Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Đông Triều giữ vị thế cửa ngõ kinh tế phía Tây của tỉnh Quảng Ninh với diện tích tự nhiên đạt gần 397 km2, quy mô dân số năm 2020 vượt mốc 200.000 người sinh sống tại 21 đơn vị hành chính cấp xã, phường. Giai đoạn 2016 - 2021, địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng ở mức bình quân 15,2%/năm, đưa thu nhập bình quân đầu người năm 2021 chạm ngưỡng 5.200 USD/người/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu nâng cấp đô thị và thành lập thành phố trực thuộc tỉnh trước năm 2025, công tác cải cách hành chính đóng vai trò là đòn bẩy thể chế mang tính quyết định.

Mặc dù thị xã đã ghi nhận bước tiến vượt bậc khi tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính giải quyết đúng và trước hạn từ năm 2019 đến năm 2021 luôn duy trì mức 100%, nhưng thực tiễn vận hành vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn cố hữu. Quy trình xử lý tại một số lĩnh vực then chốt như tư pháp, tài nguyên môi trường, địa chính và cấp phép xây dựng còn thiếu tính linh hoạt, thời gian thẩm định thực tế đôi lúc bị kéo dài. Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chưa thực sự đồng đều về năng lực số hóa, đặc biệt là nhóm cán bộ cao tuổi. Mô hình tổ chức tại một số phòng ban chuyên môn vẫn tồn tại sự chồng chéo chức năng, làm ảnh hưởng đến tiến độ phụng sự người dân.

Nghiên cứu này tập trung phân tích thực trạng công tác cải cách hành chính trên địa bàn thị xã Đông Triều giai đoạn 2015 - 2021, làm rõ các yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến hiệu lực quản lý nhà nước. Từ việc đo lường 254 trên tổng số 303 thủ tục hành chính được tiếp nhận qua dịch vụ bưu chính công ích (đạt 83,82%) và tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 đạt 80%, luận văn xác lập hệ thống giải pháp khoa học giai đoạn 2021 - 2026, định hướng đến năm 2030, tạo tiền đề nâng cao năng lực cạnh tranh và sự hài lòng của cộng đồng doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management) làm nền tảng cốt lõi, xem người dân và doanh nghiệp là khách hàng trung tâm của dịch vụ hành chính công, chuyển đổi phương thức vận hành từ cơ chế mệnh lệnh hành chính sang nền hành chính phục vụ, minh bạch và hiệu quả. Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp mô hình kiểm soát thủ tục hành chính theo Nghị định số 63/2010/NĐ-CP và cơ chế một cửa, một cửa liên thông hiện đại quy định tại Nghị định số 61/2018/NĐ-CP.

Khung phân tích của đề tài gắn liền với 6 trụ cột cải cách hành chính nhà nước theo Nghị quyết số 30C/NQ-CP và Nghị quyết số 76/NQ-CP của Chính phủ, bao gồm: cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính, cải cách tổ chức bộ máy, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức, cải cách tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính gắn với chuyển đổi số.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp toàn diện từ các báo cáo định kỳ, niên giám thống kê và hồ sơ lưu trữ của Ủy ban nhân dân thị xã Đông Triều, Phòng Nội vụ và Trung tâm Hành chính công giai đoạn 2015 - 2021, ghi nhận tổng lưu lượng giải quyết từ 24.903 hồ sơ năm 2015 tăng lên 120.614 hồ sơ năm 2021.

Về dữ liệu sơ cấp, tác giả triển khai điều tra chọn mẫu tại Trung tâm Hành chính công thị xã vào tháng 6 năm 2021. Quy mô mẫu khảo sát được xác định thông qua công thức Slovin với độ tin cậy 95% và sai số ngẫu nhiên cho phép e = 0,05. Với lưu lượng trung bình 200 hồ sơ/ngày và 100 lượt công dân giao dịch/ngày, cỡ mẫu đại diện tối thiểu được tính toán là 213 mẫu. Cơ cấu mẫu thực tế phân bổ gồm 80 công dân trực tiếp thực hiện giao dịch và 133 hồ sơ nghiệp vụ tiếp nhận thuộc 6 lĩnh vực chuyên môn (Tư pháp chiếm 33 hồ sơ, Tài chính - Kế hoạch 20 hồ sơ, Tài nguyên và Môi trường 20 hồ sơ, Xây dựng 20 hồ sơ, Lao động - Thương binh và Xã hội 20 hồ sơ, Ban Quản lý dự án 20 hồ sơ).

