Luận Văn Thạc Sĩ Về Rèn Luyện Năng Lực Tư Duy Sáng Tạo Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh trung học qua dạy học chuyên đề giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hòa
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Văn Hùng
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Rèn Luyện Năng Lực Tư Duy Sáng Tạo Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở Thông Qua Dạy Học Chuyên Đề Giá Trị Lớn Nhất, Giá Trị Nhỏ Nhất
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng, khách thể nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phạm vi nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài
• 1.1.2. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ở trong nước
• 1.2. Một số vấn đề về tư duy
• 1.2.1. Khái niệm tư duy
• 1.2.2. Các thao tác tư duy và đặc điểm tư duy
• 1.2.3. Các giai đoạn của quá trình tư duy
• 1.3. Một số vấn đề về sáng tạo
• 1.3.1. Khái niệm sáng tạo
• 1.4. Tư duy sáng tạo
• 1.4.1. Khái niệm tư duy sáng tạo
• 1.4.2. Cấu trúc của tư duy sáng tạo
• 1.4.3. Một số vấn đề về năng lực tư duy sáng tạo
• 1.4.4. Năng lực tư duy sáng tạo
• 1.4.5. Vai trò của năng lực tư duy sáng tạo
• 1.4.6. Năng lực tư duy sáng tạo Toán học của học sinh
• 1.4.7. Tiềm năng của chuyên đề GTLN, GTNN trong việc rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo Toán cho học sinh
• 1.4.8. Thực trạng dạy học chuyên đề GTLN, GTNN; dạy học rèn luyện tư duy sáng tạo ở trường THCS
• 1.4.9. Thực trạng việc dạy và học nhằm rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh
• 1.4.10. Thực trạng việc dạy và học nhằm rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo Toán thông qua chuyên đề giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN NĂNG LỰC TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ GIÁ TRỊ LỚN NHẤT, GIÁ TRỊ NHỎ NHẤT
• 2.1. Chuyên đề giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất trong chương trình Trung học cơ sở
• 2.2. Các kiến thức cần thiết
• 2.3. Phương pháp giải các dạng toán tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất
• 2.4. Một số định hướng để xây dựng biện pháp
• 2.5. Một số biện pháp rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trong quá trình dạy chuyên đề giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất
• 2.5.1. Biện pháp 1: Rèn luyện kĩ năng giải toán bằng nhiều cách
• 2.5.2. Biện pháp 2: Rèn luyện khả năng suy luận hợp lí trong lời giải có vẻ thiếu tự nhiên
• 2.5.3. Biện pháp 3: Rèn luyện khả năng khắc phục một số sai lầm khi giải toán
• 2.5.4. Biện pháp 4: Rèn luyện khả năng tìm tòi sáng tạo bài toán mới từ bài toán gốc
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Tổ chức thực nghiệm
• 3.5. Đối tượng thực nghiệm
• 3.6. Kế hoạch thực nghiệm
• 3.7. Tiến hành thực nghiệm
• 3.8. Giáo án thực nghiệm
• 3.9. Các bài kiểm tra đánh giá
• 3.10. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.11. Đánh giá định lượng
• 3.12. Đánh giá định tính
• 3.13. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh

Rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trung học cơ sở là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh giải quyết vấn đề mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo. Việc dạy học chuyên đề giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất trong môn Toán có thể tạo ra môi trường thuận lợi cho việc phát triển năng lực này.

1.1. Khái niệm năng lực tư duy sáng tạo

Năng lực tư duy sáng tạo được hiểu là khả năng phát hiện, hình thành và giải quyết vấn đề một cách mới mẻ và hiệu quả. Điều này bao gồm khả năng phân tích, tổng hợp và đánh giá thông tin.

1.2. Vai trò của tư duy sáng tạo trong giáo dục

Tư duy sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển năng lực học tập của học sinh. Nó giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn áp dụng vào thực tiễn.

II. Thách thức trong việc rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo

Mặc dù việc rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là phương pháp dạy học truyền thống chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển tư duy sáng tạo.

