Nghiên cứu: Hiệu quả của SDF 38% kiểm soát sâu răng trước ở trẻ dưới 36 tháng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu kết quả kiểm soát sâu răng nhóm răng trước bằng Silver Diamine Fluoride 38% ở trẻ dưới 36 tháng. Cung cấp dữ liệu lâm sàng giá trị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Hồng Minh
• Trường học: Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Kết quả kiểm soát sâu răng nhóm răng trước của Silver Diamine Fluoride 38% ở trẻ dưới 36 tháng tuổi tại Trường Mầm non Nguyên Khê, Đông Anh, Hà Nội năm 2022
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá SDF 38 Giải pháp kiểm soát sâu răng sớm ở trẻ

Sâu răng sớm ở trẻ em (Early Childhood Caries - ECC) là một vấn đề sức khỏe răng miệng đáng báo động, đặc biệt ở nhóm trẻ dưới 36 tháng tuổi. Tình trạng này không chỉ gây đau đớn, ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai, phát âm mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe toàn thân và sự phát triển của trẻ. Theo điều tra sức khỏe răng miệng toàn quốc năm 2019, tỷ lệ sâu răng sữa ở nhóm trẻ 6-8 tuổi lên tới 86,4% [2], cho thấy mức độ phổ biến nghiêm trọng của bệnh lý này. Việc can thiệp nha khoa cho trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi, gặp rất nhiều thách thức do sự hợp tác hạn chế của trẻ. Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm một giải pháp điều trị ít xâm lấn, hiệu quả và an toàn là vô cùng cấp thiết. Silver Diamine Fluoride (SDF) 38% nổi lên như một phương pháp đột phá, đáp ứng được những yêu cầu này. Đây là một dung dịch không màu, được sử dụng trong nha khoa nhi để kiểm soát và làm ngưng tiến triển các tổn thương sâu răng. Với quy trình thực hiện đơn giản, không gây đau đớn, dung dịch SDF 38% đã được chứng minh là một công cụ hữu hiệu giúp các nha sĩ làm chậm quá trình sâu răng, bảo vệ những chiếc răng sữa bị sâu của trẻ một cách tối ưu trước khi có thể thực hiện các can thiệp phức tạp hơn.

1.1. Thực trạng đáng báo động về sâu răng sớm ở trẻ em ECC

Sâu răng sớm ở trẻ em (ECC) được định nghĩa là sự xuất hiện của một hoặc nhiều tổn thương sâu răng (có lỗ sâu hoặc chưa), mất răng do sâu, hoặc bề mặt răng đã trám ở bất kỳ răng sữa nào của trẻ dưới 71 tháng tuổi [4]. Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở trẻ dưới 3 tuổi, ngay từ khi những chiếc răng đầu tiên mọc lên. Tại Việt Nam, các nghiên cứu đã chỉ ra tỷ lệ sâu răng sữa ở trẻ nhỏ là rất cao, trên 80% và không có xu hướng giảm trong nhiều năm [24, 26]. Nghiên cứu của Lưu Văn Tường (2019) cho thấy tỷ lệ sâu răng sữa sớm ở trẻ 3 tuổi tại Hà Nội ở mức 78,6%, với trung bình mỗi trẻ có 4,29 răng sâu [34]. Nguyên nhân chính bao gồm thói quen bú bình, ăn ngậm, vệ sinh răng miệng chưa đúng cách và nhận thức của phụ huynh còn hạn chế. Hậu quả của ECC rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng ăn nhai, phát âm, thẩm mỹ, và có thể dẫn đến các biến chứng nhiễm trùng nguy hiểm.

