SKKN: Phát triển năng lực tự học Toán 10 qua BPT & HPT - THPT Phạm Hồng Thái

Nâng cao năng lực tự học cho học sinh lớp 10 THPT Phạm Hồng Thái qua chủ đề bất phương trình. SKKN cấp tỉnh, giải pháp dạy học hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thu Hằng
• Trường học: Trường THPT Phạm Hồng Thái
• Chuyên ngành: Toán học
• Đề tài: Một Số Biện Pháp Phát Triển Năng Lực Tự Học Cho Học Sinh Lớp 10 Trường THPT Phạm Hồng Thái Thông Qua Dạy Học Chủ Đề Bất Phương Trình Và Hệ Bất Phương Trình Bậc Nhất Hai Ẩn
• Loại tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2023 - 2024
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• Lí do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu và thời gian thực hiện
• Phương pháp nghiên cứu
• Tính mới và đóng góp mới của đề tài
• I. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý thuyết về tự học và năng lực tự học
• 1.1.1. Lý thuyết tự học
• 1.1.1.1. Khái niệm tự học
• 1.1.1.2. Vai trò của tự học
• 1.1.1.3. Các hình thức tổ chức học sinh tự học
• 1.1.2. Lý thuyết năng lực tự học
• 1.1.2.1. Khái niệm năng lực tự học
• 1.1.2.2. Những kĩ năng cần có khi tự học
• 1.2. Tổng quan lý thuyết về bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn trong chương trình Toán 10
• 1.2.1. Lý thuyết về bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 1.2.1.1. Định nghĩa bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 1.2.2. Lý thuyết về hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 1.2.2.1. Định nghĩa hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.3.1. Đặc điểm tình hình nhà trường THPT Phạm Hồng Thái
• 1.3.1.1. Thuận lợi
• 1.3.1.2. Khó khăn
• 1.3.2. Khảo sát thực trạng về hoạt động tự học tại trường THPT Phạm Hồng Thái
• 1.3.2.1. Khảo sát công tác phát triển năng lực tự học cho học sinh của giáo viên trường THPT Phạm Hồng Thái
• 2. NỘI DUNG THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP
• 2.1. Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 2.1.1. Tổng quan về mô hình lớp học đảo ngược
• 2.1.1.1. Khái niệm về mô hình lớp học đảo ngược
• 2.1.1.2. So sánh mô hình lớp học đảo ngược và lớp học truyền thống
• 2.1.2. Kế hoạch bài dạy chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn theo mô hình lớp học đảo ngược
• 2.2. Sử dụng kỹ thuật mảnh ghép giải bài toán mô hình hoá ứng dụng bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 2.2.1. Lý thuyết về kỹ thuật mảnh ghép
• 2.2.2. Cách tiến hành
• 2.2.3. Ý nghĩa của kĩ thuật mảnh ghép trong dạy học chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất 2 ẩn
• 2.2.4. Tiến trình sử dụng kỹ thuật mảnh ghép giải bài toán mô hình hoá ứng dụng bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn
• 2.3. Tăng cường hoạt động tự học tại nhà theo hình thức cá nhân và theo nhóm
• 2.3.1. Ý nghĩa của hoạt động tự học tại nhà theo hình thức cá nhân và nhóm
• 2.3.2. Tự học tại nhà theo hình thức cá nhân
• 2.3.3. Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động tự học tại nhà của học sinh
• 2.3.3.1. Ý nghĩa của tiêu chí đánh giá hoạt động tự học của học sinh
• 2.3.3.2. Nội dung thực hiện của biện pháp
• 2.3.3.3. Tiêu chí đánh giá thái độ tự học tại nhà của học sinh
• 2.3.3.4. Tiêu chí đánh giá hiệu quả tự học tại nhà của học sinh
• 3. KẾT QUẢ THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP
• 3.1. Đánh giá hiệu quả thực hiện các biện pháp
• 3.1.1. Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp
• 3.1.1.1. Khảo sát tính cấp thiết của đề tài
• 3.1.1.2. Mục tiêu khảo sát
• 3.1.1.3. Đối tượng khảo sát
• 3.1.1.4. Nội dung khảo sát
• 3.1.1.5. Phương pháp khảo sát và xử lý kết quả khảo sát
• 3.1.1.6. Kết quả khảo sát
• 3.1.2. Khảo sát tính khả thi của các biện pháp
• 3.1.3. Khả năng áp dụng và nhân rộng của các đề tài
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Đề xuất và kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tầm quan trọng của năng lực tự học Toán 10 BPT HPT

