Pháp luật về quy trình tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp – Thực tiễn thi hành tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội

Khóa luận: Quy trình đăng ký thành lập doanh nghiệp tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công TP. Hà Nội

• Tác giả: Hoàng Gia Khánh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Quyên
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về quy trình tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp – Thực tiễn thi hành tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Hà Nội

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, doanh nghiệp giữ vị trí trung tâm trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, huy động các nguồn lực xã hội và tạo việc làm cho người lao động. Để bảo đảm quyền tự do kinh doanh của công dân và tổ chức theo Hiến pháp, Nhà nước đã liên tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, trong đó quy trình đăng ký doanh nghiệp được xác định là khâu trọng yếu đầu tiên giúp chủ thể kinh doanh gia nhập thị trường thuận lợi, minh bạch và đúng pháp luật.

Những năm gần đây, Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế nhằm tối ưu hóa việc tiếp nhận, xử lý và trả kết quả thủ tục hành chính thông qua mô hình "một cửa", "một cửa liên thông" và đẩy mạnh chuyển đổi số. Đáng chú ý, Nghị định số 118/2025/NĐ-CP ngày 09 tháng 06 năm 2025 về thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại Bộ phận Một cửa và Cổng Dịch vụ công Quốc gia đã thiết lập nền tảng pháp lý mới cho hoạt động này. Tuy nhiên, việc vận hành thực tế tại các địa phương vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn: quy trình phối hợp giữa các cơ quan chưa thực sự đồng bộ, việc xử lý hồ sơ trên môi trường số còn mang tính cục bộ và một số quy định pháp luật hiện hành chưa bao quát hết tính phức tạp của thực tiễn quản lý. Tại Thủ đô Hà Nội, việc thành lập và vận hành Trung tâm Phục vụ Hành chính công theo mô hình mới trực thuộc Ủy ban nhân dân Thành phố đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xem xét, đánh giá toàn diện cơ sở pháp lý và thực tiễn thi hành quy trình giải quyết thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Phân tích pháp luật về quy trình tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả thủ tục đăng ký doanh nghiệp – Thực tiễn thi hành tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện quy trình này.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về quy trình tiếp nhận, trả kết quả thủ tục đăng ký doanh nghiệp.
   • Phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành quy trình tiếp nhận, trả kết quả thủ tục đăng ký doanh nghiệp tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội.
   • Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện quy trình tiếp nhận, trả kết quả trên thực tế tại Trung tâm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy định pháp luật và thực tiễn thi hành về quy trình tiếp nhận, giải quyết, trả kết quả hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp.
• Phạm vi không gian: Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội và các điểm tiếp nhận trực thuộc.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu từ ngày 01 tháng 07 năm 2025 (thời điểm Nghị định số 118/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành) đến năm 2026.

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được triển khai dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước Việt Nam điều chỉnh hoạt động đăng ký doanh nghiệp và cải cách thủ tục hành chính. Hệ thống cơ sở pháp lý trọng tâm bao gồm: Luật Doanh nghiệp năm 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025); Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019 và năm 2025); Luật Đầu tư; Nghị định số 168/2025/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp (có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, thay thế Nghị định số 01/2021/NĐ-CP); Nghị định số 118/2025/NĐ-CP; Nghị định số 61/2018/NĐ-CP và Nghị định số 107/2021/NĐ-CP về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông; Nghị định số 42/2022/NĐ-CP về cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến; Quyết định số 45/2016/QĐ-TTg về tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả qua dịch vụ bưu chính công ích; Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đổi mới thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông; Thông tư số 01/2023/TT-VPCP của Văn phòng Chính phủ về số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính; Văn bản số 5343/VPCP-KSTT ngày 27/07/2024 của Văn phòng Chính phủ hướng dẫn thí điểm mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công một cấp trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; và Quyết định số 63/2024/QĐ-UBND ngày 24/10/2024 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội.

