Quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong báo cáo tài chính

Quy trình kiểm toán lương và các khoản trích lương trong báo cáo tài chính là một phần quan trọng trong hoạt động kiểm toán. 184 trang · Đại học Huế · 2021.

• Tác giả: Lê Thị Thùy Trang
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Phan Khánh Trang
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Quy Trình Kiểm Toán Lương Và Các Khoản Trích Theo Lương Trong Kiểm Toán BCTC
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Sự cần thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của Khóa luận
• 2. PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
• 1.1. Tổng quan về Kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.1.1. Khái niệm về Kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.1.2. Mục tiêu của Kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.1.3. Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.2. Tổng quan về Khoản mục lương và các khoản trích theo lương
• 1.2.1. Khoản mục lương
• 1.2.2. Đặc điểm của tiền lương
• 1.2.3. Các hình thức trả lương và cách tính lương
• 1.2.4. Khái quát về các khoản trích theo lương
• 1.2.4.1. Bảo hiểm y tế (BHYT)
• 1.2.4.2. Bảo hiểm xã hội (BHXH)
• 1.2.4.3. Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)
• 1.2.4.4. Kinh phí công đoàn (KPCĐ)
• 1.3. Hệ thống tài khoản, chứng từ và nguyên tắc hạch toán tài khoản
• 1.3.1. Hệ thống tài khoản
• 1.3.2. Hệ thống chứng từ
• 1.3.3. Nguyên tắc kế toán
• 1.3.4. Phương pháp hạch toán một số nghiệp cụ chủ yếu
• 1.4. Kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính
• 1.4.1. Mục tiêu kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương
• 1.4.2. Một số thủ thuật gian lận và sai phạm có thể xảy ra đối với khoản mục lương và các khoản trích theo lương
• 1.4.3. Kiểm soát nội bộ đối với tiền lương
• 1.4.4. Quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG DO CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ KẾ TOÁN AAC THỰC HIỆN
• 2.1. Giới thiệu chung về Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC
• 2.1.1. Thông tin chung
• 2.1.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.3. Mục tiêu và phương châm hoạt động
• 2.1.4. Cơ cấu tổ chức và tình hình nhân sự
• 2.1.4.1. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.4.2. Tình hình nhân sự
• 2.1.5. Các dịch vụ mà công ty cung cấp
• 2.2. Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục Lương và các khoản trích theo lương do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán thực hiện tại công ty ABC
• 2.2.1. Thực trạng quy trình kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC
• 2.2.2. Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty cổ phần ABC do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện
• 2.2.2.1. Giới thiệu khái quát về công ty cổ phần ABC
• 2.3. Quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong báo cáo tài chính tại công ty cổ phần ABC do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện
• 2.3.1. Giai đoạn Lập kế hoạch kiểm toán
• 2.3.2. Giai đoạn Thực hiện kiểm toán
• 2.3.3. Giai đoạn Kết thúc kiểm toán
• 4. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ KẾ TOÁN AAC THỰC HIỆN
• 3.1. Đánh giá quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty cổ phần ABC do công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện
• 3.2. Nhược điểm
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty cổ phần ABC do công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện
• 5. PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy trình kiểm toán lương và các khoản trích lương

Quy trình kiểm toán lương và các khoản trích lương trong báo cáo tài chính là một phần quan trọng trong hoạt động kiểm toán. Nó không chỉ đảm bảo tính chính xác của các khoản mục chi phí mà còn giúp doanh nghiệp tuân thủ các quy định pháp luật. Kiểm toán viên cần nắm rõ các quy trình và chuẩn mực kế toán để thực hiện kiểm toán hiệu quả.

1.1. Khái niệm về kiểm toán lương và các khoản trích lương

Kiểm toán lương là quá trình đánh giá tính chính xác và hợp lý của các khoản chi phí lương trong báo cáo tài chính. Các khoản trích lương bao gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các khoản khác liên quan đến tiền lương.

1.2. Tầm quan trọng của kiểm toán lương trong báo cáo tài chính

Kiểm toán lương giúp phát hiện các sai sót và gian lận có thể xảy ra trong quá trình hạch toán. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn đảm bảo tính minh bạch trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp.

II. Các thách thức trong quy trình kiểm toán lương và các khoản trích lương

Quy trình kiểm toán lương và các khoản trích lương đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến chất lượng và độ tin cậy của báo cáo kiểm toán. Việc nhận diện và xử lý kịp thời các vấn đề này là rất quan trọng.

2.1. Những sai sót thường gặp trong kiểm toán lương

Sai sót trong việc ghi nhận và tính toán lương có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Các kiểm toán viên cần chú ý đến các sai sót này để đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính.

2.2. Rủi ro gian lận trong kiểm toán lương

Gian lận trong việc khai báo lương và các khoản trích lương là một trong những rủi ro lớn nhất mà các kiểm toán viên phải đối mặt. Việc phát hiện và ngăn chặn gian lận là một phần quan trọng trong quy trình kiểm toán.

