Luận văn: Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại ĐH Tài nguyên và Môi trường

Nghiên cứu chi tiết về các sản phẩm, dịch vụ thông tin thư viện tại ĐH Tài nguyên và Môi trường Hà Nội. Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Lã Thị Vân
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Minh Nguyệt
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Thông tin - Thư viện
• Đề tài: Sản Phẩm Và Dịch Vụ Thông Tin - Thư Viện Tại Trường Đại Học Tài Nguyên Và Môi Trường Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá sản phẩm dịch vụ thư viện ĐH TNMT HN toàn diện

Trung tâm Thông tin - Thư viện (TT-TV) Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội (ĐHTN&MTHN) đóng vai trò trung tâm trong chiến lược đào tạo và nghiên cứu của nhà trường. Với lịch sử phát triển hơn 55 năm, trung tâm đã chuyển mình mạnh mẽ, kết hợp giữa mô hình thư viện truyền thống và thư viện điện tử. Các sản phẩm và dịch vụ thư viện ĐH Tài nguyên & Môi trường HN không chỉ là kho tàng tri thức mà còn là cầu nối thiết yếu. Chúng kết nối nguồn lực thông tin khổng lồ của nhà trường với người dùng tin, bao gồm cán bộ, giảng viên và sinh viên. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo hệ thống tín chỉ, vai trò này càng trở nên quan trọng. Hiệu quả hoạt động của thư viện được đo lường bằng chất lượng sản phẩm và sự đa dạng của dịch vụ, trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước. Việc đảm bảo thông tin và tài liệu cho người dùng tin là nhiệm vụ cốt lõi. Theo luận văn của tác giả Lã Thị Vân (2017), các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện chính là "phương tiện đáp ứng nhu cầu tin của người dùng tin". Vì vậy, việc liên tục đánh giá và cải tiến các sản phẩm & dịch vụ thư viện ĐH Tài nguyên & Môi trường HN là một yêu cầu cấp thiết, giúp thư viện đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập và hỗ trợ nghiên cứu khoa học trong giai đoạn phát triển mới.

1.1. Vai trò của SP DV TT TV trong đào tạo và nghiên cứu khoa học

Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện là nền tảng cho hoạt động giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học tại ĐHTN&MTHN. Chúng cung cấp nguồn tài liệu học tập chuyên ngành và đa ngành, tạo môi trường để giảng viên và sinh viên tiếp cận tri thức mới một cách nhanh chóng và hệ thống. Đối với sinh viên, thư viện là nơi rèn luyện kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, một yêu cầu cơ bản của phương pháp đào tạo tín chỉ. Đối với giảng viên và nhà nghiên cứu, các dịch vụ như cung cấp thông tin chuyên đề, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và truy cập các cơ sở dữ liệu trực tuyến HUNRE là công cụ đắc lực để thực hiện các đề tài, dự án. Như tác giả Lã Thị Vân khẳng định, "Sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện là phương tiện kết nối giữa nguồn lực thông tin của Trung tâm thông tin – thư viện và người dùng tin".

1.2. Tổng quan các loại hình tài liệu học tập chuyên ngành tại HUNRE

Nguồn lực thông tin tại Trung tâm TT-TV ĐHTN&MTHN rất đa dạng. Vốn tài liệu truyền thống bao gồm hơn 3.000 đầu sách với khoảng 51.000 bản. Trong đó, sách chuyên ngành về tài nguyên, môi trường, khí tượng thủy văn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 65,2%. Bên cạnh đó là các tài liệu khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Nguồn tài liệu nội sinh là một thế mạnh đặc biệt, bao gồm khoảng 3.664 cuốn luận văn tốt nghiệp HUNRE, đồ án, luận án và 156 đề tài nghiên cứu khoa học. Đây là nguồn tham khảo quý giá, phản ánh năng lực đào tạo và nghiên cứu của nhà trường. Ngoài ra, thư viện còn duy trì 42 loại báo, tạp chí chuyên ngành. Các tài liệu học tập chuyên ngành này được tổ chức khoa học, sẵn sàng phục vụ nhu cầu đa dạng của người dùng.

