Chương 1. Giới thiệu tính cấp thiết của đề tài, đối tượng, phạm vi, mục tiêu và phương pháp nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết về FDI, tác động của FDI, các yếu tố ảnh hưởng đến việc thu hút FDI và các nghiên cứu trước về thu hút FDI của Việt Nam. Thực trạng FDI của Việt Nam bao gồm cơ sở pháp lý và quá trình phân cấp quản lý hoạt động FDI, chính sách thu hút FDI và kết quả thu hút FDI của Việt Nam.
Thu hút FDI tình huống Bình Dương và Vĩnh Phúc: nghiên cứu so sánh chính sách thu hút đầu tư, môi trường đầu tư, các yếu tố ảnh hưởng và kết quả thu hút FDI của Bình Dương và Vĩnh Phúc. Kết luận và khuyến nghị chính sách. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Chương 2. Cơ sở lý thuyết về FDI 2.1 Một số khái niệm về FDI.
Theo quỹ tiền tệ quốc tế thì FDI được định nghĩa là “một khoản đầu tư với những quan hệ lâu dài, theo đó một tổ chức trong một nền kinh thế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một DN đặt tại một nền kinh tế khác”. Theo các nhà kinh tế quốc tế thì FDI là người sở hữu tại nước này mua hoặc kiểm soát một thực thể kinh tế của nước khác. Đó là một khoản tiền mà nhà đầu tư trả cho một thực thể kinh tế của nước ngoài để có ảnh hưởng quyết định đối với thực thể kinh tế ấy hoặc tăng thêm quyền kiểm soát trong thực thể kinh tế ấy. Luật ĐTNN tại Việt Nam năm 1987 đưa ra khái niệm: “FDI là việc tổ chức, cá nhân nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền nước ngoài hoặc bất kỳ tài sản nào được Chính phủ Việt Nam chấp thuận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hoặc thành lập xí nghiệp liên doanh hoặc DN 100% vốn nước ngoài theo quy định của luật này”.
Từ những khái niệm trên có thể hiểu một cách khái quát về FDI như sau: “FDI tại một quốc gia là việc nhà đầu tư ở một quốc gia đưa vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào vào một quốc gia khác để có được quyền sở hữu và quản lý hoặc quyền kiểm soát một thực thể kinh tế tại quốc gia đó, với mục tiêu tối đa hoá lợi ích của mình”.2 Tác động của FDI.1 Tác động đối với nước đầu tư. Chuyển giao nguồn lực đầu tư hướng ngoại và tăng thu ngoại tệ từ phần lợi nhuận được chuyển về từ hoạt động đầu tư ở nước ngoài; Chủ đầu tư có điều kiện đổi mới cơ cấu sản xuất, áp dụng công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh; Tăng cường sức mạnh kinh tế, nâng cao uy tín, mở rộng thị trường tiêu thụ của chủ đầu tư; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Trong dài hạn, FDI ra nước ngoài sẽ đem lại ảnh hưởng tích cực cho cán cân thanh toán quốc tế của nước đầu tư thông qua việc XK máy móc, thiết bị, nguyên nhiên, vật liệu,.2 Tác động đối với nước nhận đầu tư. Tác động đến tăng trưởng kinh tế và là nguồn vốn bổ sung quan trọng trong tổng vốn đầu tư đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển xã hội; FDI là nguồn quan trọng để phát triển khả năng công nghệ của nước chủ nhà đó chính là sự chuyển giao công nghệ sẵn có từ bên ngoài vào và sự phát triển công nghệ của các cơ sở nghiên cứu, ứng dụng của nước chủ nhà. Đây là mục tiêu quan trọng mà nước chủ nhà mong đợi từ nhà đầu tư; FDI tạo ra hiệu ứng lây lan giúp các công ty địa phương cải thiện năng suất và tận dụng được các cơ hội khi tiếp cận với MNCs.
FDI tác động tích cực trong việc phát triển nguồn nhân lực và nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động của nước chủ nhà. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy FDI có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế của nước nhận đầu tư. Tác giả Balasubramanyam, Salisu và Sapsford (1996) đã sử dụng bộ số liệu từ 46 quốc gia đang phát triển để khảo sát ảnh hưởng của FDI đối với tăng trưởng. Nghiên cứu phát hiện rằng ảnh hưởng thúc đẩy tăng trưởng của FDI mạnh hơn tại những nước theo đuổi một chính sách thúc đẩy XK hơn là thay thế nhập khẩu và những nước có cơ chế ngoại thương thúc đẩy XK thì FDI có ảnh hưởng mạnh đối với tăng trưởng hơn so với đầu tư trong nước.
Kết quả này cũng trùng với kết quả nghiên cứu của Borensztein, de Gregorio và Lee (1998) cho rằng đóng góp của FDI cho tăng trưởng nhiều hơn so với đóng góp của đầu tư trong nước. Tuy nhiên, các nghiên cứu này cũng cho rằng FDI chỉ hữu hiệu hơn đầu tư trong nước khi mà nước nhận đầu tư có một nguồn vốn nhân lực nhất định và có đủ năng lực hấp thu. Nghiên cứu của Laura Alfaro (2003) về FDI và tăng trưởng cho rằng FDI có tác động đến tăng trưởng kinh tế, dòng vốn FDI vào các khu vực kinh tế khác nhau (sơ cấp, CN chế biến hay dịch vụ) có tác động khác nhau đối với tăng trưởng kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 FDI vào khu vực kinh tế sơ cấp (nông, lâm ngiệp và thủy sản, khai khoáng) có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế, vào CN chế biến có tác động tích cực đến tăng trưởng và tác động của FDI vào khu vực dịch vụ thì không rõ ràng.