III. Phương pháp kiểm toán lương và các khoản trích lương hiệu quả

Để thực hiện kiểm toán lương và các khoản trích lương hiệu quả, các kiểm toán viên cần áp dụng các phương pháp và kỹ thuật phù hợp. Những phương pháp này giúp đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của báo cáo tài chính.

3.1. Phương pháp phân tích số liệu trong kiểm toán lương

Phân tích số liệu là một trong những phương pháp quan trọng trong kiểm toán lương. Nó giúp kiểm toán viên phát hiện các bất thường và sai sót trong báo cáo tài chính.

3.2. Kiểm tra chứng từ và hồ sơ liên quan đến lương

Kiểm tra chứng từ và hồ sơ là bước cần thiết để xác minh tính chính xác của các khoản mục lương. Việc này giúp đảm bảo rằng tất cả các khoản chi phí đều được ghi nhận đúng cách.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quy trình kiểm toán lương

Quy trình kiểm toán lương và các khoản trích lương không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng trong doanh nghiệp. Việc áp dụng quy trình này giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và nhân sự.

4.1. Cải thiện quy trình quản lý chi phí lương

Quy trình kiểm toán lương giúp doanh nghiệp cải thiện quản lý chi phí lương, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận và nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.2. Đảm bảo tuân thủ pháp luật trong quản lý lương

Việc thực hiện kiểm toán lương giúp doanh nghiệp đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về lao động và tiền lương, từ đó tránh được các rủi ro pháp lý.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quy trình kiểm toán lương

Quy trình kiểm toán lương và các khoản trích lương sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và minh bạch của báo cáo tài chính. Tương lai, quy trình này cần được cải tiến để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.1. Xu hướng phát triển quy trình kiểm toán lương

Xu hướng phát triển quy trình kiểm toán lương sẽ tập trung vào việc ứng dụng công nghệ thông tin và tự động hóa trong kiểm toán, giúp nâng cao hiệu quả và độ chính xác.

5.2. Tầm quan trọng của đào tạo kiểm toán viên

Đào tạo và nâng cao năng lực cho kiểm toán viên là yếu tố quyết định để đảm bảo quy trình kiểm toán lương đạt hiệu quả cao nhất.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh, uy tín tài chính và hiệu quả quản trị. Để bảo đảm tính minh bạch, việc kiểm toán báo cáo tài chính trở thành nhu cầu tất yếu nhằm xác nhận tính trung thực, hợp lý của các thông tin kinh tế theo chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành.

Trong cơ cấu chi phí hoạt động của doanh nghiệp, tiền lương và các khoản trích theo lương là bộ phận chi phí trọng yếu, tác động trực tiếp đến kết quả kinh doanh cũng như quyền lợi hợp pháp của người lao động. Việc quản lý, hạch toán và kiểm soát khoản mục này đòi hỏi tính chính xác, tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật về lao động, bảo hiểm và thuế. Xuất phát từ thời gian thực tập và tham gia thực tế vào các cuộc kiểm toán tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kiểm toán và Kế toán AAC, tác giả Lê Thị Thùy Trang đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm nghiên cứu chuyên sâu về quy trình kiểm toán khoản mục này.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định thành mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể:

• Mục tiêu chính: Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính.
• Các mục tiêu cụ thể:
  1. Nắm rõ cơ sở lý luận về quy trình kiểm toán báo cáo tài chính nói chung và quy trình kiểm toán khoản mục lương cùng các khoản trích theo lương nói riêng.
  2. Tìm hiểu, phân tích và làm rõ thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục này do Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện trên một khách hàng cụ thể (Công ty Cổ phần ABC).
  3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể trong văn bản:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Phòng Kiểm toán Báo cáo tài chính 03 thuộc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kiểm toán và Kế toán AAC (địa chỉ: Lô 78-80, đường 30 tháng 4, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng) và số liệu kiểm toán tại khách hàng là Công ty Cổ phần ABC.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu tập trung vào các số liệu liên quan đến báo cáo tài chính cho niên độ kế toán từ ngày 01/01/2019 đến ngày 31/12/2019.
• Phạm vi nội dung: Quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương qua ba giai đoạn: lập kế hoạch, thực hiện kiểm toán và kết thúc kiểm toán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực nghề nghiệp, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và giáo trình đào tạo chuyên ngành:

• Định nghĩa kiểm toán báo cáo tài chính trích dẫn từ Giáo trình Kiểm toán tập 1 (2014) của Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh và Khoản 9, Điều 5, Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12.
• Các Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA) được áp dụng bao gồm: VSA 210 (Hợp đồng kiểm toán), VSA 220 (Kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán), VSA 300 (Lập kế hoạch kiểm toán), VSA 320 (Tính trọng yếu trong lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán), VSA 400 (Đánh giá rủi ro và kiểm soát nội bộ), VSA 450 (Đánh giá các sai sót phát hiện trong quá trình kiểm toán).
• Chương trình kiểm toán mẫu (CTKTM) do Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) ban hành theo Quyết định số 496-2019/QĐ-VACPA ngày 01/11/2019.
• Cơ sở pháp lý về lao động và tiền lương: Bộ luật Lao động số 10/2012/QH13 (Điều 15 về hợp đồng lao động, Điều 90 về tiền lương, Điều 94 về hình thức trả lương); Luật Việc làm số 38/2013/QH13 (Điều 3 và Điều 49 về bảo hiểm thất nghiệp); các quy định về trích nộp Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm y tế (BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) và Kinh phí công đoàn (KPCĐ).