Năng lực tự học là một trong những năng lực cốt lõi được nhấn mạnh trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Nó không chỉ là công cụ để chiếm lĩnh tri thức mà còn là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của học sinh. Đối với môn Toán lớp 10, đặc biệt là chuyên đề Bất phương trình (BPT) và Hệ bất phương trình (HPT), năng lực này càng trở nên quan trọng. Đây là mảng kiến thức có tính logic và trừu tượng cao, đòi hỏi học sinh phải chủ động nghiên cứu, luyện tập thường xuyên để có thể nắm vững. Sáng kiến kinh nghiệm từ trường THPT Phạm Hồng Thái đã chỉ ra rằng, thời lượng học trên lớp là không đủ để học sinh thuần thục các dạng bài. Do đó, việc phát triển năng lực tự học Toán 10 trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Quá trình tự học giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, từ dấu của nhị thức bậc nhất đến cách xét dấu tam thức bậc hai, và rèn luyện kỹ năng giải toán một cách độc lập. Khi có một lộ trình tự học toán 10 rõ ràng, học sinh có thể tự mình khám phá, giải quyết các bài tập tự luyện, từ đó xây dựng sự tự tin và niềm say mê với môn học. Hơn nữa, tự học còn giúp các em làm quen với việc tự tìm kiếm, chắt lọc thông tin, một kỹ năng thiết yếu trong thời đại số. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại nhằm kích thích khả năng tự học chính là chìa khóa để nâng cao chất lượng giáo dục và giúp học sinh làm chủ kiến thức phức tạp về BPT & HPT.

1.1. Vai trò cốt lõi của tự học trong chương trình GDPT 2018

Chương trình GDPT 2018 đặt mục tiêu hình thành và phát triển các năng lực chung, trong đó 'năng lực tự chủ và tự học' được xếp ở vị trí hàng đầu. Mục tiêu này khẳng định vai trò không thể thiếu của việc tự học trong quá trình giáo dục. Tự học không chỉ là việc hoàn thành bài tập về nhà, mà là một quá trình chủ động, có mục đích, từ việc xác định mục tiêu học tập, lập kế hoạch, tìm kiếm tài liệu, đến tự kiểm tra và đánh giá kết quả. Trong môn Toán, đặc biệt với các chủ đề như BPT & HPT, quá trình này giúp học sinh biến kiến thức của thầy cô thành tri thức của bản thân, qua đó hiểu sâu và nhớ lâu hơn.

1.2. Tổng hợp công thức Toán 10 và sự cần thiết phải tự ôn luyện

Chương trình Toán 10 giới thiệu một khối lượng lớn kiến thức mới, bao gồm các khái niệm trọng tâm như bất phương trình bậc hai và hệ phương trình bậc nhất hai ẩn. Việc chỉ nghe giảng trên lớp là không đủ để ghi nhớ và vận dụng thành thạo. Học sinh cần chủ động tổng hợp công thức toán 10, hệ thống hóa lý thuyết thông qua các sơ đồ tư duy bất phương trình. Quá trình tự ôn luyện này giúp củng cố nền tảng, phát hiện các lỗ hổng kiến thức và xây dựng một nền móng vững chắc trước khi tiếp cận các bài toán phức tạp hơn, đặc biệt là các bài tập có tham số m.

