, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Huyền
• Người hướng dẫn: PTS. Lưu Hạ Yến
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: So Sánh Trách Nhiệm Hình Sự Của Pháp Nhân Giữa Việt Nam Và Australia
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.7. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA PHÁP NHÂN THEO QUY ĐỊNH CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ LUẬT HÌNH SỰ AUSTRALIA
• 1.1. TNHS của pháp nhân theo quy định của luật hình sự Việt Nam
• 1.1.1. Lỗi hình pháp nhân phải chịu TNHS
• 1.1.2. Phạm vi chịu TNHS của pháp nhân
• 1.1.3. Điều kiện chịu TNHS của pháp nhân
• 1.1.4. Hình phạt áp dụng với pháp nhân phải chịu TNHS
• 1.2. TNHS của pháp nhân theo quy định của luật hình sự Australia
• 1.2.1. Lỗi hình pháp nhân phải chịu TNHS
• 1.2.2. Phạm vi chịu TNHS của pháp nhân
• 1.2.3. Điều kiện chịu TNHS của pháp nhân
• 1.2.4. Hình phạt áp dụng với pháp nhân phải chịu TNHS
• 2. CHƯƠNG 2: SO SÁNH QUY ĐỊNH VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA PHÁP NHÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỚI LUẬT HÌNH SỰ AUSTRALIA VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 2.1. Loại hình pháp nhân phải chịu TNHS
• 2.2. Phạm vi chịu TNHS của pháp nhân
• 2.3. Điều kiện truy cứu TNHS của pháp nhân
• 2.4. Hình phạt áp dụng đối với pháp nhân phải chịu TNHS
• 2.5. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc hoàn thiện các quy định của luật hình sự về TNHS của pháp nhân
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân theo quy định của luật hình sự Việt Nam

Trách nhiệm hình sự (TNHS) của pháp nhân trong luật hình sự Việt Nam được quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc ghi nhận trách nhiệm pháp lý của các tổ chức, doanh nghiệp trong việc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Theo đó, pháp nhân được hiểu là tổ chức có tư cách pháp lý độc lập, có tài sản riêng và chịu trách nhiệm về hành vi phạm tội của mình. Điều này có nghĩa là pháp nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có hành vi vi phạm pháp luật, điều này thể hiện sự chuyển biến trong tư duy pháp lý của Việt Nam nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các tổ chức, cá nhân bị thiệt hại. Các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân bao gồm điều kiện chịu trách nhiệm, phạm vi trách nhiệm và hình phạt áp dụng. Hình phạt đối với pháp nhân có thể là phạt tiền, đình chỉ hoạt động hoặc giải thể. Những quy định này không chỉ giúp tăng cường tính răn đe mà còn góp phần bảo vệ trật tự xã hội và quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

1.1. Điều kiện chịu TNHS của pháp nhân

Theo quy định của Bộ luật Hình sự, để một pháp nhân bị truy cứu trách nhiệm hình sự, cần phải đáp ứng một số điều kiện cụ thể. Đầu tiên, pháp nhân phải có hành vi vi phạm pháp luật hình sự, tức là thực hiện các hành vi được quy định là tội phạm trong Bộ luật. Thứ hai, hành vi đó phải được thực hiện bởi người đại diện hợp pháp của pháp nhân hoặc các cá nhân có thẩm quyền trong tổ chức. Điều này có nghĩa là pháp nhân chỉ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi có sự tham gia của những người có quyền hạn trong việc điều hành và quản lý. Cuối cùng, hành vi vi phạm đó phải gây ra thiệt hại cho xã hội, cá nhân hoặc tổ chức khác. Việc xác định rõ các điều kiện này là rất quan trọng, bởi nó giúp đảm bảo rằng trách nhiệm hình sự không bị áp dụng một cách tùy tiện, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các pháp nhân trong quá trình thực thi pháp luật.

II. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân theo quy định của luật hình sự Australia

Trong hệ thống pháp luật của Australia, trách nhiệm hình sự của pháp nhân được quy định một cách rõ ràng và cụ thể. Australia áp dụng hệ thống pháp luật Common Law, trong đó trách nhiệm hình sự của pháp nhân đã được công nhận từ lâu. Theo đó, pháp nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có hành vi vi phạm pháp luật. Các quy định này không chỉ giúp tăng cường tính răn đe đối với các tổ chức mà còn bảo vệ quyền lợi của những người bị thiệt hại do hành vi vi phạm của pháp nhân. Hình phạt đối với pháp nhân có thể bao gồm phạt tiền, đình chỉ hoạt động hoặc thậm chí là giải thể. Điều này cho thấy rằng, Australia có một hệ thống pháp luật mạnh mẽ và hiệu quả trong việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của pháp nhân. Việc quy định trách nhiệm hình sự cho pháp nhân là một phần quan trọng trong việc đảm bảo trật tự xã hội và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

2.1. Phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân

Phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân ở Australia được xác định rõ ràng trong các quy định pháp luật. Theo đó, pháp nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự cho các hành vi vi phạm pháp luật hình sự, bao gồm cả các tội phạm nghiêm trọng như tham nhũng, gian lận, và các tội phạm liên quan đến môi trường. Điều này có nghĩa là pháp nhân không chỉ chịu trách nhiệm cho các hành vi vi phạm nhỏ mà còn cho cả những hành vi vi phạm lớn có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho xã hội. Hệ thống pháp luật Australia cũng cho phép áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với pháp nhân vi phạm, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý mạnh mẽ hơn để ngăn chặn các hành vi vi phạm. Điều này cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa Việt Nam và Australia trong việc quy định trách nhiệm hình sự cho pháp nhân.

III. So sánh trách nhiệm hình sự của pháp nhân giữa Việt Nam và Australia

Việc so sánh trách nhiệm hình sự của pháp nhân giữa Việt Nam và Australia cho thấy nhiều điểm tương đồng và khác biệt. Một trong những điểm tương đồng là cả hai quốc gia đều công nhận trách nhiệm hình sự của pháp nhân, điều này cho thấy sự tiến bộ trong tư duy pháp lý và sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Tuy nhiên, sự khác biệt lớn nhất nằm ở cách thức quy định và áp dụng trách nhiệm hình sự. Trong khi Việt Nam còn đang trong quá trình hoàn thiện các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân, Australia đã có một hệ thống pháp luật rõ ràng và hiệu quả hơn. Điều này dẫn đến việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân ở Australia diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn. Việc nghiên cứu và so sánh này không chỉ giúp Việt Nam nhận ra những hạn chế trong quy định của mình mà còn rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá để hoàn thiện hệ thống pháp luật về trách nhiệm hình sự của pháp nhân.

3.1. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi nhiều từ kinh nghiệm của Australia trong việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Đầu tiên, cần xây dựng một hệ thống quy định pháp luật rõ ràng và cụ thể hơn về trách nhiệm hình sự của pháp nhân, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho các tổ chức, doanh nghiệp để họ hiểu rõ hơn về trách nhiệm của mình trong việc tuân thủ pháp luật. Cuối cùng, việc áp dụng các hình phạt nghiêm khắc đối với pháp nhân vi phạm cũng cần được xem xét để đảm bảo tính răn đe và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Những bài học này sẽ giúp Việt Nam hoàn thiện hơn trong việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của pháp nhân, từ đó góp phần bảo vệ trật tự xã hội và phát triển kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CUA PHAP NHÂN THEO QUY ĐỊNH CUA LUAT HÌNH SỰ VIET NAM VÀ LUẬT HÌNH SỰ AUSTRALIA 1. TNHS của pháp nhân thee quy định của lật hình sự Vigt Nam. TNHS là một khái niêm cơ bản và đặc trung nhất cũa luật hình sự những trong pháp luật hình sự Việt Nam, thuật ngỡ TNHS chưa od một Ảnh nghĩa thống nhất được quy định một cách chính thúc trong vin bản pháp luật. V8 thục chất, THHS có thể hiểu đơn giãn la trách nhiệm của người pham tối phi chin những hậu qgu pháp lý bất lợi về hành vi phen tôi côn mình Hay nổi cách khác, bách nhiệm, Hành sik mot dang cia trách nhiệm pháp I, là hậu quả pháp lý bắt lợi mà chủ thế tôi pham phải gánh chịu trước Nhà nước do hành vi phươ tối mã chỉ thể đó đã thực hiện và là kết quả của vide áp dong các quy dink của pháp luật hình swe được thể hiện ở bản ân kếttối đã có Hậu lực pháp luật cũa Tòa án hình phạt và một số biện pháp cưỡng chế hình sự khác được quạt dinh trong BLHS quy dink? Thước đây, theo quan niệm truyén thống BLHS Việt am quy Ảnh TNHS là trích nhiệm cia cả nhân người phạm tôi.