2.1. Hạn chế trong phương pháp dạy học hiện tại

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy một chiều, khiến học sinh không có cơ hội để thể hiện sự sáng tạo và tư duy độc lập.

2.2. Thiếu tài liệu và nguồn lực hỗ trợ

Việc thiếu tài liệu và nguồn lực hỗ trợ cho giáo viên trong việc dạy học chuyên đề giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất cũng là một rào cản lớn.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả để rèn luyện tư duy sáng tạo

Để rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo.

3.1. Dạy học theo dự án

Phương pháp dạy học theo dự án giúp học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn, từ đó phát triển tư duy sáng tạo thông qua việc giải quyết các vấn đề thực tế.

3.2. Khuyến khích thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm tạo cơ hội cho học sinh chia sẻ ý tưởng và quan điểm, từ đó kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chuyên đề giá trị lớn nhất giá trị nhỏ nhất

Chuyên đề giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất không chỉ là nội dung học tập mà còn là công cụ hữu ích để rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh. Việc áp dụng các bài toán thực tiễn giúp học sinh phát triển khả năng tư duy độc lập.

4.1. Các bài toán thực tiễn trong chuyên đề

Các bài toán thực tiễn liên quan đến giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất giúp học sinh áp dụng kiến thức vào cuộc sống, từ đó phát triển tư duy sáng tạo.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng chuyên đề này trong giảng dạy đã nâng cao đáng kể năng lực tư duy sáng tạo của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Rèn luyện năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trung học cơ sở thông qua dạy học chuyên đề giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất là một hướng đi đúng đắn. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới để nâng cao hiệu quả giáo dục.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về các phương pháp dạy học sáng tạo để nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực tư duy cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII đã xác định định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục: chuyển mạnh từ trang bị kiến thức đơn thuần sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Trong 10 năng lực cốt lõi cần hình thành cho học sinh phổ thông, năng lực tư duy sáng tạo giữ vị trí đặc biệt then chốt. Môn Toán ở bậc trung học cơ sở là công cụ mạnh mẽ để rèn luyện năng lực này; tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy có tới 68% học sinh cảm thấy phần kiến thức cực trị khó tiếp thu và 75% học sinh thường xuyên mắc sai lầm về điều kiện xảy ra dấu đẳng thức trong các bất đẳng thức quen thuộc.

Luận văn tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học phát triển năng lực tư duy sáng tạo với thực trạng học tập thụ động, rập khuôn của học sinh khi đối diện với các bài toán biến đổi phức tạp. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng dạy học trên địa bàn nghiên cứu, từ đó thiết kế 4 biện pháp sư phạm thông qua hệ thống bài tập chuyên đề Giá trị lớn nhất (GTLN) và Giá trị nhỏ nhất (GTNN).

Nghiên cứu được triển khai trong mốc thời gian 14 tháng (từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 11 năm 2018) tại trường THCS Đinh Công Tráng và trường THCS Thanh Lưu thuộc huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 2 lớp học sinh khối 9 đã khẳng định tính khả thi vượt trội: tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi trong các bài kiểm tra đánh giá năng lực tư duy tăng hơn 25%, đồng thời giảm tỷ lệ học sinh lúng túng khi giải toán cực trị từ 58% xuống dưới 15%. Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo học thuật và giải pháp sư phạm chuẩn mực cho giáo viên môn Toán trong bối cảnh thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên tâm lý học nhận thức và lý luận dạy học môn Toán hiện đại. Đề tài kế thừa quan điểm của Rubinstein, Sacdakov và Guilford về bản chất của tư duy sáng tạo như một mức độ hoạt động trí tuệ bậc cao, kết hợp khung đánh giá năng lực toán học theo định chuẩn PISA 2015 của OECD.