1.2. Thách thức trong việc điều trị sún răng cho trẻ dưới 3 tuổi

Việc điều trị sún răng hay sâu răng cho trẻ dưới 3 tuổi là một trong những thách thức lớn nhất của các bác sĩ nha khoa. Ở độ tuổi này, trẻ còn quá nhỏ để nhận thức và hợp tác với các thủ thuật điều trị phức tạp như trám răng cho trẻ. Trẻ thường có tâm lý sợ hãi, quấy khóc, không chịu ngồi yên trên ghế nha, khiến việc thực hiện các thao tác chính xác trở nên vô cùng khó khăn. Các phương pháp truyền thống đòi hỏi phải mài đi mô răng sâu, sử dụng các dụng cụ quay tốc độ cao có thể gây ra tiếng ồn và cảm giác khó chịu, làm gia tăng nỗi sợ của trẻ. Do đó, các phương pháp can thiệp tối thiểu, không xâm lấn, không gây đau và thực hiện nhanh chóng được ưu tiên hàng đầu. Nhu cầu này đã thúc đẩy việc nghiên cứu và ứng dụng các vật liệu ngăn ngừa sâu răng mới như SDF 38%, nhằm mang lại hiệu quả điều trị cao mà không gây sang chấn tâm lý cho trẻ.

II. Cơ chế hoạt động ưu việt của dung dịch SDF 38 trị sâu răng

Dung dịch SDF 38%, hay Silver Diamine Fluoride, là một hợp chất lỏng chứa các thành phần hoạt tính mạnh mẽ trong việc chống lại sâu răng. Thành phần của nó bao gồm khoảng 25% Bạc (Silver), 8% Amine (Ammonia), và 5% Fluoride (Fluoride), tương đương nồng độ Fluoride 44,800 ppm, cao hơn đáng kể so với các sản phẩm khác như vecni fluor (22,600 ppm) [6]. Sự kết hợp độc đáo này tạo ra một cơ chế tác động kép, vừa diệt khuẩn, vừa tái khoáng hóa, mang lại hiệu quả của SDF 38% vượt trội trong việc kiểm soát các lỗ sâu đang hoạt động. Bạc có tác dụng kháng khuẩn mạnh, tiêu diệt vi khuẩn gây sâu răng như Streptococcus mutans. Trong khi đó, Fluoride thúc đẩy quá trình tái khoáng, tạo ra lớp Fluorapatite cứng chắc hơn men răng tự nhiên, giúp bảo vệ men răng cho bé khỏi sự tấn công của axit. Nhóm Amine đóng vai trò dung môi, giúp dung dịch ổn định và thâm nhập sâu vào các tổn thương ngà răng. Cơ chế này không chỉ giúp ngăn chặn sâu răng mới mà còn "bất hoạt" các lỗ sâu hiện có, biến chúng từ mô ngà mềm, mủn thành một bề mặt cứng, sẫm màu và ngừng tiến triển.

2.1. Tác động kép của Bạc Ag và Fluoride F trong SDF

Cơ chế tác động chính của SDF 38% dựa trên sự hiệp đồng của hai ion chính: Bạc (Ag+) và Fluoride (F-). Ion bạc (Ag+) đóng vai trò như một chất kháng khuẩn mạnh. Nó phá vỡ thành tế bào vi khuẩn, ức chế các enzyme quan trọng và ngăn cản quá trình sao chép DNA của vi khuẩn, đặc biệt là Streptococcus mutans [37, 39]. Điều này giúp làm giảm đáng kể lượng vi khuẩn trong mảng bám và tại vị trí tổn thương. Mặt khác, ion Fluoride (F-) có vai trò ức chế quá trình hủy khoáng và thúc đẩy tái khoáng hóa men và ngà răng. Khi tiếp xúc với cấu trúc răng, Fluoride phản ứng với Canxi và Phosphate để tạo thành Canxi Fluoride (CaF2) trên bề mặt răng. Lớp này hoạt động như một hồ chứa Fluoride, giải phóng từ từ các ion F- để tạo thành Fluorapatite, một cấu trúc khoáng chất có khả năng chống lại axit tốt hơn Hydroxyapatite tự nhiên của răng [35]. Sự kết hợp này giúp làm chậm quá trình sâu răng một cách hiệu quả.