Tuy nhiên, trước tỉnh hình thục tn cia Việt Nam, đồng thời, đ phủ hợp với xu hướng chung của thể giới, BLHS năm 2015 lần đầu in ghi nhận TNHS đối với chủ thé là pháp nhân trong lich sỡ lập pháp itu này là một bước tiến mới, góp phin hoàn thiện cơ ché xử lý các hành vi vỉ pham pháp luật côn PNTM, bio vé quyền và lợi ich hợp pháp cho các t8 chúc, cá nhân bị thiệt hạ và khối phục các quan hệ xã hội bị xâm phạm do hành và phạm tôi của cá nhân nhưng phép nhân phấ chịu TNHS khí thoi mãn nhông diéu liận truy cứu TNHS cia pháp nhân theo quy dinh của BLHS Việt Nem năm 2015. TNHS của phép nhân được hiểu là “hấu quá pháp ý cũa việc thực hin tôi phạm và được thể luôn bằng việc áp đàng đối với pháp nhấn pham tôi một hoặc nhẫn biện pháp cưỡng chỗ do luật hin sự qnp' đơn ‘Theo quy định pháp luật Việt Nam, “pháp nhân là mốt tổ chức thông nhất độc lập, hẹp pháp có tài sân riêng và chu trách nhậu bằng tải sẵn cũa mình nhân ˆ Nguyễn Thanh Sơn (2023), “Thách nhưểm hinh sự của pháp nhân thương mại - Mật sốvấn để lý luận và. ‘ace tiến”, Luận vin thạc sĩ, Trường Đai học Kiem sit Ha Nội. ` Hong Thị Tue Peng G006), ếch nhiệm ce cia pháp nhấn", Lun văn thc , Đừng Đại hạc ude Tan nh Hồ Chỉnh, 8 -đanh minh tham gia vào các quan hé pháp luật một cách đốc Lip Một pháp nhân phải có diy đủ các đều kiện được nêu tei Điễu 74 Bộ luật Dân sự năm 2015, Cẩn ciitheo những đặc tính tiêng tiệt cia phép nhân (nhiệm vụ mục đích, bình thúc sở ữn), pháp luật Việt Nam phần loại pháp nhân gầm ha los: pháp nhân thương mai và phép nhân phi thương mai ĐỂ tạo sự thông nhất, khóa luận sử dụng thuật ng 'háp nhôn” thay vì sử dạng thuật ngữ PNTM hay tổ chức.

