Rào Cản Gia Nhập Ngành Ngân Hàng Nước Ngoài Khi Tham Gia Vào Thị Trường Việt Nam

Ngành ngân hàng Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu. 69 trang · Đại học Quốc gia TP. HCM · 2023.

• Tác giả: Võ Thị Như Tâm
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thanh Huyền
• Trường học: Đại học Quốc gia TP. HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Rào Cản Gia Nhập Ngành Đối Với Ngân Hàng Nước Ngoài Khi Tham Gia Vào Thị Trường Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
• NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN
• DANH SÁCH BẢNG BIỂU
• DANH SÁCH HÌNH VẼ VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Đặt vấn đề và lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.2.1. Nghiên cứu trong nước
• 0.2.2. Nghiên cứu nước ngoài
• 0.3. Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của khóa luận
• 0.3.1. Khoảng trống nghiên cứu
• 0.3.2. Hướng nghiên cứu khóa luận
• 0.4. Mục tiêu nghiên cứu & câu hỏi nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu
• 0.6.1. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6.2. Nguồn dữ liệu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RÀO CẢN GIA NHẬP NGÀNH NGÂN HÀNG
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về rào cản gia nhập ngành
• 1.1.1. Khái niệm rào cản gia nhập
• 1.1.2. Phân loại các rào cản
• 1.1.2.1. Rào cản gia nhập tự nhiên
• 1.1.2.2. Rào cản gia nhập nhân tạo
• 1.1.3. Nguồn gốc phát sinh rào cản
• 1.1.3.1. Rào cản thể chế
• 1.1.3.2. Nhân tố khách quan
• 1.1.3.3. Nhân tố chủ quan
• 1.1.4. Cơ sở lý thuyết về rào cản gia nhập ngành ngân hàng
• 1.1.4.1. Một số khái niệm
• 1.1.4.2. Ngân hàng thương mại
• 1.1.4.2.1. Ngân hàng thương mại nước ngoài
• 1.1.4.2.2. Khái niệm rào cản gia nhập ngành ngân hàng
• 1.1.4.2.3. Phân loại ngân hàng thương mại
• 1.1.4.2.3.1. Phân loại ngân hàng thương mại dựa vào hình thức sở hữu
• 1.1.4.2.3.2. Phân loại ngân hàng thương mại dựa vào chiến lược kinh doanh
• 1.1.4.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động ngân hàng thương mại
• 1.1.4.2.5. Các học thuyết kinh tế học liên quan đến rào cản gia nhập ngành ngân hàng
• 1.1.4.2.5.1. Lý thuyết rào cản về thể chế
• 1.1.4.2.5.2. Lý thuyết chi phí giao dịch
• 1.1.4.2.5.3. Lý thuyết rào cản thương mại
• 1.1.4.2.5.4. Lý thuyết tài chính quốc tế
• 1.1.4.2.5.5. Lý thuyết đối ngoại kinh tế
• 1.1.4.2.5.6. Lý thuyết cạnh tranh
• 1.1.4.2.6. Ứng dụng các lý thuyết trên vào bài nghiên cứu
• 1.2. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH RÀO CẢN GIA NHẬP THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Khái quát đóng góp của ngân hàng nước ngoài vào ngành ngân hàng Việt Nam
• 2.2. Tình hình gia nhập thị trường Việt Nam đối với các ngân hàng nước ngoài
• 2.3. Vai trò của ngân hàng thương mại nước ngoài
• 2.4. Những đóng góp của ngân hàng nước ngoài
• 2.5. Phân tích rào cản gia nhập ngành đối với ngân hàng nước ngoài khi tham gia vào thị trường Việt Nam
• 2.5.1. Rào cản về vốn điều lệ và các thủ tục xin giấy phép hoạt động
• 2.5.2. Rào cản về quản lý tiền tệ
• 2.5.3. Rào cản quản lý rủi ro
• 2.5.4. Rào cản cạnh tranh với các ngân hàng thương mại khác
• 2.5.5. Một số hạn chế của các rào cản gia nhập thị trường Việt Nam đối với ngân hàng nước ngoài
• 2.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ NHẰM HẠN CHẾ RÀO CẢN GIA NHẬP THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG NƯỚC NGOÀI
• 3.1. Cơ sở để đề xuất kiến nghị
• 3.1.1. Từ nhược điểm của các rào cản
• 3.1.2. Từ bài học của một số quốc gia
• 3.1.3. Từ bài học kinh nghiệm của Singapore
• 3.1.4. Từ bài học kinh nghiệm của Malaysia
• 3.1.5. Từ bài học kinh nghiệm của Trung Quốc
• 3.1.6. Bài học cho Việt Nam
• 3.1.7. Đề xuất kiến nghị hạn chế rào cản gia nhập đối với ngân hàng nước ngoài khi tham gia vào thị trường Việt Nam
• 3.1.7.1. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 3.1.7.2. Kiến nghị với ngân hàng nhà nước
• 3.1.7.3. Kiến nghị chính các ngân hàng nước ngoài
• 3.2. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rào Cản Gia Nhập Ngành Ngân Hàng Nước Ngoài Tại Việt Nam

Ngành ngân hàng Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, rào cản gia nhập ngành ngân hàng nước ngoài vẫn là một vấn đề lớn. Các ngân hàng nước ngoài phải đối mặt với nhiều thách thức từ quy định pháp lý, văn hóa, đến cạnh tranh. Việc hiểu rõ các rào cản này không chỉ giúp các ngân hàng nước ngoài có chiến lược gia nhập hiệu quả mà còn giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng trong nước.

