Giá trị siêu âm Doppler trong tiên lượng sức khỏe thai nhi ở thai phụ nguy cơ cao

Nghiên cứu chuyên sâu về giá trị của siêu âm Doppler trong tiên lượng sức khỏe thai nhi, đặc biệt ở nhóm thai phụ có nguy cơ cao để can thiệp kịp thời.

• Tác giả: Nguyễn Hương Lan
• Chuyên ngành: Sản phụ khoa
• Đề tài: Giá Trị Của Siêu Âm Doppler Trong Tiên Lượng Sức Khỏe Thai Nhi Ở Thai Phụ Có Nguy Cơ Cao Tại Khoa Phụ Sản Bệnh Viện Quận 2 Năm 2019
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Siêu âm Doppler trong theo dõi thai nhi nguy cơ cao

Siêu âm Doppler là một công nghệ tiên tiến trong sản phụ khoa, cho phép đánh giá chi tiết sức khỏe thai nhi ở các thai phụ có nguy cơ cao. Kỹ thuật này sử dụng sóng siêu âm để đo lưu lượng máu qua các động mạch, giúp phát hiện sớm các biến chứng như thai suy, thai kém phát triển và các tình trạng bất thường khác. Các chỉ số Doppler bao gồm chỉ số xung động (PI), chỉ số kháng (RI) và tỷ S/D cung cấp thông tin quý báu về tình trạng tuần hoàn của thai nhi. Phương pháp này được các tổ chức y tế quốc tế như ACOG khuyến cáo sử dụng trong tiên lượng sức khỏe thai ở những trường hợp có yếu tố nguy cơ. Siêu âm Doppler không xâm lấn, an toàn cho cả mẹ và thai nhi, và có độ chính xác cao trong chẩn đoán.

1.1. Nguyên lý hoạt động của siêu âm Doppler

Siêu âm Doppler hoạt động dựa trên hiệu ứng Doppler, phát hiện sự thay đổi tần số sóng âm khi máu chảy qua các mạch máu. Thiết bị đo đạc vận tốc lưu lượng máu tại các động mạch khác nhau của thai nhi, bao gồm động mạch rốn, động mạch tử cung và động mạch não giữa. Kết quả được hiển thị dưới dạng sóng velocity spectrum, từ đó tính toán các chỉ số Doppler. Các chỉ số này phản ánh kháng trở mạch máu và tình trạng tuần hoàn của thai nhi, giúp phát hiện các dấu hiệu bất thường sớm nhất có thể.

1.2. Ứng dụng trong đánh giá thai phụ tiền sản giật

Tiền sản giật là một trong những nguy cơ cao nhất trong thai kỳ, gây ra rối loạn tăng huyết áp và suy nhau thai. Siêu âm Doppler giúp đánh giá mức độ suy thai thông qua chỉ số Doppler động mạch tử cung. Những thai phụ có kháng trở tử cung tăng thường có nguy cơ cao gặp biến chứng tiền sản giật. Phương pháp này cho phép bác sĩ xác định thời điểm chấm dứt thai kỳ an toàn, cân bằng giữa nguy cơ cho mẹ và thai nhi.

II. Các chỉ số Doppler chính trong đánh giá thai nhi

Trong siêu âm Doppler thai nhi, các chỉ số Doppler là những thông số định lượng quan trọng giúp bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe thai. Chỉ số xung động (PI) được tính bằng công thức đánh giá sự dao động của vận tốc máu, có khả năng phát hiện thai suy với độ nhạy cao. Chỉ số kháng (RI) phản ánh mức độ kháng trở mạch máu, thường tăng ở những thai nhi gặp vấn đề về tuần hoàn. Tỷ S/D (Systolic/Diastolic) là tỷ lệ giữa vận tốc tâm thu và tâm trương, dễ tính toán và được sử dụng rộng rãi. Mỗi chỉ số Doppler có giá trị cắt khác nhau tùy theo tuần thai, giúp phân loại thai suy, thai kém phát triển và các tình trạng bất thường khác.

2.1. Doppler động mạch rốn trong phát hiện suy thai

Động mạch rốn là vị trí quan trọng trong siêu âm Doppler, phản ánh kháng trở bánh rau. Khi chỉ số Doppler động mạch rốn tăng cao, đặc biệt khi Doppler tâm trương biến mất hoặc đảo chiều, là dấu hiệu của suy thai nặng. Các nghiên cứu cho thấy PI, RI, S/D của động mạch rốn có độ nhạy cao trong tiên lượng sức khỏe thai nhi. Giá trị cắt của các chỉ số này thay đổi theo tuổi thai, với tuần 34-37 có các ngưỡng khác nhau so với tuần >37.