Về phương diện lý luận, tác giả tiếp cận các khái niệm đăng ký doanh nghiệp dưới góc độ luật học, đối chiếu định nghĩa theo Khoản 1 Điều 3 Nghị định 168/2025/NĐ-CP và công trình nghiên cứu của Võ Đình Duy (2016), đồng thời nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về quy trình đăng ký doanh nghiệp trực tuyến tại Singapore (Cơ quan ACRA, hệ thống BizFile+), Estonia (chương trình e-Residency), Hàn Quốc và New Zealand.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tiếp cận và khai thác thông tin từ các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo tổng kết, số liệu thống kê công khai trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia, Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp (dangkykinhdoanh.vn) và các báo cáo nghiệp vụ của Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội.
• Phương pháp phân tích – tổng hợp các quy định pháp luật: Rà soát, đối chiếu các điều khoản pháp lý về thẩm quyền, thành phần hồ sơ, trình tự và thời hạn giải quyết để làm rõ nội dung quy định.
• Phương pháp so sánh pháp luật: Đối chiếu sự thay đổi của pháp luật đăng ký doanh nghiệp qua các thời kỳ (Luật Doanh nghiệp 1999, 2005, 2014, 2020 sửa đổi năm 2025 và các nghị định hướng dẫn tương ứng), đồng thời so sánh với mô hình xử lý hồ sơ của các quốc gia phát triển.
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Khai thác hệ thống sách chuyên khảo, giáo trình, bài viết trên các tạp chí luật học chuyên ngành.
• Phương pháp phân tích thực tiễn thi hành pháp luật: Đánh giá số liệu hồ sơ, thời gian giải quyết, mức độ đáp ứng quy định trên thực tế tại địa bàn Thành phố Hà Nội.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận của pháp luật về quy trình tiếp nhận, trả kết quả thủ tục đăng ký doanh nghiệp

Chương này tập trung làm rõ các vấn đề lý thuyết và quá trình phát triển của khung pháp lý điều chỉnh hoạt động đăng ký doanh nghiệp tại Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử:

• Giai đoạn trước Đổi mới (trước năm 1986): Áp dụng mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, không tồn tại khu vực kinh tế tư nhân và không có chế định pháp luật về đăng ký doanh nghiệp theo nghĩa hiện đại.
• Giai đoạn Đổi mới và ban hành các luật đầu tiên (1986–1999): Luật Doanh nghiệp tư nhân năm 1990 và Luật Công ty năm 1990 ra đời, đặt nền móng pháp lý đầu tiên nhưng thủ tục còn phức tạp qua hai tầng xét duyệt (Ủy ban nhân dân và Phòng Đăng ký kinh doanh). Bước ngoặt thể chế diễn ra khi Luật Doanh nghiệp năm 1999 chính thức bãi bỏ thủ tục "xin phép thành lập", chuyển sang cơ chế đăng ký kinh doanh.
• Giai đoạn cải cách và hiện đại hóa (2005–2020): Ban hành Luật Doanh nghiệp năm 2005, triển khai Hệ thống thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia (vận hành từ ngày 31/12/2010); Luật Doanh nghiệp năm 2014 thực hiện hợp nhất mã số doanh nghiệp với mã số thuế và đưa Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp vào hoạt động từ tháng 04/2013.
• Giai đoạn từ năm 2020 đến nay: Luật Doanh nghiệp năm 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) cùng Nghị định số 01/2021/NĐ-CP và sau đó là Nghị định số 168/2025/NĐ-CP đã chuẩn hóa quy trình liên thông 04 thủ tục: đăng ký thành lập doanh nghiệp, khai trình sử dụng lao động, cấp mã số bảo hiểm xã hội và đăng ký sử dụng hóa đơn.

Tác giả phân tích nội dung pháp lý cốt lõi về quy trình tiếp nhận, trả kết quả: nguyên tắc tự khai và tự chịu trách nhiệm của người nộp hồ sơ; cơ quan đăng ký kinh doanh chỉ chịu trách nhiệm về tính hợp lệ của hồ sơ theo quy định, không chịu trách nhiệm về vi phạm trước hoặc sau đăng ký và không giải quyết tranh chấp nội bộ doanh nghiệp. Khung pháp lý quy định rõ 03 phương thức nộp hồ sơ (trực tiếp, dịch vụ bưu chính, qua mạng thông tin điện tử), thời hạn giải quyết trong 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ và giá trị pháp lý tương đương của văn bản điện tử so với bản giấy.

Chương 1 cũng nhận diện 05 nhóm yếu tố tác động đến pháp luật trong lĩnh vực này: (1) Đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước; (2) Mức độ phát triển kinh tế và nhu cầu gia nhập thị trường (nêu số liệu năm 2023 cả nước có khoảng 159.000 doanh nghiệp thành lập mới); (3) Trình độ công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hành chính công; (4) Năng lực tổ chức thực hiện của bộ máy hành chính và đội ngũ công chức; (5) Yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và các chuẩn mực quản trị hiện đại (đáp ứng các hiệp định thương mại như CPTPP, EVFTA, RCEP và các chỉ số quốc tế như Doing Business/B-READY). Về kinh nghiệm quốc tế, chương nghiên cứu mô hình của Singapore (hệ thống BizFile+, xử lý phê duyệt tự động trong 15 phút với hồ sơ thông thường, thu phí S$300, thời gian 14–60 ngày đối với hồ sơ cần thẩm định chuyên ngành) và Estonia (chính phủ số, mã định danh số e-Residency).