Cấu trúc năng lực tư duy sáng tạo trong học Toán được định lượng qua 5 thành tố cơ bản: tính mềm dẻo (khả năng thay đổi hướng suy nghĩ khi gặp bế tắc), tính nhuần nhuyễn (khả năng phát xuất nhiều ý tưởng và đa dạng hóa hướng giải), tính độc đáo (khả năng tìm ra lời giải mới lạ, tối ưu), tính hoàn thiện (khả năng kiểm tra, liên kết và chính xác hóa giải pháp), và tính nhạy cảm vấn đề (năng lực phát hiện sai lầm, mâu thuẫn).

Về mặt tri thức chuyên ngành, luận văn hệ thống hóa 8 phương pháp giải toán cực trị đại số và hình học bao gồm: biến đổi đồng nhất, sử dụng bất đẳng thức Cauchy và Bunyakovski, đổi biến số, sử dụng biểu thức phụ, phương pháp miền giá trị của hàm số, xét từng khoảng giá trị, khai thác điều kiện có nghiệm của phương trình bậc hai (biệt thức Delta), và phương pháp hình học giải tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập thông qua khảo sát thực chứng trên mẫu nghiên cứu gồm 20 giáo viên dạy Toán và 100 học sinh khối 9 tại 2 trường trung học cơ sở công lập trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp định biên chủ đích bảo đảm phản ánh chính xác thực trạng tại trường năng khiếu trọng điểm và trường đại trà.

Để đánh giá thực nghiệm, tác giả tiến hành dạy thực nghiệm trên lớp 9A và dạy đối chứng trên lớp 9B trường THCS Đinh Công Tráng, kết hợp dự giờ 5 tiết học và phân tích hơn 100 bài kiểm tra, vở ghi bài của học sinh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học kết hợp phân tích định tính là nhằm kiểm tra độ tin cậy của giả thuyết khoa học, đo lường mức độ chênh lệch có ý nghĩa thống kê về điểm số cũng như mức độ chuyển biến của 5 thành tố tư duy sáng tạo trước và sau tác động sư phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã mang lại 4 phát hiện quan trọng có giá trị khoa học cao:

Thứ nhất, 100% giáo viên tham gia khảo sát (20/20 giáo viên) không đưa ra được câu trả lời định nghĩa hoàn chỉnh về tư duy sáng tạo và phương pháp rèn luyện tư duy sáng tạo, phản ánh sự mơ hồ về mặt lý luận trong công tác bồi dưỡng giáo viên.

Thứ hai, 85% giáo viên khẳng định bài tập về GTLN và GTNN trong sách giáo khoa hiện hành còn quá ít, trong khi 80% giáo viên cho rằng thời lượng phân bổ trên lớp không đủ để mở rộng các hoạt động tư duy bậc cao cho học sinh.

Thứ ba, 75% học sinh thừa nhận thường xuyên mắc sai lầm khi áp dụng bất đẳng thức Cauchy hoặc Bunyakovski mà không kiểm tra kỹ điều kiện xảy ra dấu đẳng thức; 55% học sinh bỏ qua bước kiểm tra giá trị của biến có thỏa mãn tập xác định hay không.

Thứ tư, sau quá trình thực nghiệm sư phạm kéo dài qua 4 chủ đề bài giảng, kết quả định lượng cho thấy lớp thực nghiệm 9A có sự bứt phá rõ rệt so với lớp đối chứng 9B: tỷ lệ điểm giỏi (từ 8,0 đến 10 điểm) ở lớp thực nghiệm đạt 35%, cao hơn 20% so với lớp đối chứng (chỉ đạt 15%), trong khi tỷ lệ điểm trung bình và yếu giảm mạnh từ 45% xuống còn 12%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự yếu kém trong tư duy sáng tạo của học sinh xuất phát từ thói quen tư duy rập khuôn máy móc, học vẹt các dạng thuật toán có sẵn mà thiếu đi các thao tác tư duy phân tích – tổng hợp. Nghiên cứu khẳng định sự tương đồng với các kết luận của Hoàng Chúng (1964) và Phan Dũng (2010), cho thấy việc học sinh nhìn nhận các bài toán một cách rời rạc làm triệt tiêu tính mềm dẻo của trí tuệ.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm được trực quan hóa sinh động qua các bảng phân phối tần số điểm số và biểu đồ đường so sánh kết quả kiểm tra định lượng giữa hai lớp 9A và 9B. Biểu đồ chỉ ra rằng đường phân bố điểm của lớp thực nghiệm dịch chuyển hẳn về phía thang điểm 8-10, phản ánh tác động tích cực của việc rèn luyện tính độc đáo và tính hoàn thiện trong lời giải. Điều này minh chứng rằng khi được định hướng khắc phục sai lầm và tự sáng tạo bài toán mới, học sinh hoàn toàn có khả năng làm chủ các công cụ đại số phức tạp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ nhằm nâng cao năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh THCS:

Thứ nhất, tổ chức rèn luyện kỹ năng giải bài toán bằng nhiều cách. Giáo viên cần yêu cầu học sinh giải một bài toán cực trị bằng từ 2 đến 3 phương pháp khác nhau (như đại số, đổi biến, miền giá trị, hoặc hình học), hướng tới mục tiêu 65% học sinh trong lớp có khả năng tìm được lời giải thứ hai trong vòng 1 học kỳ.

Thứ hai, bồi dưỡng năng lực suy luận hợp lý trong các lời giải có vẻ thiếu tự nhiên. Tổ chuyên môn Toán nhà trường cần xây dựng ngân hàng bài tập định hướng tách, thêm bớt hạng tử hoặc chọn điểm rơi bất đẳng thức, giúp giảm 40% tỷ lệ học sinh bế tắc trước các bài toán biến đổi phân thức trong khung thời gian 3 tháng.

Thứ three, thiết lập quy trình phân tích và khắc phục sai lầm điển hình. Giáo viên trực tiếp đứng lớp hướng dẫn học sinh tạo thói quen kiểm tra 2 điều kiện tiên quyết của cực trị: giá trị chặn trên/dưới và dấu bằng xảy ra đồng thời. Mục tiêu là hạ tỷ lệ vi phạm điểm rơi bất đẳng thức từ mức 75% xuống dưới 20% sau 6 tuần huấn luyện.

Thứ tư, kích thích khả năng tìm tòi sáng tạo bài toán mới từ bài toán gốc. Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần khuyến khích học sinh khá giỏi thực hiện các thao tác tương tự hóa, khái quát hóa hoặc đảo bài toán để tự thiết kế bài tập mới, phấn đấu tăng 50% số lượng bài toán tự sáng tạo đạt chuẩn trong các đợt sinh hoạt chuyên đề toán học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống biện pháp sư phạm trong luận văn là nguồn tư liệu thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là giáo viên môn Toán bậc trung học cơ sở, đặc biệt là những người trực tiếp bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 8 và lớp 9. Giáo viên có thể sử dụng trực tiếp 4 giáo án thực nghiệm và ngân hàng bài tập đa dạng cách giải để xây dựng bài giảng phát triển năng lực.

Nhóm thứ hai là sinh viên đại học ngành Sư phạm Toán và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán. Luận văn cung cấp mô hình nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp kết hợp lý luận nhận thức với thực nghiệm định lượng trong giáo dục.

Nhóm thứ ba là cán bộ quản lý giáo dục, hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn các trường THCS. Công trình hỗ trợ định hướng đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá học sinh theo chuẩn đầu ra năng lực của Chương trình Giáo dục phổ thông.

Nhóm thứ tư là học sinh khối 8, khối 9 có nguyện vọng thi vào các trường THPT chuyên, cùng các bậc phụ huynh đồng hành bồi dưỡng tư duy độc lập và kỹ năng giải toán nâng cao cho con em.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chuyên đề Giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất lại có tiềm năng vượt trội trong rèn luyện tư duy sáng tạo?

Chuyên đề này yêu cầu học sinh phải huy động tổng hợp kiến thức từ số học, đại số đến hình học. Để giải quyết một bài toán cực trị, học sinh không thể áp dụng máy móc công thức mà phải linh hoạt thử nghiệm nhiều phương pháp như biến đổi hằng đẳng thức, dùng bất đẳng thức Cauchy hoặc xét biệt thức bậc hai, từ đó phát triển tính mềm dẻo và tính độc đáo của tư duy.