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản được áp dụng nhằm bảo đảm tính đại diện khách quan, loại bỏ định kiến chọn lọc. Để xử lý số liệu, tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả nhằm lượng hóa các tham số tần suất, tỷ lệ phần trăm; đồng thời áp dụng phương pháp so sánh chuỗi thời gian đối chuẩn năm gốc 2015 với năm 2021. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì tính phù hợp vượt trội trong việc phân tích các chỉ số đánh giá cải cách hành chính (PAR Index) và chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS), giúp chuyển đổi những cảm nhận định tính của người dân thành dữ liệu định lượng chính xác phục vụ đánh giá chính sách công.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khối lượng hồ sơ hành chính tiếp nhận và giải quyết tại thị xã Đông Triều ghi nhận sự tăng trưởng đột phá nhưng chất lượng xử lý luôn được bảo đảm tối đa. Nếu như năm 2015 thị xã tiếp nhận 24.903 hồ sơ với tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 97,25%, thì đến năm 2018 con số này đã tăng lên 74.056 hồ sơ (đạt tỷ lệ 99,71%). Đến năm 2021, tổng lượng hồ sơ tiếp nhận tăng gấp hơn 4,8 lần so với năm 2015, chạm mốc 120.614 hồ sơ và tỷ lệ đúng và trước hạn đạt tuyệt đối 100%.

Thứ hai, việc triển khai dịch vụ công trực tuyến và phân cấp thủ tục đạt hiệu quả rõ nét. Toàn thị xã đã tích hợp cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và mức độ 4 đạt tỷ lệ 80%; đồng thời thực hiện tiếp nhận và chuyển phát kết quả qua hệ thống bưu chính công ích đối với 254/303 thủ tục, đạt tỷ lệ 83,82%, góp phần giảm tải áp lực tiếp xúc trực tiếp tại bộ phận một cửa.

Thứ ba, cơ cấu chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở có bước chuyển biến vượt bậc về trình độ học vấn. Toàn thị xã ghi nhận tỷ lệ công chức cấp xã sở hữu trình độ chuyên môn đại học trở lên chiếm gần 93%, trình độ trung cấp lý luận chính trị trở lên đạt xấp xỉ 80%, tạo nền tảng vững chắc cho chuẩn hóa công vụ.

Thứ tư, nguồn lực tài chính công được phân bổ mạnh mẽ cho công tác đầu tư phát triển và hiện đại hóa cơ sở vật chất. Tỷ trọng chi ngân sách dành cho đầu tư phát triển tăng từ mức 20% năm 2015 lên mức 35% năm 2021 (tăng 15%), đáp ứng kịp thời kinh phí vận hành mạng truyền số liệu chuyên dùng và phần mềm một cửa điện tử dùng chung.

Thảo luận kết quả

Sự thành công vượt bậc của công tác cải cách hành chính tại Đông Triều xuất phát từ quyết tâm chính trị của người đứng đầu chính quyền thị xã, gắn liền với việc vận hành Trung tâm Hành chính công theo Quyết định số 3389/QĐ-UBND từ tháng 6 năm 2015 và áp dụng nghiêm ngặt hệ thống quản lý chất lượng TCVN ISO 9001:2015.