II. Các thách thức khi phát triển dịch vụ thư viện ĐH TNMT HN

Mặc dù đã có những bước tiến quan trọng, việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ thư viện ĐH Tài nguyên & Môi trường HN vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự bùng nổ thông tin và sự phát triển của công nghệ đòi hỏi thư viện phải liên tục đổi mới để không bị tụt hậu. Người dùng tin hiện đại, đặc biệt là sinh viên, có yêu cầu ngày càng cao về tính tiện lợi, nhanh chóng và đa dạng của thông tin. Họ mong muốn truy cập tài nguyên số thư viện HUNRE mọi lúc, mọi nơi. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi từ thư viện truyền thống sang thư viện điện tử ĐH TNMT vẫn còn những hạn chế. Luận văn gốc chỉ ra rằng "tài liệu điện tử còn hạn chế về số lượng, dịch vụ TT-TV chưa đa dạng". Điều này tạo ra một khoảng cách giữa kỳ vọng của người dùng và khả năng đáp ứng thực tế của thư viện. Hơn nữa, việc đảm bảo kinh phí để đầu tư cho hạ tầng công nghệ, mua sắm các cơ sở dữ liệu trực tuyến HUNRE và đào tạo nhân lực là một bài toán không hề đơn giản. Vượt qua những thách thức này là yếu tố quyết định sự thành công của thư viện trong kỷ nguyên số.

2.1. Hạn chế về nguồn tài nguyên số thư viện HUNRE và hạ tầng

Một trong những thách thức lớn nhất là nguồn tài nguyên số thư viện HUNRE chưa thực sự phong phú. Mặc dù đã xây dựng được các cơ sở dữ liệu nội sinh, việc truy cập các nguồn học liệu điện tử quốc tế và trong nước còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hỗ trợ nghiên cứu khoa học chuyên sâu. Về hạ tầng, dù đã có những cải tiến nhờ các dự án hợp tác, hệ thống máy chủ, mạng và phần mềm quản lý vẫn cần được nâng cấp đồng bộ để đáp ứng lưu lượng truy cập lớn và triển khai các dịch vụ số hiện đại. Việc thiếu một chiến lược đầu tư dài hạn và bài bản cho tài nguyên số là một rào cản cần được tháo gỡ để xây dựng một thư viện điện tử ĐH TNMT vững mạnh.

2.2. Nhu cầu tin đa dạng của các nhóm người dùng tin khác nhau

Thư viện phục vụ nhiều nhóm đối tượng với nhu cầu tin rất khác biệt. Nhóm cán bộ quản lý cần thông tin tổng hợp, mang tính chiến lược. Nhóm giảng viên, nhà nghiên cứu yêu cầu tài liệu chuyên sâu, cập nhật và các công cụ hỗ trợ nghiên cứu khoa học. Nhóm sinh viên, chiếm số lượng đông nhất (89.6% lượt truy cập), lại có nhu cầu đa dạng từ giáo trình, sách tham khảo đến các tài liệu giải trí, kỹ năng mềm. Việc làm hài lòng tất cả các nhóm người dùng này đòi hỏi một hệ thống sản phẩm và dịch vụ linh hoạt, cá nhân hóa. Thư viện cần có cơ chế khảo sát, nắm bắt nhu cầu tin thường xuyên để điều chỉnh chính sách phát triển vốn tài liệu và dịch vụ cho phù hợp, tránh tình trạng cung cấp những gì thư viện có thay vì những gì người dùng cần.

III. Top 5 sản phẩm thông tin cốt lõi của thư viện ĐH TNMT HN

Để đáp ứng nhu cầu người dùng, các sản phẩm và dịch vụ thư viện ĐH Tài nguyên & Môi trường HN được xây dựng một cách có hệ thống. Sản phẩm thông tin là kết quả của quá trình xử lý chuyên môn như biên mục, phân loại, tóm tắt và tổng hợp. Chúng biến những tài liệu thô thành các công cụ tra cứu hữu ích, giúp người dùng định vị và tiếp cận thông tin chính xác. Tại Trung tâm TT-TV ĐHTN&MTHN, các sản phẩm thông tin bao gồm cả dạng truyền thống và hiện đại. Hệ thống mục lục phiếu vẫn tồn tại song song với mục lục truy cập công cộng trực tuyến (OPAC). Các cơ sở dữ liệu số là sản phẩm chiến lược trong giai đoạn chuyển đổi số. Bên cạnh đó, các ấn phẩm thư mục, trang web và đặc biệt là bộ sưu tập tài liệu nội sinh cũng là những sản phẩm thông tin quan trọng. Những sản phẩm này tạo thành nền tảng vững chắc để thư viện triển khai các dịch vụ đa dạng, từ tra cứu tài liệu trực tuyến đến cung cấp thông tin theo yêu cầu, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và nghiên cứu trong toàn trường.