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành quy trình tiếp nhận, trả kết quả thủ tục đăng ký doanh nghiệp tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội

Chương 2 đánh giá cụ thể giữa quy định pháp luật và việc tổ chức thực hiện tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội. Điểm tiến bộ căn bản của pháp luật hiện hành là việc xóa bỏ yêu cầu chứng minh điều kiện kinh doanh, vốn pháp định hay chứng chỉ hành nghề tại thời điểm đăng ký thành lập, chuyển dứt khoát từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm". Đối với việc thực hiện qua mạng, Nghị định số 168/2025/NĐ-CP đặt ra các yêu cầu khắt khe về chữ ký số, tài khoản đăng ký kinh doanh và ấn định thời hạn 60 ngày để doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung hồ sơ trước khi hệ thống tự động hủy hồ sơ.

Quy trình tiếp nhận và giải quyết tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội được tổ chức qua các bước: Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ; Bước 2: Nộp hồ sơ (trực tiếp tại điểm tiếp nhận hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công); Bước 3: Xem xét tính hợp lệ trong thời hạn 03 ngày làm việc; Bước 4: Trả kết quả (cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, gửi thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung hoặc từ chối bằng văn bản có nêu rõ lý do).

Tuy nhiên, chương phân tích sâu những bất cập, mâu thuẫn trong thực tế:

• Tiêu chí "hồ sơ hợp lệ" tại Điều 23 Luật Doanh nghiệp mới dừng ở tính hợp lệ về mặt hình thức mà không có cơ chế kiểm tra tính xác thực nội dung, dẫn đến tình trạng kê khai khống vốn điều lệ hoặc gian lận thông tin người đại diện theo pháp luật mà cơ quan thụ lý không thể ngăn chặn ở khâu tiếp nhận.
• Cơ chế một cửa liên thông tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Hà Nội còn mang tính hình thức ("một cửa về hình thức, nhiều cửa trong quản lý"), do Trung tâm chỉ đóng vai trò đầu mối tiếp nhận, còn việc thẩm định chuyên môn vẫn thuộc về cơ quan đăng ký kinh doanh, khiến hồ sơ phải qua nhiều khâu trung gian luân chuyển.
• Tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến đạt trên 85% vào cuối năm 2024, song hệ thống kỹ thuật thường xuyên gặp lỗi quá tải vào giờ cao điểm; quy định về chữ ký số chưa đồng bộ khiến người nộp vẫn phải scan tài liệu có chữ ký tay bản giấy.
• Nghịch lý "số hóa đầu vào, thủ công đầu ra": hồ sơ được nộp điện tử nhưng tại bộ phận nghiệp vụ nội bộ, cán bộ xử lý vẫn phải in ra giấy để trình ký, đóng dấu truyền thống trước khi scan để trả kết quả số hóa.
• Tình trạng chậm trễ thời gian xử lý: Khảo sát năm 2023 ghi nhận 30% doanh nghiệp nhận kết quả muộn hơn thời hạn pháp định 03 ngày làm việc, chủ yếu do kéo dài thời gian kiểm tra và yêu cầu sửa đổi, bổ sung nhiều lần.
• Liên thông dữ liệu mới vận hành một chiều (từ cơ quan đăng ký kinh doanh sang cơ quan Thuế), dữ liệu từ Thuế và Bảo hiểm xã hội chưa tự động cập nhật ngược lại theo thời gian thực vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
• Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp điện tử chưa được các bên thứ ba (ngân hàng, tổ chức tín dụng, cơ quan quản lý chuyên ngành khác) thừa nhận rộng rãi do thiếu công cụ tra cứu, xác thực tin cậy, khiến doanh nghiệp vẫn phải xin cấp bản giấy có dấu đỏ.
• Chồng chéo giữa thủ tục đăng ký đầu tư và đăng ký doanh nghiệp đối với dự án có vốn đầu tư nước ngoài do thẩm quyền xử lý tách biệt giữa các phòng chuyên môn.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện quy trình tiếp nhận, trả kết quả thủ tục đăng ký doanh nghiệp tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công

Chương 3 xây dựng các định hướng và giải pháp cụ thể:

1. Định hướng: Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; đẩy mạnh số hóa toàn diện quy trình đăng ký; nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính; khắc phục các bất cập pháp lý nhằm bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng luật.
2. Nhóm giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật:
   • Hoàn thiện quy định về hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, chuẩn hóa và lượng hóa tiêu chí "hồ sơ hợp lệ" để tránh sự tùy nghi của cán bộ thụ lý.
   • Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành có tính ràng buộc pháp lý chặt chẽ; thiết lập quy định chia sẻ dữ liệu hai chiều tự động theo thời gian thực giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan Thuế và cơ quan Bảo hiểm xã hội.
   • Hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký doanh nghiệp trên môi trường điện tử: chuẩn hóa quy định về chữ ký số cá nhân, số hóa toàn bộ các tài liệu kèm theo, quy định bắt buộc các cơ quan nhà nước và tổ chức tín dụng phải chấp nhận Giấy chứng nhận điện tử.
   • Bổ sung quy định nâng cao chất lượng hướng dẫn, tư vấn ban đầu cho người nộp hồ sơ; hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập đối với tiến độ giải quyết thủ tục.
3. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội:
   • Tăng cường chất lượng hướng dẫn, rà soát hồ sơ ngay từ khâu tiếp nhận đầu vào nhằm hạn chế việc trả lại hồ sơ yêu cầu bổ sung nhiều lần.
   • Nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, xóa bỏ quy trình trung gian in giấy trình ký nội bộ ("số hóa đầu vào, thủ công đầu ra"), bảo đảm luân chuyển và xử lý hoàn toàn trên hệ thống phần mềm.
   • Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng công nghệ và nghiệp vụ chuyên môn cho đội ngũ công chức, viên chức làm việc tại các điểm tiếp nhận.
   • Đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát, công khai tỷ lệ giải quyết đúng hạn và định kỳ thu nhận ý kiến đánh giá mức độ hài lòng của tổ chức, công dân.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp, phân tích các số liệu thực tế được ghi nhận trong văn bản:

Chỉ số / Nội dung phản ánh	Dữ liệu ghi nhận trong văn bản	Ý nghĩa thực tiễn / Pháp lý
Số lượng doanh nghiệp thành lập mới cả nước năm 2023	Khoảng 159.000 doanh nghiệp	Phản ánh áp lực khối lượng công việc rất lớn lên hệ thống tiếp nhận và xử lý thủ tục hành chính
Tỷ lệ hồ sơ đăng ký doanh nghiệp nộp trực tuyến toàn quốc (cuối 2024)	Đạt hơn 85%	Cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức nộp trực tiếp sang môi trường mạng
Tỷ lệ doanh nghiệp phản ánh nhận kết quả chậm hơn thời hạn quy định (khảo sát năm 2023)	30% doanh nghiệp	Minh chứng khoảng cách giữa quy định pháp luật (03 ngày làm việc) và thời gian xử lý thực tế
Thời hạn sửa đổi, bổ sung hồ sơ đăng ký qua mạng (Nghị định 168/2025/NĐ-CP)	60 ngày kể từ ngày ra thông báo	Thiết lập kỷ luật hành chính; hết thời hạn hồ sơ sẽ bị hủy tự động trên hệ thống
Thời gian phê duyệt hồ sơ thông thường tại Singapore (tham chiếu quốc tế)	15 phút (BizFile+, phí S$300)	Thể hiện mức độ tự động hóa tối đa trong việc trả kết quả tức thời trên môi trường số

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc kịp thời cập nhật và phân tích các văn bản quy phạm pháp luật mới có hiệu lực trong giai đoạn 2025–2026 (Nghị định số 118/2025/NĐ-CP, Nghị định số 168/2025/NĐ-CP, Luật Doanh nghiệp sửa đổi năm 2025), gắn liền với việc vận hành thực tế của mô hình thí điểm Trung tâm Phục vụ Hành chính công một cấp trực thuộc Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội theo Quyết định số 63/2024/QĐ-UBND. Khóa luận đã chỉ rõ các vướng mắc thực tiễn như tình trạng "một cửa hình thức nhưng nhiều cửa quản lý", "số hóa đầu vào nhưng thủ công đầu ra", và sự thiếu đồng bộ trong liên thông dữ liệu hai chiều, từ đó đưa ra các đề xuất hoàn thiện có tính ứng dụng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số hạn chế do tác giả tự nhận định: nguồn dữ liệu sử dụng trong bài chủ yếu là dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, cổng thông tin điện tử và văn bản quy phạm pháp luật; năng lực thu thập dữ liệu thực tế tại đơn vị còn chịu những giới hạn nhất định. Bên cạnh đó, phạm vi thời gian nghiên cứu bắt đầu từ ngày 01/07/2025 (thời điểm Nghị định 118/2025/NĐ-CP có hiệu lực) đến thời điểm hoàn thành khóa luận năm 2026 là khoảng thời gian tương đối ngắn, chưa đủ để đánh giá toàn diện chu kỳ vận hành lâu dài của các chính sách mới.

Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài bao gồm việc mở rộng phạm vi điều tra xã hội học, thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua bảng hỏi đối với cộng đồng doanh nghiệp và cán bộ thụ lý tại tất cả các chi nhánh tiếp nhận; đồng thời nghiên cứu sâu hơn về giải pháp tích hợp kỹ thuật liên thông dữ liệu tự động hai chiều theo thời gian thực giữa cơ quan đăng ký kinh doanh với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thuế và bảo hiểm xã hội trên phạm vi liên tỉnh.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo phù hợp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Đầu tư – Kinh doanh, Quản lý công và Hành chính công đang nghiên cứu về thủ tục hành chính, cải cách tư pháp và môi trường đầu tư kinh doanh. Công trình cung cấp hệ thống tư liệu chi tiết về lịch sử lập pháp đăng ký doanh nghiệp tại Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2026, làm rõ các quy định mới của Nghị định số 168/2025/NĐ-CP và Nghị định số 118/2025/NĐ-CP.

Đối với các nhà nghiên cứu hoặc cán bộ thực tiễn tại các trung tâm phục vụ hành chính công cấp tỉnh, đề tài là nguồn tài liệu hữu ích để tham khảo quy trình thực tế của mô hình hành chính công tại Hà Nội, nhận diện các điểm nghẽn nghiệp vụ khi số hóa hồ sơ doanh nghiệp và tìm kiếm giải pháp tối ưu hóa quy trình một cửa liên thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ quan đăng ký kinh doanh có trách nhiệm xác minh tính trung thực của vốn điều lệ và thông tin người đại diện trong hồ sơ không?
Theo quy định tại Điều 4 Nghị định số 168/2025/NĐ-CP và Điều 23 Luật Doanh nghiệp, người thành lập doanh nghiệp tự kê khai và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính hợp pháp, trung thực, chính xác của thông tin. Cơ quan đăng ký kinh doanh chỉ chịu trách nhiệm xem xét tính hợp lệ về mặt hình thức của hồ sơ, không có chức năng, thẩm quyền kiểm tra tính xác thực về nội dung hay tính trung thực của thông tin khai báo.

2. Nghịch lý "số hóa đầu vào, thủ công đầu ra" trong quy trình xử lý hồ sơ nội bộ được tác giả mô tả như thế nào?
Đó là tình trạng hồ sơ được cá nhân, doanh nghiệp nộp bằng văn bản điện tử qua Cổng thông tin quốc gia, nhưng trong quy trình nội bộ, cán bộ thụ lý vẫn phải in toàn bộ tài liệu ra bản giấy để thực hiện việc trình ký, phê duyệt và đóng dấu đỏ truyền thống, sau đó mới scan lại để trả kết quả dưới dạng văn bản điện tử cho người nộp.

3. Pháp luật hiện hành quy định thời hạn giải quyết hồ sơ đăng ký doanh nghiệp là bao lâu và thực tế ghi nhận ra sao?
Khoản 3 Điều 26 Luật Doanh nghiệp quy định thời hạn giải quyết là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Tuy nhiên, số liệu khảo sát năm 2023 chỉ ra rằng có đến 30% doanh nghiệp nhận được kết quả muộn hơn thời hạn này do thời gian thẩm định tiêu chí hợp lệ bị kéo dài và việc yêu cầu chỉnh sửa hồ sơ phát sinh nhiều lần.

4. Khi hồ sơ đăng ký qua mạng chưa hợp lệ, người nộp có thời hạn bao nhiêu ngày để bổ sung trước khi hồ sơ bị hủy?
Căn cứ Điều 32 Nghị định số 168/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp có thời hạn 60 ngày để thực hiện việc sửa đổi, bổ sung hồ sơ kể từ ngày Phòng Đăng ký kinh doanh ra thông báo yêu cầu. Hết thời hạn này, nếu không nhận được hồ sơ hoàn thiện, cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ thực hiện thủ tục hủy hồ sơ trên Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