2.2. Cách SDF 38 bất hoạt collagen và làm cứng ngà răng sâu

Ngoài tác động diệt khuẩn và tái khoáng, SDF 38% còn có một cơ chế độc đáo là cản trở sự thoái hóa của collagen trong lớp ngà răng bị sâu. Khi ngà răng bị sâu, các sợi collagen bên trong sẽ bị axit của vi khuẩn làm bộc lộ và sau đó bị các enzyme (MMPs) phân hủy, khiến cấu trúc ngà trở nên mềm và mủn. Các ion bạc trong dung dịch SDF 38% có khả năng ức chế hoạt động của các enzyme này, giúp bảo vệ khung collagen không bị phá hủy [36]. Đồng thời, quá trình tái khoáng hóa do Fluoride thúc đẩy sẽ lấp đầy các khoảng trống vi thể trong ngà răng, làm tăng độ cứng của mô ngà bị ảnh hưởng. Kết quả là, lớp ngà răng sâu từ trạng thái mềm, hoạt động sẽ chuyển thành một lớp cứng, khô, có màu sẫm và không còn tiến triển. Quá trình này được gọi là "bất hoạt lỗ sâu", là mục tiêu chính khi sử dụng phương pháp chấm SDF trị sâu răng.

III. Hướng dẫn quy trình bôi SDF cho bé an toàn và hiệu quả

Quy trình bôi SDF cho bé là một thủ thuật nha khoa không xâm lấn, nhanh chóng và dễ thực hiện, rất phù hợp cho đối tượng trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi. Toàn bộ quá trình chỉ mất vài phút và không yêu cầu bất kỳ dụng cụ phức tạp hay gây mê nào. Điều quan trọng nhất là sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tuân thủ đúng các bước để đảm bảo an toàn của SDF và tối đa hóa hiệu quả điều trị. Nha sĩ sẽ tiến hành làm sạch nhẹ nhàng bề mặt răng sâu, cách ly vùng điều trị khỏi môi, má và lưỡi để tránh dung dịch tiếp xúc với mô mềm, sau đó bôi một lượng rất nhỏ dung dịch SDF 38% lên tổn thương và để khô. Mặc dù là một quy trình an toàn, việc sử dụng SDF đòi hỏi kiến thức chuyên môn của bác sĩ nha khoa nhi để chẩn đoán chính xác tình trạng răng, đảm bảo không có tổn thương tủy và đưa ra chỉ định phù hợp. Phụ huynh cần được tư vấn đầy đủ về ưu điểm, nhược điểm, đặc biệt là về sự thay đổi màu sắc của răng sau điều trị, cũng như lịch hẹn tái khám để theo dõi và bôi nhắc lại nếu cần thiết.

3.1. Các bước thực hiện chấm SDF trị sâu răng tại phòng khám

Quy trình chấm SDF trị sâu răng được thực hiện theo các bước chuẩn sau đây:

1. Chuẩn bị: Trẻ được đeo kính bảo vệ mắt. Nha sĩ sẽ bôi vaseline hoặc chất bảo vệ khác lên môi và vùng da xung quanh miệng của trẻ.
2. Làm sạch và cách ly: Bề mặt răng sâu được lau sạch các mảng bám và mảnh vụn thức ăn bằng bông gòn ẩm. Sau đó, vùng răng điều trị được cách ly cẩn thận bằng bông cuộn để ngăn nước bọt và bảo vệ mô mềm.
3. Làm khô: Bề mặt tổn thương được thổi khô nhẹ nhàng.
4. Bôi SDF: Một lượng rất nhỏ dung dịch SDF 38% (thường chỉ một giọt cho nhiều răng) được lấy ra bằng một cây tăm bông đầu nhỏ. Nha sĩ sẽ chấm và thoa đều dung dịch lên duy nhất vùng răng bị sâu trong khoảng 1 phút.
5. Để khô: Dung dịch được để khô tự nhiên hoặc thổi khô nhẹ trong khoảng 1-3 phút. Lượng dung dịch thừa sẽ được lau đi bằng gạc.
6. Dặn dò: Phụ huynh được hướng dẫn không cho trẻ ăn hoặc uống trong ít nhất 30 phút sau khi bôi để dung dịch có thời gian tác dụng tối đa.