3.1. Hệ thống cơ sở dữ liệu trực tuyến HUNRE và mục lục OPAC

Đây là sản phẩm thông tin hiện đại và quan trọng nhất. Trung tâm đã tự xây dựng 5 cơ sở dữ liệu trực tuyến HUNRE, bao gồm CSDL sách tiếng Việt, sách ngoại văn, kinh điển-từ điển, tài liệu nội sinh và báo-tạp chí. Cùng với đó, hệ thống Mục lục truy cập công cộng trực tuyến (OPAC) hoạt động trên phần mềm Ilib 6.0 cho phép người dùng tra cứu tài liệu trực tuyến một cách dễ dàng. Hệ thống này được xây dựng dựa trên các chuẩn nghiệp vụ quốc tế như DDC23, AACR2 và MARC21, đảm bảo tính thống nhất và khả năng trao đổi dữ liệu với các thư viện khác.

3.2. Kho tàng luận văn tốt nghiệp HUNRE và tài liệu nội sinh

Nguồn tài liệu nội sinh, hay còn gọi là tài liệu xám, là một sản phẩm độc đáo và có giá trị cao. Kho tài liệu này bao gồm luận văn tốt nghiệp HUNRE, luận án, đề tài nghiên cứu khoa học, kỷ yếu hội thảo do chính cán bộ và sinh viên nhà trường tạo ra. Đây là nguồn tư liệu tham khảo không thể thiếu, giúp sinh viên khóa sau học hỏi kinh nghiệm và kế thừa các kết quả nghiên cứu. Việc số hóa và đưa bộ sưu tập này lên cơ sở dữ liệu trực tuyến HUNRE giúp gia tăng khả năng tiếp cận và phát huy tối đa giá trị của nguồn tài nguyên tri thức đặc biệt này.

3.3. Các ấn phẩm thư mục và trang thông tin điện tử thư viện

Ngoài các CSDL, thư viện còn biên soạn các sản phẩm thông tin thứ cấp khác như Thư mục giới thiệu sách mới, Thư mục chuyên đề. Các ấn phẩm này giúp người dùng nhanh chóng cập nhật những tài liệu mới nhập về kho. Trang web của Trung tâm TT-TV đóng vai trò là cổng thông tin chính thức. Nó không chỉ là nơi truy cập vào OPAC và các CSDL mà còn cung cấp thông tin về nội quy thư viện ĐH TNMT, giờ mở cửa, các sự kiện và hướng dẫn sử dụng thư viện. Đây là công cụ quan trọng để quảng bá hình ảnh và các dịch vụ của thư viện đến toàn thể người dùng.

IV. Hướng dẫn khai thác dịch vụ thư viện ĐH TNMT HN hiệu quả

Nếu sản phẩm là tài nguyên tĩnh, thì dịch vụ chính là các hoạt động năng động giúp người dùng khai thác hiệu quả những tài nguyên đó. Các sản phẩm và dịch vụ thư viện ĐH Tài nguyên & Môi trường HN được thiết kế để bổ trợ lẫn nhau, tạo ra một trải nghiệm người dùng hoàn chỉnh. Trung tâm cung cấp một loạt dịch vụ từ truyền thống đến hiện đại. Dịch vụ đọc tại chỗ và mượn trả tài liệu vẫn là những hoạt động cốt lõi, phục vụ nhu cầu cơ bản của sinh viên. Bên cạnh đó, các dịch vụ gia tăng như sao chụp tài liệu, tra cứu tài liệu trực tuyến, và đặc biệt là dịch vụ tham khảo chuyên sâu ngày càng được chú trọng. Một dịch vụ quan trọng khác là đào tạo người dùng tin, hay hướng dẫn sử dụng thư viện, nhằm trang bị cho sinh viên kỹ năng tìm kiếm và đánh giá thông tin. Việc hiểu rõ và tận dụng tối đa các dịch vụ này sẽ giúp người dùng tiết kiệm thời gian, công sức và đạt được hiệu quả cao nhất trong học tập và nghiên cứu.

