Quy Tắc Xuất Xứ Đối Với Mặt Hàng Dệt May Trong Hiệp Định EVFTA Và Kiến Nghị Cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quy tắc xuất xứ hàng dệt may trong EVFTA, đề xuất giải pháp giúp Việt Nam tận dụng hiệu quả hiệp định thương mại này.

• Tác giả: Tống Thu Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Minh
• Trường học: Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại
• Đề tài: Quy tắc xuất xứ đối với mặt hàng dệt may trong Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU và những kiến nghị đối với Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUY TẮC XUẤT XỨ ĐỐI VỚI MẶT HÀNG DỆT MAY TRONG HIỆP ĐỊNH EVFTA
• 1.1. Tổng quan về Hiệp định EVFTA
• 1.1.1. Giới thiệu về Hiệp định EVFTA
• 1.2. Các quy định liên quan đến thương mại hàng hóa trong hiệp định EVFTA
• 1.2.1. Thương mại hàng hóa: Cam kết mở cửa thị trường hàng hóa của EU
• 1.2.2. Cam kết mở cửa thị trường hàng hóa của Việt Nam
• 1.3. Khái quát về quy tắc xuất xứ trong hiệp định thương mại tự do
• 1.4. Vai trò của quy tắc xuất xứ hàng hóa trong thương mại quốc tế
• 1.5. Chứng nhận xuất xứ hàng hóa
• 1.6. Nội dung quy tắc xuất xứ đối với hàng dệt may trong Hiệp định EVFTA
• 1.6.1. Quy định liên quan đến xuất xứ hàng dệt may trong Hiệp định EVFTA
• 1.6.2. Quy định liên quan đến chứng nhận xuất xứ hàng dệt may
• 1.6.3. Một số điểm cần lưu ý về Quy tắc xuất xứ hàng dệt may trong Hiệp định EVFTA
• 1.7. Những điểm khác biệt của quy tắc xuất xứ hàng dệt may trong Hiệp định EVFTA so với các hiệp định khác
• 1.7.1. Quy tắc xuất xứ hàng dệt may tại Hiệp định VN-EAEU FTA
• 1.7.2. Quy tắc xuất xứ hàng dệt may tại Hiệp định CPTPP
• 1.7.3. Quy tắc xuất xứ hàng dệt may tại Hiệp định VKFTA
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU MẶT HÀNG DỆT MAY CỦA VIỆT NAM SANG EU VÀ NỘI DUNG QUY TẮC XUẤT XỨ HÀNG DỆT MAY TRONG HIỆP ĐỊNH EVFTA
• 2.1. Tình hình xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam sang thị trường EU
• 2.2. Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam sang thị trường EU (2016-Quý I/2021)
• 2.3. Cơ cấu sản phẩm dệt may xuất khẩu sang thị trường EU
• 2.4. Năng lực cạnh tranh của mặt hàng dệt may Việt Nam. Những thuận lợi và khó khăn đối với Việt Nam trong việc thực hiện quy tắc xuất xứ mặt hàng dệt may xuất khẩu sang EU
• 2.5. Thực trạng khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ đối với hàng dệt may trong EVFTA của Việt Nam
• 2.6. Thực trạng nguồn cung cấp nguyên liệu đầu vào cho ngành dệt may Việt Nam giai đoạn 2016 – 2020
• 2.7. Đánh giá khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ đối với hàng dệt may trong Hiệp định EVFTA của Việt Nam
• 2.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG VIỆC THỰC ÁP DỤNG QUY TẮC XUẤT XỨ TRONG HIỆP ĐỊNH EVFTA
• 3.1. Tiềm năng xuất khẩu mặt hàng dệt may của Việt Nam sang EU
• 3.2. Bối cảnh ngành dệt may Việt Nam sau khi hiệp định EVFTA có hiệu lực
• 3.3. Tình hình thị trường may mặc của EU
• 3.4. Dự báo xuất khẩu mặt hàng dệt may của Việt Nam sang EU
• 3.5. Định hướng xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam sang thị trường Châu Âu trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ trong EVFTA
• 3.6. Một số kiến nghị đối với Việt Nam trong thực hiện quy tắc xuất xứ nhằm đẩy mạnh hoạt động kinh doanh
• 3.6.1. Đối với doanh nghiệp
• 3.6.2. Đối với nhà nước
• 3.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hiệp định EVFTA

