Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới và hiện đại hóa nền hành chính công tại Việt Nam, cơ chế một cửa đóng vai trò đòn bẩy chiến lược nhằm minh bạch hóa thủ tục và phục vụ nhân dân. Tại Ủy ban nhân dân phường Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh, hơn 90% thủ tục hành chính hiện nay được tiếp nhận và xử lý trực tiếp thông qua Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả. Là địa bàn đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ với 11.311 nhân khẩu thường trú và hơn 24.000 nhân khẩu tạm trú, Nam Sơn sở hữu vị trí cửa ngõ tiếp giáp Khu công nghiệp Quế Võ và Khu công nghiệp Hạp Lĩnh. Năm 2024, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 176 tỷ 354 triệu đồng, tương đương 225,75% dự toán, với sự hoạt động của 145 công ty và 1.058 hộ kinh doanh nhà trọ cung ứng 19.263 phòng trọ.

Sự bùng nổ về quy mô kinh tế và biến động dân cư cơ học đã tạo sức ép rất lớn lên bộ máy công quyền cơ sở. Nhiều hồ sơ liên quan đến đất đai, tư pháp hộ tịch và chứng thực phát sinh hàng ngày, trong khi cơ sở vật chất và quy trình số hóa còn gặp khó khăn, dẫn đến nguy cơ chậm trễ và gây phiền hà cho nhân dân. Xuất phát từ bối cảnh đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Phạm Văn Hinh hướng tới mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng chất lượng dịch vụ hành chính một cửa giai đoạn 2022 - 2024, đồng thời xác định các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự hài lòng của tổ chức và cá nhân. Về mặt ứng dụng, nghiên cứu đề xuất các giải pháp khả thi giúp địa phương nâng tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn lên trên 99%, giảm tỷ lệ công dân phải đi lại nhiều lần xuống dưới 3% và đưa điểm số hài lòng trung bình đạt trên 4,5 trên thang đo 5 bậc trong giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management - NPM) làm nền tảng chủ đạo, nhấn mạnh vào việc chuyển đổi tư duy từ "hành chính cai quản" sang "nền hành chính phục vụ", lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm thụ hưởng. Bên cạnh đó, tác giả tích hợp mô hình chất lượng dịch vụ SERVQUAL của Parasuraman với 5 khoảng cách chất lượng dịch vụ, kết hợp các đặc tính cố hữu của dịch vụ công gồm tính vô hình, tính không thể tách rời, tính không đồng nhất và tính dễ hỏng. Tiêu chuẩn quản lý chất lượng ISO 9001:2015 cũng được áp dụng nhằm chuẩn hóa chính sách chất lượng, bảo đảm tính ổn định và tính chu kỳ trong hoạt động của cơ quan nhà nước.

Các khái niệm cơ bản được làm rõ bao gồm: thủ tục hành chính là quy phạm mang tính công cụ định hình trật tự giải quyết công việc công; cơ chế một cửa theo tinh thần Nghị định 61/2018/NĐ-CP và Quyết định 181/2003/QĐ-TTg là đầu mối duy nhất hướng dẫn, tiếp nhận, chuyển giao và trả kết quả cho người dân; và chất lượng dịch vụ hành chính một cửa được định nghĩa là sự phù hợp toàn diện giữa mức độ đáp ứng của cơ quan công quyền với nhu cầu, mong đợi định trước của tổ chức, công dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được xây dựng trên sự kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo kết quả thực hiện công tác cải cách hành chính giai đoạn 2022 - 2024, số liệu thống kê thu chi ngân sách năm 2024 đạt 176,35 tỷ đồng của UBND phường Nam Sơn, và các văn bản chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND thành phố Bắc Ninh.

