Chương 1: QUY TẮC XUẤT XỨ VỚI HÀNG DỆT MAY TRONG HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG 1.1 Tổng quan về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương 1.1 Lịch sử hình thành và quá trình đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (tiếng Anh: Trans-Pacific Part- nership Agreement - viết tắt TPP) là một hiệp định, thỏa thuận thương mại tự do được ký kết giữa 12 nước vào ngày 4 tháng 2 năm 2016 tại Auckland, New Zea- land. Hiệp định này khởi nguồn là Hiệp định Đối tác kinh tế do nguyên thủ 3 nước Chile, New Zealand và Singapore (P3) phát động đàm phán nhân dịp Hội nghị Cấp cao APEC 2002. D đó, TPP đa từng được biết đến với tên tiếng Anh là Pacific Three Closer Economic Partnership (P3-CEP) và được tổng thống Chile Ricardo Lagos, thủ tướng Singapore Goh Chok Tong và thủ tướng New Zealand Helen Clark đưa ra thảo luận tại một cuộc họp các nhà lãnh đạo của APEC diễn ra tại Los Cabos, Mexico. Brunei nhanh chóng tham gia đàm phán ở vòng 5 vào tháng 04 năm 2005.
Sau vòng đàm phán này, hiệp định lấy tên là Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương (TPSEP hoặc P4). Năm 2007, các nước thành viên P4 quyết định mở rộng phạm vi đàm phán của Hiệp định này ra các vấn đề dịch vụ tài chính và đầu tư và trao đổi với Hoa Kỳ về khả năng nước này tham gia vào đàm phán mở rộng của P4. Cho tới tháng 9 năm 2008, Hoa Kỳ tuyên bố tham gia đàm phán Hiệp Định này để mở cửa thị trường đầu tư và dịch vụ tài chính với các nước P4. Tháng 11 cùng năm, các nước Úc, Peru và Việt Nam cũng bày tỏ sự quan tâm và tham gia đàm phán TPP, nâng tổng số thành viên tham gia lên 8 nước.
Tuy nhiên, Việt Nam đến ngày 13 tháng 11 năm 2010 mới chính thức tuyên bố tham gia đàm phán với tư cách thành viên đầy đủ, trong khi các nước khác quyết định tham gia chính thức ngay từ đầu. Malaysia cũng đã tham gia đàm phán và trở thành thành viên thứ 9 từ tháng 10 năm 2010. Cũng từ thời điểm này, đàm phán mở rộng P4 được đặt tên lại là đàm phán Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Tiếp sau đó là sự tham gia của các nước phát 3 Nguyễn Thị Thơm – KTQT 55A Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: TS.
Đỗ Thị Hương triển khác: Canada, Mexico và cuối cùng là Nhật Bản. Trải qua rất nhiều cuộc đàm phán trong suốt gần 10 năm, vào ngày 05 tháng 10 năm 2015 vòng đàm phán cuối cùng tại Atlanta (Mỹ) TPP đã đạt được sự thống nhất toàn diện từ 12 quốc gia thành viên và đánh dấu sự kiện lịch sử TPP thỏa thuận thành công. TPP được Tổng thống Obama của Mỹ và nhiều nhà lãnh đạo khác trên thế giới đánh giá là một hiệp định tiến bộ và kỳ công nhất trong lịch sử. Hiện Nay TPP vẫn đang trong quá trình phê duyệt tại quốc hội của các quốc gia thành viên.
Việt Nam đã và đang hoàn thiện hồ sơ để TPP được thông qua. Tuy vậy để TPP nhanh chóng trở nên có hiệu lực rất cần sự quyết định và phê duyệt đồng bộ của các nước, đặc biệt là Mỹ hay Nhật Bản vì TPP có quy định, TPP chỉ được áp dụng khi mà ít nhất 85% thương mại của các quốc gia thành viên đồng ý phê duyệt có hiệu lực trong tổng số 12 quốc gia. Mỹ và Nhật đều là những nước phát triển có tỷ trọng thương mại rất lớn trong khối, nên sẽ đóng vai trò như nhân tố chính làm nên sự thành công của TPP.2 Những nội dung chính của TPP Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương được ví như một Hiệp định của thế kỷ 21 bởi sự toàn diện và mới mẻ so với các Hiệp định đã và đang hiện hành trên toàn cầu. Toàn diện ở chỗ đây là Hiệp định có những tiêu chuẩn cao, tham vọng cân bằng với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ tạo ra và duy trì việc làm; tăng cường đổi mới, năng suất, và sức cạnh tranh; nâng cao mức sống; giảm đói nghèo ở các nước ký kết; đồng thời thúc đẩy quản lý hiệu quả, minh bạch, bảo vệ người lao động, và bảo vệ môi trường.
So với các FTA trước VIệt Nam đã kí kết, TPP đã đàm phán sâu về những vấn đề phi thương mại- điều mà FTA trước chưa hề có hoặc chưa chú trọng. TPP bao gồm 30 chương, trong đó chỉ có 5 chương là trực tiếp liên quan đến vấn đề trao đổi hàng hóa, dịch vụ, các chương còn lại đề cập nhiều vấn đề liên quan đến các chuẩn mực, tiêu chuẩn khác nhau về môi trường, chất lượng lao động, luật lệ tài chính, thực phẩm và thuốc men…Đã có rất nhiều tác giả và tài liệu dịch bản 4 Nguyễn Thị Thơm – KTQT 55A Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: TS. Đỗ Thị Hương tóm tắt của TPP, đặc biệt là bản tóm tắt của 30 chương trong TPP mà bộ công thương đã công bố. Dưới đây là một số nội dung nổi bật được đàm phán trong TPP: Thương mại hàng hóa Các Bên tham gia TPP nhất trí xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế quan và các hàng rào phi thuế quan đối với hàng hóa công nghiệp và xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế quan cũng như các chính sách mang tính hạn chế khác đối với hàng hóa nông nghiệp.