Tuy nhiên, thảo luận chuyên sâu cho thấy tình trạng tắc nghẽn cục bộ vẫn xuất hiện ở lĩnh vực đất đai và cấp phép xây dựng. Nguyên nhân chủ yếu do các quy định pháp luật về đất đai có độ trễ, thủ tục đòi hỏi xác minh thực địa phức tạp và sự phối hợp liên ngành giữa Phòng Tài nguyên và Môi trường với Ủy ban nhân dân các xã, phường chưa thực sự ăn khớp. Ngoài ra, một bộ phận công chức lớn tuổi còn e ngại khi thao tác trên các nền tảng số mới.

Khi so sánh với các địa phương lân cận, thành phố Uông Bí đạt tỷ lệ cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 lên tới 92,52% nhờ cắt giảm 53% thời gian giải quyết quy trình, còn thị xã Quảng Yên áp dụng thành công con dấu thứ hai tại 11 lĩnh vực để giải quyết thủ tục trong 3 - 5 phút. Điều này cho thấy Đông Triều cần đẩy mạnh hơn nữa quy trình thẩm định và phê duyệt tại chỗ. Để minh họa trực quan xu hướng này, dữ liệu nghiên cứu có thể được thiết kế thông qua biểu đồ cột kép phản ánh sự tương quan giữa quy mô hồ sơ tiếp nhận và tỷ lệ giải quyết đúng hạn giai đoạn 2015 - 2021, song song với bảng ma trận thống kê mức độ hài lòng của công dân đối với 6 phòng ban chuyên môn, qua đó chỉ rõ các nút thắt cần ưu tiên chuyển đổi số.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc quy trình tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính theo mô hình 5 tại chỗ. Trung tâm Hành chính công thị xã chủ trì phối hợp với các phòng chuyên môn triển khai quy trình: tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt, đóng dấu và trả kết quả ngay tại trung tâm, phấn đấu cắt giảm tối thiểu 30% thời gian xử lý hồ sơ thuộc lĩnh vực tài nguyên môi trường và xây dựng, hoàn thành trước quý IV năm 2024.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và thúc đẩy dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thị xã chịu trách nhiệm nâng tỷ lệ thủ tục hành chính cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 từ 80% lên trên 95% vào năm 2025, tích hợp thanh toán trực tuyến đạt tỷ lệ tối thiểu 60%, bảo đảm bám sát mục tiêu chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 09-NQ/TU của Tỉnh ủy Quảng Ninh.

Thứ ba, chuẩn hóa và nâng cao năng lực chuyển đổi số cho đội ngũ công chức. Phòng Nội vụ thị xã Đông Triều chủ trì tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng tin học và văn hóa công vụ hiện đại, bảo đảm 100% cán bộ công chức đạt chuẩn chức danh, thành thạo ký số điện tử và xử lý văn bản hoàn toàn trên môi trường mạng, dứt điểm xóa bỏ tâm lý sách nhiễu trong giai đoạn 2023 - 2025.

Thứ tư, đổi mới cơ chế phân bổ tài chính công và tăng cường tự chủ ngân sách. Phòng Tài chính - Kế hoạch thị xã tham mưu nâng tỷ lệ tự chủ tài chính toàn phần tại các đơn vị sự nghiệp công lập đạt trên 60% vào năm 2026, đồng thời dành tối thiểu 35% tổng chi ngân sách cho đầu tư hiện đại hóa nền hành chính, duy trì chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS) đạt trên 98% hằng năm đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các cơ quan nhà nước cấp huyện, thị xã: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về mô hình vận hành trung tâm hành chính công hiện đại và các giải pháp nâng cao thứ hạng chỉ số cải cách hành chính (PAR Index), hỗ trợ xây dựng kế hoạch hành động sát với thực tế địa phương.

Thứ two, công chức, viên chức trực tiếp làm việc tại bộ phận tiếp nhận và trả kết quả: Luận văn là cẩm nang hữu ích để tra cứu quy trình xử lý hồ sơ liên thông, nâng cao kỹ năng giao tiếp công vụ và ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin vào công tác nghiệp vụ hằng ngày dựa trên kết quả phân tích 133 hồ sơ điển hình.