1.1. Khái Niệm Rào Cản Gia Nhập Ngành Ngân Hàng

Rào cản gia nhập ngành ngân hàng được định nghĩa là những yếu tố cản trở các ngân hàng nước ngoài tham gia vào thị trường Việt Nam. Những rào cản này có thể là tự nhiên hoặc nhân tạo, bao gồm các quy định pháp lý, yêu cầu về vốn, và các yếu tố văn hóa.

1.2. Tình Hình Ngành Ngân Hàng Việt Nam Hiện Nay

Ngành ngân hàng Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Tuy nhiên, sự hiện diện của các ngân hàng nước ngoài vẫn còn hạn chế do các quy định pháp lý ngân hàng nghiêm ngặt và sự cạnh tranh từ các ngân hàng trong nước.

II. Các Rào Cản Pháp Lý Đối Với Ngân Hàng Nước Ngoài Tại Việt Nam

Một trong những rào cản lớn nhất đối với ngân hàng nước ngoài là các quy định pháp lý. Những quy định này không chỉ phức tạp mà còn thay đổi thường xuyên, gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc tuân thủ. Việc hiểu rõ các quy định này là rất quan trọng để các ngân hàng nước ngoài có thể hoạt động hiệu quả tại Việt Nam.

2.1. Quy Định Về Giấy Phép Hoạt Động

Để hoạt động tại Việt Nam, ngân hàng nước ngoài cần phải có giấy phép từ Ngân hàng Nhà nước. Quy trình xin cấp phép thường kéo dài và yêu cầu nhiều tài liệu chứng minh năng lực tài chính và kinh nghiệm hoạt động.

2.2. Yêu Cầu Về Vốn Điều Lệ

Ngân hàng nước ngoài phải đáp ứng yêu cầu về vốn điều lệ tối thiểu để được cấp phép hoạt động. Điều này tạo ra một rào cản tài chính lớn cho nhiều ngân hàng muốn gia nhập thị trường.

III. Thách Thức Cạnh Tranh Trong Ngành Ngân Hàng Việt Nam

Cạnh tranh trong ngành ngân hàng Việt Nam ngày càng gia tăng với sự tham gia của nhiều ngân hàng nước ngoài. Các ngân hàng này không chỉ phải cạnh tranh với ngân hàng trong nước mà còn phải đối mặt với những thách thức từ thị trường tài chính toàn cầu.

3.1. Cạnh Tranh Với Ngân Hàng Trong Nước

Ngân hàng nước ngoài thường gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các ngân hàng trong nước do sự hiểu biết sâu sắc về thị trường và mối quan hệ lâu dài với khách hàng.

3.2. Chi Phí Gia Nhập Ngành Ngân Hàng

Chi phí gia nhập ngành ngân hàng tại Việt Nam bao gồm chi phí xin cấp phép, chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng và chi phí marketing để xây dựng thương hiệu. Những chi phí này có thể là một rào cản lớn đối với ngân hàng nước ngoài.

IV. Giải Pháp Hạn Chế Rào Cản Gia Nhập Ngành Ngân Hàng

Để giảm thiểu các rào cản gia nhập, cần có những giải pháp cụ thể từ phía chính phủ và các cơ quan quản lý. Việc cải cách quy định pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho ngân hàng nước ngoài sẽ giúp nâng cao tính cạnh tranh của ngành ngân hàng Việt Nam.

4.1. Cải Cách Quy Định Pháp Lý

Cần thiết phải cải cách các quy định pháp lý để tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho ngân hàng nước ngoài. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa quy trình cấp phép và giảm bớt các yêu cầu về vốn.

4.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Từ Chính Phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngân hàng nước ngoài, bao gồm việc cung cấp thông tin thị trường và hỗ trợ trong việc xây dựng mối quan hệ với các đối tác địa phương.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về các rào cản gia nhập ngành ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam không chỉ mang lại giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Các ngân hàng nước ngoài có thể áp dụng những kiến thức này để xây dựng chiến lược gia nhập hiệu quả.

5.1. Kinh Nghiệm Từ Các Ngân Hàng Nước Ngoài

Nhiều ngân hàng nước ngoài đã thành công trong việc gia nhập thị trường Việt Nam bằng cách áp dụng các chiến lược phù hợp với điều kiện địa phương. Họ đã học hỏi từ những rào cản và điều chỉnh chiến lược của mình cho phù hợp.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu Được Đưa Ra

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc hiểu rõ các rào cản và có chiến lược phù hợp có thể giúp ngân hàng nước ngoài gia nhập thị trường Việt Nam một cách hiệu quả hơn.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngành Ngân Hàng Nước Ngoài Tại Việt Nam

Ngành ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc giảm thiểu các rào cản gia nhập sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành ngân hàng, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngân hàng trong nước.

6.1. Tương Lai Của Ngành Ngân Hàng Nước Ngoài

Với sự phát triển của nền kinh tế và hội nhập quốc tế, ngành ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam có tiềm năng phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, cần có những chính sách hỗ trợ để giảm thiểu rào cản.

