Cơ sở tâm lý rèn luyện ý chí của hạ sĩ quan, binh sĩ sư đoàn bộ binh

Tài liệu nghiên cứu Cơ sở tâm lý rèn luyện ý chí của hạ sĩ quan binh sĩ ở các sư đoàn bộ binh quân đội nhân dân việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức

• Tác giả: Nguyễn Thế Minh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Đình Gấm
• Trường học: Học Viện Chính Trị Nguyễn Thế Minh
• Chuyên ngành: Tâm Lý Học
• Đề tài: Cơ Sở Tâm Lý Rèn Luyện Ý Chí Của Hạ Sĩ Quan, Binh Sĩ Ở Các Sư Đoàn Bộ Binh Quân Đội Nhân Dân Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm cơ sở tâm lý rèn luyện ý chí

Cơ sở tâm lý rèn luyện ý chí là nền tảng khoa học về tâm lý học giúp hạ sĩ quan và binh sĩ phát triển sức mạnh tinh thần, khả năng vượt qua khó khăn trong hoạt động quân sự. Rèn luyện ý chí không chỉ là quá trình hình thành các kỹ năng chiến đấu mà còn là sự phát triển các đặc điểm tâm lý cơ bản. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, "không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền", điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của ý chí trong đạt thành công. Ý chí quân nhân được hình thành thông qua sự kết hợp giữa nhận thức, thái độ và hành động cụ thể. Các nhà nghiên cứu tâm lý học quân sự xác định rằng cơ sở tâm lý bao gồm những yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình rèn luyện. Sự hiểu biết sâu sắc về các nguyên lý tâm lý giúp các đơn vị quân đội phát triển chương trình huấn luyện hiệu quả hơn.

1.1. Định nghĩa ý chí quân sự

Ý chí quân sự là khả năng của quân nhân kiên trì, bền bỉ trong hoàn thành nhiệm vụ quân sự dù gặp khó khăn. Đây là yếu tố nội tâm phản ánh quyết tâm, tính kiên định và lòng dũng cảm. Ý chí quân sự bao gồm các thành phần: nhận thức rõ ràng về mục tiêu, thái độ tích cực, và hành động quyết liệt. Nó không phải sinh bẩm mà có thể được rèn luyện, phát triển thông qua các phương pháp tâm lý khoa học trong quá trình huấn luyện.

1.2. Cấu trúc cơ sở tâm lý

Cơ sở tâm lý của rèn luyện ý chí được xây dựng trên ba trụ cột chính: nhận thức, thái độ và hành động. Yếu tố nhận thức giúp binh sĩ hiểu rõ mục tiêu, nhiệm vụ. Thái độ phản ánh mối quan hệ tâm lý với công việc và tổ chức. Hành động ý chí là biểu hiện cụ thể, đo lường được của ý chí trong thực tiễn. Ba yếu tố này tương tác lẫn nhau, tạo nên ý chí quân sự vững chắc.

II. Các yếu tố tạo thành ý chí hạ sĩ quan binh sĩ

Ý chí hạ sĩ quan, binh sĩ tại các sư đoàn bộ binh được hình thành bởi nhiều yếu tố tâm lý phức tạp. Yếu tố nhận thức bao gồm hiểu biết về bản thân, tổ chức quân sự, và mục tiêu nhiệm vụ. Binh sĩ cần có nhận thức chính trị rõ ràng về ý nghĩa của công việc, vai trò của mình trong đơn vị. Yếu tố thái độ liên quan đến cảm xúc, động lực, quyết tâm và trách nhiệm. Thái độ tích cực đối với nhiệm vụ quân sự giúp binh sĩ vượt qua mệt mỏi, sợ hãi. Yếu tố hành động là khả năng biến lời nói thành hành động cụ thể, kiên trì hoàn thành nhiệm vụ khó khăn. Sự kết hợp hài hòa ba yếu tố này tạo nên ý chí quân sự mạnh mẽ, giúp binh sĩ đạt hiệu suất cao trong các tình huống phức tạp.

2.1. Yếu tố nhận thức và động lực

Yếu tố nhận thức đóng vai trò nền tảng trong rèn luyện ý chí. Binh sĩ cần nhận thức rõ về mục tiêu quân sự, trách nhiệm cá nhân, và tầm quan trọng của nhiệm vụ. Động lực nội tại từ niềm tin vào mục đích cao cả, yêu nước, và sự phục vụ nhân dân giúp duy trì ý chí bền bỉ. Khi binh sĩ có nhận thức đúng đắn, họ dễ dàng vượt qua khó khăn, không nản lòng trước thách thức.