Hiệp định EVFTA (European-Vietnam Free Trade Agreement) là một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EU). Hiệp định này được ký kết vào ngày 30/06/2019 và có hiệu lực từ tháng 8/2020, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quan hệ thương mại giữa hai bên. EVFTA bao gồm 17 chương, 2 nghị định thư và các biên bản ghi nhớ, với các cam kết toàn diện về thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, và các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ, phát triển bền vững. Hiệp định này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU, đồng thời tạo cơ hội cho các doanh nghiệp EU tiếp cận thị trường Việt Nam.

1.1 Giới thiệu về Hiệp định EVFTA

Hiệp định EVFTA là một trong những hiệp định thương mại tự do toàn diện nhất mà EU từng ký kết với một quốc gia đang phát triển. Hiệp định này không chỉ tập trung vào việc giảm thuế quan mà còn bao gồm các cam kết về tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh an toàn thực phẩm, và các vấn đề liên quan đến phát triển bền vững. EVFTA được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tăng cường chuỗi cung ứng, và thu hút đầu tư nước ngoài.

1.2 Các quy định liên quan đến thương mại hàng hóa

Hiệp định EVFTA cam kết xóa bỏ thuế quan đối với 99,2% số dòng thuế trong vòng 7 năm, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU. Đối với các mặt hàng nhạy cảm như gạo, đường, và cá ngừ đóng hộp, EU áp dụng hạn ngạch thuế quan. Việt Nam cũng cam kết mở cửa thị trường, xóa bỏ thuế quan đối với 98,3% số dòng thuế trong vòng 10 năm. Các quy định này tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang EU, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về chất lượng và xuất xứ sản phẩm.

II. Quy tắc xuất xứ đối với hàng dệt may trong EVFTA

Quy tắc xuất xứ trong Hiệp định EVFTA đóng vai trò quan trọng trong việc xác định hàng hóa có xuất xứ từ Việt Nam để được hưởng các ưu đãi thuế quan. Đối với mặt hàng dệt may, quy tắc xuất xứ yêu cầu nguyên liệu đầu vào phải được sản xuất tại Việt Nam hoặc các nước thành viên EU. Quy tắc 'từ vải trở đi' là một trong những quy định khắt khe nhất, đòi hỏi các doanh nghiệp dệt may Việt Nam phải chủ động trong việc sản xuất nguyên liệu đầu vào.

2.1 Quy định liên quan đến xuất xứ hàng dệt may

Quy tắc xuất xứ đối với hàng dệt may trong EVFTA yêu cầu nguyên liệu đầu vào phải đáp ứng các tiêu chuẩn cụ thể. Ví dụ, vải và sợi sử dụng trong sản xuất hàng may mặc phải có xuất xứ từ Việt Nam hoặc EU. Quy tắc này nhằm đảm bảo rằng các sản phẩm dệt may xuất khẩu sang EU thực sự có giá trị gia tăng tại Việt Nam, đồng thời ngăn chặn hành vi gian lận xuất xứ.

2.2 Thách thức đối với ngành dệt may Việt Nam

Một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành dệt may Việt Nam là việc phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc và Đài Loan. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp khó đáp ứng quy tắc 'từ vải trở đi' của EVFTA. Để vượt qua thách thức này, các doanh nghiệp cần đầu tư vào sản xuất nguyên liệu trong nước, đồng thời tăng cường hợp tác với các nhà cung cấp trong khu vực.

III. Kiến nghị cho Việt Nam trong việc thực hiện quy tắc xuất xứ

Để tận dụng tối đa các cơ hội từ Hiệp định EVFTA, Việt Nam cần có những biện pháp cụ thể để đáp ứng quy tắc xuất xứ đối với hàng dệt may. Các kiến nghị bao gồm việc hỗ trợ doanh nghiệp trong việc sản xuất nguyên liệu đầu vào, tăng cường hợp tác với các nhà cung cấp trong khu vực, và cải thiện năng lực cạnh tranh của ngành dệt may.