6.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Đề xuất các chính sách hỗ trợ từ chính phủ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho ngân hàng nước ngoài gia nhập và hoạt động hiệu quả tại thị trường Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành ngân hàng đóng vai trò là huyết mạch của nền kinh tế, hỗ trợ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, đầu tư và phát triển thị trường tài chính. Tại Việt Nam, hệ thống ngân hàng đã trải qua quá trình chuyển dịch mạnh mẽ từ giai đoạn sơ khai chỉ có 4 ngân hàng thương mại nhà nước sang hệ thống đa dạng các loại hình tổ chức tín dụng. Sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2006, thị trường tài chính - ngân hàng từng bước mở cửa, thúc đẩy quá trình tái cơ cấu và gia tăng cạnh tranh. Khối ngân hàng nước ngoài đã tham gia vào thị trường thông qua nhiều kênh, đóng góp đáng kể vào nguồn vốn đầu tư và chuẩn mực quản trị.

Tuy nhiên, trong quá trình thâm nhập và mở rộng hoạt động, các ngân hàng nước ngoài vẫn đối mặt với nhiều trở ngại liên quan đến khung pháp lý, quản lý tiền tệ, kiểm soát rủi ro và áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng thương mại nội địa. Về mặt học thuật, các công trình trước đây tại Việt Nam thường tiếp cận vấn đề dưới góc độ thuần túy pháp lý hoặc chỉ giới hạn ở một trường hợp đơn lẻ (như trường hợp của ngân hàng ANZ), chưa bao quát toàn diện các rào cản kinh doanh, thể chế và thị trường của toàn khối. Khóa luận này được thực hiện nhằm phân tích hiện trạng các rào cản gia nhập thị trường Việt Nam đối với ngân hàng nước ngoài, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp phù hợp.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của đề tài:

• Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích hiện trạng các rào cản gia nhập thị trường ngân hàng Việt Nam đối với các ngân hàng nước ngoài để chỉ ra ưu điểm, hạn chế; từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm hạn chế rào cản trong quá trình thâm nhập thị trường của khối ngân hàng này.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Những rào cản nào hiện đang tồn tại trong quá trình tham gia thị trường ngân hàng Việt Nam của ngân hàng nước ngoài?
  2. Ảnh hưởng của các rào cản đó đến hoạt động của ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam như thế nào?
  3. Cần đề xuất những kiến nghị gì để hạn chế rào cản gia nhập và tăng cường hiệu quả hoạt động của ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các rào cản gia nhập thị trường Việt Nam của khối ngân hàng nước ngoài.
• Phạm vi thời gian: Tập trung khảo sát các dữ liệu và chính sách trong giai đoạn từ năm 2010 đến thời điểm nghiên cứu (năm 2023).
• Phạm vi không gian: Hệ thống các ngân hàng nước ngoài hoạt động tại thị trường Việt Nam, có liên hệ đối chiếu bài học kinh nghiệm từ Singapore, Malaysia và Trung Quốc.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các quy định pháp luật và chính sách quản lý chuyên ngành, trọng tâm là Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, Thông tư số 40/2011/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước và Luật Đầu tư năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên việc hệ thống hóa khái niệm rào cản gia nhập theo David A. Alhadeff (Barriers to Bank entry) và Adam Haya (2022). Tác giả phân loại rào cản gia nhập thành:

• Rào cản tự nhiên (rào cản cấu trúc): Tính kinh tế theo quy mô, hiệu ứng mạng (hiệu ứng đám đông), chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), các khoản chi phí chìm không thể thu hồi.
• Rào cản nhân tạo: Chiến lược định giá thấp ép đối thủ rút lui, chiến lược giá thấp - sản lượng cao, rào cản từ ngân sách quảng cáo của doanh nghiệp lâu đời, chi phí chuyển đổi của khách hàng.
• Rào cản thể chế: Phát sinh từ các nhân tố khách quan (mặt trái kinh tế thị trường, quá trình hội nhập quốc tế) và nhân tố chủ quan (năng lực quản lý nhà nước, hệ thống pháp luật, tư duy quản lý).

Khóa luận vận dụng đồng thời 6 học thuyết kinh tế học để luận giải các rào cản:

1. Lý thuyết rào cản về thể chế: Phân tích các quy định, thủ tục hành chính, giới hạn tỷ lệ sở hữu và các điều kiện cấp phép hoạt động.
2. Lý thuyết chi phí giao dịch (Oliver Williamson, Ronald Coase): Đánh giá các chi phí thủ tục, giấy tờ, tìm kiếm đối tác và xử lý giao dịch tài chính.
3. Lý thuyết rào cản thương mại: Xem xét các quy định pháp lý và rào cản phi thuế quan hạn chế tiếp cận thị trường.
4. Lý thuyết tài chính quốc tế: Đánh giá chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, kiểm soát vốn, tỷ giá và điều kiện luân chuyển ngoại tệ.
5. Lý thuyết đối ngoại kinh tế: Phân tích tác động của môi trường kinh tế quốc tế và chính sách mở cửa đối ngoại.
6. Lý thuyết cạnh tranh (Karl Marx, Samuelson, Nordhaus, Dornbusch): Luận giải cấu trúc thị trường, vị thế cạnh tranh và chiến lược giành thị phần giữa các nhóm ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu:

• Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp phân tích chính sách (nghiên cứu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật), phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp, phương pháp so sánh (đối chiếu tiêu chí cấp phép, rủi ro, chỉ tiêu tài chính giữa ngân hàng trong nước và nước ngoài), phương pháp tổng hợp và khái quát hóa thông tin.
• Nguồn dữ liệu: Các văn bản luật, nghị định, thông tư của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Chính phủ; báo cáo tài chính năm 2020 và quý II/2022 của các ngân hàng thương mại; báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank năm 2018, 2020); dữ liệu từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về rào cản gia nhập ngành ngân hàng

Chương này tập trung xác lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về rào cản gia nhập thị trường nói chung và ngành ngân hàng thương mại nói riêng.