Trong pham vi phần này, tác gi tập trung lâm, 18 các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về TNHS của pháp nhân, phân tích các vẫn dé cơ bản nhất cin chế định nay: loi hình pháp nhân phải châu TNES, pham vi, đều kiên chin TNHS của pháp nhân và hình phat áp dang đôi với pháp nhân chịu TNHS 1. Logi hình pháp nhân phải chị TNHS ĐỂ đáp ứng lặp thời yêu cầu đều tranh phông chống tối pham ở Việt Nam cũng nh hội nhập với xu thể chung cia pháp luật hình mr rên thé giới, ding thời, để pháp luật được thục thi nghiém chỉnh và hiệu quả trong thục tin, cần thiết phi hận thức rõ vẫn để pháp nhân thương mai trong luật hình a Theo Điều 2 BLHS năm 2015 quy ảnh “Chỉ có pháp nhân tương mai nào ham một tôi đã được guy dn tạ Điều 76 cũa Bộ luật này mới phải chan trách nhiên hình ie” Dy là quy định mang tinh ảnh hướng và lam tién để cho các quy đảnh cụ thé rong BLHS và TNHS của PNTM. Ở Việt Nam, TNHS của pháp nhân được quy dinh lân đầu tin trong BLHS năm 2015. Cụ thể, pháp luật hình sự Việt Nam chỉ ruy cửa trách nhiệm hành sự đối với pháp nhân thương mai với 33 tội danh nhất Ảnh: Điễu này thé hiện sự thin trọng của các nhà lập pháp khí pháp nhân lần đều tiên phi chịu trách nhiém hình sx Đông thời, nó cũng phan ánh thực trạng của các pháp nhân trong giai đoạn này chủ.

ấu trong các finh vue kinh t, môi trường rik tên và tai trợ khủng bổ Cụ thể, tạ khoản 2 Điều 2 và khoản 1 Điều8 quy nh phép nhân là chủ th của tôi phạm và phải chiu TNHS theo quy ảnh của BLHS chỉ là PNTM, 6 Go with Luật Din sự Việt Nem, Tp 1, Tưởng Đại học Lait Hi Nd, Chủ biên: Dah Vin Thanh, 'Ngyn Mai Toy Pham Công Lí Theo quy dinh, TNHS chi đặt ra cho PNTM có tơ cách pháp nhân khi thực hiện tôi phạm được BLHS quy inh và thôn mẫn các điều lận tự Điễu 75 BLHS, còn pháp nhân phi thương mai không phi chiu TNHS Theo Điệu 74 và 75 BLDS năm 2015, một tổ chức được công nhân lá PNTM, dip ing được các diéu kiện su Được thành lập hợp ghép, có cơ cầu tổ chức chit chế; cổ tả sân độc lập với cả nhân, tổ chức khác và hy híu trích nhiệm bằng tii sin đó, nhân danh mình them ga quan hệ pháp luật một cách đốc lập; có Điệu tiêu chính là tím kiểm lợi nhuận, lọ nhuận được chia cho các thành viên. Do đó, theo pháp luật Việt Nam, PNTM bao gầm các domnh nghiệp, ví du như pháp nhén TNHH một thành viên, pháp nhân TNHH hai thành viên, pháp nhân. cỗ phân, tập đoàn nh ti, tổng phép nhân có pháp nhân me, pháp nhân con và các phép nhân thành viên khác theo Luật Doanh nghiệp nim 2014. Ngoài ra, PNTM cin cổ các tổ chức kink tế khác như Hop tác xã Liên hop hop tác theo Luật Hop tác xã nim 2033, .(Khoăn7 vৠĐiều 4 Luật Hop tác xã nim ‘Tom lạ, pháp luật hình sự Việt Nam chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự đổi Với pháp nhân thương mai là những “pháp nhiên có mục tiêu chính là tim kiểm lợi nhuận và lợi nhudn được chia cho các thành viễn” 112.