II. Những thách thức khi tự học Toán 10 chuyên đề BPT HPT

Mặc dù vai trò của tự học là không thể phủ nhận, quá trình này gặp phải không ít rào cản, đặc biệt đối với học sinh lớp 10. Theo khảo sát tại trường THPT Phạm Hồng Thái, phần lớn học sinh chưa có phương pháp học tốt toán 10 và thiếu kỹ năng tự học hiệu quả. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp của kiến thức. Các khái niệm như biểu diễn miền nghiệm của hệ bất phương trình hay phương pháp giải hệ phương trình bậc nhất hai ẩn bằng phương pháp cộng đại số hoặc phương pháp thế đòi hỏi tư duy trực quan và logic cao. Học sinh thường cảm thấy lúng túng khi phải tự mình giải quyết các bài toán này mà không có sự hướng dẫn trực tiếp. Thêm vào đó, nhiều em chưa biết cách lập kế hoạch học tập, phân bổ thời gian hợp lý và lựa chọn nguồn tài liệu đáng tin cậy. Sự bùng nổ của thông tin trên Internet vừa là cơ hội, vừa là thách thức, khiến học sinh dễ bị 'ngợp' và không biết bắt đầu từ đâu. Một rào cản khác đến từ tâm lý. Việc đối mặt với các bài toán khó, đặc biệt là các bài toán biện luận theo tham số, có thể gây ra cảm giác nản chí. Thiếu một cơ chế đánh giá và phản hồi kịp thời cũng làm giảm động lực tự học của các em. Việc nhận diện và khắc phục những thách thức này là bước đi tiên quyết để xây dựng một lộ trình tự học Toán 10 thành công.

2.1. Khó khăn trong việc biểu diễn miền nghiệm và xét dấu tam thức

Một trong những kỹ năng cốt lõi của chuyên đề là biểu diễn miền nghiệm trên mặt phẳng tọa độ. Đây là một khái niệm tương đối mới và trừu tượng. Học sinh thường mắc lỗi trong việc xác định đúng nửa mặt phẳng nghiệm hoặc gạch bỏ sai phần. Tương tự, kỹ thuật xét dấu tam thức bậc hai là nền tảng để giải quyết mọi bất phương trình bậc hai, nhưng nhiều học sinh vẫn nhầm lẫn giữa các quy tắc 'trong trái, ngoài cùng' và các trường hợp đặc biệt của delta. Những khó khăn kỹ thuật này nếu không được giải quyết sớm sẽ tạo thành rào cản lớn cho việc tự học.

2.2. Thiếu kỹ năng giải toán và phương pháp tự học hiệu quả

Khảo sát thực tế cho thấy, chỉ có 22,2% học sinh thường xuyên tự giải các bài toán tham khảo tại nhà. Điều này phản ánh sự thiếu hụt về kỹ năng giải toán và phương pháp luận. Học sinh thường học một cách thụ động, chỉ giải quyết các bài tập được giao mà không tự tìm tòi, mở rộng kiến thức. Các em chưa biết cách phân loại dạng bài, tìm ra quy luật chung, hay sử dụng các công cụ hỗ trợ như giải toán bằng máy tính Casio một cách thông minh để kiểm tra kết quả và rút ngắn thời gian làm bài. Việc thiếu một phương pháp học tốt toán 10 có hệ thống khiến nỗ lực tự học trở nên rời rạc và kém hiệu quả.

III. Cách phát triển năng lực tự học qua mô hình lớp học đảo ngược

Để giải quyết các thách thức trên, sáng kiến kinh nghiệm tại THPT Phạm Hồng Thái đã đề xuất áp dụng 'Mô hình lớp học đảo ngược' (Flipped Classroom) - một phương pháp học tốt toán 10 mang tính đột phá. Mô hình này đảo ngược quy trình dạy học truyền thống: thay vì nghe giảng trên lớp và làm bài tập ở nhà, học sinh sẽ xem video bài giảng, nghiên cứu tài liệu do giáo viên cung cấp trước ở nhà. Thời gian trên lớp sẽ được dành cho các hoạt động thực hành, thảo luận sâu, và giải quyết các bài toán khó dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Cách tiếp cận này giúp phát triển năng lực tự học Toán 10 một cách mạnh mẽ. Ở nhà, học sinh chủ động tiếp nhận kiến thức lý thuyết về bất phương trình bậc hai hay hệ phương trình bậc nhất hai ẩn theo tốc độ của riêng mình. Các em có thể xem lại video nhiều lần, ghi chú những điểm chưa hiểu để hỏi lại trên lớp. Điều này biến việc tự học ở nhà thành một hoạt động có cấu trúc và mục tiêu rõ ràng. Trên lớp, giáo viên không còn đóng vai trò là người truyền thụ kiến thức một chiều mà trở thành người cố vấn, tổ chức các hoạt động tương tác, giúp học sinh vận dụng lý thuyết vào giải quyết các bài tập tự luyện, qua đó đạt đến các cấp độ tư duy cao hơn như phân tích, đánh giá và sáng tạo. Mô hình này thực sự là một giải pháp hiệu quả để tối ưu hóa thời gian và nâng cao chất lượng tự học.

