phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn gồm 03 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn hoạt động thông tin – thƣ viện tại trƣờng đại học Y tế công cộng Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động thông tin – thƣ viện tại trƣờng đại học Y tế công cộng Chƣơng 3: Một số kiến nghị và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thông tin – thƣ viện của trƣờng Đại học Y tế công cộng. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN – THƢ VIỆN TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG 1.1 Khái niệm hoạt động thông tin – thư viện Khái niệm: Thƣ viện: là nơi tàng trữ, và sử dụng tài liệu có tính chất tập thể và xã hội. Hoạt động là tổng hợp các hoạt động của con ngƣời, tác động vào một đối tƣợng nhất định, nhằm đạt đƣợc mục đích nhất định và có ý nghĩa xã hội nhất định. Và cụ thể ở đây là quá trình thu thập, xử lý, lƣu trữ và phổ biến thông tin cho ngƣời đọc, ngƣời dùng tin.
Còn theo Từ điển Tiếng Việt thì hoạt động là làm những việc khác nhau với mục đích nhất định trong đời sống xã hội. Là sự vận động, vận hành để thực hiện chức năng nào hoặc gây tác động nào đó. Đặc điểm: Chủ thể là cán bộ thƣ viện, nhân viên thông tin. Các cán bộ thƣ viện và nhân viên thông tin có nhiệm vụ thu thập xử lý các tài liệu cho trung tâm và trung tâm mình có để phổ biến và chia sẻ cho ngƣời dùng tin.
Đối tƣợng: là các loại hình tài liệu đƣợc thu thập và lƣu trữ trong thƣ viện. Các loại tài liệu này sẽ đƣợc thu thập theo một nguyên tắc nhất định của mỗi một đơn vị thông tin, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đặc điểm thông tin của đơn vị mình. Mục đích: là tạo ra các sản phẩm và dịch vụ thƣ viện nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu tin của ngƣời dùng tin.2 Khái niệm tăng cường hoạt động thông tin – thư viện Theo Từ điển tiếng Việt thì “Tăng cƣờng” có nghĩa là làm cho nhiều thêm, mạnh thêm. Là thực hiện công tác liên quan đến thƣ viện nhằm làm cho tiềm lực và sức mạnh của thƣ viện đáp ứng tốt nhất và hiệu quả nhất cho bạn đọc.
Cụ thể ở đây là nâng cao hơn nữa hoạt động của con ngƣời trong công tác thƣ viện nhƣ thu thập, xử lý tài liệu, lƣu trữ và phổ biến thông tin tới các đối tƣợng nhu cầu tin của đơn vị 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông tin. Qua đó, chất lƣợng và hiệu quả hoạt động cũng nhƣ uy tín của cơ quan thông tin đƣợc nâng cao.2 Những yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động thông tin – thƣ viện 1.1 Trình độ đội ngũ cán bộ Nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng, có tính quyết định đến sự phát triển chung của mọi cơ quan tổ chức. Đối với hoạt động của các cơ quan thông tin – thƣ viện, nguồn nhân lực luôn đóng một vai trò quan trọng. Việc lựa chọn, tuyển dụng, quản lý, khai thác tốt nguồn nhân lực phục vụ phát triển thƣ viện, trung tâm thông tin là vấn đề quan trọng trong quản lý, phát triển thƣ viện hiện đại.
Trình độ cán bộ càng cao thì việc tiếp cận và tiếp thu kinh nghiệm của các thƣ viện lớn và trình độ khoa học công nghệ càng đƣợc tăng cƣờng. Do vậy mà chất lƣợng của hoạt động thƣ viện bị ảnh hƣởng lớn bởi yếu tố trình độ cán bộ. Song song với trình độ cán bộ thƣ viện có ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các trung tâm thông tin – thƣ viện thì việc sử dụng hay nói cách khác là hoạt động tổ chức lao động khoa học cũng ảnh hƣởng không nhỏ đến hiệu quả của các TT. Đây chính là hình thức của việc quản lý, khai thác nguồn nhân lực tại các TT trong khi trình độ của cán bộ ngày càng đƣợc tăng cƣờng lớn mạnh.