Khung lý thuyết về rủi ro kiểm toán và mức trọng yếu:

• Mô hình rủi ro kiểm toán: $AR = IR \times CR \times DR$ (hoặc $DR = \frac{AR}{IR \times CR}$), trong đó rủi ro kiểm toán (AR) phụ thuộc vào rủi ro tiềm tàng (IR), rủi ro kiểm soát (CR) và rủi ro phát hiện (DR).
• Bảng ma trận rủi ro phát hiện xác định mức rủi ro phát hiện cho phép tương ứng với các cấp độ đánh giá rủi ro tiềm tàng và kiểm soát (Cao, Trung bình, Thấp).
• Khung hướng dẫn ước lượng mức trọng yếu theo VACPA:

Cơ sở ước lượng	Tỷ lệ ước lượng
Lợi nhuận trước thuế	5% - 10%
Doanh thu	0,5% - 3%
Tổng tài sản	2%
Vốn chủ sở hữu	2%

Hệ thống tài khoản và tỷ lệ trích theo lương áp dụng trong văn bản:

• Tài khoản kế toán: Tài khoản 334 (Phải trả người lao động), Tài khoản 338 (Phải trả, phải nộp khác) chi tiết thành 3382 (KPCĐ), 3383 (BHXH), 3384 (BHYT), 3386 (BHTN), cùng các tài khoản tập hợp chi phí liên quan như 622, 627, 641, 642.
• Tỷ lệ các khoản trích theo lương năm 2020:

Các khoản trích theo lương	Trích vào chi phí DN	Trích vào lương NLĐ	Tổng tỷ lệ trích
Bảo hiểm xã hội (BHXH)	17,5%	8,0%	25,5%
Bảo hiểm y tế (BHYT)	3,0%	1,5%	4,5%
Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)	1,0%	1,0%	2,0%
Kinh phí công đoàn (KPCĐ)	2,0%	0,0%	2,0%
Tổng cộng	23,5%	10,5%	34,0%

Phương pháp nghiên cứu thực tế tác giả đã sử dụng:

• Phương pháp thu thập số liệu:
  • Thu thập tài liệu: Nghiên cứu giáo trình, văn bản pháp luật, nghị định, chuẩn mực kế toán - kiểm toán, hồ sơ kiểm toán mẫu VACPA và hồ sơ kiểm toán lưu trữ tại Phòng Kiểm toán Báo cáo tài chính 03.
  • Quan sát và phỏng vấn: Trực tiếp quan sát các bước kiểm toán của kiểm toán viên và trợ lý kiểm toán; phỏng vấn các nội dung chuyên môn và tham gia các cuộc kiểm toán tại khách hàng.
• Phương pháp phân tích, xử lý số liệu: Tổng hợp, chọn lọc các số liệu phù hợp với mục tiêu nghiên cứu; áp dụng phương pháp so sánh, đối chiếu giữa lý luận và thực tiễn kiểm toán tại doanh nghiệp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ các vấn đề lý luận về kiểm toán báo cáo tài chính và đặc thù của phần hành tiền lương:

• Tổng quan về kiểm toán báo cáo tài chính: Nêu rõ định nghĩa theo giáo trình và Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12; mục tiêu tổng thể của cuộc kiểm toán; quy trình kiểm toán chuẩn gồm ba giai đoạn (Lập kế hoạch kiểm toán, Thực hiện kiểm toán, Hoàn thành kiểm toán); các dạng ý kiến kiểm toán trên báo cáo kiểm toán (chấp nhận toàn phần, ngoại trừ do bất đồng quan điểm hoặc giới hạn phạm vi, ý kiến trái ngược, từ chối đưa ra ý kiến).
• Bản chất và đặc điểm của tiền lương: Làm rõ khái niệm quỹ tiền lương (lương chính, lương phụ), tiền lương theo Bộ luật Lao động số 10/2012/QH13; các hình thức trả lương phổ biến gồm lương theo thời gian (với hai cách tính theo ngày công thực tế hoặc công chuẩn 24-26 ngày), lương theo sản phẩm, lương khoán và lương/thưởng theo doanh thu.
• Nội dung các khoản trích theo lương: Phân tích cơ chế trích lập, tỷ lệ đóng góp của người sử dụng lao động và người lao động đối với BHYT, BHXH, BHTN và KPCĐ với tổng tỷ lệ trích nộp là 34%.
• Hệ thống hạch toán kế toán: Mô tả kết cấu Tài khoản 334 và Tài khoản 338; các chứng từ kế toán liên quan (bảng chấm công, phiếu xác nhận sản phẩm, hợp đồng lao động, bảng thanh toán lương, bảng thanh toán tiền thưởng, bảng phân bổ tiền lương và BHXH, bảng kê trích nộp các khoản theo lương); các nguyên tắc kế toán khi ghi nhận chi phí lương.
• Kiểm toán khoản mục lương: Xác định các cơ sở dẫn liệu và mục tiêu kiểm toán cụ thể (tính hiện hữu, nghĩa vụ, tính đầy đủ, đánh giá và phân bổ, ghi chép chính xác, trình bày và công bố); chỉ ra các thủ thuật gian lận (khai khống nhân viên, lập nhân viên "ảo", khai khống giờ công, sửa đổi mức lương) và các sai sót thường gặp; mô tả vai trò của kiểm soát nội bộ và các thử nghiệm kiểm soát, thủ tục phân tích (so sánh chi phí lương giữa các kỳ, phân tích tỷ trọng lương trong giá thành/doanh thu), cùng các thử nghiệm chi tiết số dư và nghiệp vụ.

Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản lương và các khoản trích theo lương do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện

Chương 2 phản ánh chi tiết về đơn vị thực tập và thực tiễn thực hiện quy trình kiểm toán tại khách hàng:

• Khái quát về Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC: Thành lập theo Quyết định số 194/TC/TCCB ngày 01/04/1993 và Quyết định số 106/TC-BTC ngày 13/02/1995 của Bộ Tài chính; đổi tên từ Công ty Kiểm toán Đà Nẵng (DAC) thành Công ty Kiểm toán và Kế toán AAC theo Quyết định số 139/2000/QĐ-BTC ngày 06/09/2000; chuyển đổi thành Công ty TNHH từ ngày 07/05/2007. AAC là thành viên của tổ chức kiểm toán quốc tế PrimeGlobal (Hoa Kỳ). Cơ cấu nhân sự gồm hơn 150 người, 100% trình độ đại học trở lên, 15% là chuyên gia kế toán, thạc sĩ. Bộ máy điều hành gồm Tổng Giám đốc, các Phó Tổng Giám đốc phụ trách Khối BCTC 1 (Phòng 1, 3, 4), Khối BCTC 2 (Phòng 2, 5 và chi nhánh), Khối Xây dựng cơ bản và Phó Tổng Giám đốc kỹ thuật.
• Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính tại AAC: Công ty áp dụng chương trình kiểm toán mẫu do VACPA ban hành theo Quyết định số 496-2019/QĐ-VACPA ngày 01/11/2019.
• Thực trạng kiểm toán khoản mục lương tại Công ty Cổ phần ABC:
  • Giai đoạn lập kế hoạch: Nhóm kiểm toán tại Công ty ABC thu thập thông tin khách hàng, đánh giá rủi ro ban đầu, xác định mức trọng yếu tổng thể, mức trọng yếu thực hiện và ngưỡng sai sót không đáng kể. Hồ sơ kiểm toán phần hành tiền lương được gán chỉ mục giấy tờ làm việc thuộc phần hành E400.
  • Giai đoạn thực hiện kiểm toán: Kiểm toán viên thực hiện kiểm tra chính sách kế toán áp dụng; phân tích biến động số dư nợ phải trả người lao động giữa năm 2018 và năm 2019; phân tích biến động chi phí lương và tỷ lệ chi phí phân bổ giữa hai năm; kiểm tra quy trình tiền lương từ khâu tiếp nhận nhân sự đến khi chi trả; kiểm tra tính chính xác của bảng lương trích mẫu từ tháng 12/2019; đối chiếu số phải nộp và số công ty hạch toán đối với BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ; kiểm tra tỷ lệ trích nộp theo quy định; kiểm tra chứng từ nộp tiền ngân hàng; đối chiếu số dư còn phải nộp trên sổ kế toán với thông báo của cơ quan BHXH tháng 12/2019; kiểm tra việc trích lập lương theo đơn giá, quỹ lương dự phòng và các khoản chi trả lương năm trước kéo dài đến 31/3 năm sau.
  • Giai đoạn kết thúc kiểm toán: Tổng hợp các kết quả kiểm toán, kiểm tra việc trình bày và thuyết minh khoản mục nợ phải trả người lao động trên báo cáo tài chính năm 2019 của Công ty Cổ phần ABC.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thực hiện

Chương 3 tập trung đánh giá thực trạng và đưa ra các kiến nghị hoàn thiện:

• Đánh giá thực trạng: Phân tích các ưu điểm đạt được trong việc vận dụng CTKTM của VACPA và quy trình kiểm toán của AAC tại Công ty Cổ phần ABC; đồng thời chỉ ra các điểm còn tồn tại, nhược điểm trong việc thực hiện các thủ tục kiểm soát, thử nghiệm phân tích và phạm vi chọn mẫu chi tiết trong thực tế kiểm toán phần hành tiền lương.
• Đề xuất các giải pháp: Đưa ra các biện pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục lương và các khoản trích theo lương tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC, tập trung vào việc chuẩn hóa hệ thống giấy tờ làm việc, tăng cường đánh giá rủi ro kiểm soát nội bộ và hoàn thiện kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã ghi nhận và tổng hợp các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với hồ sơ kiểm toán:

• Hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận và quy trình kỹ thuật kiểm toán đối với khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương theo khung chuẩn mực VSA và hướng dẫn CTKTM của VACPA (Quyết định 496-2019/QĐ-VACPA).
• Mô tả chi tiết việc triển khai hồ sơ kiểm toán phần hành lương mã E400 trong thực tế tại Công ty Cổ phần ABC cho niên độ 2019, bao gồm:
  • Phân tích biến động số dư nợ phải trả người lao động (Tài khoản 334) giữa hai năm 2018 và 2019.
  • Lập bảng so sánh chi phí lương và tỷ trọng cơ cấu chi phí phân bổ vào các tài khoản chi phí liên quan giữa năm 2018 và năm 2019.
  • Kiểm tra đối chiếu chi tiết số liệu trích nộp các quỹ BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ theo tỷ lệ quy định (tổng 34%) giữa sổ kế toán và thông báo đóng bảo hiểm của cơ quan BHXH thời điểm tháng 12/2019.
  • Xác minh các khoản chi trả tiền lương của năm trước chi đến hạn 31/3 năm sau và việc trích lập quỹ lương dự phòng theo quy định tài chính.
• Về mặt giải pháp, tác giả đã đề xuất các nhóm kiến nghị nhằm khắc phục những hạn chế trong thực tế kiểm toán tại AAC, giúp kiểm toán viên và trợ lý kiểm toán tiết kiệm thời gian, nâng cao độ tin cậy của bằng chứng kiểm toán thu thập được.
• Đóng góp tự thân của đề tài: Kết hợp giữa mô hình lý thuyết kiểm toán hiện hành với việc minh họa thực tế bằng hồ sơ kiểm toán tại một công ty kiểm toán độc lập lâu năm (AAC), tạo nên một tài liệu mô tả chi tiết quy trình kiểm toán phần hành tiền lương trong bối cảnh áp dụng chương trình kiểm toán mẫu chuẩn hóa tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định theo phạm vi và nội dung văn bản:

• Phạm vi nghiên cứu về mặt thực tiễn chỉ giới hạn tại một đơn vị kiểm toán cụ thể là Phòng Kiểm toán Báo cáo tài chính 03 thuộc Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC, và minh họa trên hồ sơ của một khách hàng duy nhất là Công ty Cổ phần ABC.
• Dữ liệu và số liệu kế toán - kiểm toán được khảo sát tập trung chủ yếu trong niên độ tài chính năm 2019 (từ 01/01/2019 đến 31/12/2019), chưa so sánh mở rộng trên chuỗi chu kỳ nhiều năm tiếp theo hoặc đối chiếu với các loại hình doanh nghiệp có tính chất hoạt động đặc thù khác (như doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp xây lắp phức tạp).
• Một số quy trình thử nghiệm cơ bản và chọn mẫu chi tiết trong văn bản phụ thuộc vào tính bảo mật số liệu của đơn vị kiểm toán và khách hàng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu quy trình kiểm toán phần hành tiền lương sang các doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực ngành nghề khác nhau, đồng thời nghiên cứu tác động của các chính sách lao động, bảo hiểm và ứng dụng phần mềm kiểm toán chuyên dụng trong các niên độ tài chính tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích đối với các nhóm đối tượng nghiên cứu và thực hành nghề nghiệp:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán tại các trường đại học: Có thể sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp xây dựng khóa luận tốt nghiệp, cách thức vận dụng chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA 210, 220, 300, 320, 400, 450) vào một phần hành kiểm toán cụ thể.
• Trợ lý kiểm toán viên và người hành nghề mới vào nghề tại các công ty kiểm toán: Tham khảo quy trình tổ chức kiểm toán phần hành tiền lương, cách thức thiết kế và ghi chép hệ thống giấy tờ làm việc (Working Papers) thuộc chỉ mục E400 theo CTKTM của VACPA.
• Nội dung đáng tham khảo nhất trong khóa luận gồm:
  • Bảng hướng dẫn xác định mức trọng yếu và ma trận rủi ro phát hiện theo chuẩn VACPA.
  • Bảng tổng hợp tỷ lệ các khoản trích theo lương chi tiết theo phần doanh nghiệp chịu và phần người lao động đóng góp.
  • Các bước thực hiện thử nghiệm chi tiết đối với việc đối chiếu số liệu bảo hiểm (thông báo BHXH tháng 12/2019), kiểm tra phân bổ chi phí tiền lương và xử lý quỹ lương dự phòng chi trả trước ngày 31/3 năm kế tiếp.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC có lịch sử hình thành và cơ cấu tổ chức như thế nào?
Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC tiền thân là Công ty Kiểm toán và Kế toán trực thuộc Bộ Tài chính, thành lập theo Quyết định số 194/TC/TCCB ngày 01/04/1993, tái cơ cấu theo Quyết định 106/TC-BTC ngày 13/02/1995, đổi tên thành Công ty Kiểm toán và Kế toán AAC theo Quyết định số 139/2000/QĐ-BTC ngày 06/09/2000 và chuyển đổi loại hình thành Công ty TNHH vào ngày 07/05/2007. Công ty là thành viên của PrimeGlobal, có trụ sở chính tại Đà Nẵng, chi nhánh tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh với quy mô hơn 150 nhân viên. Cơ cấu quản lý gồm Tổng Giám đốc và các Phó Tổng Giám đốc phụ trách Khối Kiểm toán BCTC 1, Khối Kiểm toán BCTC 2, Khối Xây dựng cơ bản và Phó Tổng Giám đốc kỹ thuật.

2. Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính tại AAC được xây dựng dựa trên cơ sở nào?
Công ty AAC áp dụng Chương trình kiểm toán mẫu (CTKTM) do Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) ban hành tại Quyết định số 496-2019/QĐ-VACPA ngày 01/11/2019, được hợp tác xây dựng bởi các chuyên gia kiểm toán hàng đầu trong nước và quốc tế, tuân thủ hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam.

3. Tỷ lệ trích các khoản theo lương được áp dụng trong khóa luận là bao nhiêu?
Theo bảng tổng hợp số liệu năm 2020 trong khóa luận, tổng tỷ lệ trích các khoản theo lương là 34,0%, trong đó: doanh nghiệp trích vào chi phí sản xuất kinh doanh 23,5% (BHXH 17,5%; BHYT 3,0%; BHTN 1,0%; KPCĐ 2,0%) và khấu trừ vào lương của người lao động 10,5% (BHXH 8,0%; BHYT 1,5%; BHTN 1,0%; KPCĐ 0%).

4. Khung tính toán mức trọng yếu theo hướng dẫn của VACPA được quy định như thế nào?
Theo văn bản, VACPA hướng dẫn xác định mức trọng yếu dựa trên các cơ sở ước lượng: Lợi nhuận trước thuế (tỷ lệ 5% - 10%), Doanh thu (tỷ lệ 0,5% - 3%), Tổng tài sản (tỷ lệ 2%) và Vốn chủ sở hữu (tỷ lệ 2%).

5. Giấy tờ làm việc của kiểm toán viên đối với phần hành lương tại Công ty Cổ phần ABC được ký hiệu bằng mã nào và gồm những thủ tục chi tiết trọng tâm nào?
Giấy tờ làm việc phần hành lương tại khách hàng ABC được ký hiệu theo chỉ mục mã E400. Các thủ tục chi tiết trọng tâm gồm: kiểm tra chính sách kế toán; phân tích biến động số dư nợ phải trả người lao động và chi phí lương; kiểm tra chọn mẫu bảng lương tháng 12; đối chiếu số phát sinh và số dư phải nộp với thông báo của cơ quan BHXH tháng 12/2019; kiểm tra tỷ lệ trích nộp; kiểm tra phân bổ lương; và kiểm tra việc trích nộp lương theo đơn giá cùng quỹ lương dự phòng chi trước ngày 31/3 năm sau.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Thùy Trang đã phản ánh toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn quy trình kiểm toán khoản mục lương cùng các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính. Đề tài làm rõ việc vận dụng Chương trình kiểm toán mẫu của VACPA và hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam tại Công ty TNHH Kiểm toán và Kế toán AAC thông qua trường hợp thực tế tại Công ty Cổ phần ABC trong niên độ 2019. Bằng việc phân tích các thủ tục từ lập kế hoạch, kiểm tra hệ thống kiểm soát nội bộ đến các thử nghiệm cơ bản chi tiết, công trình đã đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm góp phần nâng cao hiệu quả và hoàn thiện kỹ thuật kiểm toán phần hành tiền lương tại đơn vị kiểm toán độc lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1- CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1.1 Tổng quan về Kiểm toán báo cáo tài chính 1.1 Khái niệm về Kiểm toán báo cáo tài chính Trong giáo trình Kiểm toán tập 1 (2014) của Trường đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh có nêu: “Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về những thông tin được kiểm tra nhằm xác định và báo cáo về mức độ phù hợp giữa những thông tin đó với các chuẩn mực đã được thiết lập. Qúa trình kiểm toán phải được thực hiện bởi kiểm toán viên đủ năng lực và độc lập” Theo khoản 9, Điều 5, Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 “Kiểm toán báo cáo tài chính” là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán, chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam kiểm tra, đưa ra ý kiến về tính trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu của báo cáo tài chính của đơn vị được kiểm toán theo quy định của chuẩn mực kiểm toán” 1.2 Mục tiêu của Kiểm toán báo cáo tài chính Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính là: - Đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng liệu báo cáo tài chính, xét trên phương diện tổng thể, có còn sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn hay không, từ đó giúp kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu báo cáo tài chính có được lập phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng, trên các khía cạnh trọng yếu. 4 - Lập báo cáo kiểm toán về báo cáo tài chính và trao đổi thông tin theo quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, phù hợp với các phát hiện của KTV.3 Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính Đối với tất cả các khoản mục trong kiểm toán BCTC, quy trình kiểm toán luôn bao gồm 3 giai đoạn: Lập kế hoạch kiểm toán, thực hiện kiểm toán và kết thúc kiểm toán  Lập kế hoạch kiểm toán Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam thì KTV và công ty kiểm toán phải lập kế hoạch kiểm toán đây được coi là bước đầu tiên và căn bản của quá trình kiểm toán mọi khoản mục trên BCTC, nó quyết định tới chất lượng kiểm toán, thời gian và chi phí thực hiện.  Giai đoạn tiền kế hoạch Đây là quá trình tiếp cận khách hàng để thu thập thông tin cần thiết để quyết định việc chấp nhận khách hàng mới hoặc tiếp tục với các khách hàng cũ, nhận diện lý do kiểm toán của khách hàng, đạt được hợp đồng kiểm toán và bố trí nhân sự cho cuộc kiểm toán.