3.2. Tần suất bôi SDF và các lưu ý quan trọng cho phụ huynh

Để duy trì hiệu quả kiểm soát sâu răng, việc bôi SDF cho bé cần được thực hiện nhắc lại theo lịch trình. Hiệu quả của một lần bôi duy nhất có thể giảm dần theo thời gian. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc bôi nhắc lại giúp tăng đáng kể tỷ lệ bất hoạt lỗ sâu. Theo khuyến nghị, sau lần bôi đầu tiên, trẻ nên được tái khám và bôi lại sau 3 tháng. Sau đó, lịch trình duy trì có thể là mỗi 6 tháng một lần trong ít nhất 2 năm, hoặc tùy thuộc vào mức độ nguy cơ sâu răng của từng trẻ [46]. Phụ huynh cần lưu ý một số điểm quan trọng:

• Sự đổi màu: Vùng răng sâu sau khi bôi SDF sẽ chuyển sang màu đen vĩnh viễn. Đây là dấu hiệu cho thấy tổn thương đã được bất hoạt và là một tác dụng phụ không thể tránh khỏi.
• Chăm sóc tại nhà: Việc sử dụng SDF không thay thế cho việc vệ sinh răng miệng hàng ngày. Trẻ vẫn cần được chải răng đều đặn với kem đánh răng chứa fluoride để ngăn ngừa sâu răng ở trẻ trên các răng khác.

IV. Đánh giá hiệu quả và độ an toàn của SDF 38 trong nha khoa

Hiệu quả của SDF 38% trong việc kiểm soát sâu răng đã được chứng minh qua rất nhiều nghiên cứu lâm sàng trên toàn thế giới. Các nghiên cứu tổng quan cho thấy SDF có khả năng làm ngưng tiến triển khoảng 81% các tổn thương sâu răng đang hoạt động. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thảo tại Hà Nội năm 2022 cũng cho thấy kết quả kiểm soát sâu răng rất tích cực ở nhóm trẻ dưới 36 tháng tuổi. Sau 6 tháng can thiệp, tỷ lệ bất hoạt lỗ sâu ở răng cửa là 76% và ở răng nanh là 68%. Về độ an toàn, an toàn của SDF được đánh giá rất cao khi sử dụng đúng liều lượng. Lượng dung dịch sử dụng cho mỗi lần điều trị là cực kỳ nhỏ (khoảng một giọt), do đó nguy cơ ngộ độc Fluoride toàn thân là không đáng kể, thấp hơn nhiều so với ngưỡng gây độc [40]. Tác dụng phụ phổ biến và gần như duy nhất là sự đổi màu của tổn thương. Tuy nhiên, đây được xem là một sự đánh đổi chấp nhận được, đặc biệt ở nhóm răng sữa và ở những trẻ không thể hợp tác với các phương pháp điều trị truyền thống, bởi lợi ích kiểm soát nhiễm trùng và bảo tồn răng vượt trội hơn hẳn vấn đề thẩm mỹ.