4.1. Quy trình mượn trả tài liệu và sử dụng không gian học tập chung

Dịch vụ mượn trả tài liệu là dịch vụ phổ biến nhất. Sinh viên, giảng viên có thẻ thư viện sinh viên HUNRE có thể mượn giáo trình và sách tham khảo về nhà theo thời gian quy định. Thủ tục được thực hiện nhanh chóng thông qua hệ thống phần mềm. Ngoài ra, thư viện cung cấp một không gian học tập chung yên tĩnh tại các phòng đọc. Người dùng có thể đọc tại chỗ các tài liệu quý hiếm, báo, tạp chí và tài liệu nội sinh không được phép mượn về. Việc gia hạn sách thư viện cũng có thể được thực hiện để kéo dài thời gian sử dụng tài liệu khi cần thiết.

4.2. Cách tra cứu tài liệu trực tuyến và dịch vụ sao chụp tiện ích

Dịch vụ tra cứu tài liệu trực tuyến cho phép người dùng tìm kiếm thông tin trong các CSDL của thư viện từ bất kỳ máy tính nào có kết nối mạng. Đây là một tiện ích vượt trội so với việc tra cứu bằng mục lục phiếu truyền thống. Người dùng có thể tìm kiếm theo tên sách, tác giả, từ khóa một cách nhanh chóng. Đối với các tài liệu không được mượn về hoặc chỉ cần một phần nội dung, dịch vụ sao chụp tài liệu sẽ đáp ứng nhu cầu. Dịch vụ này giúp người dùng lưu giữ thông tin cần thiết một cách hợp pháp, tuân thủ các quy định về bản quyền.

4.3. Tận dụng dịch vụ tham khảo và hỗ trợ nghiên cứu khoa học

Đây là dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Khi gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thông tin, người dùng có thể tìm đến cán bộ thư viện để nhận được sự trợ giúp. Dịch vụ tham khảo bao gồm việc hướng dẫn sử dụng các công cụ tra cứu, tìm kiếm thông tin theo chủ đề yêu cầu, và cung cấp các nguồn tin đáng tin cậy. Dịch vụ hỗ trợ nghiên cứu khoa học còn đi sâu hơn, giúp các nhà nghiên cứu thực hiện tổng quan tài liệu, trích dẫn và quản lý tài liệu tham khảo. Đây là dịch vụ thể hiện rõ vai trò của thư viện hiện đại với tư cách là một đối tác trong hoạt động nghiên cứu.

V. Bí quyết nâng cao chất lượng dịch vụ thư viện ĐH TNMT HN

Để nâng cao chất lượng các sản phẩm và dịch vụ thư viện ĐH Tài nguyên & Môi trường HN, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ và chiến lược. Luận văn của tác giả Lã Thị Vân đã đề xuất nhiều giải pháp khả thi, tập trung vào việc đa dạng hóa sản phẩm, chuẩn hóa quy trình, tăng cường quảng bá và phát triển nguồn nhân lực. Mục tiêu cuối cùng là chuyển đổi từ mô hình phục vụ bị động sang chủ động, lấy người dùng làm trung tâm. Thư viện không chỉ là nơi lưu trữ sách, mà phải trở thành một trung tâm tri thức năng động, một không gian học tập chung sáng tạo. Điều này đòi hỏi sự đầu tư toàn diện cả về công nghệ, nội dung và con người. Việc triển khai các giải pháp này sẽ giúp thư viện nâng cao vị thế, đáp ứng tốt hơn sứ mệnh phục vụ đào tạo và nghiên cứu của nhà trường, đồng thời xây dựng một thư viện điện tử ĐH TNMT hiện đại, bắt kịp xu thế phát triển của các thư viện đại học trong khu vực và trên thế giới.

5.1. Phát triển thư viện điện tử ĐH TNMT và đa dạng hóa sản phẩm

Giải pháp hàng đầu là đẩy mạnh phát triển thư viện điện tử ĐH TNMT. Điều này bao gồm việc tăng cường bổ sung tài nguyên số thư viện HUNRE thông qua mua quyền truy cập các CSDL khoa học uy tín và số hóa các tài liệu nội sinh quan trọng. Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa các sản phẩm thông tin, ví dụ như xây dựng các bản tin điện tử, các bộ sưu tập số chuyên đề, và các hướng dẫn nghiên cứu theo từng ngành học. Việc này giúp cung cấp thông tin một cách linh hoạt và phù hợp hơn với nhu cầu của từng nhóm người dùng.