Thứ ba, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công: Công trình cung cấp hệ thống cơ sở lý luận chuẩn mực, mô hình nghiên cứu định lượng chặt chẽ với cỡ mẫu 213 đối tượng được tính toán khoa học qua công thức Slovin, đóng vai trò là tài liệu tham khảo đáng tin cậy cho các đề tài cùng hướng nghiên cứu.

Thứ tư, các tổ chức tư vấn giải pháp chuyển đổi số và công nghệ hành chính: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực chứng về hành vi, mức độ sẵn sàng tiếp cận dịch vụ công trực tuyến của 20 vạn người dân địa phương, làm cơ sở hoàn thiện các phần mềm quản trị chính quyền điện tử chuyên biệt.

Câu hỏi thường gặp

Thị xã Đông Triều đã đạt bước đột phá lớn nhất nào trong công tác cải cách hành chính giai đoạn 2015 - 2021? Đột phá nổi bật nhất là việc nâng tỷ lệ giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính đúng và trước hạn từ 97,25% năm 2015 lên mức tuyệt đối 100% liên tục từ năm 2019 đến năm 2021, dù khối lượng hồ sơ tiếp nhận tăng mạnh từ 24.903 lên 120.614 hồ sơ mỗi năm.

Tại sao luận văn lại xác định quy mô mẫu điều tra là 213 mẫu khảo sát? Quy mô mẫu được tính toán khoa học qua công thức Slovin với độ tin cậy 95% và sai số cho phép 0,05, dựa trên lưu lượng tiếp nhận 200 hồ sơ và 100 lượt công dân/ngày. Cỡ mẫu gồm 80 công dân và 133 hồ sơ bảo đảm tính đại diện cao.

Lĩnh vực nào tại thị xã Đông Triều còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong giải quyết thủ tục? Các lĩnh vực liên quan đến đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tài nguyên môi trường và cấp phép xây dựng vẫn chiếm tỷ lệ phản ánh cao do quy trình thẩm định phức tạp, liên quan nhiều cấp ngành và văn bản pháp lý chuyên ngành thường xuyên thay đổi.

Đông Triều đã bố trí nguồn lực tài chính cho công tác hiện đại hóa hành chính như thế nào? Thị xã ưu tiên phân bổ ngân sách cho đầu tư phát triển hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở vật chất hành chính, nâng tỷ trọng chi đầu tư phát triển từ mức 20% năm 2015 lên 35% tổng chi ngân sách thị xã vào năm 2021.

Mô hình một cửa của thị xã Đông Triều đem lại bài học gì cho các địa phương khác? Bài học cốt lõi là sự tập trung đầu mối tiếp nhận, công khai 100% quy trình và kết hợp trả kết quả qua dịch vụ bưu chính công ích đạt tỷ lệ 83,82%, kết hợp với đánh giá sự hài lòng thường xuyên để chấn chỉnh kỷ luật công vụ.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về cải cách hành chính tại một thị xã cửa ngõ công nghiệp - dịch vụ đang trong lộ trình đô thị hóa mạnh mẽ.
  • Kết quả thực nghiệm khẳng định bước tiến ngoạn mục của Đông Triều khi duy trì tỷ lệ 100% hồ sơ giải quyết đúng hạn trên tổng số 120.614 hồ sơ tiếp nhận năm 2021.
  • Nghiên cứu chỉ rõ các hạn chế cốt lõi về sự thiếu đồng đều trong kỹ năng số của đội ngũ công chức và độ trễ tại các thủ tục hành chính phức tạp như đất đai, xây dựng.
  • Hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn chặt với mô hình 5 tại chỗ và ứng dụng dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 trên 95% trước năm 2025.
  • Định hướng chuyển đổi số hành chính toàn diện theo Nghị quyết số 09-NQ/TU tạo lập tiền đề vững chắc để Đông Triều trở thành thành phố văn minh, hiện đại trước năm 2025 và phát triển bền vững đến năm 2030.

Các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học và bạn đọc quan tâm có thể khai thác các luận cứ, số liệu thực chứng từ công trình này để triển khai ứng dụng thực tế, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị công trong kỷ nguyên số.