5. Vướng mắc chính trong cơ chế liên thông giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan Thuế và Bảo hiểm xã hội hiện nay là gì?
Cơ chế liên thông thủ tục hiện mới chỉ được thực hiện một chiều từ phía cơ quan đăng ký kinh doanh chuyển dữ liệu sang cơ quan Thuế; chiều ngược lại dữ liệu quản lý từ Thuế và Bảo hiểm xã hội phản ánh tình trạng hoạt động thực tế của doanh nghiệp chưa được cập nhật tự động vào Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp theo thời gian thực.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hoàng Gia Khánh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, tiến trình lập pháp và khung pháp lý hiện hành về quy trình tiếp nhận, giải quyết, trả kết quả hồ sơ đăng ký doanh nghiệp tại Việt Nam đến mốc năm 2026. Công trình phản ánh khách quan bức tranh thực tiễn thi hành tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công Thành phố Hà Nội, nhận diện chuẩn xác những rào cản kỹ thuật - pháp lý trong quá trình vận hành cơ chế một cửa liên thông và số hóa dịch vụ công. Các định hướng cùng hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả tổ chức thực thi được đề xuất có giá trị khoa học, góp phần đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch trong nền kinh tế số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUY TRÌNH TIẾP NHẬN, TRẢ KẾT QUẢ THỦ TỤC ĐĂNG KÝ DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về thủ tục đăng ký doanh nghiệp 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển pháp luật về đăng ký doanh nghiệp tại Việt Nam Pháp luật về đăng ký doanh nghiệp tại Việt Nam có lịch sử hình thành và phát triển gắn liền với tiến trình chuyển đổi nền kinh tế từ mô hình kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trải qua hơn ba thập kỷ, hệ thống pháp luật trong lĩnh vực này liên tục được hoàn thiện, phản ánh rõ nét những yêu cầu của thực tiễn kinh tế và quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của đất nước. Giai Đoạn Trước Đổi Mới (Trước 1986) Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, Việt Nam áp dụng mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung theo kiểu Xô Viết.

Trong giai đoạn này, toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh đều thuộc sở hữu nhà nước; không tồn tại khái niệm doanh nghiệp tư nhân cũng như không có nhu cầu xây dựng pháp luật về đăng ký doanh nghiệp theo nghĩa hiện đại. Nhà nước trực tiếp phân bổ nguồn lực, giao chỉ tiêu sản xuất cho các đơn vị kinh tế quốc doanh thông qua hệ thống kế hoạch tập trung, do đó không cần thiết phải có cơ chế đăng ký tự do gia nhập thị trường.1 Giai Đoạn Đổi Mới và Ra Đời Các Luật Đầu Tiên (1986–1999) Năm 1986, Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng công cuộc Đổi Mới, mở đường cho nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Trên cơ sở đó, năm 1990, Quốc hội ban hành hai văn bản pháp lý nền tảng đầu tiên: Luật Doanh nghiệp tư nhân năm 1990 và Luật Công ty năm 1990, có hiệu lực từ ngày 15/4/1991.2 Đây là những đạo luật đầu tiên trong lịch sử chính thức công nhận sự tồn tại hợp pháp của khu vực kinh tế tư nhân với các loại hình công ty TNHH, công ty cổ phần và doanh nghiệp tư nhân.⁵Tuy nhiên, hai đạo luật này vẫn còn nhiều hạn chế: thủ tục thành lập phức tạp, phải thực hiện hai bước qua hai cơ quan khác nhau là UBND và Phòng đăng ký kinh doanh, kèm theo nhiều 1 Luật Việt Nam, Lịch sử Luật Doanh nghiệp Việt Nam, https://luatvietnam.vn/linh-vuc-khac/lich-su-luat- doanh-nghiep-viet-nam-883-99333-article. 2 Thư viện Pháp luật, Hành trình lịch sử của Luật Doanh nghiệp (Phần 1), https://thuvienphapluat.vn/phap-luat- doanh-nghiep/bai-viet/hanh-trinh-lich-su-cua-luat-doanh-nghiep-phan-1-336.

5 loại giấy tờ khó đạt được như xác nhận ngân hàng về vốn điều lệ, giải trình biện pháp bảo vệ môi trường hay chứng thực trụ sở giao dịch. Năm 1992, Hiến pháp mới được ban hành, lần đầu tiên hiến định quyền tự do kinh doanh của công dân, tạo nền tảng pháp lý vững chắc hơn cho hoạt động của khu vực tư nhân. Đến ngày 12/6/1999, Quốc hội thông qua Luật Doanh nghiệp 1999 trên cơ sở hợp nhất Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp tư nhân 1990, có hiệu lực từ ngày 01/01/2000. Đây được đánh giá là một trong những đột phá lớn nhất về cải cách thể chế: thủ tục xin phép thành lập bị loại bỏ hoàn toàn, thay vào đó chỉ còn thủ tục đăng ký kinh doanh đơn thuần; quyền tự do kinh doanh được thực thi thực chất theo nguyên tắc công khai, minh bạch.⁸ Đặc biệt, đây là lần đầu tiên trong lịch sử, Chính phủ mời đại diện cộng đồng doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình soạn thảo luật.