5.2. Tăng cường marketing và hướng dẫn sử dụng thư viện

Nhiều người dùng chưa nhận thức hết giá trị của các nguồn tài nguyên mà thư viện cung cấp. Do đó, hoạt động marketing và truyền thông cần được đẩy mạnh. Thư viện nên tổ chức thường xuyên các lớp hướng dẫn sử dụng thư viện cho sinh viên năm nhất, các buổi giới thiệu CSDL mới cho giảng viên, và sử dụng các kênh như mạng xã hội, email để quảng bá dịch vụ. Việc nắm bắt thông tin phản hồi từ người dùng qua các cuộc khảo sát cũng rất quan trọng để liên tục cải tiến dịch vụ.

5.3. Cải thiện không gian học tập chung và nâng cao trình độ cán bộ

Không gian vật lý của thư viện cần được cải tạo để trở thành một không gian học tập chung hấp dẫn, có khu vực học nhóm, khu vực yên tĩnh và được trang bị đầy đủ kết nối mạng, ổ cắm điện. Yếu tố con người cũng mang tính quyết định. Cần có kế hoạch bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng giao tiếp cho đội ngũ cán bộ thư viện. Một người cán bộ thư viện giỏi không chỉ là người giữ sách mà còn là một chuyên gia thông tin, một người hướng dẫn tận tình, có khả năng hỗ trợ nghiên cứu khoa học hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI 1. Cơ sở lý luận về sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 1. Khái niệm sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện  Sản phẩm thông tin - thư viện * Sản phẩm Sản phẩm là một khái niệm được sử dụng trước, chủ yếu trong lĩnh vực kinh tế và sản xuất. Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sản phẩm Khái niệm sản phẩm theo quan điểm của Marketing: “Sản phẩm là thứ có khả năng thỏa mãn nhu cầu mong muốn của khách hàng, cống hiến những lợi ích cho họ và có thể chào bán trên thị trường với khả năng thu hút sự chú ý mua sắm và tiêu dùng”.

Theo đó, sản phẩm được cấu tạo và hình thành từ hai yếu tố cơ bản sau đây: - Yếu tố vật chất - Yếu tố phi vật chất Theo quan điểm này, sản phẩm vừa là cái "đã có", vừa là cái “đang và tiếp tục phát sinh” trong trạng thái biến đổi không ngừng của nhu cầu. Theo định nghĩa của Kinh tế chính trị Mác - Lênin: "Sản phẩm là kết quả của sản xuất. Tổng hợp các thuộc tính về cơ học, lý học, hóa học và các thuộc tính có ích khác làm cho sản phẩm có công dụng nhất định và có thể thỏa mãn những nhu cầu của con người". 39] Theo Đại Từ điển Tiếng Việt: "Sản phẩm là cái do con người lao động tạo ra hoặc cái được tạo ra như một kết quả của tự nhiên" [10, tr.

Theo Đại từ điển Bách khoa Việt Nam (2003), Tập 3: "Sản phẩm là kết quả của các hoạt động hoặc các quá trình. Sản phẩm có thể là vật chất (ví dụ: Các vật liệu đã qua chế biến; caccs bộ phận lắp ghép.), hoặc phi vật chất 15 (thông tin, khái niệm, định nghĩa,.) và được tạo ra có chủ định (Ví dụ: để cho khách hàng) hoặc không có chủ định (ví dụ: chất ô nhiễm, kết quả không như mong muốn)" [23, tr. Khi sản phẩm là vật chất, là hữu hình thì chúng ta có thể nhìn thấy, cân đo đong đếm và kiểm tra chất lượng bằng các phương tiện hóa lí. Sản phẩm phi vật chất là sản phẩm vô hình, không mang lại hình thái vật chất hữu hình.

