ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục phổ thông nước ta trong đó có bộ môn Địa lí đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học. Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển đổi cách đánh giá sao cho phù hợp với nhu cầu của thực tiễn hiện nay. Trong giai đoạn 2020 - 2025 Thủ tướng Chính phủ đã chỉ rõ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học"; "Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi".
Điều này cho thấy việc đổi mới phương pháp dạy - học, kiểm tra đánh giá môn học trong đó có môn Địa lí là vấn đề tất cả các giáo viên nói chung và môn Địa lí cần quan tâm hiện nay. Bản thân là một giáo viên giảng dạy môn Địa lí tôi luôn luôn trăn trở tìm ra các phương pháp dạy học thích ứng, linh hoạt, sáng tạo và có hiệu quả để giúp các em hiểu bài, nắm vững kiến thức môn học và đạt kết quả cao trong kì thi tốt nghiệp THPT quốc gia. Chính vì vậy qua một thời gian quản lý và dạy học chúng tôi đã mạnh dạn viết lên những kinh nghiệm của bản thân qua đề tài “Nâng cao chất lượng, kết quả thi tốt nghiệp môn Địa lí cho học sinh Trường trung học phổ thông Cờ Đỏ thông qua công tác quản lý và tổ chức dạy học”. Hy vọng qua đề tài này chúng tôi nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các đồng nghiệp để được sự dụng rộng rãi trong ngành.
Mục đích của đề tài Đề tài nhằm mục đích cung cấp một số cơ sở lí luận về phương pháp dạy học môn Địa lí. Đồng thời cung cấp một số biện pháp của bản thân 2 chúng tôi nhằm nâng cao chất lượng và kết quả thi tốt nghiệp cho học sinh ở chương trình môn Địa lí một cách có hiệu quả trong quá trình tiếp thu kiến thức. Đảm bảo thực hiện đúng yêu cầu nhiệm vụ năm học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của Sở Giáo dục Nghệ An và của trường năm học 2023-2024. Tính mới và kết quả đạt được của đề tài Đây là đề tài lần đầu tiên được áp dụng thực hiện tại Trường THPT Cờ Đỏ nói riêng và các trường THPT thuộc các huyện Nghĩa Đàn nói chung.
Đề tài đã khai thác, trang bị cho học sinh những phương pháp, cách thức có tính hệ thống trong việc tổ chức dạy học môn Địa lí. Tên đề tài có thể là không mới hoặc đã có 1 những tác giả khai thác nhưng tôi xin khẳng định những vấn đề tôi nêu ra ở đây hoàn toàn là những kinh nghiệm, những tâm huyết mà bản thân hai chúng tôi đã đúc kết lại trong quá trình giảng dạy và quản lý của mình và đã được kiểm định qua thực tế. Đề tài đã góp phần nâng cao tính hứng thú, hấp dẫn và hiệu quả cho các giờ học. Đồng thời phát huy tối đa khả năng tính tích cực, chủ động độc lập sáng tạo, tự giác trong quá trình học tập của học sinh.
Quan trọng hơn là giúp các em đạt kết quả cao trong kì thi quan trọng. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Nghiên cứu ở bộ môn Địa lí cấp Trung học phổ thông - Thực nghiệm tại Trường THPT Cờ Đỏ - Học sinh khối 12. Phương pháp nghiên cứu Các phương pháp chung khi tôi thực hiện đề tài này là: - Phương pháp nghiên cứu tài liệu. - Phương pháp điều tra quan sát.
- Phương pháp tổng kết và đúc rút kinh nghiệm. Thời gian thực hiện - Đề tài này tôi hình thành ý tưởng từ năm 2021 - Đánh giá, khảo sát và đúc rút sáng kiến và áp dụng năm 2023 - 2024. 2 PHẦN II: NỘI DUNG 1. Một số văn bản hướng dẫn về công tác ôn thi Bộ Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm toàn diện về kỳ thi, trực tiếp thực hiện các khâu: ban hành các văn bản chỉ đạo, quy chế, hướng dẫn và triển khai kế hoạch tổ chức kỳ thi và tuyển sinh đại học; chịu trách nhiệm về đề thi; cung cấp chính xác, đầy đủ, kịp thời các quy định, thông tin cần thiết về kỳ thi và tuyển sinh; xây dựng hệ thống công nghệ thông tin phục vụ công tác tổ chức thi thống nhất toàn quốc và chấm thi trắc nghiệm bằng máy tính, bảo đảm an toàn; tổ chức công tác thanh tra, kiểm tra.
- Công văn số: 733/SGDĐT-GDTrH ngày 5/4/2023 của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An về rà soát thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 cấp THPT và tăng cường ôn tập, ôn thi tốt nghiệp THPT năm 2024. - Hướng dẫn số: 30/HD-THPT Cờ Đỏ ngày 29/04/2024 của Trường THPT Cờ Đỏ về việc ôn tập cuối năm, thi tốt nghiệp trung học phổ thông, tuyển sinh vào Đại học năm 2024. - Thông báo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024: kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2024 không có thay đổi đáng kể so với năm 2023, vẫn giữ ổn định và bám sát kiến thức, kỹ năng cơ bản của chương trình THPT chủ yếu là lớp 12. Các nhà trường cần tổ chức cho học sinh học tập và ôn luyện bám sát kiến thức, kỹ năng cơ bản của chương trình THPT, chủ yếu là lớp 12 và lưu ý các nội dung kiến thức có liên quan, tiếp nối ở lớp 10, 11 theo hướng khai thác, vận dụng kiến thức đã học trong chương trình theo yêu cầu cần đáp ứng theo các mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao.
