Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ ĐƯA VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC 1. Khái quát về cai nghiện bắt buộc và người bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Cai nghiện bắt buộc và cơ sở cai nghiện bắt buộc 1. Cai nghiện bắt buộc Một trong những ảnh hưởng nguy hiểm của ma túy là người nghiện thường không thừa nhận sự thực là mình đang bị nghiện ma túy, sự thôi thúc sử dụng ma túy mạnh đến độ khiến cho người nghiện tìm đủ mọi cách để hợp lý hóa sự nghiện của mình.
Để từ đó đánh mất những mối quan hệ quan trọng, mất việc, kinh tế kiệt quệ, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và đời sống tâm lý của bản thân cũng như của gia đình. Người nghiện muốn vượt qua được sự cám dỗ, thôi thúc của ma túy đòi hỏi phải có ý chí, nghị lực và quyết tâm cao độ, đồng thời đòi hỏi phải có hỗ trợ từ nhiều khía cạnh của xã hội thông qua các giải pháp thiết thực. Nếu dừng sử dụng ma túy, do cơ thể không tiến dẫn ra các chất Endorphin, sự điều chỉnh các chất sinh học bị hụt hẫng hoàn toàn sẽ đưa đến hội chứng cai nghiện. Các triệu chứng thể hiện hội chứng cai nghiện như các cơn vật vã dữ dội, xuất hiện các dấu hiệu ngáp chảy nước mắt, nước mũi, đau bụng, ….
cùng với đó là người nghiện trở nên “đói” ma túy, triệu chứng này làm người nghiện trở nên rất “khát”, “thèm” ma túy dẫn đến họ hạn chế về nhận thức và hành vi, họ không làm chủ được hành vi, không tự chủ được bản thân. Việc sử dụng nhiều lần các chất có chứa chất Opioid (chất ma túy) đòi hỏi cơ thể người dùng phải điều chỉnh để thích ứng dần với ma túy, đặt biệt là các tế bào thần kinh của não bộ con người. Khi lượng ma túy được đưa vào cơ thể, lượng Endorphin bị ức chế sẽ ít dần và sau đó nó hoàn toàn mất đi và không 9 còn khả năng sản sinh tiếp theo. Nên sau khi sử dụng ma túy người nghiện sẽ từ từ phụ thuộc dần và ngày càng lệ thuộc nhiều vào loại ma túy mà họ sử dụng.
Chất Opioid – Receptor được các nhà nghiên cứu phát hiện có cơ chế tác động và tính chất gây nghiện ma túy. Chất này có tác dụng làm giảm đau tăng khoái cảm và ức chế về hô hấp nên sẽ gây lệ thuộc về thể chất (gây nghiện), gây ra ảo giác, tăng hưng phần, kích thích, … cho người sử dụng nó. Dấu hiệu của hội chứng cai cao độ từ khoảng 48 – 72 giờ sau khi dùng ma túy và bắt đầu giảm bướt sau 1 tuần; khi ngừng sử dụng ma túy sẽ gây ra sự đói mocphin ở tế bào thần kinh từ 01 đến 02 năm. Việc cai nghiện ma túy cần phải có sự hỗ trợ của người thân trong gia đình, bạn bè, những người thân, các chuyên gia tâm lý nhằm trước tiên là làm sao để người nghiện hiểu, nhận thức được rằng họ đang bị nghiện, mọi suy nghĩ và hành vi của họ đang bị chi phối bởi ma túy; phải làm cho họ thấy được tác hại của ma túy đối với bản thân họ, đối với gia đình, người thân và đối với cộng đồng, xã hội.
Trong quá trình cai nghiện, phải cỗ vũ tinh thần họ, khuyến khích và động viên họ. Bên cạnh hỗ trợ về tâm lý thì việc cung cấp các trang thiết bị, vật chất thuốc men, dịch vu chăm sóc sức khỏe cũng là điều kiện quan trọng để việc cai nghiện đạt hiệu quả, tạo điều kiện để người nghiện yên tâm cai nghiện. Nghiện ma túy được xác định là một căn bệnh, căn bệnh này liên quan đến não bộ, nó làm rối loạn nhiều hoạt động trên não cũng như nhiều khía cạnh khác trong đời sống cá nhân của người nghiện. Cho nên việc cai nghiện không phải là một vấn đề đơn giản, không thể từ bỏ ma túy được ngay mà cần một quá trình lâu dài, phải trải qua nhiều giai đoạn phục hồi khác nhau.
Những liệu pháp giúp cai nghiện cho người nghiện ma túy phải được kết hợp nhiều yếu tố, nhiều biện pháp khác nhau nhằm tác động đến nhiều khía cạnh của người nghiện. Do vậy, cần phải có nhiều biện pháp như cai nghiện tại cộng đồng, cai nghiện tại các trung tâm cai nghiện, cai nghiện sử dụng phương pháp vật lý trị 10 liệu, tâm lý và các can thiệp của y học. Qua phân tích, làm rõ các vấn đề nêu trên có thể hiểu: “Cai nghiện ma túy là quá trình thực hiện các hoạt động hỗ trợ về y tế, tâm lý, xã hội, giúp người nghiện ma túy dừng sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, phục hồi thể chất, tinh thần, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi để chấm dứt việc sử dụng trái phép các chất này”. Cơ sở cai nghiện bắt buộc Theo qui định của Luật cơ sở cai nghiện ma túy gồm cơ sở cai nghiện ma túy công lập và cơ sở cai nghiện ma túy tự nguyện.
