Chương 1 MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VE QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CUA CON ĐỐI VỚI CHA MẸ Khái niệm, đặc điểm quyền và nghĩa vụ của con đối với cha me 1. Khái niệm quyên và nghia vụ của con déi với cha me Quan hệ giữa cha me và con lả một quan hệ được Nha nước bao về và điểu chỉnh thông qua các văn bản quy pham pháp luật. Thông thưởng, quan hệ nay được phát sinh từ sự kiện sinh dé - việc lâm phát sinh quan hệ này lả khi một đứa tré chảo đời và thường được dựa trên cơ sở quan hệ huyết thống Có thể nói quan hệ giữa cha mẹ và con mang tính đặc thù bởi quyển và nghĩa vụ giữa các chủ thể nay chi tôn tai vả phát sinh khi được Nha nước công nhận có quan hé giữa con va cha me. Nhưng quan hệ giữa cha mẹ và con chỉ dựa trên việc sinh con thi chưa that sự đẩy đủ, nó còn được phat sinh dựa trên sự kiện nhân nuôi con nuôi.
Nuôi con nuôi la việc xác lâp quan hé giữa cha me vả con, giữa người nhận nuôi va người được nhân nuôi trên cơ sỡ tuân thủ đẩy đủ pháp luật có liên quan. Trong quan hệ giữa cha me nuôi với con nuôi cũng phat sinh đây di các quyển và nghĩa vu giống như trong quan hệ giữa cha me dé và con dé, Như vậy, quan hệ pháp luật giữa cha me và con là quan hệ được phát sinh dựa trên sự kiên sinh để hoặc s kiện nhân nuôi cơn nuôi được Nhà nước công nhân vả bảo vệ từ đó lãm phát sinh các quyển vả nghĩa ‘vu pháp lý giữa cha me va con theo quy định của pháp luật Quan hé giữa cha mẹ va con là quan hệ pháp lu được Luật HN&GĐ. điển chỉnh và quy đính vẻ quyển ho được hưởng va nghĩa vụ họ phải thưc hiện. Quan hệ giữa cha mẹ và con cũng giống như các quan hệ pháp luật nói chung nhưng quan hệ này lại được xuất phát tử tỉnh yêu thương gin bó giữa cha mẹ với con và các thành viên khác trong gia đính.
Vi vay, quyển va nghĩa vụ giữa cha mẹ va con la thuật ngữ pháp lý để chỉ những quyển gắn lién với ‘ban thân mỗi con người, gắn liên với đời sống riêng tư của mỗi cá nhân Quyên và nghia vụ của con đối với cha mẹ déu hướng tới việc bảo vệ các giá trị tốt đẹp của truyền thống như tôn kính, phụng dưỡng ông bả cha me, bão im cho sự phát triển lành mạnh vẻ thé chất cũng như tinh thin của các con. Quyền gắn liên với nghĩa vụ, để hiểu thêm về quyền va nghĩa vụ của con đối với cha me, trước hết phải hiểu “qmyổn” và “giữa vu" là gỉ Theo từ điển Luật hoc: “Quyén ia khái niệm khoa học pháp I} dimg a chỉ những điều mà pháp Iuật công nhận và đãm bảo thực hiện đối với cá nhân tổ chức dé theo đó cả nhân được hướng được làm, được đồi hỗi mà không ai được ngăn cân, han chế"! và "Nghia vụ là việc phải làm theo bỗn phân của minh? %ét về mat khoa học pháp 1y, quyển và ngtifa vụ của con với cha me là chế định đặc biệt quan trong trong hệ thống pháp luật, được Luật HN&GD, Luật dân sự điều chỉnh. Theo đó, quan hé giữa cha mẹ va con được cầu thành bỡi nhiều bô phân. gồm quyển vả nghĩa vụ của cha me va con, đây cũng là phẩn quan trong nhất trong quan hệ pháp luật giữa cha me vả con.