2.2. Doppler động mạch não giữa trong đánh giá tình trạng thai

Động mạch não giữa được khảo sát để đánh giá tuần hoàn não của thai nhi. Khi thai nhi bị suy, có hiện tượng máu tập trung vào não (brain sparing effect), chỉ số Doppler động mạch não giữa giảm. Tỷ lệ não - rốn là chỉ số kết hợp, có giá trị chẩn đoán cao trong phân biệt thai suy và thai kém phát triển. Các chỉ số này giúp tiên lượng kết cục thai nhi và hướng dẫn quản lý thai kỳ hiệu quả.

III. Giá trị chẩn đoán của siêu âm Doppler trong tiền sản giật

Tiền sản giật gây ra suy nhau thai do rối loạn tăng huyết áp ảnh hưởng đến lưu lượng máu tử cung. Siêu âm Doppler động mạch tử cung có độ nhạy cao trong phát hiện suy thai ở thai phụ tiền sản giật. Các nghiên cứu từ Bệnh viện Quận 2 cho thấy chỉ số Doppler tử cung có khả năng tiên lượng sức khỏe thai với độ nhạy và đặc hiệu đáng kể. Phương pháp này giúp bác sĩ quyết định thời điểm chấm dứt thai kỳ để bảo vệ sức khỏe mẹ và thai. Sự kết hợp giữa các chỉ số Doppler khác nhau (tử cung, rốn, não) tăng giá trị chẩn đoán và độ chính xác trong đánh giá tình trạng thai.

3.1. Phân loại mức độ suy thai dựa trên chỉ số Doppler

Siêu âm Doppler cho phép phân loại suy thai thành các mức độ khác nhau. Suy thai nhẹ thể hiện qua chỉ số Doppler tâm trương bình thường nhưng tâm thu tăng. Suy thai vừa phần khi tâm trương giảm, và suy thai nặng khi tâm trương biến mất hoặc đảo chiều. Mỗi mức độ có hàm ý lâm sàng khác nhau, hướng dẫn quản lý thai kỳ từ theo dõi chặt chẽ đến chấm dứt thai kỳ ngay. Phân loại này cải thiện kết cục thai nhi bằng cách can thiệp kịp thời.

3.2. Kết hợp siêu âm Doppler với các phương pháp khác

Siêu âm Doppler thường được kết hợp với CTG (ghi nhịp tim thai) để đánh giá toàn diện sức khỏe thai. Trắc đồ lQ sinh Manning và các chỉ số sinh học khác hỗ trợ quyết định lâm sàng. Sự kết hợp đa phương pháp giảm sai số chẩn đoán và tăng độ tin cậy của tiên lượng sức khỏe thai nhi. Đây là tiêu chuẩn vàng trong theo dõi thai phụ nguy cơ cao, đặc biệt ở những trường hợp tiền sản giật nặng.

IV. Khuyến cáo lâm sàng và hướng dẫn thực hành

Các tổ chức y tế quốc tế như ACOG khuyến cáo sử dụng siêu âm Doppler trong theo dõi thai nhi ở thai phụ có nguy cơ cao. Siêu âm Doppler nên được thực hiện định kỳ ở những thai phụ tiền sản giật, tiểu đường thai kỳ hoặc các yếu tố nguy cơ khác. Bác sĩ cần đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật Doppler và giải thích kết quả chính xác. Giá trị cắt của các chỉ số Doppler thay đổi theo tuổi thai và dân tộc, đòi hỏi sử dụng các ngưỡng thích hợp cho từng quần thể. Siêu âm Doppler không thay thế các phương pháp đánh giá khác mà là công cụ bổ sung quan trọng trong quản lý thai kỳ nguy cơ cao.

4.1. Quy trình thực hiện siêu âm Doppler chuẩn

Siêu âm Doppler cần được thực hiện bởi bác sĩ siêu âm chuyên khoa hoặc sản khoa được đào tạo. Quá trình bao gồm khảo sát các động mạch (rốn, tử cung, não giữa) ở góc tối ưu để lấy sóng velocity spectrum chất lượng cao. Cần lặp lại đo đạc nhiều lần để đảm bảo tính chính xác và tái lập được kết quả. Kỹ lưỡng và kinh nghiệm là yếu tố quyết định độ tin cậy của kết quả siêu âm Doppler.