a) Đánh giá khả năng chấp nhận khách hàng: KTV sẽ xem xét việc chấp nhận khách hàng mới và duy trì khách hàng cũ: - Đối với khách hàng mới: Công ty sẽ gửi thư chào hàng đến đơn vị khách hàng nhằm thông báo các dịch vụ công ty cung cấp. Để đi đến ký hợp đồng, KTV xem xét các vấn đề sau: + Tính liêm chính của đơn vị khách hàng. + Năng lực chuyên môn của nhóm kiểm toán. + Khả năng tuân thủ chuẩn mực và đạo đức nghề nghiệp.

+ Các vấn đề trọng yếu phát sinh ảnh hưởng đến việc chấp nhận khách hàng mới. 5 - Đối với khách hàng cũ: cập nhật thông tin để đánh giá lại về khách hàng của mình, để xem liệu có rủi ro nào khiến KTV ngừng cung cấp dịch vụ kiểm toán cho họ hay không? Có cần thay đổi nội dung của hợp đồng kiểm toán hay không? Sau khi xem xét các vấn đề trên, KTV sẽ thỏa thuận các điều khoản hợp đồng kiểm toán với khách hàng. b) Lựa chọn đội ngũ kiểm toán Theo VSA 220: “Công việc kiểm toán phải giao cho nhóm kiểm toán có năng lực chuyên môn, có am hiểu, kinh nghiệm thực tiễn, chuẩn mực nghề nghiệp, kiến thức về ngành nghề đơn vị được kiểm toán,.” Đối với khách hàng cũ không nên thay đổi KTV thường xuyên, vì những KTV đã thực hiện trước đó đã hiểu rõ nét đặc thù trong kinh doanh, đặc điểm đơn vị kiểm toán nên không quá mất nhiều thời gian cho việc tìm hiểu đơn vị. tuy nhiên để đảm bảo tính độc lập, khách quan thì những khách quá lâu năm, quen thuộc thì cần phải luân chuyển KTV để tránh vi phạm chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

c) Thỏa thuận sơ bộ với khách hàng Cần thỏa thuận sơ bộ với khách hàng về các vấn đề sau: - Mục đích, phạm vi kiểm toán, phí dịch vụ kiểm toán - Việc cung cấp tài liệu kế toán và các phương tiện cần thiết cho cuộc kiểm toán. - Vấn đề kiểm tra số dư đầu kỳ đối với các khách hàng mới. - Các dịch vụ như góp ý cải tiến HTKSNB, tư vấn quản lý. d) Hợp đồng kiểm toán Theo VSA 210: “Hợp đồng kiểm toán là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa các bên tham gia ký kết (công ty kiểm toán và khách hàng) về các điều khoản và các điều kiện thực hiện kiểm toán của khách hàng và công ty kiểm toán trong đó xác định mục tiêu, phạm vi kiểm toán, quyền và trách nhiệm mỗi bên, hình thức báo cáo kiểm toán, thời gian thực hiện và các điều khoản về phí, về xử lý khi tranh chấp hợp 6 đồng” Sau khi đã thỏa thuận với khách hàng, hai bên sẽ tiến hành kí kết hợp đồng kiểm toán.