Phạm vỉ chin TNH cña pháp nhân TNHS cis pháp nhân là một vin dé mới, phức tap và lin đều tên được bổ sang vào BLHS, bii vậy, cin xác ảnh phạm vi TNHS của pháp nhân ð mức độ phù hop và sẽ được tấp tục hoàn thiện trong quá tình áp dụng BLHS. Bén cạnh đổ, việc xác Ảnh phạm vi các loại tdi phạm ma pháp nhân phải chiu TNHS cần phải xuất phát từ yêu cầu hội nhập quốc tổ, góp phân thực thi các điều ước quốc t mà Việt Nam là thành viên. Dưổi góc độ luật hình sự BLHS năm 2015 quy đnh “Chỉ pháp nhân thương xi nào phan một tội đã được guy cin tại Điều 76 của Bộ luật này mới phi cw trách nhiệm hình sự“ Như vậy với quy đính này, BLHS đã xác định phạm vi chịu TNE của pháp nhân tủ Didu76 của B6 luật Theo quy định của pháp loật hành sự Việt Nam, cá nhân phạm tôi phii chia TNHS vé mai tôi pham được quy đnh trong BLHS (khoản 1 Điều 2 BLHS năm ˆ Ehoẩn 1 Đền 15 Bộ hột din sự Vit Nema nấm 2015 “Khoản3 Đầu 3 BLHS Vật Nanni 2015 10 2015). Tuy nhién, vin đồ này đổi với pháp nhân có điển khác biệt Pháp nhân chỉ phải chiu TNHS vé 33 tôi danh được quy ảnh trong BLHS thuộc 03 nhóm tôi pham Cụ thể, theo quy Ảnh tei Điều 76 BLHS năm 2015, pháp nhân chi phải chiu TNHS vỗ 33 tối danh được quy định rong BLHS bao gm.

Nhóm tối phạm xâm phạm trật tr quan lý kinh tổ gầm 22 tôi được quy inks như sưu. Điễu 188 (Tôi buôn Lav); Điễu 189 (Tôi vận chuyển tr phép hàng Hóa, tiên tệ qua biên gió); Điều 190 (Tội sản xuất, buôn bin hàng cắn); Điều 191 (Tôi ting trữ, vận chuyển hing cắn); Điều 192 (Tôi sin xuất, buôn bán hàng Bi); Điễu 193 (Tột sin xuất, buôn bản hing giã là lương thục, thục phim, phụ gia thục phim); Điêu 194 (Tôi sản xuất buôn bán hing giã là thuốc chit bệnh, thuốc phông bint); Điều 195 (Tôi sin xuất buôn bán hàng gã là thúc ăn đồng để chân nuôi, hân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thục vất, giống cây trồng, vật nuéi); Điều 196 (Tôi đầu co); Điều 200 (Tôi trốn thu; Điều 203 (Tối in, phát hành, mua bản ri phép hóa don, ching ti); Điều 209 (Ti cổ ý công bổ thông tin sử lệch hoặc che týẫu thông tin trong host động chứng khoá), Điễu 210 (Ti sử dung thông tin nói tổ đổ mua bán chứng khoá); Điễu 211 (Tôi thao ting thi trường chứng khoán); Điễu 213 (Tội gan lận trong kánh doanh bảo hiển); Điều 216 (Tổi trần đông bio hiểm xã hộ, bảo Hm y tổ, bảo hiểm thất nghiệp cho nguời lao động); Điều 217 (Tôi v pam quy định anh tai); Điều 225 (Tai sêm phem quyền tác gã, quyền liên qua); Điêu 226 (Tôi xâm pham quyền sở hữu công nghiên), Điều 227 (Tôi vĩ phem các quy nh vé nghiên cửu thấm do, khai thắc tai nguyên); Điễu 232 (Tôi vi phem các quy dinh về kha thác va bảo vệ rùng): Điều 234 (Tối vũ phạm quy inh và quản lý, bảo vé động vit hoang đồ: 1Ð Nhám tôi phạm vé mỗi trường quy Ảnh tại các điều saw Điễu 235 (Tối gầy 6 nhiễm mỗi trường; Điệu 237 (Tôi vi pham phòng ngừa, ứng phố, khắc phục sự cổ môi trường); Điều 238 (Tôi vi pham quy dinh vé bio vé en toàn công tình thủy lợi, đê điều và phỏng, chống thiên tai, vi phạm quy định về bảo vệ bờ, bãi sông), Điêu 239 (Tội đưa chất thai vào lãnhthổ Vit Nam); Điều 242 (Tôi huỷ hoại. nguồn lợi thuỷ sả); Điều 243 (Tôi huỹ hoại rùng), Điều 244 (Tối vi phạm quy Ảnh.