Về dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra thực địa vào tháng 7/2024. Cỡ mẫu khảo sát công dân được xác định theo công thức Slovin với tổng thể N = 320 lượt cá nhân đến giao dịch trực tiếp trong tháng, áp dụng mức sai lệch e = 0,05 ở độ tin cậy 95%, mang lại cỡ mẫu hợp lệ gồm 178 công dân thông qua phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện. Song song với đó, nghiên cứu tiến hành khảo sát toàn bộ 18 cán bộ, công chức làm việc tại Bộ phận Một cửa và các bộ phận chuyên môn của phường theo phương pháp điều tra toàn bộ. Dữ liệu thu thập được mã hóa và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel. Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, tính điểm bình quân gia quyền và phương pháp so sánh tương đối - tuyệt đối qua 3 năm là nhằm định lượng hóa chuẩn xác các chỉ số phản hồi. Tác giả sử dụng thang đo Likert 5 bậc (từ 1,00 - 1,81: Rất không đồng ý; 1,81 - 2,60: Không đồng ý; 2,61 - 3,40: Trung bình; 3,41 - 4,20: Đồng ý; 4,21 - 5,00: Hoàn toàn đồng ý) để đo lường khách quan mức độ thỏa mãn của người dân đối với các yếu tố đầu vào, quy trình giải quyết và kết quả đầu ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khối lượng giao dịch hành chính tại phường Nam Sơn gia tăng nhanh chóng theo đà mở rộng đô thị. Với sự góp mặt của 145 công ty hoạt động cùng hơn 850 hộ kinh doanh cá thể, số lượng hồ sơ tiếp nhận trong các lĩnh vực đất đai, cấp phép kinh doanh và chứng thực chiếm tới hơn 65% tổng số thủ tục tại Bộ phận Một cửa. Tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn và trước hạn có bước chuyển biến tích cực, tăng từ 93,3% năm 2022 lên mức 96,5% vào năm 2024, cho thấy nỗ lực điều hành của chính quyền địa phương.

Thứ hai, hạ tầng cơ sở và việc ứng dụng công nghệ thông tin đã được quan tâm nhưng chưa đạt mức tối ưu. Điểm đánh giá trung bình của người dân về cơ sở vật chất chỉ đạt 3,65/5,00 điểm theo thang đo Likert. Mặc dù văn phòng một cửa được trang bị máy vi tính, máy scan và màn hình tra cứu, song hệ thống mạng nội bộ thỉnh thoảng gặp sự cố nghẽn đường truyền vào các đợt cao điểm nộp hồ sơ, khiến thời gian chờ đợi xử lý dữ liệu trực tuyến kéo dài thêm 15 đến 20 phút mỗi lượt giao dịch.

Thứ ba, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ 18 cán bộ, công chức được đánh giá khả quan với điểm số bình quân đạt 3,92/5,00 điểm. Tuy vậy, kết quả khảo sát 178 công dân chỉ ra rằng vẫn còn 14,5% số người được hỏi cho biết họ phải đi lại từ 2 lần trở lên để bổ sung giấy tờ, chủ yếu do công chức tiếp nhận ban đầu giải thích chưa cặn kẽ các biểu mẫu phức tạp về chuyển nhượng quyền sử dụng đất và cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực tiễn hoàn toàn có thể được mô hình hóa sinh động thông qua biểu đồ hình cột so sánh tỷ lệ hồ sơ đúng hạn qua các năm 2022, 2023, 2024 và bảng ma trận thể hiện điểm trung bình Likert giữa các nhóm tiêu chí đầu vào, quy trình và kết quả đầu ra. Sự gia tăng của tỷ lệ hồ sơ đúng hạn phản ánh quyết tâm thực hiện Nghị quyết 38/NQ-CP và các kế hoạch cải cách hành chính của thành phố Bắc Ninh.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với bài học kinh nghiệm tại phường Lê Đại Hành (quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) - nơi triển khai thành công mô hình một hồ sơ ba kết quả và ứng dụng mã QR tra cứu đạt tỷ lệ 100% hồ sơ đúng hạn - phường Nam Sơn vẫn bộc lộ khoảng cách đáng kể về tính liên thông nghiệp vụ. Nguyên nhân gốc rễ bắt nguồn từ việc địa bàn đang chuyển đổi nhanh từ kinh tế thuần nông sang dịch vụ công nghiệp, dẫn tới áp lực quản lý hành chính đối với 19.263 phòng trọ và 11.311 cư dân vượt quá công suất thiết kế ban đầu của hạ tầng một cửa. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa Bộ phận Một cửa với các phòng ban chuyên môn cấp thành phố chưa thực sự liền mạch, khiến thời gian xác minh hồ sơ đất đai đôi lúc bị kéo dài ngoài dự kiến. Kết quả này chứng minh rằng nâng cao chất lượng dịch vụ không chỉ dừng lại ở thái độ giao tiếp của 18 công chức cơ sở, mà đòi hỏi sự chuẩn hóa quy trình điện tử và chia sẻ dữ liệu liên thông theo chiều sâu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tạo chuyển biến rõ nét trong công tác phục vụ nhân dân, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm cho UBND phường Nam Sơn:

  • Nâng cao trình độ và văn hóa công vụ cho 100% đội ngũ cán bộ, công chức: Định kỳ tổ chức 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng giao tiếp hành chính, nghiệp vụ quản lý đất đai và sử dụng phần mềm dịch vụ công trực tuyến. Đặt mục tiêu nâng chỉ số hài lòng về thái độ phục vụ lên trên 4,5/5,00 điểm Likert trước quý 4/2025, do Chủ tịch UBND phường trực tiếp chỉ đạo và giao Văn phòng HĐND - UBND chủ trì thực hiện.

  • Chuẩn hóa và cắt giảm tối thiểu 20% thời gian xử lý thủ tục hành chính: Rà soát toàn diện danh mục thủ tục, bãi bỏ các giấy tờ xác nhận trung gian không cần thiết, đồng thời áp dụng quy trình liên thông một hồ sơ nhiều kết quả cho các lĩnh vực đăng ký kinh doanh và an toàn thực phẩm. Mục tiêu hạ tỷ lệ công dân phải đi lại từ 2 lần trở lên xuống dưới 3% trong giai đoạn 2025 - 2026, do Bộ phận Một cửa phối hợp cùng các công chức Địa chính - Xây dựng và Tư pháp - Hộ tịch thực thi.

  • Hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật và ứng dụng công nghệ thông tin: Bố trí tối thiểu 500 triệu đồng từ nguồn tăng thu ngân sách địa phương (vốn đạt 176,35 tỷ đồng trong năm 2024) để nâng cấp hệ thống đường truyền cáp quang tốc độ cao, thay mới các máy quét tài liệu chuyên dụng và tích hợp bảng quét mã QR đánh giá độ hài lòng tức thì tại bàn tiếp dân. Phấn đấu nâng tỷ lệ hồ sơ giải quyết qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt trên 80% vào năm 2026, do Ban chỉ đạo Chuyển đổi số của phường phụ trách.

  • Tăng cường kiểm tra, giám sát nội bộ và đẩy mạnh truyền thông chính sách: Thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh, duy trì tần suất kiểm tra công vụ đột xuất ít nhất 1 lần/tháng đối với hoạt động tiếp nhận hồ sơ. Song song đó, tổ chức tuyên truyền thường xuyên trên hệ thống loa truyền thanh và trang thông tin điện tử của phường nhằm nâng cao nhận thức pháp luật cho hơn 35.000 người dân và công nhân lưu trú, hoàn thành triển khai ngay từ quý 1/2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính tham khảo cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

  • Lãnh đạo và cán bộ công chức UBND phường Nam Sơn cùng các xã, phường thuộc tỉnh Bắc Ninh: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực chứng và hệ thống giải pháp chi tiết giúp chính quyền cơ sở tự đánh giá, sắp xếp lại không gian tiếp dân và chuẩn hóa quy trình tiếp nhận hồ sơ theo cơ chế một cửa hiện đại.

  • Cơ quan quản lý nhà nước cấp quận, huyện, thành phố và Sở Nội vụ: Nắm bắt các rào cản thực tế tại cấp cơ sở để xây dựng cơ chế phân cấp, phân quyền linh hoạt, đồng thời hoàn thiện bộ chỉ số đo lường sự hài lòng của người dân đối với các địa phương có tốc độ công nghiệp hóa nhanh.

  • Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công: Tham khảo phương pháp nghiên cứu định lượng kết hợp công thức Slovin với 178 phiếu khảo sát, cùng khung lý thuyết kết hợp giữa tiêu chuẩn ISO 9001:2015 và thang đo Likert để phát triển các đề tài khoa học tương đồng.

  • Các đơn vị tư vấn chuyển đổi số và phát triển phần mềm chính quyền điện tử: Thấu hiểu những vướng mắc của người dân và công chức cơ sở trong thao tác số hóa, từ đó thiết kế các giao diện dịch vụ công trực tuyến đơn giản, thân thiện và tối ưu hóa thời gian xử lý.