Vì vậy, việc quản lý nhân lực sao cho tƣơng xứng với các vị trí đảm trách của thƣ viện đòi hỏi ngƣời lãnh đạo cần có năng lực để sử dụng hiệu quả, hợp lý nguồn nhân lực của thƣ viện.2 Vốn tài liệu của cơ quan thông tin – thư viện Theo Từ điển thuật ngữ “Thƣ viện học” của Liên Xô thì vốn tài liệu của thƣ viện là bộ phận sƣu tập các xuất bản phẩm và các vật mang tin đƣợc hình thành phù hợp với chức năng của thƣ viện để sử dụng có tính chất xã hội, phù hợp với chức năng và đƣợc giới thiệu nhiều phƣơng diện với sự trợ giúp của hệ thống mục lục. Trong Pháp lệnh thƣ viện tại Điều 3, mục 2 đã khẳng định: “Vốn tài liệu thƣ viện là những tài liệu đƣợc sƣu tầm, tập hợp theo nhiều chủ đề, nội dung nhất định, đƣợc xử lý theo quy tắc, quy trình khoa học của nghiệp vụ thƣ viện, để tổ chức phục vụ bạn đọc đạt đƣợc hiệu quả cao và đƣợc bảo quản” 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vốn tài liệu là kho tàng văn hóa vừa có giá trị về phƣơng diện vật chất, vừa có giá trị về phƣơng diện tinh thần. Vốn tài liệu giữ gìn tàng trữ những kinh nghiệm sản xuất, đấu tranh của nhiều thế hệ, những thành tựu mà con ngƣời đạt đƣợc. Có thể nói đây là sản phẩm vô giá cần đƣợc bảo tồn và phát triển.
Với vốn tài liệu nói chung với sách nói riêng cũng đã đƣợc Hồ Chí Minh coi là tiêu chí đánh giá sự phát triển của xã hội loài ngƣời đại ý: Số sách vở nhiều hay ít chứng tỏ trình độ văn hóa của một dân tộc thấp hay cao. Và có lẽ ở đây vốn tài liệu nhiều hay ít của một cơ quan thông tin chứng tỏ sự phát triển và lớn mạnh của cơ quan thông tin thƣ viện đó là lớn hay nhỏ, mạnh hay yếu.3 Cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin Cơ sở vật chất kỹ thuật đƣợc hiểu nhƣ là diện tích dành cho thƣ viện với toàn bộ trang thiết bị của chúng. Chúng có vai trò hết sức to lớn: Đối với tài liệu nó là nơi chứa và bảo quản tài liệu. Đối với bạn đọc đó là nơi làm việc với tài liệu, tiếp xúc với các nguồn thông tin trong nƣớc và trên thế giới, là nơi gặp gỡ trao đổi cảm nghĩ về những gì đã đọc hoặc các thông tin khác với bạn bè, đồng nghiệp, là nơi họ sáng tạo.
Đối với cán bộ thƣ viện, đây là ngôi nhà thứ hai của họ. Cơ sở vật chất trong thƣ viện là yếu tố quan trọng đảm bảo yêu cầu nâng cao và hoàn thiện chất lƣợng phục vụ của thƣ viện. Qua đó giúp đảm bảo hiệu quả nhu cầu tin của ngƣời dùng tin, nâng cao chất lƣợng đào tạo, nghiên cứu khoa học của ngƣời sử dụng. Hoạt đông thông tin thƣ viện của bất kỳ cơ quan thông tin nào cũng cần có hệ thống cơ sở vật chất hạ tầng tƣơng ứng.