Những sai lầm phổ biến nhất mà học sinh THCS thường gặp khi giải toán cực trị là gì?

Khảo sát thực tế chỉ ra 2 sai lầm nghiêm trọng: thứ nhất là 75% học sinh áp dụng các bất đẳng thức quen thuộc nhưng không bảo đảm điều kiện xảy ra dấu đẳng thức đồng thời giữa các biểu thức thành phần; thứ hai là 55% học sinh sau khi tìm ra giá trị của biến không thử lại xem giá trị đó có thỏa mãn điều kiện xác định ban đầu hay không.

Phương pháp rèn luyện giải toán bằng nhiều cách phát triển thành tố tư duy nào ở học sinh?

Giải một bài toán bằng nhiều hướng tiếp cận tác động trực tiếp vào tính nhuần nhuyễn và tính mềm dẻo. Ví dụ, khi đứng trước biểu thức phân thức bậc hai, việc luân chuyển linh hoạt giữa phương pháp miền giá trị, biến đổi đại số thêm bớt hạng tử và đánh giá qua bất đẳng thức Bunyakovski giúp học sinh so sánh và chọn ra con đường tối ưu nhất.

Giáo viên THCS gặp phải những khó khăn cơ bản nào khi dạy chuyên đề cực trị theo hướng phát triển năng lực?

Khảo sát cho thấy 85% giáo viên gặp trở ngại do lượng bài tập trong sách giáo khoa quá ít, buộc phải tự tìm tài liệu nâng cao. Đồng thời, 80% giáo viên thiếu quỹ thời gian trên lớp để mở rộng các câu hỏi gợi mở, và 100% giáo viên còn lúng túng về mặt lý luận khi chuyển tải các thành tố tư duy sáng tạo vào giáo án cụ thể.

Làm thế nào để học sinh trung bình có thể tiếp thu và tiến bộ khi học chuyên đề này?

Giáo viên cần phân bậc hệ thống bài tập từ trực quan đến trừu tượng. Bắt đầu bằng phương pháp biến đổi đồng nhất dạng bình phương cộng hằng số, sau đó hướng dẫn quy trình kiểm tra điểm rơi cụ thể bằng 2 bước: thiết lập bất đẳng thức chặn và chỉ ra giá trị của biến làm xuất hiện dấu bằng, giúp học sinh nắm chắc bản chất trước khi làm bài tập nâng cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tư duy sáng tạo và xác định rõ 5 thành tố cấu trúc của năng lực tư duy sáng tạo toán học ở lứa tuổi học sinh trung học cơ sở.
• Khảo sát thực trạng tại 2 trường THCS thuộc tỉnh Hà Nam đã chỉ ra 4 mâu thuẫn lớn giữa nhận thức lý luận của giáo viên và kỹ năng thực hành bất đẳng thức của 100 học sinh.
• Đề tài xây dựng hoàn chỉnh 4 biện pháp sư phạm gắn liền với 8 phương pháp giải toán cực trị đại số, chú trọng phân tích sai lầm và rèn luyện kỹ năng giải đa kênh.
• Thực nghiệm sư phạm kéo dài 14 tháng trên 2 lớp 9A và 9B chứng minh tính hiệu quả vượt trội, nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi lên mức 35% ở lớp thực nghiệm.
• Luận văn đóng góp bộ tư liệu bài giảng, hệ thống giáo án thực nghiệm và công cụ đánh giá năng lực thực chứng cho chương trình dạy học Toán THCS.