• Khái niệm và đặc điểm NHTM: Theo khoản 3 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng 2010, NHTM là loại hình tổ chức tín dụng thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng và hoạt động tài chính nhằm mục tiêu lợi nhuận, hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty TNHH một thành viên. NHTM có các đặc điểm cốt lõi: kinh doanh tiền tệ và dịch vụ tài chính có điều kiện, độ rủi ro cao mang tính dây chuyền, vốn chủ yếu từ tiền gửi của công chúng.
• Khái niệm NHTM nước ngoài: Là tổ chức tín dụng được thành lập theo pháp luật nước ngoài hoặc có 100% vốn nước ngoài, chịu sự điều chỉnh của Luật Các tổ chức tín dụng và sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Phân loại NHTM: Phân loại theo hình thức sở hữu (ngân hàng thương mại nhà nước/quốc doanh, ngân hàng thương mại cổ phần, ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài) và phân loại theo chiến lược kinh doanh (ngân hàng bán buôn, ngân hàng bán lẻ, ngân hàng kết hợp bán buôn - bán lẻ).
• Hệ thống hóa học thuyết: Làm rõ cơ chế áp dụng của 6 học thuyết kinh tế học trong việc nhận diện các trở lực hành chính, chi phí chuyển đổi, rào cản ngoại hối và động thái cạnh tranh trên thị trường ngân hàng.

Chương 2: Phân tích rào cản gia nhập thị trường Việt Nam đối với ngân hàng nước ngoài

Chương 2 đi sâu phân tích thực trạng hoạt động và các nhóm rào cản cụ thể đang tác động đến ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.

• Thực trạng và vai trò: Tính đến thời điểm nghiên cứu, có hơn 23 quốc gia tham gia đầu tư vào lĩnh vực tài chính tại Việt Nam, với sự hiện diện của 9 ngân hàng 100% vốn nước ngoài. Khối ngân hàng nước ngoài đóng vai trò cung ứng vốn trực tiếp (năm 2020, FDI ngành tài chính đạt 1,8 tỷ USD, chiếm 4,7% tổng vốn FDI vào Việt Nam là 38,02 tỷ USD theo World Bank), hỗ trợ các khoản vay hợp vốn bán buôn lên tới 2 tỷ USD, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và hiện đại hóa quản trị rủi ro.
• Thực trạng đóng góp năm 2019 - 2020:
  • Về tín dụng năm 2019: Ngân hàng trong nước chiếm 70%, ngân hàng nước ngoài chiếm 30%.
  • Về nguồn vốn năm 2019: Ngân hàng trong nước chiếm 60%, ngân hàng nước ngoài chiếm 40%.
  • So sánh một số chỉ tiêu tài chính năm 2020 giữa hai khối:

Chỉ tiêu tài chính (Năm 2020)	Ngân hàng nước ngoài	Ngân hàng trong nước
Tổng tài sản (tỷ USD)	97,1	301,9
Tổng tiền gửi khách hàng (tỷ USD)	65,5	208,3
Tổng dư nợ cho vay (tỷ USD)	46,5	183,6
Tổng lợi nhuận trước thuế (tỷ USD)	4,5	6,1

• Phân tích 4 nhóm rào cản chính:
  1. Rào cản về vốn điều lệ và thủ tục cấp phép: Quy định điều kiện khắt khe đối với ngân hàng mẹ (không vi phạm pháp luật tài chính 5 năm liên tiếp, xếp hạng tín nhiệm quốc tế từ mức ổn định trở lên, có thỏa thuận giám sát giữa cơ quan quản lý nước sở tại và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam). Thời gian xử lý cấp phép kéo dài từ 12-18 tháng (so với 6-12 tháng của ngân hàng nội địa), hồ sơ gồm 8 loại văn bản phức tạp. Giới hạn thời gian hoạt động tối đa 99 năm theo Luật Đầu tư.
  2. Rào cản về quản lý tiền tệ: Giới hạn biên độ tỷ giá chuyển đổi ngoại tệ sang VND; tỷ lệ nợ nước ngoài không được vượt quá 15% tổng tài sản; trần tỷ lệ sở hữu vốn đầu tư của ngân hàng nước ngoài tại các tổ chức tín dụng địa phương không vượt quá 30% vốn điều lệ.
  3. Rào cản quản lý rủi ro: Sự phức tạp khi đối mặt với rủi ro tại thị trường mới nổi, sự khác biệt trong lộ trình áp dụng chuẩn mực Basel III, cùng các rủi ro vĩ mô toàn cầu về lãi suất, tỷ giá và rủi ro môi trường.
  4. Rào cản cạnh tranh thị trường: Bất lợi lớn về mạng lưới phân phối khi khối ngân hàng nước ngoài chỉ có 61 chi nhánh/sở giao dịch (tập trung chủ yếu ở Hà Nội và TP.HCM), trong khi khối ngân hàng nội địa có tới 2.472 chi nhánh/sở giao dịch. Quy mô vốn điều lệ của các ngân hàng nước ngoài còn thấp (dao động từ 3.000 đến 7.700 tỷ đồng) so với các ngân hàng thương mại lớn trong nước (Top 10 ngân hàng nội địa đạt tổng vốn điều lệ hơn 373.000 tỷ đồng, chiếm 65% toàn hệ thống tính đến 30/06/2022).