2.2. Yếu tố cảm xúc và kiểm soát bản thân

Cảm xúc tích cực như can đảm, tự tin, lòng yêu thương đối với đơn vị là những yêu tố quan trọng. Kiểm soát cảm xúc giúp binh sĩ giữ bình tĩnh, đưa ra quyết định đúng đắn dưới áp lực. Khả năng kiểm soát bản thân, không để sợ hãi hay mệt mỏi chi phối hành động là dấu hiệu ý chí mạnh mẽ. Rèn luyện sự kiên định cảm xúc thông qua các hoạt động nhóm, thử thách tâm lý giúp phát triển yếu tố quan trọng này.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến rèn luyện ý chí

Rèn luyện ý chí của hạ sĩ quan, binh sĩ bị tác động bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan. Yếu tố chủ quan bao gồm: năng lực cá nhân, trình độ học vấn, kinh nghiệm quân sự, tính cách, và động lực nội tại. Binh sĩ có nền tảng tâm lý tốt, sự tự tin vào bản thân sẽ dễ dàng rèn luyện ý chí hơn. Yếu tố khách quan gồm: môi trường huấn luyện, chất lượng cán bộ hướng dẫn, điều kiện vật chất, tính kỷ luật của đơn vị, và hỗ trợ xã hội. Môi trường quân sự kỷ luật giúp binh sĩ phát triển ý chí kiên cường. Sự hướng dẫn tâm lý từ cấp chỉ huy và sự đoàn kết trong đơn vị là những yếu tố khách quan quan trọng. Sự cân bằng giữa các yếu tố này tạo điều kiện rèn luyện ý chí hiệu quả.

3.1. Yếu tố chủ quan trong cá nhân

Yếu tố chủ quan cá nhân bao gồm trí tuệ, tính格, điều khiển cảm xúc, và lịch sử sống. Lịch sử rèn luyện bản thân, kinh nghiệm vượt qua khó khăn trước đây tạo nền tảng cho ý chí hiện tại. Tính cách kiên định, không sợ hãi, sẵn sàng chịu đựng là những đặc điểm tâm lý tích cực. Binh sĩ có sự tự nhận thức rõ ràng về điểm mạnh yếu của mình dễ dàng xây dựng chiến lược rèn luyện ý chí hiệu quả.

3.2. Yếu tố khách quan từ đơn vị

Môi trường quân sự trong đơn vị là yếu tố khách quan quyết định. Chất lượng huấn luyện, kỷ luật quân sự, sự công bằng trong quản lý ảnh hưởng trực tiếp đến ý chí binh sĩ. Cán bộ hướng dẫn có kinh nghiệm, sự hỗ trợ tâm lý từ lãnh đạo giúp binh sĩ phát triển ý chí vững chắc. Mối quan hệ hài hòa trong đơn vị, tính đoàn kết của tập thể tạo động lực mạnh mẽ cho rèn luyện ý chí bền bỉ.

IV. Biện pháp tâm lý rèn luyện ý chí hiệu quả

Biện pháp tâm lý - xã hội để rèn luyện ý chí hạ sĩ quan, binh sĩ cần được triển khai toàn diện và khoa học. Huấn luyện tâm lý định hướng giúp binh sĩ hiểu rõ mục tiêu quân sự, tạo động lực nội tại mạnh mẽ. Các bài tập thách thức thể chất và tâm lý như quân sự kỷ luật, thực hành các tình huống khó khăn giúp binh sĩ phát triển ý chí kiên cường. Tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong đơn vị, ghi nhận và khen thưởng những thành tích tích cực khuyến khích binh sĩ nỗ lực hơn. Hỗ trợ tâm lý từ cấp chỉ huy, tư vấn tâm lý cá nhân cho những binh sĩ gặp khó khăn trong quá trình rèn luyện. Hoạt động nhóm, xây dựng tinh thần đoàn thể giúp binh sĩ cảm nhận sự hỗ trợ từ đơn vị, tăng ý chí tập thể.