Giai Đoạn Tiếp Tục Cải Cách và Hiện Đại Hóa (2005–2020) Năm 2005, Luật Doanh nghiệp 2005 được ban hành, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, mở rộng quyền tự chủ của doanh nghiệp và áp dụng thống nhất với cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Năm 2007, Chương trình cải cách đăng ký kinh doanh được khởi xướng thông qua Nghị quyết số 59/2007/NQ-CP ngày 30/11/2007 của Chính phủ, đặt nền móng cho việc xây dựng hệ thống thông tin đăng ký doanh nghiệp điện tử.3 Đến ngày 31/12/2010, Hệ thống thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia chính thức đi vào vận hành trên phạm vi toàn quốc, trở thành mô hình liên thông điện tử đầu tiên trong khối các cơ quan nhà nước, đồng thời đưa đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế vào hệ thống dữ liệu chung. Luật Doanh nghiệp 2014 tiếp tục đẩy mạnh cải cách: hợp nhất mã số doanh nghiệp với mã số thuế, xây dựng Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp (chính thức ra mắt ngày 15/4/2013), hủy bỏ yêu cầu thông báo mở cửa văn phòng, đơn giản hóa chế định về con dấu doanh nghiệp và giảm thiểu thành phần hồ sơ. Đây là những bước đột phá quan trọng, cho phép doanh nghiệp thực hiện đăng ký hoàn toàn trực tuyến mà không cần đến trực tiếp cơ quan nhà nước.4 Giai Đoạn Hoàn Thiện Pháp Luật Hiện Hành (Từ 2020 Đến Nay) Luật Doanh nghiệp 2020 sửa đổi bổ sung năm 2025 và Nghị định số 01/2021/NĐ-CP ngày 04/01/2021 được thay thế bởi nghị định số 168/2025 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp đánh dấu bước phát triển toàn diện nhất trong 3 Kinh tế và Dự báo, Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp: Nhìn lại quá trình hình thành và phát triển, https://kinhtevadubao.vn/he-thong-thong-tin-quoc-gia-ve-dang-ky-doanh-nghiep-nhin-lai-qua- trinh-hinh-thanh-va-phat-trien-6374.

4 Diễn đàn Doanh nghiệp, 20 năm Luật Doanh nghiệp: “Cuộc cách mạng” thủ tục thành lập doanh nghiệp, https://diendandoanhnghiep.vn/20-nam-luat-doanh-nghiep-cuoc-cach-mang-thu-tuc-thanh-lap-doanh-nghiep- 10076684. 6 lịch sử pháp luật đăng ký doanh nghiệp Việt Nam.5 Nghị định này quy định liên thông đồng thời bốn thủ tục: đăng ký thành lập doanh nghiệp, khai trình sử dụng lao động, cấp mã số đơn vị tham gia bảo hiểm xã hội và đăng ký sử dụng hóa đơn.¹⁵ Đặc biệt, mã số doanh nghiệp từ đây đồng thời là mã số thuế và mã số đơn vị tham gia bảo hiểm xã hội, thể hiện nguyên tắc “một mã số nhiều mục đích” trong quản lý nhà nước6. Đến ngày 01/7/2025, Nghị định số 168/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 01/2021/NĐ-CP, tiếp tục hoàn thiện quy trình đăng ký doanh nghiệp trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số. Khái niệm đăng ký doanh nghiệp Đăng ký doanh nghiệp là thủ tục pháp lý quan trọng, đánh dấu sự ghi nhận chính thức của Nhà nước đối với sự ra đời hoặc thay đổi pháp lý của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động.