STT	Tên ngân hàng 100% vốn nước ngoài	Vốn điều lệ đến 31/12/2022 (Tỷ đồng)
1	Ngân hàng TNHH MTV Woori Việt Nam	7.700,0
2	Ngân hàng TNHH MTV HSBC Việt Nam	7.528,0
3	Ngân hàng TNHH MTV Standard Chartered Việt Nam	6.954,9
4	Ngân hàng Public Bank Việt Nam	6.000,0
5	Ngân hàng TNHH MTV Shinhan Việt Nam	5.709,9
6	Ngân hàng TNHH MTV UOB Việt Nam	5.000,0
7	Ngân hàng TNHH MTV ANZ Việt Nam	4.511,9
8	Ngân hàng TNHH MTV CIMB Việt Nam	3.698,2
9	Ngân hàng TNHH MTV Hong Leong Việt Nam	3.000,0

Chương 3: Đề xuất kiến nghị nhằm hạn chế rào cản gia nhập thị trường Việt Nam đối với ngân hàng nước ngoài

Chương 3 trình bày các cơ sở thực tiễn và bài học kinh nghiệm từ Singapore, Malaysia, Trung Quốc để đưa ra 3 nhóm kiến nghị:

• Kiến nghị đối với Chính phủ: Hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực tài chính, rà soát và điều chỉnh các hạn chế về thời hạn hoạt động, tạo môi trường pháp lý đồng bộ và minh bạch.
• Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước: Cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian thẩm định và phê duyệt hồ sơ cấp phép thành lập chi nhánh; linh hoạt hóa chính sách quản lý ngoại hối và tỷ giá; nghiên cứu điều chỉnh trần sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (room ngoại) tại các ngân hàng trong nước; hoàn thiện cơ chế hợp tác giám sát quốc tế.
• Kiến nghị đối với bản thân các ngân hàng nước ngoài: Chủ động đa dạng hóa danh mục sản phẩm, nghiên cứu kỹ đặc thù văn hóa và thói quen tiêu dùng tài chính của người Việt Nam; tăng cường hợp tác chiến lược với các ngân hàng nội địa; đầu tư phát triển công nghệ ngân hàng số để mở rộng tệp khách hàng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào mạng lưới phòng giao dịch vật lý.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa các chỉ số định lượng: Khóa luận đã tập hợp và phân tích các số liệu thực tế về đóng góp của ngân hàng nước ngoài: chiếm 30% thị phần tín dụng và 40% nguồn vốn năm 2019; năm 2020 đạt 97,1 tỷ USD tổng tài sản và 4,5 tỷ USD lợi nhuận trước thuế.
• Chỉ rõ các rào cản định lượng và quy định: Khóa luận so sánh trực diện các tiêu chí cấp phép giữa hai nhóm ngân hàng:

Tiêu chí so sánh	Ngân hàng trong nước	Ngân hàng nước ngoài (chi nhánh)
Vốn điều lệ tối thiểu	3.000 tỷ đồng	15 triệu USD (~350 tỷ đồng)
Thời gian xử lý hồ sơ	6 – 12 tháng	12 – 18 tháng
Cơ quan cấp phép	Ngân hàng Nhà nước Việt Nam	Ngân hàng Nhà nước & Bộ Kế hoạch và Đầu tư
Quy định về Giám đốc	Là công dân VN, có địa chỉ liên lạc ổn định tại VN	Không bắt buộc quốc tịch VN; tối thiểu 5 năm kinh nghiệm tài chính - ngân hàng; nhiệm kỳ 5 năm
Số lượng chi nhánh/sở giao dịch	2.472 điểm giao dịch	61 điểm giao dịch

• Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn: Khóa luận đã khắc phục hạn chế của các đề tài trước đó vốn chỉ phân tích đơn lẻ hoặc thuần túy pháp lý; xây dựng được bức tranh tổng hợp kết hợp giữa lý luận kinh tế thể chế, chi phí giao dịch, lý thuyết cạnh tranh với thực trạng thị trường ngân hàng Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính và báo cáo thống kê đến giai đoạn 2020-2022; chưa triển khai phương pháp nghiên cứu định lượng khảo sát thực tế (survey) lấy ý kiến trực tiếp từ các nhà quản trị ngân hàng nước ngoài; chưa lượng hóa được mức độ tác động cụ thể của từng rào cản bằng các mô hình kinh tế lượng.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi dữ liệu cập nhật sau năm 2022; áp dụng các mô hình hồi quy đa biến hoặc phương pháp phỏng vấn chuyên sâu đối với ban điều hành các chi nhánh ngân hàng nước ngoài để đo lường trọng số ảnh hưởng của từng nhóm rào cản thể chế đối với hiệu quả tài chính.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Khóa luận là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế học, Tài chính - Ngân hàng, Luật Kinh tế, Kinh doanh quốc tế khi nghiên cứu về rào cản gia nhập thị trường và chính sách hội nhập tài chính.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Phần tổng quan 6 học thuyết kinh tế học liên quan đến rào cản gia nhập ngành ngân hàng.
  • Bảng tổng hợp so sánh quy trình cấp phép, rủi ro hoạt động và chỉ tiêu tài chính giữa ngân hàng trong nước và ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
  • Khung kiến nghị chính sách 3 bên dành cho Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và các định chế tài chính quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận sự khác biệt lớn nhất về mạng lưới hoạt động giữa ngân hàng nước ngoài và ngân hàng trong nước là gì?

