Chương I NHUNG VAN DE LY LUAN VA PHAP LY VE QUYEN CỦA NGƯỜI BỊ ĐƯA VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BÁT BUỘC 1. Khái quát về cai nghiện bắt buộc và người bị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 1. Cai nghiện bắt buộc và cơ sở cai nghiện bắt buộc 1. Quan niệm, đặc điểm của người nghiện ma túy và cai nghiện bắt buộc đối với người nghiện ma túy a) Khái niệm, đặc điêm của người nghiện ma túy Nghiện ma túy là khi một người cần phải sử dụng ma túy để sinh hoạt bình thường.
Rượu, một số thuốc được kê đơn, các loại bất hợp pháp như cần sa, heroin và amphetamines (như thuốc lắc, ma túy đá, .) đều được xem là chất gây nghiện. Sử dụng ma túy có nhiều cấp độ khác nhau, từ dùng thử, dùng có mục đích và dùng nhiều dẫn đến nghiện. Khi đã nghiện thì không chỉ là “sử dụng rất nhiều ma túy” mà còn mất khả năng kiểm soát hành vi. Nghiện ma túy là một tình trạng bệnh mãn tính của não bộ, tương tự như các bệnh mãn tính khác.
Nghiện ma túy cần phải được chân đoán và có thể kiểm soát được. Nghiện ma túy có thể được mô tả như là người bệnh “buộc tìm kiếm và sử dụng ma túy, bất chấp những hậu quả tiêu cực cho sức khỏe và xã hội liên quan đến việc sử dụng ma túy” [17]. Có rất nhiều nguyên nhân khiến một người bắt đầu sử dụng và duy trì sử dụng các chất gây nghiện hợp pháp hay bất hợp pháp, nhưng có thê chia thành 3 nhóm nguyên nhân chính như sau: - Để vui vẻ, phê sướng, khoái cảm: người sử dụng muốn được trải nghiệm những cảm giác vui sướng, khoái cảm, dễ chịu, đặc biệt là tăng kích thích và nhu cầu tình dục cao do chất gây nghiện đem lại. - Để quên: người sử dụng muốn quên các vấn dé tâm lý (chán nản, tram cảm, lo lắng, buôn, hoặc hoàn cảnh thực trạng hiện tại của bản thân,,.
- Để cải thiện chức năng: người sử dụng muốn đạt được sự tỉnh táo, tăng khả năng hoạt động thể chất (các vận động viên thường sử dụng dopamine dé tang cudng thé trang trong cac dot thi đấu,.) nhằm mục đích cho lam viéc, hoc tap tốt hơn, tránh hội chứng cai, trải nghiệm tác dụng giảm đau đối với cảm giác đau thực thê,. Ngoài các nhóm nguyên nhân chính kê trên, với một số chất, việc sử dụng có thể bắt nguồn từ các nguyên nhân khác như truyền thống văn hóa, lễ hội hay nghỉ lễ. Hay hút thuốc phiện trước đây là một phần trong phong tục tập quán của các dân tộc miền núi phía Bắc. Việc sử dụng chất gây nghiện cũng có thê là công cụ khi một số cá nhân muốn chứng tỏ mình, hay thé hiện áp lực với bạn bè xung quanh.
Người mới bắt đầu sử dụng ma túy thì chỉ thỉnh thoảng mới sử dụng, nhưng do bản chất gây nghiện của một số loại ma túy (như heroin hay các chất kích thích khác), họ thường bắt đầu sử dụng thường xuyên hơn và ở liều cao hơn. Quá trình nghiện bắt đầu khi người đó có sự thôi thúc mạnh mẽ để sử dụng ma túy (được gọi là “thèm nhớ”). Người nghiện có thể cảm thấy không khỏe (có các triệu chứng như buồn nôn, nhức đầu, chóng mặt và khó ngủ) nếu họ cố gắng dừng sử dụng ma túy. Những triệu chứng này gọi là “hội chứng cai”.