Đề thi được xây dựng đáp ứng yêu cầu của kỳ thi, bảo đảm độ phân hóa phù hợp và hạn chế học tủ, học lệch, khuyến khích sáng tạo của thí sinh. Đối với HS lớp 12, trước những điều chỉnh về kỳ thi THPT, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã chỉ đạo các nhà trường cùng với việc dạy học theo khung chương trình chính khóa, chủ động tổ chức ôn luyện cho HS, quan tâm định hướng để các em lựa chọn tổ hợp thi phù hợp với năng lực của mình. Theo đó, các nhà trường cũng đã xây dựng kế hoạch ôn tập cụ thể cho HS. Đặc biệt, từ khi Bộ GD&ĐT công bố đề thi minh họa, việc ôn tập diễn ra khẩn trương hơn.
Cùng với giáo viên, mỗi em HS cũng chủ động lên kế hoạch, sắp xếp thời gian học tập và ôn luyện cho bản thân. Một số khái niệm liên quan - Nâng cao chất lượng: Nâng cao có nghĩa là: Làm tăng thêm: Nâng cao nhiệt tình cách mạng Tùy theo đối tượng sử dụng, từ "chất lượng" có ý nghĩa khác nhau. Người sản xuất coi chất lượng là điều họ phi làm để đáp ứng các qui định và yêu cầu do 3 khách hàng đặt ra, để được khách hàng chấp nhận. Chất lượng được so sánh với chất lượng của đối thủ cạnh tranh và đi kèm theo các chi phí, giá cả.
Do con người và nền văn hóa trên thế giới khác nhau, nên cách hiểu của họ về chất lượng và đảm bảo chất lượng cũng khác nhau. Từ định nghĩa trên ta rút ra một số đặc điểm sau đây của khái niệm chất lượng: Chất lượng được đo bởi sự thỏa mãn nhu cầu. Nếu một sản phẩm vì lý do nào đó mà không được nhu cầu chấp nhận thì phải bị coi là có chất lượng kém, cho dù trình độ công nghệ để chế tạo ra sản phẩm đó có thể rất hiện đại. Đây là một kết luận then chốt và là cơ sở để các nhà chất lượng định ra chính sách, chiến lược kinh doanh của mình.
Do chất lượng được đo bởi sự thỏa mãn nhu cầu, mà nhu cầu luôn luôn biến động nên chất lượng cũng luôn luôn biến động theo thời gian, không gian, điều kiện sử dụng. Khi đánh giá chất lượng của một đối tượng, ta phải xét và chỉ xét đến mọi đặc tính của đối tượng có liên quan đến sự thỏa mãn những nhu cầu cụ thể. Các nhu cầu này không chỉ từ phía khách hàng mà còn từ các bên có liên quan, ví dụ như các yêu cầu mang tính pháp chế, nhu cầu của cộng đồng xã hội. Nhu cầu có thể được công bố rõ ràng dưới dạng các quy định, tiêu chuẩn nhưng cũng có những nhu cầu không thể miêu tả rõ ràng, người sử dụng chỉ có thể cảm nhận chúng, hoặc có khi chỉ phát hiện được trong chúng trong quá trình sử dụng.
Chất lượng không phải chỉ là thuộc tính của sản phẩm, hàng hóa mà ta vẫn hiểu hàng ngày. Chất lượng có thể áp dụng cho một hệ thống, một quá trình và phải có sự kiểm tra nghiêm ngặt của các Chuyên gia đánh giá và kiểm soát chất lượng. - Tổ chức dạy học Hình thức tổ chức dạy học là cách tiến hành tổ chức quá trình học tập cho học sinh phù hợp với mục đích, nội dung bài học, nhằm làm cho bài học đạt kết quả tối ưu. Tổ chức dạy là hình thức dạy học mà với hình thức đó trong suốt thời gian học tập được quy định một cách chính xác và ở một địa điểm riêng biệt, giáo viên chỉ đạo hoạt động nhận thức có tính chất tập thể ổn định, có thành phần không đổi, đồng thời chú ý đến đặc điểm của từng học sinh để sử dụng các phương pháp và phương tiện dạy học nhất định nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh nắm vững tài liệu học tập một cách trực tiếp cũng như phát triển năng lực nhận thức và giáo dục tại lớp.
Lớp học có thành phần không đổi trong mỗi giai đoạn. Dấu hiệu GV chỉ đạo hoạt động nhận thức cả lớp và đặc điểm từng HS. Học sinh nắm tài liệu một cách trực tiếp tại lớp.Còn những dấu hiệu khác như dạng tổ chức, phương pháp, phương tiện, địa điểm, thời gian không phải là đặc trưng riêng biệt của hình thức lớp bài. 4 - Công tác quản lý: Quản lý là việc quản trị của một tổ chức, cho dù đó là một doanh nghiệp, một tổ chức phi lợi nhuận hoặc cơ quan chính phủ.