Có trang bị tốt cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thì mới tăng cƣờng chất lƣợng phục vụ thông tin hiệu quả và tích cực đáp ứng đƣợc mục tiêu của cơ quan thông tin.4 Trình độ người dùng tin Trƣớc hết ngƣời dùng tin (NDT) là ngƣời sử dụng tài liệu trong thƣ viện để thỏa mãn nhu cầu tin của mình. Mỗi đối tƣợng NDT khác nhau có trình độ khác nhau và cà có nhu cầu tin là khác nhau. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngƣời dùng tin là yếu tố quan trọng của mọi hệ thống thông tin. Đó là đối tƣợng phục vụ của công tác thông tin tƣ liệu.
NDT vừa là khách hàng của dịch vụ thông tin, đồng thời cũng là ngƣời sản sinh ra thông tin mới. Ngƣời dùng tin giữ vai trò quan trọng trong hệ thống thông tin.Họ nhƣ là yếu tố tƣơng tác hai chiều với đơn vị thông tin. Cụ thể: NDT luôn là cơ sở để định hƣớng các hoạt động của đơn vị thông tin. Họ biết các nguồn thông tin và có thể thông báo hoặc đánh giá các nguồn thông tin đó.
Bên cạnh đó chính sách bổ sung của thông tin cũng phụ thuộc vào yêu cầu của chính những NDT của cơ cơ thông tin. Trình độ của NDT thể hiện ở khối lƣợng và chất lƣợng thông tin mà họ lĩnh hội đƣợc, tập quán thông tin và kỹ năng thông tin trong đó bao gồm kỹ năng tìm, phân tích và sử dụng thông tin. Trình độ NDT là điều kiện cần thiết để NDT làm việc có hiệu quả và nó đƣợc hình thành dƣới sự ảnh hƣởng của nhiều yếu tố nhƣ khả năng cảm thụ thông tin, sự sáng tạo của NDT, trình độ chuyên môn, khả năng phân tích, khả năng tổng hợp thông tin.5 Vấn đề tổ chức dây chuyền thông tin tư liệu Hoạt động thông tin tƣ liệu không chỉ là cất giữ một kho tài liệu, mà phải chọn lọc, đánh giá phân tích, phân phối những thông tin chính xác cần thiết theo yêu cầu của ngƣời dùng tin. Với những đối tƣợng ngƣời dùng tin khác nhau thì những yêu cầu này cũng thay đổi tùy thuộc vào trình độ, tình trạng của tri thức của ngƣời dùng tin.
Tuy nhiên, thông tin đƣợc cung cấp cần đầy đủ, kịp thời và thích hợp. Điều này đòi hỏi công tác thông tin tƣ liệu phải thực hiện một loạt các công đoạn có cấu trúc một cách hợp lý mà ngƣời ta gọi là dây chuyền thông tin tƣ liệu. Dây chuyền thông tin tƣ liệu bao gồm các công đoạn sau: Chọn lọc và bổ sung. Mô tả thƣ mục Mô tả nội dung Lƣu trữ và bảo quản Tìm và phổ biến thông tin 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tính đa dạng và phức tạp của các công đoạn liên tiếp mà việc xử lý thông tin đặt ra trong dây chuyền thông tin tƣ liệu nói lên rằng khoa học thông tin là một khoa học đa ngành ở trình độ cao.
Chọn lọc thông tin Là bƣớc đầu tiên của dây chuyền thông tin tƣ liệu, chọn lọc và bổ sung cho phép ta xây dựng và nuôi dƣỡng vốn tài liệu của một đơn vị thông tin. Bao gồm: khảo sát thăm dò vốn tài liệu, lựa chọn tài liệu, làm thủ tục bổ sung tài liệu. Căn cứ trên nhu cầu tin của cơ quan thông tin và các đối tƣợng bạn đọc cụ thể, cán bộ thƣ viện sẽ tuân thủ theo các chính sách nhất định của cơ quan, đơn vị và lựa chọn các tài liệu cần bổ sung dựa trên các nguồn khác nhau.