Từ góc độ pháp lý và học thuật, khái niệm này được tiếp cận như sau: Theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP của Chính Phủ (2025) thay thế cho Nghị định 01/2021 NĐ-CP có đưa ra khái niệm thuật ngữ như sau: “Đăng ký doanh nghiệp là việc đăng ký nội dung đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế của doanh nghiệp dự kiến thành lập,đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp, đăng ký hoạt động và đăng ký thay đổi nội dung đăng ký hoạt động chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh của doanh nghiệp, các nghĩa vụ đăng ký, thông báo khác và các nghiệp vụ có liên quan theo quy định của Luật Doanh Nghiệp và Nghị định này. Hay như theo quan điểm của tác giả Võ Đình Duy (2016): “Đăng ký doanh nghiệp là một thủ tục pháp lý bắt buộc đối với người thành lập doanh nghiệp nhằm đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh, những thông tin về doanh nghiệp dự kiến thành lập, hoặc doanh nghiệp đăng ký những thay đổi hay dự kiến thay đổi trong thông tin về đăng ký doanh nghiệp với cơ quan đăng ký kinh doanh”9. Từ các cách tiếp cận trên thì đăng ký doanh nghiệp là thủ tục pháp lý bắt buộc do cá nhân, tổ chức thực hiện tại cơ quan đăng ký kinh doanh nhằm xác lập hoặc thay đổi các thông tin pháp lý của doanh nghiệp, qua đó làm căn cứ để Nhà nước ghi nhận và quản lý doanh nghiệp theo quy định pháp luật. 5 Tạp chí Ngân hàng, Đăng ký doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2020, https://tapchinganhang.vn/dang-ky-doanh-nghiep-theo-quy-dinh-cua-luat-doanh-nghiep-nam-2020- 10445.

6 Nghị định 168 về đăng ký doanh nghiệp, https://vanban.vn/?pageid=27160&docid=214334 (truy cập ngày 27/4/2026). 7 Thư viện Pháp luật, Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp hết hiệu lực từ 01/7/2025, https://thuvienphapluat.vn/chinh-sach-phap-luat-moi/vn/ho-tro-phap-luat/chinh-sach-moi/88725/nghi-dinh- 01-2021-nd-cp-ve-dang-ky-doanh-nghiep-het-hieu-luc-tu-01-7-2025 (truy cập ngày 10/4/2026). 8 Khoản 1, Điều 3, Nghị định Số: 168/2025/NĐ-CP, Nghị định về Đăng ký doanh nghiệp. 9 Võ Đình Duy (2016), Đăng ký thành lập doanh nghiệp theo pháp luật doanh nghiệp hiện nay từ thực tiễn ở tỉnh Đắk Lắk, Luận văn thạc sĩ luật học, Học viện khoa học xã hội.

Vai trò của đăng ký doanh nghiệp trong nền kinh tế Đăng ký doanh nghiệp giữ vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế thị trường, vì đây là cơ sở pháp lý để doanh nghiệp được Nhà nước công nhận sự tồn tại hợp pháp và được tham gia vào các quan hệ kinh doanh một cách chính thức. Thông qua thủ tục này, các thông tin cơ bản của doanh nghiệp như tên gọi, địa chỉ trụ sở, ngành nghề kinh doanh, người đại diện theo pháp luật và tình trạng pháp lý được ghi nhận và công khai, từ đó góp phần bảo đảm tính minh bạch của thị trường, tạo niềm tin cho đối tác, nhà đầu tư và khách hàng trong quá trình giao kết, thực hiện các giao dịch thương mại. Bên cạnh đó, đăng ký doanh nghiệp còn là công cụ để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý đối với hoạt động kinh doanh, phục vụ cho việc thống kê, kiểm tra, giám sát và hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Không chỉ vậy, việc đăng ký doanh nghiệp còn tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, tổ chức gia nhập thị trường, góp phần thúc đẩy quyền tự do kinh doanh, khuyến khích khởi nghiệp, mở rộng đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.10 Đăng ký doanh nghiệp không chỉ là một thủ tục hành chính mang tính bắt buộc mà còn có ý nghĩa pháp lý, quản lý và thực tiễn sâu sắc đối với sự vận hành ổn định, công khai và bền vững của nền kinh tế.

Nguyên tắc thực hiện thủ tục đăng ký doanh nghiệp Việc thực hiện thủ tục đăng ký doanh nghiệp phải tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản nhằm bảo đảm quyền tự do kinh doanh của cá nhân, tổ chức, đồng thời bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh. Thủ tục đăng ký doanh nghiệp phải bảo đảm nguyên tắc tôn trọng quyền tự do thành lập và gia nhập thị trường của chủ thể kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật không cấm.11 Việc đăng ký doanh nghiệp phải được thực hiện trên cơ sở trung thực, chính xác, đầy đủ và kịp thời đối với các thông tin kê khai, bởi đây là căn cứ quan trọng để cơ quan đăng ký kinh doanh xem xét, ghi nhận và lưu trữ thông tin pháp lý của doanh nghiệp.