Như vậy, có thể hiểu sản phẩm là kết quả của các hoạt động và chúng ra đời do ý muốn chủ quan của con người. * Sản phẩm thông tin – thư viện Theo khái niệm trên, sản phẩm trong lĩnh vực thông tin – thư viện là kết quả của hoạt động thông tin – thư viện. Trong giáo trình "Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện" năm 1998, Trần Mạnh Tuấn cho rằng: "Sản phẩm thông tin - thư viện là kết quả của quá trình xử lý thông tin do cá nhân/tập thể nào đó thực hiện nhằm thỏa mãn nhu cầu của NDT" (bao gồm nhu cầu tra cứu thông tin và nhu cầu về chính bản thân thông tin). Quá trình lao động để tạo ra các sản phẩm là quá trình xử lý thông tin bao gồm nhiều hoạt động khác nhau như: mô tả, phân loại, biên mục, định từ khóa, tóm tắt, chú giải biên soạn tổng quan và các quá trình phân tích, tổng hợp thông tin khác.

Sản phẩm thông tin thư viện có nhiều hình thức khác nhau gồm cả những sản phẩm mang tính truyền thống ( Hệ thống mục lục, các thư mục, tổng quan, tổng luận,.) và những sản phẩm mang tính hiện đại (cơ sở dữ liệu, các bản tin điện tử,. Chủ thể của quá trình này là: NDT, cán bộ TT-TV, các chuyên gia, các nhà khoa học. Sản phẩm TT-TV được hình thành nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin cầu NDT. Vì vậy, nó phụ thuộc chặt chẽ vào nhu cầu cũng như sự thay đổi nhu cầu cả về nội dung lẫn hình thức.

* Các loại sản phẩm thông tin – thư viện 16 - Mục lục phiếu Mục lục là tập hợp các đơn vị/phiếu mục lục được sắp xếp theo một trình tự nhất định, phản ánh nguồn tin của một/một nhóm cơ quan thông tin, thư viện.37] Một trong những chức năng chủ yếu của mục lục là giúp người dùng tin xác định được vị trí lưu trữ tài liệu trong kho, là công cụ quan trọng hỗ trợ cho NDT trong việc tra cứu, tìm kiếm những thông tin phù hợp với yêu cầu của họ theo các dấu hiệu đã có. Hệ thống mục lục là cầu nối cho NDT và cán bộ thư viện tiếp cận với kho tài liệu. Ưu điểm của hệ thống mục lục phiếu là có tính linh hoạt cao trong việc phản ánh tài liệu mới bổ sung. Việc sử dụng mục lục phiếu đơn giản, giá thành xây dựng thấp, công tác bảo trì tương đối tiện lợi.

Trong các cơ quan TT-TV, mục lục phiếu được đánh giá là một trong những sản phẩm quan trọng nhất, là công cụ tra cứu không thể thiếu trong các thư viện. Đánh giá về vai trò, vị trí của mục lục đối với cơ quan TT-TV, M. Evans đã chỉ rõ: "Mục lục - sản phẩm chủ yếu của quá trình biên mục là công cụ tra cứu quan trọng vào bậc nhất trong thư viện. Khó có thể hình dung rằng có thể sử dụng được một cơ quan TT-TV dù chỉ có trữ lượng tài liệu ở mức độ bình thường mà lại thiếu hệ thống mục lục".

Bên cạnh sự tồn tại của mục lục dạng phiếu, có thể nói, sự xuất hiện của công nghệ thông tin và truyền thông đã tạo ra những tác động to lớn đến mọi hoạt động trong lĩnh vực thư viện - thông tin và thiết kế mục lục truy cập trực tuyến - OPAC (Online Public Access Catalog) là một trong những bằng chứng rõ ràng về những tác động của công nghệ. Cộng đồng thư viện đã nắm lấy công nghệ thông tin và máy tính để xây dựng những công cụ tra cứu chính trong thư viện được biết đến đó là: OPAC. 17 OPAC có tác dụng của trong việc hỗ trợ người dùng tin cũng như các cán bộ thư viện tìm và tra cứu thông tin trên máy tính:dễ dàng sử dụng, tốc độ tìm tin nhanh, khả năng thuận tiện của các máy tìm tin trên web, tính chính xác, độ tin cậy của thông tin trong các kết quả tìm kiếm… - Thư mục Thư mục là một sản phẩm thông tin - thư viện mà phần chính là tập hợp các biểu ghi thư mục (có/không có tóm tắt/chú giải) được sắp xếp theo một trật tự xác định phản ánh các tài liệu có chung một/một số dấu hiệu về nội dung và/hoặc hình thức [17, tr.49] Đối tượng chủ yếu được phản ánh trong thư mục là tài liệu nói chung, trong đó có tài liệu bậc 1 (được/ không được xuất bản), tài liệu bậc 2. Xuất phát từ nội dung của vốn tài liệu, đặc điểm NDT và nhu cầu tin trong Trường, Trung tâm TT-TV đã biên soạn và xuất bản các loại thư mục sau: - Thư mục giới thiệu sách mới - Thư mục tóm tắt luận án, luận văn, Đồ án tốt nghiệp - Cơ sở dữ liệu Đây là một trong những sản phẩm đầu tiên được xây dựng khi áp dụng máy tính vào hoạt động quản lý TT-TV.

Cơ sở dữ liệu là một tập hợp các bản ghi hoặc tệp có quan hệ logic với nhau và được lưu giữ trên bộ nhớ của máy tính. Như vậy CSDL ra đời dựa trên công nghệ máy tính, hay nói cách khác: quá trình ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động TT-TV là nền tảng quan trọng, là điều kiện cần thiết cho sự ra đời của CSDL thư viện. CSDL thư viện có thể là: CSDL thư mục, CSDL toàn văn, CSDL dữ kiện. CSDL được quản lý và khai thác bởi một hệ quản trị CSDL.

Đó là phần mềm cho phép 18 người sử dụng có thể thực hiện những chức năng cơ bản trong việc quản lý dữ liệu, đó là: - Mô tả dữ liệu - Cập nhật và bảo trì dữ liệu - Tìm kiếm dữ liệu CSDL là một loại hình sản phẩm thông tin được ra đời khi xử lý tài liệu của thư viện được tin học hóa. Việc xây dựng tốt CSDL có ý nghĩa rất lớn trong việc tìm tin nhanh chóng của bạn đọc, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ thông tin. - Trang Web Trang Web là một cẩm nang bách khoa giới thiệu các thông tin và cách thức truy nhập tới thông tin về một thực thể nào đó (cơ quan, cá nhân, đơn vị hành chính.) trên mạng máy tính. Trang Web có chức năng chủ yếu sau: - Thông tin về cơ cấu tổ chức của đối tượng được phản ánh.

Trong số các thông tin đó, thường là các thông tin về nhân lực của từng cơ quan, về chức năng nhiệm vụ, những vấn đề liên quan, các quan hệ,. - Giới thiệu và có thể truy cập được tới các nguồn thông tin trên CSDL. Loại sản phẩm này đặc biệt phổ biến và quan trọng. - Danh mục Danh mục là một bảng liệt kê cho phép xác định được thông tin về một/một nhóm đối tượng nào đó thuộc các lĩnh vực hoạt động xã hội/hoặc khu vực địa lý [17, tr.

Nhu cầu về sản phẩm thông tin - thư viện luôn luôn thay đổi, nó tương ứng và phát triển phù hợp với sự phát triển các nguồn tin cũng như nhu cầu nhận thức của con người. Sản phẩm thông tin - thư viện luôn biến đổi và phát triển không ngừng để thích ứng cả về nội dung lẫn hình thức với nhu cầu mà 19 nó hướng tới.Do đó, các cơ quan thông tin - thư viện phải không ngừng đổi mới và tự hoàn thiện mình trên tất cả phương diện: tăng cường nguồn lực thông tin (xây dựng các CSDL TM), đa dạng hóa các sản phẩm thông tin - thư viện, đa dạng hóa phương thức phục vụ, phải có kiến thức và kỹ năng nền tảng, kỹ năng bổ trợ và những biến động của môi trường thông tin.  Dịch vụ thông tin - thư viện * Dịch vụ Cũng giống như thuật ngữ sản phẩm, dịch vụ là thuật ngữ được sử dụng chủ yếu trong lĩnh vực kinh tế học và thực tiễn hoạt động của nhiều lĩnh vực trong xã hội: dịch vụ phục vụ sản xuất, dịch vụ công, dịch vụ ăn uống, dịch vụ cho vay vốn,. để chỉ các hoạt động phục vụ nhằm đáp ứng nhu cầu nào đó trong cuộc sống.

Theo Đại Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: "Dịch vụ là công việc phục vụ cho đông đảo quần chúng" [10, tr. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì :"Dịch vụ là những hoạt động phục vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt” [24, tr.