Việc tiếp cận mang tính ưu đãi thông qua Hiệp định TPP sẽ làm gia tăng thương mại giữa các nước TPP với thị trường gồm 800 triệu dân và sẽ hỗ trợ cho việc làm chất lượng cao tại tất cả 12 nước thành viên. Việc xóa bỏ phần lớn thuế quan đối với hàng công nghiệp sẽ được thực hiện ngay lập tức mặc dù thuế quan đối với một số mặt hàng sẽ được xóa bỏ với lộ trình dài hơn do các Bên thống nhất. Việc cắt giảm thuế cụ thể do các bên thống nhất được quy định tại lộ trình cam kết bao gồm tất cả hàng hóa và được đính kèm theo lời văn của Hiệp định. Các bên tham gia TPP sẽ công bố các lộ trình này và những thông tin khác liên quan tới thương mại hàng hóa để bảo đảm rằng các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như các doanh nghiệp lớn có thể tận dụng được Hiệp định TPP.
Các Bên cũng nhất trí không sử dụng các yêu cầu về thực hiện như là điều kiện để một số nước áp đặt cho các doanh nghiệp để được hưởng các lợi ích về thuế quan. Ngoài ra, các Bên nhất trí không áp dụng các hạn chế xuất khẩu, nhập khẩu và các loại thuế không phù hợp với WTO, bao gồm cả đối với hàng tân trang - việc này được cho là sẽ thúc đẩy việc tái chế tất cả các bộ phận để chuyển thành các sản phẩm mới. Nếu các Bên TPP duy trì yêu cầu cấp phép nhập khẩu hoặc xuất khẩu thì phải thông báo cho các Bên kia về những quy trình không nhằm mục đích làm chậm sự lưu thông thương mại. Đối với hàng nông nghiệp, các bên sẽ xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế quan và các chính sách mang tính hạn chế khác để gia tăng thương mại hàng nông nghiệp trong khu vực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao an ninh lương thực và hỗ trợ việc làm cho người nông dân và chủ trại nuôi gia súc của các nước TPP.
Bên cạnh việc xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế quan, các Bên TPP nhất trí thúc đẩy cải cách về mặt chính sách, bao gồm cả việc thông qua xóa bỏ trợ cấp xuất khẩu nông nghiệp, hợp 5 Nguyễn Thị Thơm – KTQT 55A Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: TS. Đỗ Thị Hương tác trong WTO để xây dựng các quy định về tín dụng xuất khẩu và giới hạn khoảng thời gian cho phép áp dụng các hạn chế đối với xuất khẩu lương thực nhằm bảo đảm hơn nữa an ninh lương thực trong khu vực. Các Bên tham gia TPP nhất trí nâng cao tính minh bạch hóa liên quan đến việc vận hành doanh nghiệp thương mại nhà nước xuất khẩu và đưa ra các quy định hạn chế việc cấp vốn ưu đãi từ Chính phủ hoặc các chính sách khác gây bóp méo thương mại nông sản, cũng như yêu cầu về minh bạch hóa và phối hợp trong các hoạt động cụ thể liên quan đến công nghệ sinh học nông nghiệp và nông nghiệp hữu cơ. Dệt may Các Bên tham gia TPP nhất trí xóa bỏ thuế quan đối với hàng dệt may – ngành công nghiệp đóng vai trò quan trọng vào tăng trưởng kinh tế tại một số thị trường của các nước TPP.
Hầu hết thuế quan sẽ được xóa bỏ ngay lập tức, mặt dù thuế quan đối với một số mặt hàng nhạy cảm sẽ được xóa bỏ với lộ trình dài hơn do các Bên thống nhất. Chương Dệt may cũng bao gồm các quy tắc xuất xứ cụ thể yêu cầu việc sử dụng sợi và vải từ khu vực TPP - điều này sẽ thúc đẩy việc thiết lập các chuỗi cung ứng và đầu tư khu vực trong lĩnh vực này, cùng với cơ chế “nguồn cung thiếu hụt” cho phép việc sử dụng một số loại sợi và vải nhất định không có sẵn trong khu vực. Ngoài ra, Chương này còn bao gồm các cam kết về hợp tác và thực thi hải quan nhằm ngăn chặn việc trốn thuế, buôn lậu và gian lận cũng như cơ chế tự vệ đặc biệt đối với dệt may để đối phó với thiệt hại nghiêm trọng hoặc nguy cơ bị thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất trong nước trong trường hợp có sự gia tăng đột biến về nhập khẩu. Quy tắc xuất xứ Để gỡ rối tình trạng “bát mỳ ống” của quy tắc xuất xứ gây trở ngại cho doanh nghiệp trong việc tận dụng các FTA trước đó trong khu vực, thúc đẩy chuỗi cung ứng khu vực và bảo đảm rằng các nước TPP sẽ là những người hưởng lợi chính của Hiệp định hơn là các nước không phải là thành viên, 12 nước Thành viên TPP đã thống nhất về một bộ quy tắc xuất xứ chung để xác định một hàng hóa cụ thể “có xuất xứ” và do vậy được hưởng thuế quan ưu đãi trong TPP.
Quy tắc xuất xứ cụ thể 6 Nguyễn Thị Thơm – KTQT 55A Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: TS. Đỗ Thị Hương theo mặt hàng được quy định kèm theo lời văn của Hiệp định. Hiệp định TPP quy định về “cộng gộp” để các nguyên liệu đầu vào từ một Bên TPP được đối xử như những nguyên liệu từ một Bên khác nếu được sử dụng để sản xuất ra một sản phẩm tại bất kỳ một Bên TPP.