4.2. Hướng dẫn theo dõi và can thiệp

Thai phụ tiền sản giật với chỉ số Doppler bất thường cần theo dõi chặt chẽ hoặc can thiệp sớm. Bác sĩ phải cân nhắc lợi ích và nguy cơ của việc kéo dài thai kỳ so với chấm dứt thai kỳ. Tần suất theo dõi phụ thuộc mức độ bất thường của siêu âm Doppler và triệu chứng lâm sàng. Mục tiêu là bảo vệ sức khỏe mẹ đồng thời tối đa hóa kết cục thai nhi, đòi hỏi quản lý thai kỳ cá nhân hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN QUẬN 2 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM BỆNH VIỆN QUẬN 2 Độc lập - Tự do - Hạnh phúc NGUY(N HƯƠNG LAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP CƠ SỞ GI7 TR9 CỦA SIÊU ÂM DOPPLER TRONG TIÊN LƯỢNG SỨC KHỎE THAI NHI Ở THAI PHỤ CÓ NGUY CƠ CAO T?I KHOA PHỤ S@N BÊANH VIÊAN QUÂAN 2 NĂM 2019 Bệnh viện Quận 2 - 2019 ỦY BAN NHÂN DÂN QUẬN 2 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM BỆNH VIỆN QUẬN 2 Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP CƠ SỞ GI7 TR9 CỦA SIÊU ÂM DOPPLER TRONG TIÊN LƯỢNG SỨC KHỎE THAI NHI Ở THAI PHỤ CÓ NGUY CƠ CAO T?I KHOA PHỤ S@N BÊANH VIÊAN QUÂAN 2 NĂM 2019 Chủ nhiệm đề tài: BS. NguyTn Hương Lan Cộng sự: Kim ThY Sô Sây Ha Trương Duy T]ng NguyTn ThY Mười Lê ThY Thanh Tú Bệnh viện Quận 2 – 2019 i DANH MỤC VIẾT TẮT Tiếng Việt ĐMNG: Động mạch não giữa ĐMR: Động mạch rốn ĐMTC : Động mạch tử cung HATT: Huyết áp tâm thu HATTr : Huyết áp tâm trương Tiếng Anh ACOG: The American College of Obstetricians and Gynecologists AUC: Area under the curve CTG: Cardiotocography IUGR: Intrauterine Growth Restriction PI: Pulsatility Index PV(+): Predictive Value (+) PV(-): Predictive Value (-) RI: Resistance index ROC: Receiver operating characteristic S/D: Systolic/diastolic Se: Sensitivity Sp: Specificity ii MỤC LỤC DANH MỤC VIẾT TẮT.ii DANH MỤC BẢNG.v DANH MỤC HÌNH.vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.viii ĐĂDT VEN ĐF. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Siêu âm Doppler thai nhi.

Bê nh D lQ tiRn sSn giâ t. Ảnh hưởng của tiRn sSn giật đến sXc khZe thai nhi. MôtDsố phương pháp đánh giá sXc khZe thai. Phương pháp soi ối.

CTG (Cardiotocography) -Biểu đồ ghi nhịp tim thai - cơn co tử cung. Trắc đồ lQ sinh liên quan đến tình trạng thai. Phương pháp siêu âm đánh giá sự phát triển của thai. Siêu âm DOPPER trong thăm dh sXc khZe thai Nhi.

Nguyên lQ chung. Các phương pháp phân tích Doppler. Doppler động mạch rốn. Doppler động mạch não giữa thai nhi.

Các nghiên cXu vR giá trị chkn đoán của siêu âm DOPPLER trong tiên lưlng tình trạng sXc khZe thai Nhi. Các nghiên cXu thăm dh Doppler ĐMTC. Các nghiên cXu thăm dh Doppler động mạch rốn. Các nghiên cXu thăm dh Doppler động mạch não giữa.

Tỷ não – rốn trong đánh giá sXc khZe thai ở thai phụ tiRn sSn giật.33 iii CHƯƠNG II. ĐỐI TƯỢNG – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tưlng nghiên cXu. Địa điểm, thwi gian nghiên cXu.

Phương pháp nghiên cXu. Cx myu, chọn myu. Biến số nghiên cXu. Phương pháp thu thập số liê u.

Sai số và cách khống chế sai số. Xử lQ và phân tích số liệu. Đạo đXc trong nghiên cXu.43 CHƯƠNG III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

ĐăcDđiểm chung vR đối tưlng nghiên cXu. ĐăcDđiểm của sSn phụ. ĐăcDđiểm thai nhi. Giá trị của các ch• số Doppler trong tiên lưlng sXc khZe thai nhi.