Người nghiện cũng có thể bị tăng mức độ dung nạp thuốc, nghĩa là sau một thời gian sử dụng họ cần phải dùng một lượng ma túy lớn hơn để có cảm giác “phê” như lúc ban đầu. Khi mắc nghiện, người nghiện không thê thực hiện những sinh hoạt hằng ngày (như làm việc, học tập hoặc chăm sóc gia đình) một cách bình thường nếu không có ma túy. Sử dụng ma túy gây ra những thay đổi tức thì trong não bộ, khiến cho người nghiện cảm thấy “phê”. Khi sử dụng trong một thời gian dài, ma túy sẽ làm thay đổi chức năng của não bộ, nghĩa là người nghiện không còn cảm thấy họ có quyền lựa chọn sử dụng ma túy nữa — mà não bộ của họ tin rằng họ cần ma túy để sinh hoạt bình thường.
Nhiều chuyên gia cho rằng những người bị tram cảm, lo lắng và tự ti có nguy cơ mắc nghiện cao hơn so với những người không gặp các vấn đề này. Những yếu tố khác có thể kể đến bao gồm có tiền sử bị sang chấn về tâm lý (như lạm dụng hoặc chiến tranh), bị căng thăng và tiền sử nghiện ma tuý của gia đình. Nhiều người cũng có thể bị nghiện khi dùng các loại thuốc giảm đau mạnh trong điều trị như moocphin. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy rằng tình trạng nghiện chất dạng thuốc phiện, giống như nghiện rượu, có một số yếu tố di truyền quan trọng dẫn đến khả năng “dễ mắc nghiện” ở một số người.
Nói cách khác, một vài người được sinh ra với những bộ não có xu hướng “ưa thích” hoặc cần đến các chất dạng thuốc phiện ở mức độ cao hơn so với những người khác. Về lý thuyết, bất cứ ai đều có thể bị nghiện khi sử dụng ma tuý nhưng không phải ai cũng nghiện ma túy. Cần phải hiểu nghiện ma tuý là một bệnh mãn tính cần điều trị lâu dài. Bước đầu tiên đê điều trị nghiện ma tuý là biết được bản thân mình bị bệnh và mong muốn được điều trị.
b) Sự tác hại của việc nghiện ma túy Những tác động tức thì, ngay sau khi hút hoặc sau khi tiêm ven ma túy, người sử dụng ma túy sẽ cảm thấy bốc hoặc ““xung”, kéo dài chỉ khoảng một vài phút và được mô tả là một sự sung sướng tột cùng. Hít hoặc uống cũng tạo 10 ra cảm giác phê nhưng không bốc. Người sử dụng sẽ cảm thấy phê sau khi hút 3 — 5 phút, sau khi uống 15 — 20 phút và kéo dài từ 6 - 8 giờ đồng hồ. Tác động vẻ thể chất khi sử dụng methamphetamine cũng tương tự như khi sử dụng các chất kích thích khác.
Khi uống, hít, hoặc hút, người sử dụng thường cảm thấy: khỏe khoắn, lâng lâng, sung sướng, tỉnh táo hơn và tràn đầy sinh lực, tăng ham muốn tình dục, tăng khả năng ngoại giao, không có cảm giác đói, thông thái hơn, tâm trạng tốt hơn, nhịp tim và huyết áp tăng, có thể có trong ngực, tăng thân nhiệt, giãn đồng tử, tăng nhịp thở, miệng thường bị khô và khó nuốt, nặng có thé gây tình trạng mắt nước và sốt cao, người sử dụng methamphetamine có thể có cảm giác mình là nhà vô địch, siêu nhân, anh hùng khiến cho họ thường làm những việc ngoài khả năng thực tế của họ [46]. Sử dụng liều cao gây ngộ độc, trong thời gian ngắn gây nên tình trạng ngộ độc methamphetamine. Biểu hiện của tình trạng ngộ độc là: cảm giác có sức mạnh phi thường, hung hăng và gây gỗ, lú lẫn, hoảng sợ, loạn thần, đột quy, tim đập nhanh, không đều, tiếng tim yếu, xuất huyết não, sốt cao, thân nhiệt tăng cao, tử vong (hiếm khi). Hậu quả lâu dài của việc sử dụng ma túy, về tác động tâm lý, ở liều thấp, ma túy làm người sử dụng cảm thấy khỏe khoắn, nhiều năng lượng, tỉnh táo, tự tin hơn nhưng nếu tiếp tục sử dụng những cảm giác thoải mái ấy sẽ mất đi và hầu hết người sử dụng cần phải tăng liều để được phê.