3.1 Đối với doanh nghiệp

Các doanh nghiệp dệt may cần đầu tư vào công nghệ và thiết bị để sản xuất nguyên liệu đầu trong nước, đáp ứng quy tắc 'từ vải trở đi'. Ngoài ra, doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác với các nhà cung cấp trong khu vực để giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc và Đài Loan.

3.2 Đối với nhà nước

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc sản xuất nguyên liệu đầu vào, bao gồm các ưu đãi về thuế và tín dụng. Ngoài ra, cần tăng cường hợp tác với các nước thành viên EU để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng dệt may. Các chính sách này sẽ giúp ngành dệt may Việt Nam tận dụng tối đa các cơ hội từ Hiệp định EVFTA.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành dệt may là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Từ năm 2016 đến 2019, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may sang thị trường Liên minh Châu Âu (EU) tăng trưởng ổn định, đạt 4,26 tỷ USD năm 2019, chiếm vị trí thứ hai trong các thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam chỉ sau Mỹ. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 đã gây ra tác động tiêu cực, khiến kim ngạch xuất khẩu năm 2020 giảm 12,77% so với năm trước, đạt khoảng 3,08 tỷ USD. Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) có hiệu lực từ tháng 8/2020 được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho ngành dệt may Việt Nam tiếp cận thị trường EU với các ưu đãi thuế quan, góp phần phục hồi và phát triển xuất khẩu.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào quy tắc xuất xứ (Rule of Origin – ROO) đối với mặt hàng dệt may trong EVFTA, một trong những rào cản kỹ thuật quan trọng ảnh hưởng đến khả năng hưởng ưu đãi thuế quan của doanh nghiệp Việt Nam. Quy tắc xuất xứ trong EVFTA áp dụng tiêu chí “từ vải trở đi”, yêu cầu vải sử dụng để sản xuất phải có xuất xứ từ Việt Nam, EU hoặc các nước có FTA với EU như Hàn Quốc. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích, đánh giá thực trạng áp dụng quy tắc xuất xứ đối với mặt hàng dệt may Việt Nam xuất khẩu sang EU từ khi EVFTA có hiệu lực, đồng thời đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao khả năng đáp ứng quy tắc này, thúc đẩy xuất khẩu bền vững.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2016-2020 và quý I/2021, chủ yếu tại thị trường EU, với số liệu từ Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan và các báo cáo ngành. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp và nhà quản lý hiểu rõ các quy định xuất xứ, từ đó tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dệt may Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về quy tắc xuất xứ hàng hóa trong thương mại quốc tế, bao gồm:

• Khái niệm quy tắc xuất xứ (Rule of Origin - ROO): Là tập hợp các tiêu chí xác định nguồn gốc quốc tịch của hàng hóa nhằm áp dụng các chính sách thuế quan ưu đãi hoặc bảo hộ thương mại. Theo WTO, ROO giúp phân biệt hàng hóa có xuất xứ trong khu vực FTA và hàng hóa ngoài khu vực, đảm bảo thực thi chính sách thuế quan đúng đối tượng.

• Tiêu chí xuất xứ thuần túy và không thuần túy: Hàng hóa có xuất xứ thuần túy là sản phẩm được sản xuất hoàn toàn trong lãnh thổ một nước thành viên. Hàng hóa không thuần túy phải đáp ứng các tiêu chí như hàm lượng giá trị khu vực tối thiểu (Regional Value Content - RVC) hoặc chuyển đổi mã HS (Change in Tariff Classification - CTC).

• Mô hình tiêu chí “từ vải trở đi” trong EVFTA: Áp dụng cho mặt hàng dệt may, yêu cầu vải sử dụng để sản xuất phải có xuất xứ từ Việt Nam, EU hoặc các nước có FTA với EU, đồng thời công đoạn cắt may phải thực hiện trong lãnh thổ Việt Nam hoặc EU.