3.1. Quy trình triển khai lớp học đảo ngược cho chủ đề BPT HPT

Việc triển khai được thực hiện qua ba bước rõ ràng. Trước giờ học, giáo viên cung cấp video bài giảng E-learning và bài tập trắc nghiệm củng cố qua các nền tảng như Zalo, Azota. Trong giờ học, giáo viên nhận xét việc tự học ở nhà, tổ chức thảo luận nhóm để học sinh giảng lại bài cho nhau, và củng cố kiến thức cốt lõi. Sau giờ học, học sinh tiếp tục ôn tập, mở rộng kiến thức và trao đổi qua nhóm học tập. Quy trình này đảm bảo học sinh phải chủ động chuẩn bị bài, biến mỗi giờ học trên lớp thành một buổi thực hành chất lượng cao.

3.2. So sánh hiệu quả với lớp học truyền thống trong việc dạy học Toán 10

Theo lý thuyết về thang cấp độ tư duy của Bloom, lớp học truyền thống thường chỉ dừng lại ở các mức độ Ghi nhớ, Thông hiểu và Vận dụng. Trong khi đó, mô hình lớp học đảo ngược chuyển các hoạt động ở mức độ thấp này về nhà, dành thời gian trên lớp cho các mức độ cao hơn là Phân tích, Đánh giá và Sáng tạo. Kết quả là học sinh không chỉ nắm vững cách giải các dạng bài cơ bản mà còn phát triển được kỹ năng giải toán với các vấn đề phức tạp, điển hình là các bài tập có tham số m.

IV. Bí quyết tự học BPT HPT với kỹ thuật mảnh ghép hiệu quả

Bên cạnh mô hình lớp học đảo ngược, 'Kỹ thuật mảnh ghép' là một công cụ đắc lực khác giúp phát triển năng lực tự học Toán 10. Kỹ thuật này đặc biệt hiệu quả khi áp dụng vào việc giải quyết các bài toán thực tiễn liên quan đến BPT & HPT. Đây là một phương pháp học tập hợp tác, kết hợp giữa hoạt động cá nhân và làm việc nhóm theo hai vòng. Vòng 1 (Nhóm chuyên gia): Lớp được chia thành các nhóm, mỗi nhóm nhận một nhiệm vụ khác nhau (ví dụ: giải một bài toán tối ưu chi phí quảng cáo). Các thành viên trong nhóm cùng nhau nghiên cứu, thảo luận để trở thành 'chuyên gia' về vấn đề đó. Vòng 2 (Nhóm mảnh ghép): Hình thành các nhóm mới, bao gồm các thành viên từ những nhóm chuyên gia khác nhau. Tại đây, mỗi 'chuyên gia' sẽ giảng lại phần kiến thức của mình cho các thành viên còn lại. Nhiệm vụ cuối cùng đòi hỏi sự tổng hợp kiến thức từ tất cả các 'mảnh ghép' để giải quyết một vấn đề lớn hơn. Kỹ thuật này thúc đẩy tinh thần trách nhiệm cá nhân và khả năng hợp tác. Học sinh phải thực sự hiểu sâu vấn đề mới có thể truyền đạt lại cho người khác. Quá trình này giúp củng cố kiến thức về cách xây dựng hệ phương trình bậc nhất hai ẩn từ bài toán thực tế và phương pháp biểu diễn miền nghiệm để tìm ra phương án tối ưu, qua đó rèn luyện kỹ năng giải toán một cách toàn diện.

4.1. Ứng dụng kỹ thuật mảnh ghép vào bài toán mô hình hóa thực tế

Sáng kiến kinh nghiệm đã áp dụng kỹ thuật này cho các bài toán tối ưu hóa như: tính toán chi phí quảng cáo, xác định khẩu phần dinh dưỡng với chi phí thấp nhất, hay pha chế để đạt điểm thưởng cao nhất. Các bài toán này yêu cầu học sinh phải mô hình hóa các điều kiện của đề bài thành một hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn. Kỹ thuật mảnh ghép giúp chia nhỏ bài toán phức tạp, để mỗi nhóm chuyên gia xử lý một phần, sau đó tổng hợp lại, giúp học sinh tiếp cận vấn đề một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

4.2. Lợi ích của việc tự học theo nhóm trong giải quyết vấn đề

Kỹ thuật mảnh ghép đề cao vai trò của làm việc nhóm. Khi hoạt động trong 'nhóm chuyên gia' và 'nhóm mảnh ghép', học sinh có cơ hội trao đổi, phản biện và học hỏi lẫn nhau. Những khái niệm khó như xét dấu tam thức bậc hai hay phương pháp cộng đại số có thể được làm sáng tỏ qua lời giải thích của bạn bè. Hoạt động này không chỉ phát triển năng lực tự học mà còn rèn luyện kỹ năng giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề - những kỹ năng mềm vô cùng quan trọng.

V. Hướng dẫn đánh giá năng lực tự học BPT HPT thực tiễn

Để quá trình phát triển năng lực tự học Toán 10 đi đúng hướng và mang lại hiệu quả rõ rệt, việc xây dựng một hệ thống tiêu chí đánh giá là vô cùng cần thiết. Một hệ thống đánh giá tốt không chỉ giúp giáo viên theo dõi tiến độ của học sinh mà còn cung cấp cho các em một 'kim chỉ nam' để tự định hướng và cải thiện. Dựa trên nghiên cứu tại THPT Phạm Hồng Thái, hai bộ tiêu chí đã được xây dựng: Bảng tiêu chí đánh giá thái độ tự học và Bảng tiêu chí đánh giá hiệu quả tự học. Mỗi bảng được chia thành 4 mức độ (Chưa đạt - Đạt - Khá - Tốt) với các chỉ số cụ thể. Ví dụ, thái độ tự học được đánh giá qua sự tích cực, khả năng tự quản lý thời gian, và sự kiên nhẫn khi đối mặt với bài toán khó. Hiệu quả tự học được đo lường bằng mức độ hiểu biết kiến thức cơ bản về BPT & HPT, khả năng vận dụng tổng hợp công thức toán 10 vào giải bài, tư duy logic và sự sáng tạo. Việc áp dụng các tiêu chí này giúp quá trình đánh giá trở nên khách quan và minh bạch. Học sinh có thể tự đánh giá bản thân, nhận ra điểm mạnh, điểm yếu để có kế hoạch cải thiện, từ đó hình thành thói quen tự học bền vững.

5.1. Xây dựng tiêu chí đánh giá thái độ và hiệu quả tự học tại nhà

Bảng tiêu chí đánh giá là công cụ cốt lõi. Tiêu chí thái độ tập trung vào các phẩm chất như sự chủ động, tính kỷ luật, và quyết tâm. Tiêu chí hiệu quả tập trung vào kết quả cụ thể, như khả năng giải thành thạo các dạng bài tập tự luyện, hiểu sâu các khái niệm như dấu của nhị thức bậc nhất, và áp dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề mới. Các tiêu chí này cần được phổ biến rõ ràng đến học sinh ngay từ đầu để các em có cơ sở phấn đấu và rèn luyện.

5.2. Kết quả thực nghiệm Sự tiến bộ rõ rệt sau khi áp dụng

Số liệu thực nghiệm đã chứng minh tính hiệu quả của các biện pháp. Sau khi áp dụng, tỷ lệ học sinh hoàn thành bài tập tại nhà tăng từ 42,2% lên 88,9%. Số học sinh tự tìm hiểu kiến thức mới tăng vọt từ 11,1% lên 80%. Về kết quả học tập, số học sinh đạt điểm giỏi tăng hơn gấp đôi, từ 11,1% lên 26,7%, và không còn học sinh đạt điểm yếu. Những con số này là minh chứng thuyết phục cho thấy việc kết hợp các phương pháp dạy học tích cực và hệ thống đánh giá rõ ràng đã tạo ra một bước đột phá trong việc phát triển năng lực tự học Toán 10.