Chính vi vậy, pháp luật cần phải ghi nhận đẩy đủ các quyền vả nghĩa vụ giữa con và cha mẹ nhằm tạo cơ sở cho việc thực hiện các quyển và nghĩa vụ nảy trong quan hệ HN®&GĐ. Đặc tiệt, tré em là doi tượng được Nha nước ưu tiên, bảo vệ trong xã hội nhưng, không phải vi thé mà tré em la không thực hiện một số nghĩa vụ của mình đối với cha me, trong gia đính. Về cơ bản, quy định của pháp luật về quyền và nghiia vụ của con đổi với cha mẹ trước hết là sự luật hoá các chuẩn mực dao đức, cũng cổ những giá trị đạo đức trong quan hệ gia đình nói chung và quan hé giữa con va cha mẹ nói riêng. Ngoài ra, quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vu của con đổi với cha me phủ hợp với các quyển cơ bản của cơn người đã được thừa nhên trong quá trình phát triển của xã hội.
Quyển và nghĩa vu của con với cha mẹ phan ánh những giá trì đạo đức trong gia đình, có tính chất là trật tự công nên nội ! Bộ Rep, Vin Khe hoc hp ý 209) 7í đệ lc NHI Tein Bín Hon BE. 648 “Bê Te Bap Vệ To he hp (2008, Tin mộ lọc 10S. Từ Ga Bi ok YO. TM một S0, 8 dung của chúng được én định béi pháp luật va được bảo đảm thực hiện bằng cưỡng chế Nhà nước ‘Nhu vay, chúng ta có thể đưa ra khái niệm Quyên và nghia vụ của con đỗi với cha mẹ là tổng hop các quy đinh mà pháp iuật ght nhận, cho phép con được hưởng, được lầm, được đồi lỗi mà không ai được ngăn căn, hea chế và con phat thực hiện những hàmh vi nhất định đỗ dim báo lợi ích của con, của cha mẹ và gia đình 1.
Đặc diém của quyên và nghia vụ của con đối với cha me Co thé nói, quyền và nghĩa vụ của con đối với cha me vừa la quyển tự nhiên, vita la quyền pháp lý của con người. Quyển và nghĩa vu của con đối với cha mẹ được pháp luật ghi nhân va bảo về quy định theo nguyên tắc bình đẳng, Việc thực hiện quyên và nghĩa vụ chăm sóc, nuôi đưỡng cha me Ja quyển bình đẳng đổi với mọi người con, không có sự phân biết con trai, con gai, con nuôi, con trong hoặc ngoài giả tha, con đâu, con ré,. Quy định về van để này, luật chỉ dựa vào sự tôn tại của quan hệ pháp luật giữa cha mẹ và con ma không phân biệt tinh chất của quan hệ đó. Quyển va nghĩa vụ của con déi với cha mẹ 1a mỗi quan hệ mang tính đạo đức, nhân văn sấu sắc.
Quyền và nghĩa vụ này không chỉ được quy định trong pháp luật mà còn được để cao trong đạo lý của dân tộc ta. Hiểu thảo, yêu thương, chăm sóc, phung dưỡng cha mẹ là truyền thống tốt dep của dân tộc ta tử bao đời nay. Quyên va nghia vụ của con gắn lién với tư cách của con. Vi vậy, quyền.
và nghĩa vụ cia con không phụ thuộc vào tìnhtrang hôn nhân của cha mẹ di hôn nhân cỏ hợp pháp hay không hợp pháp của cha me. Với moi trường hop, quyển và nghia vụ không thay đổi vì yếu tổ hôn nhân nhưng phương thức. thực hiện có thể không giống nhau sao cho phủ hợp với hoàn cảnh cụ thể giữa con và cha mẹ Quyên và nghia vụ của con lả quyền vả nghĩa vụ đặc biệt, không thé chuyển giao cho người khác vả gắn lién với nhân thân của cha mẹ vả con. Quyên và nghĩa vụ của con không thể thỏa thuận thay đổi được, nó gin liên.
với mối quan hệ cha me va con trong một thởi gian dai, thậm chí đến cuối. Quyển va ngiấa vụ nay phẩn lớn được thực hiện một cách từ giác, thể hiện tình cảm thiêng liêng giữa cha me và con. Điểu này phù hợp với quy Tuật tự nhiên và chuẩn mực đạo đức xã hội. Khái lược pháp luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam về quyền và nghĩa vụ của con đối với cha mẹ qua các thời kỳ 12.