4.1. Kết quả kiểm soát sâu răng dựa trên các nghiên cứu lâm sàng

Nhiều thử nghiệm lâm sàng đã khẳng định hiệu quả của SDF 38%. Một nghiên cứu của Chu và cộng sự cho thấy SDF 38% hiệu quả hơn vecni fluor 5% trong việc kiểm soát sâu răng ở răng cửa [43]. Tỷ lệ tổn thương được kiểm soát sau 2 năm sử dụng SDF (bôi 2 lần/năm) là 68%. Nghiên cứu của Zhi và cộng sự cũng chỉ ra rằng việc bôi SDF 2 lần/năm cho tỷ lệ kiểm soát sâu răng cao hơn so với nhóm chỉ bôi 1 lần/năm [46]. Luận văn của Nguyễn Thị Thảo (2023) thực hiện trên trẻ dưới 36 tháng tuổi tại Hà Nội cung cấp những dữ liệu thực tiễn tại Việt Nam. Kết quả cho thấy, sau 3 tháng, 70% tổn thương sâu răng cửa được kiểm soát. Tỷ lệ này tăng lên 76% sau 6 tháng. Đối với sâu răng hàm ở trẻ, dù không phải đối tượng chính của nghiên cứu này, các tài liệu khác cũng cho thấy hiệu quả tương tự, khẳng định SDF là một vật liệu ngăn ngừa sâu răng mạnh mẽ và đáng tin cậy.

4.2. Giải đáp về tình trạng răng bị đen sau khi bôi SDF

Tác dụng phụ được quan tâm nhất khi sử dụng SDF 38% là tình trạng răng bị đen sau khi bôi SDF. Vùng mô răng bị sâu (men và ngà mất khoáng) sẽ chuyển sang màu đen hoặc nâu sẫm sau khi tiếp xúc với dung dịch. Nguyên nhân là do sự hình thành của Bạc phosphate (Silver Phosphate) [41], một sản phẩm của phản ứng giữa ion Bạc và cấu trúc khoáng của răng. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là: chỉ có mô răng sâu mới bị đổi màu, còn mô răng lành mạnh hoàn toàn không bị ảnh hưởng. Màu đen này là một dấu hiệu trực quan cho thấy tổn thương đã được bất hoạt và quá trình sâu răng đã ngừng lại. Mặc dù ảnh hưởng đến thẩm mỹ, nhưng đây là một sự đánh đổi cần thiết để tránh phải nhổ bỏ răng hoặc thực hiện các điều trị phức tạp hơn, đặc biệt đối với răng sữa sẽ được thay thế trong tương lai.

4.3. So sánh SDF 38 với phương pháp bôi vecni fluor truyền thống

Cả SDF 38% và vecni fluor đều là các biện pháp fluoride tại chỗ dùng để phòng ngừa sâu răng. Tuy nhiên, chúng có cơ chế và mục đích sử dụng khác nhau. Vecni fluor chủ yếu có tác dụng phòng ngừa, làm chậm sự tiến triển của các tổn thương sâu răng mới chớm (đốm trắng) bằng cách tăng cường tái khoáng hóa. Nó ít hiệu quả hơn đối với các lỗ sâu đã hình thành và lan vào ngà. Ngược lại, SDF 38% không chỉ phòng ngừa mà còn có khả năng "điều trị" bằng cách bất hoạt các lỗ sâu đang hoạt động. Nhờ tác dụng kháng khuẩn mạnh của Bạc, SDF có thể ngăn chặn hiệu quả quá trình sâu răng đã tiến triển. Do đó, SDF 38% được chỉ định cho những trẻ đã có lỗ sâu, đặc biệt là những trẻ có nguy cơ cao hoặc không hợp tác điều trị, trong khi vecni fluor phù hợp hơn cho chương trình dự phòng sâu răng trên diện rộng cho tất cả trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sâu răng là một tình trạng khá phổ biến, sâu răng và biến chứng của sâu răng gây nhiều hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe răng miệng cũng như sức khỏe toàn thân nói chung đặc biệt là ở trẻ em.Tổn thương sâu răng được điều trị ở giai đoạn sớm sẽ có khả năng phục hồi hoàn toàn về cấu trúc, chức năng và thẩm mỹ của răng. Tỉ lệ sâu răng sữa sớm trên thế giới và tại Việt Nam đang ở mức cao. Tại Việt Nam năm 2011, theo công bố của Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt - Trường Đại học Y Hà Nội có 81,6% trẻ em từ 4 - 8 tuổi gặp phải tình trạng sâu răng sữa [1]. Theo kết quả điều tra sức khỏe răng miệng toàn quốc năm 2019 công bố tỷ lệ sâu răng sữa ở nhóm tuổi 6-8 tuổi là rất cao (86,4%), với trung bình mỗi trẻ có 6,21 răng sâu và tỉ lệ răng được điều trị là rất thấp [2].