Theo số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước được trích dẫn trong khóa luận, khối ngân hàng 100% vốn nước ngoài chỉ có 61 chi nhánh/sở giao dịch, phân bố tập trung tại Hà Nội và TP.HCM. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng thương mại trong nước sở hữu tới 2.472 chi nhánh/sở giao dịch trên toàn quốc, tạo ra rào cản cạnh tranh rất lớn về khả năng tiếp cận khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ.

2. Các quy định về quản lý tiền tệ tạo ra những giới hạn cụ thể nào đối với ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam?

Văn bản chỉ ra ba rào cản tiền tệ cốt lõi:

• Tỷ lệ nợ nước ngoài không được vượt quá 15% tổng tài sản theo quy định pháp luật.
• Tỷ lệ sở hữu vốn đầu tư nước ngoài tại các ngân hàng địa phương bị giới hạn không quá 30% vốn điều lệ.
• Chịu sự kiểm soát chặt chẽ về biên độ tỷ giá chuyển đổi ngoại tệ sang VND và quy định kiểm soát xuất nhập khẩu ngoại tệ từ Ngân hàng Nhà nước.

3. Điều kiện để ngân hàng mẹ ở nước ngoài được cấp phép mở chi nhánh tại Việt Nam gồm những gì?

Ngân hàng mẹ phải đáp ứng các yêu cầu: không vi phạm các quy định về hoạt động tài chính và pháp luật liên quan trong 5 năm liên tiếp trước khi nộp hồ sơ; được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế xếp hạng từ mức ổn định trở lên; cơ quan quản lý của quốc gia ngân hàng mẹ phải ký kết thỏa thuận hợp tác thanh tra, giám sát an toàn với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

4. Vốn điều lệ của các ngân hàng 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam đến cuối năm 2022 phân bổ như thế nào?

Theo Bảng 2.4 của khóa luận, vốn điều lệ của 9 ngân hàng 100% vốn nước ngoài dao động từ 3.000 đến 7.700 tỷ đồng. Trong đó, 3 ngân hàng có vốn điều lệ cao nhất là Woori Bank (7.700 tỷ đồng), HSBC (7.528 tỷ đồng) và Standard Chartered (6.954,9 tỷ đồng); ngân hàng có vốn điều lệ thấp nhất trong nhóm này là Hong Leong Việt Nam (3.000 tỷ đồng).

5. Những học thuyết kinh tế nào được tác giả ứng dụng để phân tích rào cản gia nhập ngành?

Tác giả đã vận dụng 6 học thuyết: Lý thuyết rào cản về thể chế, Lý thuyết chi phí giao dịch (Oliver Williamson), Lý thuyết rào cản thương mại, Lý thuyết tài chính quốc tế, Lý thuyết đối ngoại kinh tế và Lý thuyết cạnh tranh (Karl Marx, Samuelson, Nordhaus).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Như Tâm đã phân tích toàn diện các rào cản gia nhập thị trường ngân hàng Việt Nam của khối ngân hàng nước ngoài trên cả phương diện lý luận và thực tiễn. Nghiên cứu đã làm rõ 4 nhóm trở lực chính bao gồm thủ tục cấp phép, quản lý ngoại hối, quản trị rủi ro và áp lực cạnh tranh về quy mô mạng lưới từ các ngân hàng nội địa. Trên cơ sở đối chiếu kinh nghiệm quốc tế, đề tài đã đề xuất hệ thống kiến nghị đồng bộ cho Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và chính các ngân hàng nước ngoài nhằm thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh và hỗ trợ quá trình hội nhập tài chính quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RÀO CẢN GIA NHẬP NGÀNH NGÂN HÀNG 1. Cơ sở lý thuyết về rào cản gia nhập ngành 1. Khái niệm rào cản gia nhập “Rào cản gia nhập là một thuật ngữ kinh tế mô tả một nhóm các nhân tố làm cản trở hoặc ngăn chặn chủ thể mới gia nhập thị trường của một quốc gia hoặc một ngành công nghiệp như: chi phí gia nhập thị trường, những qui định, luật lệ hoặc rào cản ngăn chặn đối thủ cạnh tranh tham gia thị trường” (Adam Haya, 2022) Theo Kinh tế học: “Rào cản gia nhập là những trở ngại hoặc cản trở khiến các công ty mới khó gia nhập vào một thị trường nhất định. Chúng có thể bao gồm những thách thức về công nghệ, quy định của chính phủ, chi phí khởi động hoặc các yêu cầu về giáo dục và cấp phép” Rào cản gia nhập thị trường bao gồm những yếu tố sau: 1.

Nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp theo quy định của pháp luật 2. Rào cản về tài chính như chi phí sản xuất, vận hành, xúc tiến thương mại 3. Quyết định hành chính của cơ quan quản lý nhà nước. Các quy định về cấp phép kinh doanh, sử dụng hàng hóa, dịch vụ; các chuẩn mực nghề nghiệp.

Thuế nhập khẩu và hạn ngạch nhập khẩu. Tập quán của người tiêu dùng. Phân loại các rào cản 1. Rào cản gia nhập tự nhiên Rào cản gia nhập tự nhiên còn gọi là rào cản cấu trúc, sẽ có những đặc tính sau: Thứ nhất, tính kinh tế theo quy mô: Nếu một thị trường có quy mô kinh tế đáng kể đã được các doanh nghiệp hiện tại khai thác ở mức độ lớn, thì các doanh nghiệp mới gia nhập sẽ bị cản trở.

Thứ hai, về hiệu ứng mạng (còn gọi là hiệu ứng đám đông): Tại một thị trường đã có khách hàng nhất định trung thành tuyệt đối với sản phẩm, khi có một doanh SVTH: Võ Thị Như Tâm GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Huyền Trang 10 nghiệp mới gia nhập cũng bán sản phẩm tương tự thì khả năng lượng khách hàng đó mua sản phẩm của doanh nghiệp mới gia nhập là rất thấp. Thứ ba, chi phí nghiên cứu và phát triển cao: Trong thị trường hiện tại đã tồn tại các công ty lớn đầu tư nhiều vào nghiên cứu và phát triển. Điều này làm cho các chủ thể sắp gia nhập thị trường cho rằng các công ty đó có tiềm lực tài chính rất lớn, nên để có thể gia nhập thị trường và cạnh tranh với các công ty đó đòi hỏi doanh nghiệp mới này phải có năng lực tài chính tốt, ngang bằng hoặc lớn hơn mức chi tiêu của các công ty trước đó Thứ tư, về các khoản chi phí không thể thu hồi như: chi phí cố định & chi phí tiếp thị… dù doanh nghiệp rời khỏi thị trường thì vẫn không được hoàn lại. Rào cản gia nhập nhân tạo Rào cản gia nhập nhân tạo bao gồm một số đặc tính như sau: Thứ nhất, một công ty có thể cố tình hạ giá trong thời gian dài để buộc các đối thủ cạnh tranh rời khỏi thị trường.

Có thể mua lại cổ phần để giành được quyền kiểm soát đối thủ cạnh tranh, tuy nhiên điều này không xảy ra phổ biến. Thứ hai, khi các công ty đề ra chiến lược bán với giá thấp và sản lượng cao để những doanh nghiệp cùng ngành không thể kiếm được lợi nhuận ở mức đó. Thứ ba, các công ty uy tín lâu đời càng đầu tư mạnh vào quảng cáo thì các công ty mới thành lập trong ngành rất khó để cạnh tranh, khó tạo được niềm tin cho khách hàng vì họ đã quen dùng sản phẩm của công ty cũ. Thứ tư, các khoản chi phí chuyển đổi, là những chi phí mà khách hàng phải trả khi chuyển đổi nhà cung cấp, bao gồm chi phí mua và lắp đặt các thiết bị mới, mất thời gian chờ để thay đổi sang nhà cung cấp mới.

Nguồn gốc phát sinh rào cản thể chế 1. Nhân tố khách quan Mặt trái của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế chính là những nhân tố khách quan sinh ra các rào cản thể chế kinh tế đối với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước. SVTH: Võ Thị Như Tâm GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Huyền Trang 11 Hiện nay, đa số các quốc gia trên thế giới đều hoạt động dựa trên cơ chế thị trường hướng tới phát triển kinh tế. Cơ chế này dựa trên những nguyên tắc cơ bản là đa sở hữu, cạnh tranh tự do và lợi nhuận.

Những nguyên tắc này cũng vừa tạo động lực cho kinh tế phát triển, nhưng cũng vừa tạo ra những rào cản về thể chế kinh tế. Trong nền kinh tế hiện nay, thể chế kinh tế chịu tác động rất lớn của hội nhập quốc tế. Tiến trình cải cách hội nhập quốc tế thúc đẩy quốc gia phát triển thương mại quốc tế. Tuy nhiên, hội nhập quốc tế cũng tạo ra những rào cản kinh tế đối với các nước.

Nhân tố chủ quan Bên cạnh những nhân tố khách quan do mặt trái của hội nhập quốc tế và kinh tế thị trường, rào cản thể chế kinh tế còn do các nhân tố chủ quan sinh ra. Xét về tầm quan trọng thì các nhân tố chủ quan lại có vai trò quyết định đối với rào cản thể chế kinh tế. Có nhiều yếu tố chủ quan sinh ra rào cản thể chế kinh tế như: sự tương đồng thể chế chính trị và thể chế kinh tế, tư duy và quan hệ lợi ích xuất phát chung từ lợi ích của đất nước, năng lực trình độ của bộ máy cầm quyền theo kịp yêu cầu quản lý nền kinh tế. Cơ sở lý thuyết về rào cản gia nhập ngành ngân hàng 1.