Quyén và nghĩa vụ của con đối cha mẹ theo pháp luật thời lệ phong kién Nho giáo lä một trong những nên ting quan trọng hình thành niên tư tưởng cia người Viết Nam Nho giáo vao Việt Nam từ ngoài vảo, từ trên xuống, Các triéu đại phong kiến trước đây đã đưa dao đức Nho giáo tir Trung Quốc vao xã hội Việt Nam thời Ly - Trần (thể kỹ XI - XIV). Nho giáo có ảnh hưởng đến Việt Nam thời Lý - Tran không sâu sắc bang các thé kỷ sau. thé kỹ XV cho đến nữa đâu thé kỹ 20%, các nha nước phong kiến từ Lê đến Nguyễn déu lay Nho giáo làm công cụ tư tưởng chi phối 24 hội. Trong công cuộc cai trị đất nước, các triều đều đặc biệt chú trong đến van dé gia đình, đều coi gia đỉnh là cơ sở quan trọng bậc nhất để tạo lập kỷ cương va én định xã hội.
Các nha nước từ Lê dén Nguyễn déu dé cao quan niệm “7iếu” lam một nguyên tắc tr nước. Quốc Triu Hình Luật thời Lê (hay còn được gọi là Bộ Luật Héng Đức) 14 bộ luật được nhiêu nhà khoa học trong nước vả nước ngoài đánh giá rất cao vẻ nhiễu phương điện trong lịch sử phong kiến Việt Nam Trong Cổ luật Việt Nam (Quốc Triển Hình Luét) đã xuất hiền những quy định về quyền và ngiữa vụ cha me va con. Tuy nhiên, do ảnh hưởng năng né của Nho giáo, đặc điểm mang tính lịch sử cia théi phong kiến, những quy định đó vấn mang năng tư tưởng lạc hậu, lỗi thời của xã hội cũ, chỉ chủ trọng đến quyền va nghĩa vụ của. 10 cha mẹ, thiêu hẳn quyển và nghĩa vụ của con cái.
Tư tưởng cét lối khi quy định về quan hệ giữa cha me vả con 1a đạo hiểu, mang năng tư tưởng phục tùng, tuân lênh, quy định trong luật hết sức mỡ nhạt, củng với đó là quyền và nghĩa vụ cia con cái chưa được đảm bao, trong gia đình con cái không được tôn trọng, không có sự bình đẳng, con phải phung dưỡng kính trọng va vâng lời cha mẹ gần như là tuyệt đối, nghĩa vu của cha mẹ đối với con cái hẳu như không có. Ngay cả việc hôn nhân, cha mẹ cũng có quyển quyết định mà không cần dựa véo ý kiến cia con. Quốc Triéu Hình Luật quy định con cái có nghĩa vu phải vâng lời và phụng dưỡng cha me, ông ba (khoản 7 Biéu 2), Ngiấa vụ chịu tôi roi, trượng thay cho ông bả, cha mẹ (Điểu 38), Nghĩa vu không được kiến cáo ông ba - cha mẹ (Điều 511), Nghĩa vụ che đầu tôi cho ông ba, cha mẹ (các Điều 9, 504), Ngoại trừ trường hop cha me hay ông ba pham các tôi mưu phản, mưu dai nghịch, cha me nuôi giết con dé hay me dé mẹ kế giết cha thi được phép tổ cáo va ngiấa vụ để tang ông bả - cha mẹ (Điều 2). Ngoài ra, pháp luật phong kiến còn gián tiếp cho cha me có quyển bán con, từ con.