• Khái niệm chứng nhận xuất xứ (Certificate of Origin - C/O): Là tài liệu xác nhận xuất xứ hàng hóa, là căn cứ để cơ quan hải quan áp dụng thuế quan ưu đãi. EVFTA cho phép cơ chế tự chứng nhận xuất xứ (self-certification) với điều kiện doanh nghiệp được cấp mã số REX.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu sơ cấp và thứ cấp, bao gồm số liệu xuất khẩu từ Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan, báo cáo ngành dệt may, các văn bản pháp luật liên quan đến EVFTA và quy tắc xuất xứ.

• Phương pháp phân tích: Áp dụng phương pháp phân tích định tính và định lượng. Phân tích định tính dựa trên tổng hợp, hệ thống hóa các quy định pháp luật, lý thuyết về quy tắc xuất xứ và so sánh các hiệp định thương mại tự do. Phân tích định lượng sử dụng số liệu thống kê kim ngạch xuất khẩu, tỷ lệ cấp C/O, cơ cấu sản phẩm để đánh giá thực trạng và xu hướng.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp xuất khẩu dệt may sang EU, số liệu được thu thập từ các cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội ngành nghề, đảm bảo tính đại diện cho ngành dệt may Việt Nam.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung đánh giá giai đoạn 2016-2020 và quý I/2021, thời điểm trước và sau khi EVFTA có hiệu lực, nhằm phản ánh tác động thực tế của quy tắc xuất xứ trong hiệp định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kim ngạch xuất khẩu dệt may sang EU tăng trưởng ổn định trước đại dịch: Từ 2016 đến 2019, kim ngạch xuất khẩu tăng từ 3,74 tỷ USD lên 4,26 tỷ USD, chiếm vị trí thứ hai trong các thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, năm 2020 giảm 12,77% xuống còn 3,08 tỷ USD do ảnh hưởng của Covid-19.

2. Tỷ lệ sử dụng C/O mẫu EUR.1 tăng nhanh: Tính đến tháng 11/2020, đã cấp trên 54.000 bộ C/O mẫu EUR.1 với kim ngạch gần 2,1 tỷ USD, chiếm khoảng 14% tổng kim ngạch xuất khẩu sang EU. Điều này cho thấy doanh nghiệp đã bắt đầu áp dụng quy tắc xuất xứ EVFTA để hưởng ưu đãi thuế quan.

3. Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là áo Jacket, áo thun, quần dài: Các mặt hàng này chiếm hơn 80% giá trị xuất khẩu sang EU. Năm 2020, xuất khẩu áo Jacket giảm 152,5 triệu USD so với năm 2019, ảnh hưởng lớn đến tổng kim ngạch xuất khẩu.

4. Quy tắc xuất xứ “từ vải trở đi” là thách thức lớn: Việt Nam chưa chủ động được nguồn nguyên liệu vải, phần lớn nhập khẩu từ Trung Quốc và Đài Loan. Việc áp dụng quy tắc này khiến doanh nghiệp phải nhập vải từ các nước có FTA với EU như Hàn Quốc (chiếm 17-18% tổng kim ngạch nhập khẩu vải), tạo áp lực về nguồn cung nguyên liệu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự giảm sút kim ngạch xuất khẩu năm 2020 là do tác động của đại dịch Covid-19 làm gián đoạn chuỗi cung ứng và giảm nhu cầu tiêu dùng tại EU. Tuy nhiên, việc EVFTA có hiệu lực từ tháng 8/2020 đã tạo ra tín hiệu tích cực khi kim ngạch xuất khẩu các tháng cuối năm tăng trưởng so với cùng kỳ năm trước, thể hiện qua mức tăng 4,2% đến 8,7% trong các tháng 8-10/2020.

So với các hiệp định FTA khác như CPTPP, VN-EAEU, VKFTA, quy tắc xuất xứ trong EVFTA có tính khắt khe hơn với tiêu chí “từ vải trở đi”, nhưng lại linh hoạt hơn nhờ nguyên tắc cộng gộp với Hàn Quốc, giúp doanh nghiệp tận dụng nguồn nguyên liệu từ nước thứ ba có FTA với EU. Điều này tạo ra lợi thế cạnh tranh cho ngành dệt may Việt Nam trên thị trường EU.