Hiện nay, nhận thức về việc chăm sóc và bảo vệ răng miệng cho trẻ nhỏ của các phụ huynh vẫn chưa được quan tâm đúng mức, nhất là thời kỳ răng sữa. Can thiệp điều trị nha khoa cho trẻ nhỏ đặc biệt là trẻ dưới 36 tháng tuổi là một trong những thách thức của các bác sĩ chuyên khoa Răng hàm mặt bởi trẻ còn quá nhỏ chưa thể nhận thức được để hợp tác điều trị nha khoa. Từ thực tiễn đó, nhiều phương pháp kỹ thuật cũng như những vật liệu mới dễ thực hiện, hiệu quả nhằm cải thiện sức khỏe răng miệng cho trẻ nhỏ đã được nghiên cứu và ứng dụng thực tế, lâm sàng. Trong những năm gần đây, Silver Diamine Fluoride (SDF) với tác dụng kiểm soát sâu răng tốt bởi các thành phần ưu việt đang rất được quan tâm trong nha khoa trẻ em.

Silver diamine fluoride 38% đã được sử dụng để kiểm soát sâu răng ở trẻ em tại Nhật Bản trên 50 năm. Tại Việt Nam, SDF 38% chỉ mới được giới thiệu lần đầu tiên vào năm 2017 và hiện tại vẫn chưa được nhiều bác sĩ biết đến và sử dụng. 2 Không giống như một số chất fluoride khác dùng để ngăn ngừa hình thành sâu răng mới, SDF 38% có khả năng ngăn chặn hiệu quả quá trình sâu răng. Sử dụng SDF 38% là một phương pháp điều trị không xâm lấn, thao tác đơn giản, dễ thực hiện, đặc biệt là giá thành không cao.

Đông Anh là một huyện ngoại thành, ở vị trí cửa ngõ phía Bắc của thủ đô, vùng trọng điểm nằm trong vùng đô thị lõi mở rộng trong quy hoạch. Với đặc điểm là huyện xa trung tâm, xa bệnh viện lớn, bệnh viện khám chuyên sâu về bệnh răng miệng. Mặt khác sự hiểu biết bố mẹ, quan tâm sức khỏe răng miệng vẫn chưa được quan tâm, chú trọng dẫn đến tình trạng sâu răng sớm ở trẻ đặc biệt ở nhóm tuổi < 36 tháng tuổi. Xuất phát từ những lợi ích thực tiễn về hiệu quả và tính khả dụng của vật liệu SDF, chúng tôi tiến hành nghiên cứu: ―Kết quả kiểm soát sâu răng nhóm răng trước của Silver Diamine Fluoride 38% ở trẻ dưới 36 tháng tuổi tại Trường Mầm non Nguyên Khê, Đông Anh, Hà Nội” nhằm hai mục tiêu: 1.

Nhận xét đặc điểm lâm sàng sâu răng ở trẻ dưới 36 tháng tuổi tại Trường Mầm non Nguyên Khê, Đông Anh, Hà Nội năm 2022. Đánh giá hiệu quả kiểm soát sâu răng nhóm răng trước của Silver Diamine Fluoride 38% ở trẻ dưới 36 tháng tuổi tại Trường Mầm non Nguyên Khê, Đông Anh, Hà Nội năm 2022. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cƣơng về sâu răng 1.

Định nghĩa và chẩn đoán bệnh sâu răng 1. Định nghĩa: Bệnh sâu răng là một bệnh nhiễm khuẩn của tổ chức canxi hóa được đặc trưng bởi sự hủy khoáng của thành phần vô cơ và sự phá hủy thành phần hữu cơ của mô cứng. Tổn thương sâu răng là quá trình phức tạp bao gồm các phản ứng hóa lý liên quan đến sự di chuyển các ion bề mặt giữa răng và môi trường miệng, là quá trình sinh học giữa các vi khuẩn mảng bám với cơ chế bảo vệ của vật chủ [3]. Trẻ em nhạy cảm với sâu răng ngay khi răng đầu tiên bắt đầu mọc trên cung hàm (khoảng 6 tháng tuổi).