Một số khái niệm 1. Ngân hàng thương mại Theo khoản 3, điều 4, Luật Các tổ chức tín dụng 2010, NHTM là loại hình kinh doanh thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng và các hoạt động kinh doanh tài chính khác nhằm mục đích lợi nhuận.(Quốc hội, 2010) NHTM được tổ chức dưới 02 hình thức theo khoản 1 và khoản 2 điều 6 Luật Các tổ chức tín dụng 2010 bao gồm hình thức công ty cổ phần và hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên. NHTM là tổ chức tín dụng thu lợi nhuận dựa trên việc nhận tiền từ người gửi và cho các công ty và cá nhân vay lại. Tiến trình kinh doanh của NHTM gắn liền với các sự phát triển của các chủ thể kinh tế.

Trong quá trình đó ngành ngân hàng giữ vai SVTH: Võ Thị Như Tâm GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Huyền Trang 12 trò tham gia điều tiết vĩ mô đối với nền kinh tế thông qua các chức năng của mình, biểu hiện các mối quan hệ giữa NHTM với các tổ chức kinh tế cá nhân về mặt tín dụng, tiền mặt, đảm bảo hoạt động của nền kinh tế được diễn ra bình thường. Căn cứ vào khái niệm trên thì hoạt động của NHTM có thể được nhận dạng thông qua một số đặc điểm sau: Thứ nhất, NHTM là loại hình kinh doanh với mục đích thu lợi nhuận dựa trên 2 hình thức chủ yếu là dòng tiền và kinh doanh loại hình dịch vụ ngân hàng Thứ hai, NHTM là loại hình hoạt động có điều kiện, nghĩa là chỉ khi nào NHTM thoả mãn những điều kiện khắt khe do pháp luật quy định (vốn pháp định, phương án kinh doanh.) thì mới được cấp giấy phép hoạt động. Thứ ba, hoạt động NHTM là loại hình kinh doanh với độ rủi ro cao, mang tính chất dây chuyền đối với nền kinh tế. Thứ tư, nguồn vốn kinh doanh phần lớn đến từ tiền gửi của các chủ thể trong nền kinh tế.

Thứ năm, sản phẩm của ngân hàng là hình thức dịch vụ, mang hình thái phi vật chất, quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm với sự tham gia của nhiều yếu tố Thứ sáu, khách hàng là những người đóng vai trò hai mặt đối với Ngân hàng 1. Ngân hàng thương mại nước ngoài Ngân hàng nước ngoài là một loại công ty con được thành lập tại nước ngoài với 100% vốn đầu tư nước ngoài. Từ năm 2006, sau khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đã được ban hành Luật Các tổ chức tín dụng vào năm 2010 để điều chỉnh pháp luật trong lĩnh vực tài chính, tín dụng và ngân hàng, nhằm đảm bảo tuân thủ cam kết quốc tế. Theo đó, ngân hàng nước ngoài được xem là một chủ thể chính và phải tuân thủ các quy định của Luật.

Do đó, ngân hàng nước ngoài và các tổ chức tín dụng khác tại Việt Nam đều hoạt động tuân thủ dưới sự quản lý của pháp luật ngân hàng, chịu sự điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp và dưới sự quản lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Khái niệm rào cản gia nhập ngành ngân hàng SVTH: Võ Thị Như Tâm GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Huyền Trang 13 Theo David A. Alhadeff đã viết trong cuốn sách Barriers to Bank entry: “Rào cản gia nhập ngành ngân hàng là những yếu tố làm cho việc gia nhập ngành ngân hàng vào một thị trường mới trở nên khó khăn và tốn kém hơn. Rào cản đó có thể bao gồm lợi thế cạnh tranh của các ngân hàng đã tồn tại so với ngân hàng mới, những qui định của nhà nước về ngành ngân hàng và một số khó khăn mà ngân hàng gặp phải để phát triển và tồn tại trong thị trường Việt Nam”.

Phân loại ngân hàng thương mại 1. Phân loại ngân hàng thương mại dựa vào hình thức sở hữu Ngân hàng thương mại quốc danh: Là ngân hàng được thành lập bằng vốn thuộc Ngân sách Nhà nước, đây là ngân hàng đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế. Ví dụ: Ngân hàng TMCP VietinBank. Ngân hàng thương mại cổ phần: Là ngân hàng được thành lập dựa trên vốn góp của nhiều cổ đông.

Hệ thống ngân hàng TMCP bao gồm: ngân hàng TMCP đô thị và ngân hàng TMCP nông thôn. Ví dụ: ngân hàng TMCP SeaBank, Ngân hàng TMCP ACB, ngân hàng TMCP SacomBank, ngân hàng TMCP Techcombank. Ngân hàng liên doanh: Là ngân hàng do các bên liên doanh góp vốn, tỷ lệ đóng góp của các đối tác nước ngoài dưới 50% vốn điều lệ. Ví dụ: Ngân hàng liên doanh ShinhanVina, Ngân hàng liên doanh Indovina… Ngân hàng 100% vốn nước ngoài: Là ngân hàng được thành lập theo pháp luật Việt Nam do chủ sở hữu nước ngoài cấp 100% vốn; được cung cấp tất cả các dịch vụ ngân hàng cho thị trường Việt Nam; thời gian hoạt động không vượt quá 99 năm.

Ví dụ: ngân hàng ANZ Việt Nam, Ngân hàng HSBC Việt Nam, Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam.