phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Đại học Sƣ phạm Thái Nguyên và nhu cầu phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin Chƣơng 2: Thực trạng các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện tại trƣờng Đại học Sƣ phạm Thái Nguyên Chƣơng 3: Các giải pháp phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện tại trƣờng Đại học Sƣ phạm Thái Nguyên 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÁI NGUYÊN VÀ NHU CẦU PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN THƢ VIỆN 1. Lý luận về Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện 1. Khái niệm về sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện (SP & DVTT-TV) đƣợc hình thành do nhu cầu trao đổi thông tin trong xã hội, có quá trình phát triển lâu dài. Cùng với sự xuất hiện của thƣ viện thì các sản phẩm và dịch vụ thông tin cũng đƣợc ra đời nhƣng tƣơng đối đơn giản.
Các sản phẩm chủ yếu là các bản liệt kê tài liệu, các dịch vụ đọc và mƣợn tài liệu. Nhƣng cùng với thời gian và sự phát triển của xã hội, nhu cầu của ngƣời dùng tin ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau thì nhu cầu về sản phẩm và dịch vụ thông tin cũng ngày một đòi hỏi ở mức độ cao hơn. Kể từ giữa thế kỷ 20 đến nay với sự bùng nổ công nghệ thông tin và sự phát triển mạnh mẽ của các cơ quan thông tin, thƣ viện thì hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin - thƣ viện ngày càng trở nên phong phú và đa dạng. Nó không chỉ phong phú, đa dạng về nội dung mà còn đa dạng về cả hình thức.
SP & DVTT-TV đƣợc tạo nên bởi con ngƣời và luôn đƣợc định hƣớng thỏa mãn nhu cầu tin và các nhu cầu tinh thần, trí tuệ của con ngƣời. SP & DVTT-TV bao gồm nhiều yếu tố cấu thành. Đó chính là hệ thống các yếu tố đƣợc tạo ra trên cơ sở nhu cầu tin của xã hội. Chúng là hệ thống các yếu tố có quan hệ và tác động mật thiết với nhau, có thể chuyển hóa lẫn nhau, biến đổi và phát triển không ngừng.
Song xét trên bình diện chức năng đối với ngƣời dùng tin thì chúng có thể chia thành hai loại đó là: sản phẩm thông tin - thƣ viện và dịch vụ thông tin - thƣ viện. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sản phẩm thông tin - thư viện Sản phẩm là khái niệm đƣợc sử dụng trong lĩnh vực kinh tế và hoạt động thực tiễn của nền sản xuất. Sản phẩm là thứ có khả năng thỏa mãn nhu cầu mong muốn của khách hàng , cống hiện những lợi ích cho họ và có thể chào bán trên thị trƣờng với khả năng thu hút sự chú ý mua sắm và tiêu dùng sản phẩm. Do đó một sản phẩm đƣợc cấu tạo và hình thành từ hai yếu tố cơ bản: yếu tố vật chất và phi vật chất.
Để có quan niệm đúng đắn về SP cũng nhƣ DVTT-TV, trƣớc hết cần phải tiếp cận một số thuật ngữ, khái niệm có liên quan. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, “ Sản phẩm là kết quả của các hoạt động hoặc các quá trình. Sản phẩm có thể là vật chất, hoặc phi vật chất và đƣợc tạo ra có chủ định hoặc không chủ định” [36, tr.723] Theo Từ điển Đại từ Tiếng Việt: “ Sản phẩm là cái do con ngƣời lao động tạo ra” [19, tr. 1427] Sản phẩm thông tin - thƣ viện (SPTT-TV) đƣợc hình thành nhằm thỏa mãn những nhu cầu thông tin bao gồm: nhu cầu tra cứu thông tin và nhu cầu về chính bản thân thông tin.
Nhƣ vậy, sản phẩm phải phụ thuộc chặt chẽ vào nhu cầu cũng nhƣ sự biến đổi của nhu cầu. Quá trình lao động để tạo ra SPTT-TV chính là quá trình xử lý thông tin bao gồm biên mục, phân loại, định từ khóa, tóm tắt, chú giải, biên soạn tổng luận cũng nhƣ các quá trình phân tích - tổng hợp thông tin. Ngƣời thực hiện quá trình xử lý thông tin có thể là các chuyên gia làm việc tại một cơ quan, tổ chức có chức năng cung cấp thông tin, hoặc cũng có thể là các nhà khoa học, các chuyên gia - ngƣời dùng tin - trong quá trình tự thỏa mãn nhu cầu thông tin cho mình hoặc theo yêu cầu đặt hàng của các cơ quan thông tin, thƣ viện. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mức độ thỏa mãn nhu cầu tin ở những sản phẩm khác nhau cũng rất khác nhau.
Các sản phẩm thông tin thƣ mục có khả năng thỏa mãn những nhu cầu tra cứu thông tin về tài liệu. Còn các sản phẩm thông tin dạng dữ kiện, toàn văn, tổng thuật có khả năng thỏa mãn nhu cầu về chính bản thân thông tin. Nhƣ vậy, ta có thể hiểu sản phẩm thông tin - thư viện là kết quả của quá trình xử lý thông tin (bao gồm biên mục, phân loại, định từ khóa, tóm tắt, chú giải, biên soạn tổng luận…) do một cá nhân hay tập thể nào đó thực hiện nhằm thỏa mãn nhu cầu của người dùng tin khi sử dụng các cơ quan thông tin, thư viện. Dịch vụ thông tin - thư viện Thực tế khái niệm dịch vụ cho đến nay chƣa có một định nghĩa thống nhất vì tính vô hình và khó nắm bắt của nó.
Có thể hiểu dịch vụ luôn mang lại tiện ích nhằm thỏa mãn nhu cầu cho mọi đối tƣợng trong cộng đồng. Khác với sản phẩm, các loại dịch vụ là cái mà chúng ta không thể nhìn thấy, nắm bắt hay nhận diện bằng các giác quan. Dịch vụ luôn gắn với ngƣời cung cấp dịch vụ, chất lƣợng dịch vụ phụ thuộc chặt chẽ vào từng cá nhân thực hiện dịch vụ (trình độ, kỹ năng.), chất lƣợng dịch vụ rất khó xác định (tính không xác định) ngay cả nhiều khi đối với cùng một cá nhân thực hiện nhƣng chất lƣợng có sự thay đổi theo thời gian. Chính vì vậy thuật ngữ dịch vụ là một thuật ngữ đƣợc sử dụng trƣớc tiên và chủ yếu trong lĩnh vực kinh tế học và hoạt động của nhiều lĩnh vực xã hội.
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, "Dịch vụ là những hoạt động phục vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt. Do nhu cầu rất đa dạng tuỳ theo sự phân công lao động nên có nhiều loại dịch vụ: dịch vụ phục vụ sản xuất, kinh doanh; dịch vụ phục vụ sinh hoạt công cộng; dịch vụ cá nhân dƣới hình thức những dịch vụ gia đình. Những dịch vụ tinh thần dựa 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trên những nghiệp vụ đòi hỏi tài năng đặc biệt (hoạt động nghiên cứu, môi giới về quảng cáo); những dịch vụ liên quan đến đời sống và sinh hoạt cộng đồng (sức khỏe, giáo dục, giải trí); những dịch vụ về chỗ ở v.v… Sản xuất, kinh doanh và dịch vụ tác động chặt chẽ lẫn nhau. Dịch vụ là một điều kiện để sản xuất kinh doanh.
Sự phát triển dịch vụ hợp lý, có chất lƣợng cao là một biểu hiện của nền kinh tế phát triển và một xã hội văn minh. Do ý nghĩa kinh tế - xã hội to lớn nên hoạt động dịch vụ trở thành lĩnh vực kinh tế quan trọng, có vị trí to lớn trong cơ cấu kinh tế của các quốc gia có tốc độ phát triển cao".761] Trong Đại Từ điển tiếng Việt, "Dịch vụ là công việc phục vụ cho đông đảo quần chúng" [21, tr. Tƣơng tự khái niệm về sản phẩm, thuật ngữ dịch vụ đƣợc sử dụng trong nhiều lĩnh vực hoạt động. Trong lĩnh vực thông tin, dịch vụ thông tin - thƣ viện bao gồm những công việc mang tính chuyên môn hóa và khi thực hiện cần phải sử dụng (tạm thời hoặc phối hợp) một số tài sản hoặc một số sản phẩm nào đó.
Theo Từ điển giải nghĩa Thư viện học và tin học Anh - Việt: “ Dịch vụ thƣ viện ( library service) là một từ chung dùng để chỉ tất cả các hoạt động cũng nhƣ những chƣơng trình đƣợc thƣ viện cung cấp để đáp ứng nhu cầu thông tin của cộng đồng độc giả…” [ 9, tr119] “ Dịch vụ thông tin (information service) là dịch vụ cá nhân trực tiếp do nhân viên của ban tham khảo của thƣ viện cung cấp cho độc giả trong tiến trình truy tìm thông tin của họ” [9, tr.106] Dịch vụ thông tin - thƣ viện (DVTT-TV) có mối quan hệ chặt chẽ giữa ngƣời dùng tin và cán bộ thƣ viện. Trên cơ sở các yêu cầu về thông tin của NDT, cán bộ thƣ viện triển khai các dịch vụ, ngƣợc lại nhờ các dịch vụ do cán bộ thƣ viện tạo ra NDT đƣợc thỏa mãn nhu cầu thông tin của mình 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DVTT-TV có thể chia thành các nhóm cơ bản nhƣ: dịch vụ cung cấp tài liệu, dịch vụ trao đổi thông tin, dịch vụ phổ biến thông tin, dịch vụ tra cứu tin… Mục tiêu quan trọng nhất của DVTT-TV là giúp cho các cơ quan thông tin - thƣ viện nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu khai thác thông tin và giúp NDT tiếp cận, sử dụng có hiệu quả thông tin vào hoạt động của mình. Từ những phân tích trên, có thể hiểu Dịch vụ thông tin - thư viện là những hoạt động của các cơ quan thông tin - thư viện nhằm thỏa mãn nhu cầu tin và trao đổi thông tin của người dùng tin. Vai trò của sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện Trong bối cảnh hoạt động thông tin chịu nhiều tác động của sự phát triển nhƣ vũ bão của khoa học và công nghệ, sự bùng nổ thông tin và NCT, thực tiễn đang đặt ra những vấn đề cấp thiết cho hoạt động cung ứng thông tin là làm thế nào để phục vụ thông tin một cách đầy đủ, chính xác, kịp thời cho mọi hoạt động của xã hội.
Từ thực tế trên, các thƣ viện đã chú ý đến việc phát triển các loại hình SP & DVTT-TV vì đây là một công cụ không thể thiếu trong lĩnh vực hoạt động cung cấp thông tin. Chính vì vậy, SP & DVTT-TV đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động thông tin - thƣ viện của các cơ quan thông tin - thƣ viện nói chung và ở trung tâm TT-TV trƣờng ĐHTN nói riêng.