Sâu răng sớm ở trẻ em (Early childhood caries - ECC) là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều tổn thương sâu răng (có thể đã hình thành lỗ hoặc chưa), mất răng (do sâu), mặt răng đã được hàn (do sâu) trên bất kỳ răng sữa nào ở trẻ dưới 71 tháng tuổi (American Academy of Pediatrics Dentistry - AAPD, 2008) [4]. Sâu răng sữa ở trẻ được ghi nhận bởi chỉ số răng sâu – mất – trám (dmft) và chỉ số mặt răng sâu – mất – trám (dmfs) theo tiêu chí của Tổ chức Y tế thế giới kết hợp với chỉ số sâu răng sớm của ICIDAS. Chẩn đoán sâu răng: Dựa trên các dấu hiệu lâm sàng, mỗi tổn thương sâu răng có thể được phân loại thành tổn thương sâu răng chưa hình thành xoang sâu và tổn thương sâu răng đã hình thành xoang sâu. Chẩn đoán sâu răng theo WHO: + Răng được đánh giá lành mạnh khi không có dấu hiện nào của xoang sâu, miếng hàn hoặc Sealant.

4 + Tiêu chuẩn lỗ sâu theo WHO năm 1997: Rãnh trũng trên mặt nhai, ngoài, trong gọi là sâu khi ấn thám trâm vào với lực vừa phải kèm với các dấu chứng sâu răng khác như:  Đáy lỗ sâu mềm.  Có vùng đục xung quanh chỗ mất khoáng.  Có thể dùng thám trâm cạo đi ngà mềm ở vùng xung quanh.  Vùng đục do mất khoáng mà chưa có ngà mềm vẫn được xem là răng lành mạnh.

+ Tiêu chuẩn xoang sâu được quy định theo WHO năm 2005, quy định cho hệ thống đánh giá ICDAS (International Caries Detection and Assessment System) Eino Honkala, Riina Runnel và cộng sự (2011) [5]. Cơ chế bệnh sinh sâu răng 1. Quá trình khử khoáng [6] Mặc dù mảng bám răng được bão hòa bởi canxi và phosphate, Sự gia tăng nhanh chóng các ion H+ hơn 100 lần, có khả năng lên 1000 lần (khi pH = 4.0), làm ion H+ tràn kín vào các kẽ hở xung quanh Hydroxy Apatite tinh thể trên bề mặt và dưới bề mặt men răng. Sự gia tăng nhanh chóng các ion H+ tạo ra một động lực vận chuyển Canxi và phosphate, kết quả là canxi và phosphate sẽ giải phóng từ men đi vào màng sinh học nằm ở phía trên.

Trong trường hợp lượng canxi và phosphate trong mảng bám răng cao thì chỉ có một số ít canxi và phosphate bị giải phóng giúp giữ bề mặt men răng còn nguyên vẹn. Trong giai đoạn đầu của sâu răng, bề mặt men trực tiếp bị phá hủy gây ra một sự mở rộng không gian tinh thể trên bề mặt men tạo điều kiện cho sự chuyển động của acid và các ion khoáng chất vào và ra khỏi cấu trúc men răng [6]. Quá trình tái khoáng Sau một đợt tấn công của ion H+, độ pH nghỉ của mảng bám răng được phục hồi, động lực của nồng độ ion H+ không còn mạnh nữa. Quá trình này 5 cho phép tái khoáng hóa men răng bị ảnh hưởng được bắt đầu.