Giá trị tiên lưlng của Doppler đô D ng mạch tử cung. Giá trị tiên lưlng của Doppler đô D ng mạch rốn. Giá trị tiên lưlng của Doppler đô D ng mạch não giữa. So sánh hiê uDquS của các ch• số Doppler trong tiên lưlng sXc khZe thai nhi.

So sánh giá trị của các ch• số trong tiên lưlng sXc khZe thai nhi từ 34 – 37 tuần. So sánh giá trị của các ch• số trong tiên lưlng sXc khZe thai nhi ở nhóm tuổi >37 tuần.75 CHƯƠNG IV. Đặc điểm chung vR đối tưlng nghiên cXu. Giá trị của các ch• số Doppler trong tiên lưlng sXc khZe thai nhi.

So sánh hiê uDquS của các ch• số Doppler trong tiên lưlng sXc khZe thai nhi .95 iv KHUYẾN NGHỊ.96 TÀI LIỆU THAM KHẢO.97 v DANH MỤC B@NG BSng 1. Phân loại rối loạn tăng huyết áp theo ACOG năm 2013 như sau [21] 5 BSng 1. Trắc đồ lQ sinh Manning.Thông tin chung của sSn phụ 44 BSng 3. TriêuDchXng lâm sàng của sSn phụ.

Tỷ lệ nhóm tuổi thai. Phân bố tình trạng bệnh lQ của thai. Điểm cắt của PI ĐMTC trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMTC trong tiên lưlng thai suy.

Giá trị điểm cắt của ch• số S/D ĐMTC tiên lưlng thai suy. Điểm cắt của PI ĐMTC trong tiên lưlng thai k•m phát triển. Điểm cắt ch• số RI ĐMTC trong tiên lưlng thai k•m phát triển. Giá trị điểm cắt của ch• số S/D ĐMTC tiên lưlng thai k•m phát triển của các nhóm tuổi thai.

Điểm cắt của PI ĐMR trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMR trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt của ch• số S/D ĐMR tiên lưlng thai suy. Điểm cắt của PI ĐMR trong tiên lưlng thai k•m phát triển.

Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMR trong tiên lưlng thai k•m phát triển. Giá trị điểm cắt của ch• số S/D ĐMR tiên lưlng thai k•m phát triển. Điểm cắt của PI ĐMNG trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMNG trong tiên lưlng thai suy.

Giá trị điểm cắt của ch• số S/D ĐMNGtiên lưlng thai suy. Điểm cắt của PI ĐMNG trong tiên lưlng thai k•m phát triển. Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMNG trong tiên lưlng thai k•m phát triển. Giá trị điểm cắt của ch• số S/D ĐMNG tiên lưlng thai k•m phát triển.

So sánh độ nhạy và đặc hiệu của ch• số xung PI trong tiên lưlng thai suy tuổi thai từ 34 - 37 tuần. So sánh giá trị độ nhạy và đặc hiệu của ch• số RI trong tiên lưlng thai suy tuổi thai từ 34 - 37 tuần. So sánh giá trị độ nhạy và đặc hiệu của tỷ S/D trong tiên lưlng thai suy tuổi thai từ 34-37 tuần. So sánh độ nhạy và đặc hiệu của ch• số xung PI trong tiên lưlng thai suy tuổi thai từ > 37 tuần.

So sánh độ nhạy và độ đặc hiệu của ch• số kháng RI trong tiên lưlng thai suy của các động mạch ở tuổi thai > 37 tuần. So sánh giá trị độ nhạy và đặc hiệu của tỷ S/D trong tiên lưlng thai suy tuổi thai > 37 tuần.76 vii DANH MỤC HÌNH Hình 1. Phổ Doppler ĐMTC bình thưwng. Dấu hiệu NOTCH.

Sơ đồ tuần hoàn động mạch rốn và dây rốn [5]. Doppler ĐMR bình thưwng. Phổ Doppler động mạch rốn bất thưwng mất thì tâm trương. Phổ Doppler động mạch rốn bất thưwng đSo ngưlc thì tâm trương.

Phổ Doppler động mạch não giữa bình thưwng. Hiện tưlng tái phân phối tuần hoàn não trong Doppler động mạch não giữa. Phổ Doppler động mạch não giữa bình thưwng và bất thưwng.28 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân loại tiRn sSn giật.

Giá trị điểm cắt của ch• số xung PI ĐMTC trong tiên lưlng. Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMTC trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt tỷ S/D ĐMTC trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt trong tiên lưlng thai k•m phát triển của PI.

Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMTC trong tiên lưlng thai k•m phát triển. Giá trị điểm cắt ch• số S/D ĐMTC trong tiên lưlng IUGR. Giá trị điểm cắt của PI ĐMR trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMR trong tiên lưlng thai suy.

Giá trị điểm cắt ch• số S/D ĐMR trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt ch• số PI ĐMR trong tiên lưlng thai k•m phát triển. Giá trị điểm cắt ch• số RI ĐMR trong tiên lưlng thai k•m phát triển. Giá trị điểm cắt tỷ S/D ĐMR trong tiên lưlng thai k•m phát triển.

Giá trị điểm cắt ch• số PI ĐMNG trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt RI ĐMNG tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt ch• số S/D ĐMNG trong tiên lưlng thai suy. Giá trị điểm cắt ch• số PI ĐMNG trong tiên lưlng thai k•m phát triển.

Giá trị điểm cắt RI ĐMNG trong tiên lưlng thai k•m phát triển 71 Biểu đồ 3. Giá trị điểm cắt ch• số S/D ĐMNG trong tiên lưlng thai.73 1 ĐĂAT VẤN ĐỀ Sự sinh trưởng và phát triển của thai nhi trong tử cung hoàn toàn phụ thuôcDvào hê D thống tuần hoàn tử cung – rau – thai. Bất kì mô tDtác đông D nào đến hê D thống này đRu có thể gây ra thai châmDphát triển trong tử cung và suy thai. Theo dõi thai kỳ, đặc biệt là thai kỳ nguy cơ cao là nhiệm vụ quan trọng của các nhà sSn khoa nhằm đSm bSo cho trẻ ra đwi khZe mạnh, giúp giSm tỷ lệ bệnh lQ đặc biệt là tiRn sSn giật và tỷ lệ tử vong chu sinh [20].

Theo Hiệp hội sSn phụ khoa Hoa Kỳ, mục tiêu chăm sóc tiRn sSn là ngăn ngừa chết thai. Một nghiên cXu hồi cXu lớn trên 38.000 các trưwng hlp sinh tại bệnh viện đa khoa Leeds, Anh Quốc cho thấy khoSng 1/3 các trưwng hlp thai chết trước sinh có thể đưlc ngăn chặn bằng các phương tiện mới trong việc đánh giá sXc khoẻ thai đối với các thai kỳ nguy cơ cao [24]. Trong các trưwng hlp tử vong chu sinh, khoSng 85,9% các trưwng hlp các bà mẹ không có chế độ chăm sóc tiRn thai hlp lQ. Tại Canada, t• lệ tử vong chu sinh khoSng 7,7/1000 sinh sống, là t• lệ thấp nhất trên thế giới [35]; mặc dù vậy, các tác giS vyn khẳng định rằng một phần trong t• lệ tử vong vyn có thể ngăn chặn đưlc nếu có chế độ chăm sóc tiRn sSn hlp lQ.

Ngưwi ta đã sử dụng nhiRu phương pháp thăm dh khác nhau để đánh giá tình trạng phát triển và sXc khoẻ của thai nhi nhằm phát hiện sớm biến chXng, xử trí kịp thwi như: trắc đồ lQ sinh đánh giá tình trạng thai, phương pháp ghi biểu đồ nhịp tim thai - cơn co tử cung, phương pháp định lưlng các chất nội tiết chuyển hoá của thai, đo pH máu động mạch rốn, trong số đó siêu âm đặc biệt siêu âm Doppler thăm dh tuần hoàn mẹ - con đưlc coi là phương pháp thăm dh không can thiệp rất có giá trị hiện nay. Vào những năm đầu của thập kỷ 70 ngưwi ta đã Xng dụng siêu âm Doppler vào thăm dh tuần hoàn tử cung - rau - thai để đánh giá tình trạng sXc khZe của thai nhi. Từ những năm đầu thập niên 90 cho đến ngày nay đã có nhiRu nghiên cXu thăm dh phối hlp Doppler động mạch não và động mạch rốn trong theo dõi cao huyết áp và thai ngh•n [29], 2 [30], [31]. Các tác giS kết luận thăm dh bằng Doppler có giá trị rất tốt trong chkn đoán thai suy và thai chậm phát triển trong tử cung trong cao huyết áp và thai ngh•n[34].

Nghiên cXu mới nhất của tác giS Teena Nagar năm 2015 cũng cho kết quS tương tự [36]. Siêu âm Doppler ít có giá trị ở thai kỳ nguy cơ thấp, tuy vậy đối với thai chậm phát triển và thai kì có nguy cơ cao siêu âm Doppler rất có giá trị [37], [38].