4.1. Huấn luyện và phát triển ý chí

Chương trình huấn luyện ý chí phải được thiết kế dựa trên cơ sở tâm lý khoa học, bao gồm các giai đoạn: nhận thức mục tiêu, phát triển thái độ tích cực, thực hành hành động ý chí. Bài tập tăng dần độ khó, mô phỏng tình huống chiến trường giúp binh sĩ làm quen với áp lực. Phương pháp tương tác, đối thoại giữa cán bộ và binh sĩ tạo không khí tin tưởng, tạo điều kiện rèn luyện ý chí bền bỉ.

4.2. Hỗ trợ tâm lý và tạo môi trường tích cực

Tư vấn tâm lý cá nhân từ các chuyên gia giúp binh sĩ vượt qua khó khăn tâm lý, xây dựng tự tin bản thân. Tạo môi trường quân sự tích cực, nơi kỷ luật hợp lý, công bằng, tôn trọng nhân phẩm giúp binh sĩ phát triển ý chí vững chắc. Hoạt động tập thể đoàn kết, chia sẻ kinh nghiệm thành công từ những binh sĩ có ý chí mạnh mẽ tạo động lực cho toàn đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về ý chí, rèn luyện ý chí 1. Các nghiên cứu về phẩm chất ý chí, cấu trúc ý chí 1. Các nghiên cứu về phẩm ý chí con người, quân nhân Tác giả A.V Xuvorov (1950), với tác phẩm “Khoa học để chiến thắng” [114], đã chỉ ra phẩm chất cần thiết của một người lính: Lòng yêu Tổ quốc, ý thức về nghĩa vụ quân sự; lòng tin vào thắng lợi; nhanh trí, sáng kiến, tương trợ; ý chí kiên cường, mưu trí, tích cực.

Trong đó, nhanh trí, sáng kiến, ý chí kiên cường, mưu trí là biểu hiện về phẩm chất ý chí của người lính. Tác giả Ceruchiaski (1961), với cuốn "Bồi dưỡng ý chí" [10], nghiên cứu về ý chí con người, tác giả đã chỉ ra các phẩm chất đặc trưng của ý chí đó là: Tính mục đích; tính nguyên tắc và độc lập; tính quả quyết; tính kiên định và sự tự kiềm chế; dũng cảm và lòng gan dạ. A Rudich (1962), với cuốn “Tâm lý học thể thao”, theo tác giả ý chí được biểu hiện trong những hành động có chủ tâm nhằm đạt đến mục đích đã định. Rèn luyện ý chí cho vận động viên là phải dựa trên cơ sở phát triển các phẩm chất ý chí của cá nhân như: Tính sáng kiến, tính quả quyết, tính dũng cảm, nghị lực, tinh thần chịu đựng gian khổ [76, tr.

Macarov (1963), với cuốn “Biện luận và các vấn đề của hải quân” [56], đã đưa ra quy tắc “hãy nhớ tới chiến tranh”, để nhắc 16 nhở các thủy thủ, muốn xây dựng các phẩm chất như: dũng cảm; nhanh trí; bình tĩnh; tầm quan sát; sức chịu đựng; sự khéo léo. đây chính là các phẩm chất ý chí cần thiết của người thủy thủ. Trong cuốn “Tâm lý học quân sự” Liên Xô [30], các tác Phạm Hoàng Gia và Thế Trường (biên dịch), đã chỉ ra các phẩm chất ý chí của người chiến sĩ Xô Viết: Tính hướng đích, tính cương quyết, tính cương nghị, tính kiên trì, tính tự kiềm chế và tự chủ, óc sáng kiến, tính cam đảm và gan dạ, tính độc lập, tính kỷ luật, tính kiên định và tinh thần dũng cảm. Tác giả K Platonov (1983), với cuốn "Tâm lý học lý thú" [69], cho rằng ý chí được đặc trưng bằng sự cố gắng nhằm khắc phục những trở ngại trên đường đi tới mục đích.