Kế hoạch tiếp theo đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng các biện pháp này sang các chuyên đề Đại số khác như phương trình vô tỷ, hệ phương trình và hình học cực trị trong toàn bộ năm học tiếp theo. Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu giáo dục hãy tham khảo, vận dụng linh hoạt hệ thống biện pháp này vào thực tiễn giảng dạy để cùng kiến tạo những thế hệ học sinh Việt Nam giàu năng lực sáng tạo và tư duy logic vững vàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn gồm 3 chƣơng : Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Chƣơng 2: Một số biện pháp rèn luyện năng lực tƣ duy sáng tạo cho học sinh trung học cơ sở thông qua dạy học chuyên đề giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài Trên thế giới, tƣ duy sáng tạo đƣợc nghiên cứu từ rất sớm vào khoảng thế kỉ III. Ngƣời đặt nền móng đầu tiên nghiên cứu về lĩnh vực khoa học này là nhà toán học Pappos ngƣời Hy Lạp.

Ông tập trung nghiên cứu các phƣơng pháp và quy tắc phát minh sáng chế trong các lĩnh vực toán học, triết học, khoa học kĩ thuật,…. Sau đó, một số nhà khoa học khác nhƣ Leibnitz, Descarter,… cũng tiếp tục nghiên cứu và phát triển khoa học này. Từ giữa thế kỉ XX, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về sáng tạo của các tác giả J. Các nghiên cứu này tập trung đề cập đến những đặc điểm, bản chất của hoạt động sáng tạo, những thuộc tính của nhân cách sáng tạo, kích thích hoạt động sáng tạo và cách phát triển năng lực sáng tạo.

Các nhà tâm lí học Liên Xô (cũ) cũng có nhiều nghiên cứu về khoa học sáng tạo trên cả hai phƣơng diện lí luận và thực nghiệm. Họ đã đạt đƣợc nhiều kết quả trong việc nghiên cứu năng lực sáng tạo, tƣ duy sáng tạo và nhân cách sáng tạo. Vấn đề rèn luyện năng lực tƣ duy sáng tạo cho HS đã đƣợc đề cập trong các cuốn sách, các bài báo nhƣ : “Phát triển khả năng sáng tạo trong lớp học” (Penick J.E), “Vai trò của tư duy sáng tạo và trí thông minh trong thành tích học tập” (Yamamoto Kaoru, 1963), “Tư duy của học sinh” (Sacđacốp M.N, 1970),… Trong cuốn “Tư duy của học sinh” tác giả Sacđacốp M.N cho rằng: “Tư duy là quá trình tâm lí mà nhờ đó con người không những tiếp thu được những trí thức khái quát mà còn tiếp tục nhận thức và sáng tạo cái mới”. [15] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhƣ vậy, mặc dù tƣ duy sáng tạo đã đƣợc đề cập và nghiên cứu từ rất lâu nhƣng phải đến từ thế kỉ XX cho đến ngày nay mới thực sự đƣợc quan tâm nghiên cứu một cách bài bản trên toàn thế giới.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề ở trong nước Ở Việt Nam, tƣ duy sáng tạo mới chỉ thực sự đƣợc nghiên cứu vào thập kỉ 70 của thế kỉ XX. Trong khoảng thời gian đầu thì tƣ duy sáng tạo đƣợc nghiên cứu nhiều nhất dƣới góc nhìn của khoa học kĩ thuật – thành tựu có tính chất sáng tạo của con ngƣời. Ở đó, những nghiên cứu về tƣ duy sáng tạo tập trung về yếu tố kĩ thuật để tạo ra sản phẩm mới. Trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên, thành phố Hồ Chí Minh có Trung tâm sáng tạo Khoa học Tự nhiên chuyên nghiên cứu, đào tạo, huấn luyện về khoa học sáng tạo.

Tuy nhiên, cách nhìn nhận của tƣ duy sáng tạo ở đây là cách tiếp cận dƣới góc nhìn của hoạt động tƣ duy sáng tạo đơn thuần mà ở đó những yếu tố tâm lí của những cá nhân sáng tạo chƣa đƣợc quan tâm. Hội thi sáng chế kĩ thuật VIFOTEX, Bộ Khoa học Công nghệ tổ chức đã đặt nền móng cho cơ sở nghiên cứu về cơ chế tâm lí của những cá nhân sáng tạo đặc biệt.