Các cơ sở cai nghiện ma túy được thành lập để thực hiện chức năng điều trị, cắt cơn, giải độc, …cho người nghiện ma túy theo qui định của Luật Phòng, chống ma túy. *Chức năng, nhiệm vụ của cơ sở cai nghiện bắt buộc: Cơ sở cai nghiện bắt buộc tiếp nhận, điều trị cai nghiện cho hai đối tượng khác nhau: người tự nguyện cai nghiện và người buộc phải cai nghiện, tổ chức thực hiện các biện pháp cai nghiện phù hợp cho hai đối tượng trên, đồng thời tổ chức lao động phù hợp với sức khỏe, khả năng của các học viên, tổ chức dạy nghề, hoặc phối hợp các trung tâm hoặc cơ sở đủ điều kiện tổ chức dạy văn hóa, dạy nghề cho người cai nghiện theo quy định của pháp luật. Việc tổ chức này song song với việc thực hiện các dự án việc làm, giảm nghèo, các chương trình kinh tế – xã hội khác phù hợp với cơ cấu kinh tế, điều kiện xã hội đặc thù của từng địa phương. Đồng thời tổ chức hoạt động hướng nghiệp cho người sau cai nghiện tìm - tạo việc làm để họ thích nghi với đời sống xã hội khi trở về hòa nhập với cộng đồng.
Tùy từng đối tượng khi áp dụng biện pháp cai nghiện để tổ chức học văn hóa cho họ theo qui định trong thời gian bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Bên cạnh đó còn tư vấn cho người cai sau cai nghiện, giúp học tìm kiếm công ăn việc làm, khởi nghiệp, phát triển kinh tế gia đình. 11 - Cơ sở cai nghiện còn có nhiệm vụ quản lý người nghiện ma túy trong thời gian chờ cơ quan có thẩm quyền lập hồ sơ đề nghị Tòa án xem xét áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với các đối tượng nghiện đã được xác định tình trạng nghiện. Tiếp nhận, quản lý người nghiện ma túy trong giai đoạn lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Tổ chức điều trị hội chứng cai, điều trị rối loạn tâm thần và các bệnh khác có liên quan đến nghiện ma túy.
Thực hiện các hoạt động giáo dục, tư vấn cho người đang trong giai đoạn lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc -Thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ cai nghiện ma túy đối với người tự nguyện cai nghiện như: Phân loại, tiếp nhận, tư vấn xây dưng kế hoạch cai nghiện theo quy trình và các dịch vụ cai nghiện ma túy tại cơ sở; Xác định tình trạng nghiện ma túy, cai nghiện ma túy tại cơ sở và cộng đồng; Tư vấn cho người nghiện và gia đình của họ về tác hại của việc sử dụng ma túy, đồng thời hướng dẫn các thủ tục như tiếp nhận, chế độ thăm hỏi, lệ phí, phí phải nộp phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của người tham gia khi cho họ điều trị nghiện tại cơ sở điều trị cai nghiện. - Hướng dẫn, tư vấn các biện pháp sau cai nghiện tại nơi cư trú, biện pháp phòng, chống tái nghiện và các chính sách hỗ trợ hòa nhập cộng đồng, kết nối tư vấn các dịch vụ hỗ trợ tại cộng đồng đối với người sau cai nghiện. - Quản lý, chăm sóc, tư vấn điều trị cho người nghiện ma túy nhiễm HIV/AIDS và truyền thông các biện pháp phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm tại cộng đồng - Phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện việc tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ về xác định tình trạng nghiện, cấp nhận kiến thức 12 chuyên môn nghiệp vụ về tư vấn, cai nghiện ma túy cho người làm công tác cai nghiện ma túy tại gia đình, cộng đồng theo quy định. Đồng thời cơ sở cai nghiện còn nghiên cứu tìm tòi những biện pháp mới để cắt cơn nghiện, điều trị để người nghiện từ bỏ ma túy, không tái nghiện.
*Cơ cấu tổ chức của cơ sở cai nghiện bắt buộc Cơ sở cai nghiện ma túy qui định gồm Giám đốc và Phó giám đốc Cơ sở cai nghiện ma túy được tổ chức không quá 05 phòng gồm - Phòng khám điều trị, cai nghiện, phục hồi sức khỏe - Phòng khám tư vấn, giáo dục phục hồi hành vi và tâm lý trị liệu - Phòng dạy nghề, hỗ trợ hòa nhập cộng đồng, lao động trị liệu, - Phòng quản lý học viên, tổ chức, kế toán và hành chính, Ngoài các phòng trên, dựa vào tình hình thực tế của địa phương mà cơ sở cai nghiện có thể thành lập ban, khu, đội nhưng phải trên cơ sở đảm bảo quy định về số lượng học viên theo quy định. Người bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 1. Đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Việc lấy tên gọi “Biện pháp xử lý hành chính” bởi dựa vào tính chất nguy hiểm cho xã hội khi hành vi của cá nhân vi phạm chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự. Nhưng để đảm bảo trật tự, an toàn cho xã hội nên các cá nhân vi phạm phải chịu những chế tài về mặt hành chính buộc họ phải chịu sự cách ly khỏi cộng đồng, xã hội một thời gian theo quyết định của cơ quan, người có thẩm quyền.
Luật phòng, chống ma túy năm 2000 lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ “Đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc”.