Tác giả khẳng định: Mục đích cao xa, niềm khát khao mãnh liệt vươn tới mục đích; tinh thần bền bỉ; tính cương quyết là những nhân tố quyết định phẩm chất ý chí. Nhóm tác giả của Trường Đại học tổng hợp Lêningrat, khi nghiên cứu về hoạt động thiết kế kỹ thuật, các tác giả đã nêu ra 109 yêu cầu về phẩm chất tâm lý của người kỹ sư thiết kế. Trong đó có những phẩm chất tiêu biểu như: Tính chấp hành; tính độc lập được xem là những phẩm chất đặc trưng cho hành vi ý chí của người kỹ sư thiết kế [dẫn theo 89, tr.V Đulov, với tác phẩm “Tâm lý học tư pháp”, tác giả đã nêu ra các phẩm chất tâm lý của điều tra viên như tư tưởng vững vàng; khả năng tư duy tốt; tính kiên định, tính cương quyết; tính kiềm chế… Trong đó, tính kiềm chế là phẩm chất ý chí của điều tra viên [dẫn theo 89, tr.G Covaliov, với cuốn “những cơ sở tâm lý học của việc cải tạo phạm nhân”, tác giả đã chỉ ra phẩm chất tâm lý quan trọng trong 17 hoạt động nghiệp vụ của người cán bộ quản giáo đó là phẩm chất ý chí cứng rắn, góp phần vào thành công của người cán bộ quản giáo [dẫn theo 89, tr. Tác giả Stogdill (1997), với cuốn "Nghệ thuật lãnh đạo" (do Nguyễn Hữu Lam dịch), chỉ ra những phẩm chất tâm lý của người lãnh đạo như sự thông minh, hiểu biết nhu cầu, tự tin, hiểu biết nhiệm vụ, có trách nhiệm., trong đó kiên trì trong việc giải quyết các vấn đề là phẩm chất của ý chí [45, tr.

Như vậy, các tác giả đã chỉ ra các phẩm chất ý chí con người và chiến sĩ trong quân đội như: tính hướng đích, tính cương quyết, tính cương nghị, tính kiên trì, tính tự kiềm chế, tính tự chủ, óc sáng kiến, tính can đảm và tính gan dạ, tính độc lập, tính kỷ luật, tính kiên định, tinh thần dũng cảm. Các nghiên cứu về cấu trúc của ý chí Tác giả V.I Selivanov (1947), với cuốn "Tâm lý học và tính tích cực của ý chí" [79] thuộc Đại học tổng hợp Riazan, đã đưa ra mô hình cấu trúc ý chí gồm hai thành phần: Thành phần động cơ; thành phần thực hiện. Đây là hai yếu tố chủ yếu trong hoạt động ý chí của con người, đó là yếu tố thúc đẩy (động cơ) và yếu tố hành động (thực hiện). Song tác giả chưa đề cập đến vấn đề nhận thức, có nghĩa là chưa nêu ra mục đích của hành động.

L Rubintein (1960), trong cuốn "Những cơ sở của tâm lý học đại cương" [75], đã đưa ra cấu trúc ý chí gồm bốn thành phần: Những thúc đẩy và tự ý thức về mục đích; sự đấu tranh của các động cơ; ra quyết định; thực hiện. Bốn thành phần được tác giả đưa ra đây là biểu hiện về 18 các giai đoạn của hành động ý chí đã được nhiều tác giả nêu ra hay còn gọi là cấu trúc của hành động ý chí. Dó đó, các thành phần được tác giả đưa ra chưa thể hiện rõ được cấu trúc ý chí của con người trong hoạt động. Tác giả đã chỉ ra được ba thành tố cơ bản trong cấu trúc ý chí gồm: nhận thức, động cơ, thao tác.

Trong đó thành tố “động cơ” là yếu tố thúc đẩy, biểu hiện về thái độ của con người trong hành động, đây là quan điểm khá rõ ràng về cấu trúc ý chí. Setrenov (1947), với cuốn "Tuyển tập triết học và tâm lý học chọn lọc" [77], xem ý chí là một mặt hoạt động của trí tuệ và những tình cảm đạo đức của nhân cách. Ý chí có cấu trúc ba thành phần: Nhận thức; cảm xúc; hành vi (hoạt động). Như vậy, tác giả đã nêu ra được ba thành phần cơ bản về cấu trúc của ý chí, trong đó thành phần “cảm xúc” thuộc về yếu tố thúc đẩy là sự biểu hiện “thái độ” của con người trong hoạt động.