VI. Kết luận Định hướng tương lai cho việc tự học Toán 10

Chuyên đề Bất phương trình và Hệ bất phương trình là một phần kiến thức nền tảng quan trọng trong chương trình Toán 10, mở đường cho nhiều nội dung phức tạp hơn ở các lớp trên. Việc phát triển năng lực tự học Toán 10 cho học sinh thông qua chủ đề này không chỉ giúp các em vượt qua một thử thách học thuật mà còn trang bị những kỹ năng thiết yếu cho tương lai. Các biện pháp được đề xuất như mô hình lớp học đảo ngược, kỹ thuật mảnh ghép, tăng cường hoạt động tại nhà và xây dựng tiêu chí đánh giá đã được chứng minh là rất cấp thiết và khả thi qua khảo sát và kết quả thực nghiệm. Điểm trung bình về mức độ cấp thiết là 3.69/4 và mức độ khả thi là 3.78/4, cho thấy sự đồng thuận cao từ cả giáo viên và học sinh. Tương lai của việc dạy và học không còn nằm ở việc truyền thụ kiến thức một chiều. Thay vào đó, nó tập trung vào việc khơi dậy tiềm năng, hướng dẫn học sinh trở thành những người học chủ động và tự chủ suốt đời. Việc nhân rộng các mô hình này không chỉ trong chủ đề BPT & HPT mà còn cho các môn học khác sẽ góp phần thực hiện thành công mục tiêu của Chương trình GDPT 2018, đào tạo nên một thế hệ học sinh có đủ năng lực và phẩm chất để thích ứng với một thế giới luôn biến đổi.

6.1. Khả năng áp dụng và nhân rộng của các biện pháp đề xuất

Các biện pháp này có tính linh hoạt cao. Mô hình lớp học đảo ngược và kỹ thuật mảnh ghép không chỉ giới hạn trong môn Toán mà có thể áp dụng cho nhiều môn học khác. Việc xây dựng một lộ trình tự học toán 10 chi tiết, kết hợp các video bài giảng và hệ thống bài tập tự luyện trực tuyến, có thể được nhân rộng trong toàn khối hoặc toàn trường. Điều quan trọng là sự thay đổi trong tư duy của giáo viên, chuyển từ vai trò người giảng dạy sang người hướng dẫn, tạo điều kiện cho học sinh tự khám phá tri thức.

6.2. Tầm nhìn dài hạn về rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh THPT

Tự học không phải là một kỹ năng hình thành trong ngày một ngày hai. Nó là một quá trình rèn luyện lâu dài, cần sự kiên trì từ học sinh và sự đồng hành, định hướng từ giáo viên. Bằng cách trang bị cho học sinh những phương pháp học tốt toán 10 ngay từ đầu cấp, chúng ta đang đầu tư vào tương lai của các em. Năng lực tự học sẽ là hành trang quý giá giúp các em không chỉ thành công trong các kỳ thi mà còn có khả năng tự học hỏi, cập nhật kiến thức và giải quyết vấn đề trong suốt cuộc đời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGHỆ AN ======***===== SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: “MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH LỚP 10 TRƯỜNG THPT PHẠM HỒNG THÁI THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH VÀ HỆ BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN’’. LĨNH VỰC: TOÁN HỌC NĂM HỌC: 2023 - 2024 1 SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT PHẠM HỒNG THÁI ======***===== SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: “MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH LỚP 10 TRƯỜNG THPT PHẠM HỒNG THÁI THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH VÀ HỆ BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN’’. LĨNH VỰC: TOÁN HỌC Nhóm tác giả: 1. Trần Thu Hằng - Giáo viên - ĐT: [phone].

Nguyễn Thị Vân - Giáo viên - ĐT: [phone]. Nguyễn Thị Cẩm Tú - Giáo viên - ĐT: [phone] Đơn vị: Trường THPT Phạm Hồng Thái NĂM HỌC: 2023 - 2024 2 MỤC LỤC 1. Lí do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu và thời gian thực hiện. Phương pháp nghiên cứu.

Tính mới và đóng góp mới của đề tài. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Lý thuyết về tự học và năng lực tự học.

Lý thuyết tự học. Lý thuyết năng lực tự học. Tổng quan lý thuyết về bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn trong chương trình Toán 10. Lý thuyết về bất phương trình bậc nhất hai ẩn.

Lý thuyết về hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn. Cơ sở thực tiễn. Đặc điểm tình hình nhà trường THPT Phạm Hồng Thái. Khảo sát thực trạng về hoạt động tự học tại trường THPT Phạm Hồng Thái.

Khảo sát công tác phát triển năng lực tự học cho học sinh của giáo viên trường THPT Phạm Hồng Thái. Khảo sát năng lực tự học môn Toán của học sinh trường THPT Phạm Hồng Thái. NỘI DUNG THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP. Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn.

Tổng quan về mô hình lớp học đảo ngược. Khái niệm về mô hình lớp học đảo ngược. So sánh mô hình lớp học đảo ngược và lớp học truyền thống. Kế hoạch bài dạy chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn theo mô hình lớp học đảo ngược.

Sử dụng kỹ thuật mảnh ghép giải bài toán mô hình hoá ứng dụng bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn. Lý thuyết về kỹ thuật mảnh ghép. Cách tiến hành. Ý nghĩa của kĩ thuật mảnh ghép trong dạy học chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất 2 ẩn.

Tiến trình sử dụng kỹ thuật mảnh ghép giải bài toán mô hình hoá ứng dụng bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn. Tăng cường hoạt động tự học tại nhà theo hình thức cá nhân và theo nhóm. Ý nghĩa của hoạt động tự học tại nhà theo hình thức cá nhân và nhóm26 3. Tự học tại nhà theo hình thức cá nhân.

Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động tự học tại nhà của học sinh. Ý nghĩa của tiêu chí đánh giá hoạt động tự học của học sinh. Nội dung thực hiện của biện pháp. Tiêu chí đánh giá thái độ tự học tại nhà của học sinh.

Tiêu chí đánh giá hiệu quả tự học tại nhà của học sinh. KẾT QUẢ THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP. Đánh giá hiệu quả thực hiện các biện pháp. Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp.

Khảo sát tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu khảo sát. Đối tượng khảo sát. Nội dung khảo sát.

Phương pháp khảo sát và xử lý kết quả khảo sát. Kết quả khảo sát. Khảo sát tính khả thi của các biện pháp. Khả năng áp dụng và nhân rộng của các đề tài.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Đề xuất và kiến nghị. 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………… …. Lí do chọn đề tài Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là chương trình mới áp dụng trong bối cảnh đổi mới toàn diện nền giáo dục về mọi mặt, từ sách giáo khoa cho đến các phương pháp dạy học.

Trong chương trình nêu rõ mục tiêu giảng dạy đó là rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho học sinh; bao gồm những năng lực chung (năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo) và những năng lực đặc thù phát triển thông qua các môn học (đối với môn Toán là năng lực giao tiếp Toán học, năng lực tư duy,. Có thể thấy, ngay từ mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục, chương trình GDPT 2018 đã đặt năng lực tự học là một trong những năng lực đầu tiên cần xây dựng và rèn luyện cho học sinh. Chỉ khi học sinh có năng lực tự học tốt mới có thể hoàn thiện được các mục tiêu tiếp theo. Hoạt động học tập trên trường chỉ là một phần, quan trọng nhất vẫn là quá trình tự rèn luyện tại nhà không chỉ về tri thức mà còn cả về đạo đức, lối sống.

Tự học giúp học sinh xây dựng thói quen học tập tốt, nắm được kiến thức, hỗ trợ cho quá trình phát triển toàn diện của mỗi học sinh. Đặc biệt trong môn Toán học, năng lực tự học có vai trò cực kỳ quan trọng. Đặc thù của môn Toán học chính là học sinh sẽ tiếp thu với nhiều công thức, nhiều logic khác nhau về các con số, hình vẽ, các thuật toán. Đặc biệt với chương trình Toán lớp 10, hàm lượng kiến thức lớn nên với các tiết học trên lớp, giáo viên tập trung vào các hoạt động tìm kiếm kiến thức; các tiết luyện tập cũng không nhiều nên học sinh còn lúng túng, chưa quen trong việc áp dụng kiến thức, vận dụng công thức toán học trong giải các bài tập.

Vậy nên, mỗi học sinh cần tự học tại nhà, tự luyện tập lại các kiến thức mà học sinh thu nhận được trên lớp, tự hệ thống lại và thực hành thông qua nhiều bài tập khác nhau để ghi nhớ. Việc tự học tại nhà sẽ giúp mỗi học sinh có thể nắm chắc kiến thức giáo viên truyền thụ trên lớp, rèn luyện tư duy toán học và đồng thời phát triển khả năng giải toán nhanh. Trong chương trình môn Toán lớp 10, các kiến thức về bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất 2 ẩn được xem là một trong những kiến thức trọng tâm. Nằm ngay trong chương thứ 2, học sinh sẽ được làm quen với bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất 2 ẩn trong 6 tiết học.

Với thời lượng này không đủ để các em có thể tự tin giải được các bài tập cơ bản thuộc dạng này. Để có thể làm tốt phần này, học sinh cần tự học, tự luyện tập ở nhà để nắm bắt kiến thức, xây dựng tư duy giải các bài tập chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi tâm đắc, nghiên cứu, thực nghiệm, đúc rút kinh nghiệm với đề tài: “Một số biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 10 trường THPT Phạm Hồng Thái thông qua dạy học chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn’’. Mục tiêu nghiên cứu Đề xuất một số biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh, thông qua dạy học chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn - Toán 10.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu về phát triển năng lực tự học làm cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài. - Điều tra thực trạng tự học của học sinh đối với môn Toán 10 ở trường THPT Phạm Hồng Thái. - Phân tích cấu trúc nội dung và thành phần kiến thức của chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn - Toán 10. - Xây dựng một số biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh.

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng hiệu quả của việc phát triển năng lực tự học cho học sinh, thông qua dạy học chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn - Toán 10. Phạm vi nghiên cứu - Nghiên cứu chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh. - Năng lực tự học. - Các hoạt động học tập theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh.

Đối tượng nghiên cứu và thời gian thực hiện - Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 10 trường THPT Phạm Hồng Thái. - Thời gian thực hiện: Năm học 2022-2023 và năm học 2023-2024. Phương pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết - Nghiên cứu kiến thức lý thuyết của chủ đề qua tài liệu sách giáo khoa, sách tham khảo.

- Nghiên cứu quan điểm chỉ đạo của bộ giáo dục về đổi mới phương pháp dạy học. Phương pháp quan sát Qua trao đổi với đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường, qua dự giờ thăm lớp quan sát học sinh. Phương pháp điều tra Đặt câu hỏi kiểm tra đánh giá việc nắm bắt nội dung bài học của học sinh. Phương pháp thống kê Toán học Sử dụng phương pháp này để thống kê xử lý kết quả thu được.

Tính mới và đóng góp mới của đề tài 7. Tính mới của đề tài Đây là sáng kiến kinh nghiệm mà chúng tôi đúc rút trong thời gian dài. Trên thực tế chưa có sáng kiến kinh nghiệm nào tại trường THPT Phạm Hồng Thái nói riêng và các trường THPT nói chung nêu một số biện pháp phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 10 thông qua dạy học chủ đề bất phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn. Đề tài đã đa dạng hóa các hoạt động tự học cho học sinh.

Bên cạnh các hoạt động tự học cá nhân, theo nhóm ở trên lớp, giáo viên còn xây dựng các hoạt động tự học cá nhân, theo nhóm tại nhà. Việc này không chỉ giúp phát triển năng lực tự học của học sinh mà còn giúp học sinh có thể nâng cao kỹ năng làm việc nhóm, kết hợp và giao tiếp. Ngoài ra đề tài đã xây dựng được hệ thống tiêu chí đánh giá hoạt động tự học của học sinh theo 2 hình thức cá nhân và nhóm.