Nồng độ ion H+ được cân bằng trong màng sinh học và trong các chất lỏng của màng sinh học trên bề mặt men răng. Canxi và phosphate từ nước bọt và màng sinh học được vận chuyển thụ động vào men răng. Điều này cho thấy sâu răng là một quá trình năng động, nếu các biện pháp thích hợp được thiết lập, sự cân bằng có thể nghiêng về phía tái khoáng hóa và sâu răng phát hiện trên lâm sàng có thể tránh được. Sự có mặt của Fluor trong màng sinh học rất quan trọng trong việc hạn chế khử khoáng.

Với một hàm lượng nhỏ fluor (0,03 - 0,08 phần triệu) trong màng sinh học, nước bọt… tái khoáng hóa sẽ chiếm ưu thế hơn khử khoáng. Fluor trong nước bọt được cung cấp từ các nguồn ngoại sinh như nước súc miệng, gel, varnish, kem đánh răng…[6] Tóm tắt cơ chế sâu răng như sau: Sâu răng = Huỷ khoáng > Tái khoáng (cơ chế hoá học và vật lý sinh học) Sự ổn định của cấu trúc răng trong miệng được cân bằng bởi hai quá trình huỷ khoáng và tái khoáng xảy ra trên bề mặt răng và trong môi trường nước bọt quanh răng theo thời gian thực. Khi nồng độ pH của nước bọt quanh răng giảm xuống dưới mức 5,5 tốc độ huỷ khoáng nhanh hơn tốc độ tái khoáng. Điều này có thể hiểu rằng môi trường acid đã làm mất cấu trúc men hoặc ngà răng ở trên một vùng nào đó của thân răng mà có đồng thời cả 3 yếu tố tạo ra acid: Vi khuẩn, Carbonhydrat và Thời gian thực [6].

Phân loại sâu răng 1. Phân loại theo Black Năm 1907 Black đã phân loại sâu răng thành 5 loại gồm có: - Loại 1: Sâu mặt nhai răng hàm lớn và nhỏ - Loại 2: Sâu mặt nhai và mặt bên các răng hàm lớn nhỏ - Loại 3: Sâu cạnh bên răng cửa - Loại 4: Sâu cạnh bên và rìa cắn răng cửa - Loại 5: Sâu cổ răng và rãnh mặt ngoài răng hàm. Phân loại sâu răng theo Finn (dành cho răng sữa) - Loại 1: Lỗ sâu ở hố rãnh răng hàm, và lỗ sâu ở mặt ngoài, mặt trong ở tất cả các răng. - Loai 2: Lỗ sâu ở phía gần răng hàm bắt nguồn từ mặt nhai.

- Loại 3: Lỗ sâu ở mặt gần của răng trước có thể bao gồm hoặc không các lỗ sâu ở mặt ngoài và mặt trong. - Loại 4: Lỗ sâu ở mặt gần răng trước bao gồm cả lỗ sâu ở phía rìa cắn. - Loại 5: Lỗ sâu ở 1/3 cổ của tất cả các răng bao gồm cả lỗ sâu phía gần (không liên quan đến gờ bên) [7]. Phân loại theo Pitt Năm 1997, Pitt đã đưa ra phân loại dựa theo mức độ phát triển của sâu răng và đã được WHO chấp nhận.

Trong cách phân loại này, tác giả chú ý đến tổn thương sâu răng giai đoạn sớm và mô tả mức độ tổn thương sâu răng bằng việc sử dụng hình ảnh núi băng trôi. Trong đó: D0: - Tổn thương chỉ có thể phát hiện được bằng các phương tiện hiện đại như Laser hoặc các phương tiện sẽ có trong tương lai. - Tổn thương chỉ có thể phát hiện được bằng các phương tiện chẩn đoán như Biterwing, Foti. D1: Tổn thương có thể phát hiện được trên lâm sàng, bề mặt men răng còn nguyên vẹn.

D2: Tổn thương có thể phát hiện được trên lâm sàng, lỗ sâu giới hạn ở men răng. D3: Tổn thương ở ngà, có thể phát hiện được trên lâm sàng (lỗ sâu mở hoặc đóng). D4: Tổn thương vào đến tủy răng [8].