Theo VSA 210 “Hợp đồng kiểm toán” yêu cầu KTV chỉ chấp nhận hoặc tiếp tục thực hiện hợp đồng khi đã thống nhất được các cơ sở để thực hiện hợp đồng kiểm toán thông qua việc: - Thiết lập được các tiền đề của một cuộc kiểm toán. - Xác nhận rằng KTV và Ban giám đốc, ban quản trị đơn vị kiểm toán đã thống nhất được các điều khoản của hợp đồng kiểm toán.  Lập kế hoạch kiểm toán a) Thu thập thông tin cơ sở Theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 300 “Lập kế hoạch kiểm toán” KTV cần thu thập hiểu biết về ngành nghề, công việc kinh doanh đồng thời tìm hiểu về hệ thống kế toán, KSNB và các bên liên quan để đánh giá rủi ro và lên kế hoạch kiểm toán nhằm đảm bảo cho cuộc kiểm toán được tiến hành một cách có hiệu quả. Những thông tin cần thu thập bao gồm: - Tìm hiểu ngành nghề và hoạt động kinh doanh của đơn vị - Đặc điểm của đơn vị: cơ cấu tổ chức, cơ cấu sở hữu - Chính sách kế toán của đơn vị : + Các chính sách kế toán mới chưa được đơn vị cập nhật + Các chính sách kế toán cònđang tranh luận hoặc thiếu các hướng dẫn rõ ràng + Các chính sách kế toán đặc thù của đơn vị + Những thay đổi vềchính sách kếtoán trong kỳcủa đơn vị + Chính sách kế toán đối với các hoạt động kinh doanh chủ yếu hoặc các nghiệp vụ không thường xuyên - Mục tiêu chiến lược của đơn vị và những rủi ro kinh doanh có liên quan 7 - Việc đo lường đánh giá kết quả kinh doanh của đơn vị - Hệ thống tư liệu riêng của doanh nghiệp kiểm toán - Các thông tin thu thập trên website khách hàng, website thống kê kinh tế, tài chính - Chuẩn mực kế toán và các quy định liên quan đến ngành nghề kinh doanh của đơn vị,…Thêm vào đó, KTV còn cần hiểu vềtổchức cụ thể của đơn vị được kiểm toán như: cơ cấu tổchức, dây chuyền và các dịch vụ sản xuất, cơ cấu vốn, chức năng và vị trí của kiểm toán nội bộ.

b) Thu thập thông tin về nghĩa vụ pháp lý của khách hàng - Giấy phép thành lập và điều kệ công ty. - Các BCTC, BCKiT, thanh tra hay kiểm tra của năm hiện hành hay trong vài năm trước. - Biên bản các cuộc họp cổ đông, hội đồng quản trị và BGĐ. - Các hợp đồng và các cam kết quan trọng.

c) Phân tích sơ bộ BCTC Sau khi đạt được các thông tin theo nội dung trên cần thực hiện các thủ tục phân tích sơ bộ nhầm để hiểu biết về ngành nghề kinh doanh và công việc kinh doanh của khách hàng, đánh giá khả năng tiếp tục hoạt động kinh doanh, chỉ ra những sai phạm có thể để giảm công việc kiểm tra chi tiết. Khi thực hiện phân tích sơ bộ BCTC, KTV thực hiện phân tích biến động, phân tích hệ số, phân tích các số dư bất thường. dựa trên số liệu của các BCTC. Ở bước này, KTV thường chủ yếu phân tích bảng CĐKT và báo cáo KQHĐSXKD, bảng tổng hợp phân tích hệ số.

d) Xác lập mức trọng yếu và đánh giá rủi ro kiểm toán  Xác lập mức trọng yếu: Theo điều 9 , Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 320” yêu cầu mức trọng yếu được xác lập bao gồm: mức trọng yếu tổng thể và mức trọng yếu thực hiện. Ngoài ra theo “VSA 450” KTV cũng cần xác định ngưỡng sai sót không đáng kể 8 Trọng yếu là thuật ngữ dùng để thể hiện tầm quan trọng của một thông tin (một số liệu kế toán) trong BCTC. Thông tin được coi là trọng yếu có nghĩa là nếu thiếu thông tin đó hoặc thiếu tính chính xác của thông tin đó sẽ ảnh hưởng đến các quyết định kinh tế của người sử dụng báo cáo tài chính”. Mức trọng yếu tổng thể là mức giá trị do KTV xác định ở cấp độ toàn bộ BCTC, có thể quyết định của người sử dụng BCTC.

Mức trọng yếu này là cơ sở để KTV kết luận rằng BCTC có trình bày trung thực hợp lí trên các khía cạnh trọng yếu hay không. Mức trọng yếu thực hiện là một số tiền được xác địn thấp hơn mức trọng yếu tổng thể BCTC, được sử dụng trong việc lập kế hoạch hay đánh giá kết kiểm toán trong các thử nghiệm cụ thể. Việc xác lập mức trọng yếu thấp hơn này nhằm ngăn chặn những sai sót khác khi tổng hợp lại có thể làm cho tổng thể bị sai sót trọng yếu. Ngưỡng sai sót không đáng kể đây không phải là mức trọng yếu nhưng việc xác định ngưỡng này giúp KTV loại bỏ những sai sót quá nhỏ mà ngay cả khi tổng hợp lại cũng không gây ảnh hưởng trọng yếu đến BCTC.

1 - Bảng hướng dẫn của VACPA đối với việc tính toán mức trọng yếu Cơ sở ước lượng Tỷ lệ ước lượng Lợi nhuận trước thuế 5% - 10% Doanh thu 0,5% - 3% Tổng tài sản 2% Vốn chủ sở hữu 2%  Đánh giá rủi ro kiểm toán: Để định hướng về bản chất, thời gian và tầm mức của các thủ tục kiểm toán trong mỗi phần hành, KTV cần xem xét các yếu tố của rủi ro kiểm toán.