Câu hỏi thường gặp

  • Tại sao việc đánh giá chất lượng dịch vụ một cửa tại phường Nam Sơn lại mang tính cấp thiết? Phường Nam Sơn đang chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ sang thương mại và dịch vụ với 145 doanh nghiệp, 850 hộ kinh doanh và 19.263 phòng trọ. Thu ngân sách năm 2024 đạt 176,35 tỷ đồng kéo theo khối lượng hồ sơ giao dịch tăng đột biến. Việc đánh giá giúp chính quyền khắc phục quá tải, nâng cao hiệu quả công vụ và củng cố niềm tin của nhân dân.

  • Cỡ mẫu 178 phiếu khảo sát được xác định dựa trên cơ sở khoa học nào? Cỡ mẫu được tính toán theo công thức Slovin từ tổng thể 320 lượt người dân đến thực hiện thủ tục trực tiếp trong tháng 7/2024, với biên độ sai số cho phép e = 0,05 ở khoảng tin cậy 95%. Quy mô này bảo đảm tính đại diện cao về mặt thống kê, phản ánh khách quan trải nghiệm thực tế của các cá nhân và hộ gia đình tại địa phương.

  • Đâu là nguyên nhân chính khiến người dân phải đi lại nhiều lần khi làm thủ tục? Nguyên nhân cốt lõi là do thủ tục trong lĩnh vực đất đai và kinh doanh còn phức tạp, đòi hỏi nhiều loại giấy tờ xác minh. Ngoài ra, việc công chức một cửa hướng dẫn biểu mẫu ban đầu chưa thật sự cụ thể khiến 14,5% người dân khảo sát phải quay lại bổ sung hồ sơ từ 2 lần trở lên.

  • Kinh nghiệm từ mô hình của phường Lê Đại Hành tại Hà Nội có thể áp dụng ra sao tại Nam Sơn? Phường Nam Sơn có thể học tập mô hình một hồ sơ ba kết quả để cấp đồng thời đăng ký kinh doanh và giấy tờ liên quan, kết hợp triển khai mã QR đánh giá độ hài lòng tức thì. Cách làm này giúp minh bạch hóa quy trình, giảm tối đa thời gian chờ đợi và hướng tới mục tiêu 100% hồ sơ đúng hạn.

  • Luận văn đề xuất mức kinh phí và mục tiêu cải thiện công nghệ cụ thể như thế nào? Tác giả khuyến nghị trích 500 triệu đồng từ nguồn ngân sách địa phương để nâng cấp đường truyền internet, đầu tư máy scan hiện đại và ki-ốt tra cứu thông tin. Giải pháp này nhằm mục tiêu nâng tỷ lệ xử lý hồ sơ trực tuyến toàn trình lên trên 80% vào năm 2026.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chất lượng dịch vụ hành chính một cửa tại chính quyền cấp cơ sở, tích hợp mô hình Quản lý công mới và thang đo Likert 5 bậc.
  • Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng tại UBND phường Nam Sơn giai đoạn 2022 - 2024 thông qua khảo sát thực chứng 178 công dân và 18 cán bộ, công chức.
  • Chỉ rõ những điểm nghẽn về hạ tầng công nghệ và tính liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính giữa áp lực đô thị hóa với hơn 19.263 phòng trọ công nhân.
  • Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về con người, quy trình, công nghệ và giám sát, gắn liền với các mốc thời gian hoàn thành cụ thể từ năm 2025 đến năm 2026.
  • Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc giúp nâng tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn lên trên 99% và tối ưu hóa sự hài lòng của người dân.

Luận văn của tác giả Phạm Văn Hinh là công trình khoa học có giá trị ứng dụng cao, phản ánh sát thực đời sống hành chính công tại một địa bàn trọng điểm công nghiệp của tỉnh Bắc Ninh. Bước đi tiếp theo là chính quyền địa phương cần khẩn trương thể chế hóa các đề xuất vào kế hoạch cải cách hành chính ngay trong quý 1 và quý 2 năm 2025. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và chính quyền các địa phương hãy cùng khai thác và ứng dụng những phát hiện từ luận văn này để xây dựng nền hành chính phục vụ văn minh, hiện đại và lấy nhân dân làm gốc.