Nghiên cứu của nhóm tác giả Nguyễn Thị Tuệ Anh và cộng sự (2006), về tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam cho rằng FDI có tác động đến tăng trưởng kinh tế và mức độ đóng góp tăng lên khi Việt Nam chính thức hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Nghiên cứu còn chỉ ra rằng vốn con người được đo bằng trình độ học vấn của người lao động góp phần làm tăng đóng góp của FDI tới tăng trưởng. Ngoài ra, nghiên cứu còn cho rằng FDI là nguồn vốn bổ sung cho vốn trong nước chứ không phải là nguồn vốn thay thế và FDI còn có tác động tràn ở quy mô DN qua kênh di chuyển lao động, phổ biến và chuyển giao công nghệ, liên kết sản xuất và cạnh tranh ở một số ngành như chế biến thực phẩm hay dệt may. Nghiên cứu của Magnus Blomstrưm và Ari Kokko (1997) về tác động của FDI lên nước chủ nhà: điểm lại các bằng chứng thực nghiệm.
Bài viết chỉ ra các tác động chuyển giao và lan tỏa CN từ các công ty đa quốc gia (MNCs) nước ngoài đến nước chủ nhà, tác động của các MNCs nước ngoài đối với hoạt động thương mại của nước chủ nhà, và các tác động đối với cạnh tranh và cơ cấu ngành ở các nước chủ nhà. Nghiên cứu cho rằng MNCs có thể đóng một vai trò quan trọng đối với tăng trưởng năng suất và XK ở các nước tiếp nhận đầu tư, nhưng bản chất chính xác về tác động của FDI là khác nhau giữa các ngành CN và giữa các quốc gia, điều này tùy thuộc vào tính chất đặc trưng và môi trường chính sách của từng quốc gia. Như vậy, qua các nghiên cứu về tác động của FDI được dẫn chứng ở trên cho thấy FDI ngày càng trở nên quan trọng đối với mỗi quốc gia hay địa phương. Thứ nhất, FDI có tác động lớn đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế; góp phần vào quá trình đa dạng hóa nền kinh tế từ sản xuất nông nghiệp sang sản xuất CN và XK.
Thứ hai, FDI giúp cho nước nhận đầu tư có được nguồn vốn dồi dào, bổ sung cho tổng nguồn vốn đầu tư trong nước. Thứ ba, FDI tác động đến trình độ công nghệ và kỹ năng lao động giúp các nước đang phát triển tiếp cận được với trình độ công nghệ tiên tiến trong quá trình chuyển giao. Thứ tư, FDI giúp tăng cường hội nhập và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 đa dạng hóa trong hoạt động XK. Ngoài ra, FDI còn có các tác động khác như tạo việc làm, tăng nguồn thu cho ngân sách,… 2.3 Các yếu tố tác động và chính sách thu hút FDI.1 Các yếu tố tác động đến thu hút FDI.
Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Kim Nhã về các động lực và nhân tố chủ yếu tác động đến thu hút FDI (2001) cho rằng có 5 nhân tố mang tính tổng quát tác động đến thu hút FDI của một quốc gia bao gồm. Môi trường chính trị-kinh tế-xã hội ổn định: môi trường chính trị ổn định của nước chủ nhà là yếu tố hấp dẫn hàng đầu đối với các nhà ĐTNN. Tình hình chính trị ổn định là điều kiện tiên quyết để đảm bảo các cam kết của chính phủ đối với các nhà đầu tư về sở hữu vốn đầu tư, các chính sách ưu tiên đầu tư và định hướng phát triển của nước nhận đầu tư. Đồng thời, sự ổn định chính trị còn là tiền đề cần thiết để ổn định tình hình kinh tế-xã hội, nhờ đó giảm được tính rủi ro cho các nhà đầu tư.
Những bất ổn định về chính trị không chỉ làm cho dòng vốn này bị chững lại, thu hẹp, mà còn làm cho dòng vốn từ trong nước chảy ngược ra ngoài, tìm đến những nơi "trú ẩn" mới an toàn và hấp dẫn hơn. Tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định, thu nhập bình quân đầu người, dung lượng thị trường, tốc độ tăng trưởng của thị trường, cơ cấu thị trường, sở thích của người tiêu dùng của nước nhận đầu tư, khả năng tiếp cận thị trường trong khu vực và trên thế giới cũng có ảnh hưởng đến FDI. Chính sách-pháp luật: quá trình đầu tư có liên quan rất nhiều đến hoạt động của các tổ chức, cá nhân và được tiến hành trong thời gian dài nên các nhà ĐTNN rất cần có một môi trường pháp lý ổn định của nước chủ nhà. Môi trường này chính là các quy định của luật pháp và các chính sách liên quan trực tiếp đến FDI bao gồm các quy định về việc thành lập và hoạt động của các nhà ĐTNN, các tiêu chuẩn đối xử đối với FDI và cơ chế hoạt động của thị trường trong đó có sự tham gia của các thành phần kinh tế có vốn ĐTNN và tính hiệu lực của chúng trong quá trình thực hiện.
Một môi trường pháp lý sẽ hấp dẫn FDI nếu có các chính sách mềm dẻo, qui định phù hợp và đảm bảo hiệu lực cao trong khi thực hiện. Đây là những căn cứ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.