Dưới tác động của thuốc điều trị nghiện ma túy, người sử dụng thường bị kích động và có cảm giác bị “trói buộc” vào việc phải sử dụng thuốc. Hành vi của họ trở nên không dự đoán được. Họ có thể đang rất vui vẻ, hòa đồng và bình tĩnh rồi lại trở nên giận dữ và khủng khiếp ngay sau đó. Việc khó ngủ và không ăn được, khiến họ trở nên hết sức mệt mỏi và điều đó khiến họ tiếp tục phải sử dụng ma túy đề có thê tỉnh táo trở lại.
Sử dụng liều ma túy cao trong thời gian dai khiến người sử dụng bị trầm cảm và hoang tưởng, cảm giác như luôn có ai I1 theo dõi, có ảo giác (nghe thấy những tiếng nói không có thực cũng như tin vào những điều không thật). Nhiều người có hành vi tự hủy hoại bản thân hoặc tự tử cũng như trở nên cực kỳ nguy hiểm và gây ra những hành vi bạo lực. BỊ nghiện hoặc lệ thuộc vào ma túy thường trở nên bạo lực mà không có ly do gi hay bị bệnh hơn do giảm sức đề kháng của cơ thể, buồn, trầm cảm. Có các giai đoạn bị mắc chứng loạn thần do ma túy: chủ yếu hay mắc bệnh này sau khi dùng liều cao và kéo đài.
Có 1⁄3 số người lệ thuộc có triệu chứng loạn thần. Loạn thần thường biểu hiện bằng đặc điểm ảo tưởng bị ngược đãi, ảo giác, nếu dừng sử dụng thì có thể khỏi sau một vài tuần nhưng nhiều người vẫn bị tồn tại dai dăng. Gặp phải các vấn đề khó khăn trong công việc, tiền bạc, pháp luật hoặc nhà cửa. Trường hợp nặng có ý định tự tử, ma túy có độc tính trực tiếp gây tôn thương tế bào não.
Tỷ lệ loạn thần ở người sử dụng ma túy sử dụng thường xuyên cao gấp hơn I1 lần so với những người bình thường khác. Sử dụng ma túy có thê gây biểu hiện loạn thần và thúc đây bệnh nặng hơn ở những người bị tâm thần phân liệt. c) Cai nghiện bắt buộc và sự cần thiết của cai nghiện bắt buộc Đề xã hội được tồn tại, vận hành và phát triển một cách ồn định, bền vững, các công dân trong xã hội đó được đảm bảo an toàn thì tất yếu cần phải có sự ôn định về trật tự an toàn xã hội, về kinh tế và chính trị mà Nhà nước là một tô chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm Vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội, thực hiện mục đích bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị trong xã hội [19]. Thực hiện chức năng của mình, bằng nhiều hệ thống chế tài và các biện pháp cưỡng chế nhà nước nhằm để điều chỉnh các quan hệ xã hội, cũng như để phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật.
12 Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế nhà nước có rất nhiều các biện pháp khác nhau: cưỡng chế hình sự, cưỡng chế dân sự, kỷ luật, trong đó có cưỡng chế hành chính.