Tuy nhiên, tác giả cũng chưa đề cập đến yếu tố hành vi, hành động của ý chí. 19 Tóm lại, các tác giả khi nghiên cứu về cấu trúc của ý chí đều cho rằng ý chí được cấu tạo bởi các thành phần khác nhau, trong đó tiêu biểu là các thành phần cơ bản như: nhận thức; đạo đức; tâm sinh lý; động cơ; cảm xúc; hành vi; thao tác… đây chính là những yếu tố quan trọng. Đặc biệt quan điểm cấu trúc ý chí có sự đồng nhất của hai tác giả A. M Setrenov gắn với ba thành tố: nhận thức, động cơ (cảm xúc), thao tác (hành vi), là quan điểm nhận được nhiều đồng thuận của các nhà nghiên cứu hơn cả.

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến ý chí, rèn luyện ý chí Tác giả Ceruchiaski với cuốn “Bồi dưỡng ý chí” [8], cho rằng có hai loại trở ngại ảnh hưởng đến hoạt động ý chí của con người, đó là trở ngại bên trong và trở ngại bên ngoài. Trở ngại bên trong là nguyện vọng đối lập, tiêu cực, lười biếng, mệt mỏi, sợ sệt, e thẹn, không cẩn thận, danh dự hão và cố chấp. Trở ngại bên ngoài là những trở ngại khách quan xảy ra trong điều kiện tự nhiên, hoặc những trở ngại do người khác đưa đến hoặc những khó khăn gắn liền với việc giải quyết nhiệm vụ mới. Sipnhep với cuốn “Ý chí rèn luyện trong đấu tranh” [80], khi nghiên cứu về rèn luyện ý chí trong đấu tranh, tác giả cho rằng việc nắm vững chủ nghĩa Mác-Lênin là điều kiện đầu tiên, cơ bản để giáo dục ý chí cho mỗi người.

Ý chí được biểu hiện trong khát vọng vượt khó khăn, trên cơ sở hiểu rõ được mục đích hoạt động vì sự nghiệp chung. Tác giả chỉ ra ý chí đã nảy nở và phát triển trong lao động, khi con người say sưa lao động thì ý chí càng được phát triển và củng cố. Đồng thời, tác giả đã nhấn mạnh đến vai trò to lớn của tập thể trong rèn luyện ý chí, giáo dục khí chất con người. A Ruđich với cuốn “Tâm lý học thể thao” [76], đã cho rằng nhu cầu lại là nguyên nhân kích thích gây ra ý chí, làm cho ý chí phát triển và gây ra hành động của mỗi cá nhân.

Theo tác giả, tất cả những động tác có ý chí, thực chất là những ảnh hưởng đã được học tập và do ảnh hưởng của điều kiện sống. Đối với vận động viên bóng chuyền, giáo dục thể lực là rèn luyện cho họ có kỹ xảo vận động thân thể, ảnh hưởng của giáo dục không chỉ là phát triển thể lực, mà là phát triển cả khả năng về hành động ý chí. Trong cuốn “Tâm lý học quân sự” [30], do tác giả Phạm Hoàn Gia và Thế Trường (biên dịch), cho rằng yếu tố ảnh hưởng đến rèn luyện ý chí của con người đó là “hoàn cảnh”; nhu cầu chính là nguồn gốc hình thành nên tích tích cực của ý chí; trình độ nhận thức và những rung cảm của con người về nghĩa vụ xã hội là một thành phần căn bản của ý chí; sự tu dưỡng của mỗi cá nhân; tập thể có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện ý chí của mỗi cá nhân. Ph Sramtrenco với cuốn “Những vấn đề tâm lý học trong chỉ huy bộ đội” [83], đã chỉ ra việc hình thành một cách có hiệu quả các phẩm chất ý chí phụ thuộc vào công tác cá biệt với từng sĩ quan.

Việc giáo dục các phẩm chất ý chí về nhiều mặt phụ thuộc vào sự vận dụng các phương pháp dạy học và giáo dục tiên tiến; phụ thuộc vào điều kiện học tập sát với thực tế chiến đấu; phụ thuộc vào trình độ và kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ huấn luyện; sự tham gia của các lực lượng giáo dục trong đơn vị; phụ thuộc vào việc tự rèn luyện ý chí của mỗi người. Kennedy với cuốn “Làm thế nào để phát triển sức mạnh của ý chí” [44], cho rằng sức mạnh ý chí là kết quả của một nhân cách được tổ chức tốt, để phát triển ý chí cần tạo ra một lý tưởng sống và niềm tin vào bản thân. Theo tác giả, sức mạnh ý chí cũng cần có lòng tự trọng, ý chí là tính cách của con người trong hành động, lý tưởng là bí quyết về sức mạnh ý chí.