Việc áp dụng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ (self-certification) giúp giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian cho doanh nghiệp, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro gian lận xuất xứ. Cơ quan hải quan cần tăng cường kiểm tra hậu kiểm và phối hợp xác minh xuất xứ để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả quản lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến kim ngạch xuất khẩu dệt may sang EU giai đoạn 2016-2020, bảng cơ cấu sản phẩm xuất khẩu năm 2020, và biểu đồ tỷ lệ cấp C/O mẫu EUR.1 theo tháng năm 2020 để minh họa rõ nét các xu hướng và tác động của EVFTA.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển nguồn nguyên liệu vải trong nước: Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư phát triển ngành dệt vải, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài, nhằm đáp ứng tiêu chí “từ vải trở đi” trong EVFTA. Mục tiêu đạt tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu trên 50% vào năm 2025.

2. Đẩy mạnh đào tạo, nâng cao năng lực quản lý xuất xứ cho doanh nghiệp: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về quy tắc xuất xứ và thủ tục chứng nhận xuất xứ, giúp doanh nghiệp hiểu rõ và áp dụng đúng quy định, giảm thiểu rủi ro bị từ chối ưu đãi thuế quan. Thực hiện thường xuyên hàng năm, do Bộ Công Thương phối hợp với hiệp hội ngành nghề tổ chức.

3. Hoàn thiện cơ chế tự chứng nhận xuất xứ và tăng cường kiểm tra hậu kiểm: Nhà nước cần xây dựng hệ thống quản lý, giám sát chặt chẽ việc tự chứng nhận xuất xứ, áp dụng công nghệ thông tin để theo dõi, kiểm tra, xử lý kịp thời các trường hợp gian lận. Triển khai trong vòng 2 năm tới, phối hợp giữa Tổng cục Hải quan và Bộ Công Thương.

4. Đàm phán mở rộng nguyên tắc cộng gộp với các đối tác FTA khác: Tiếp tục đàm phán với Nhật Bản và các nước có FTA với EU để mở rộng danh mục nguyên liệu được cộng gộp, giúp doanh nghiệp Việt Nam đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, giảm chi phí sản xuất. Mục tiêu hoàn thành đàm phán trước năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Doanh nghiệp xuất khẩu dệt may: Nắm bắt quy tắc xuất xứ và thủ tục chứng nhận xuất xứ trong EVFTA để tận dụng ưu đãi thuế quan, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.

2. Cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan và các đơn vị liên quan sử dụng nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, quy trình quản lý xuất xứ, hỗ trợ doanh nghiệp và kiểm soát gian lận.

3. Các tổ chức hiệp hội ngành nghề: Hiệp hội Dệt may Việt Nam và các tổ chức liên quan có cơ sở để tư vấn, đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc áp dụng quy tắc xuất xứ và phát triển ngành dệt may bền vững.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh doanh thương mại, luật thương mại quốc tế: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về quy tắc xuất xứ trong EVFTA, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp, phục vụ nghiên cứu học thuật và thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy tắc xuất xứ “từ vải trở đi” trong EVFTA là gì?
   Quy tắc này yêu cầu vải sử dụng để sản xuất hàng dệt may phải có xuất xứ từ Việt Nam, EU hoặc các nước có FTA với EU, đồng thời công đoạn cắt may phải thực hiện trong lãnh thổ Việt Nam hoặc EU. Đây là tiêu chí chính để hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan theo EVFTA.

2. Doanh nghiệp Việt Nam có thể tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa không?
   Có, EVFTA cho phép doanh nghiệp tự chứng nhận xuất xứ (self-certification) nếu được cấp mã số REX. Với lô hàng dưới 6.000 euro, bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng có thể tự chứng nhận. Với lô hàng trên 6.000 euro, doanh nghiệp phải được cơ quan có thẩm quyền cấp C/O mẫu EUR.1.

3. Nguyên liệu vải nhập khẩu từ nước thứ ba có được tính là có xuất xứ không?
   Chỉ khi nguyên liệu đó nhập từ các nước có FTA với EU (ví dụ Hàn Quốc, Nhật Bản) và được phép cộng gộp theo quy định EVFTA thì mới được tính là có xuất xứ, giúp doanh nghiệp Việt Nam tận dụng ưu đãi thuế quan.

4. Tại sao kim ngạch xuất khẩu dệt may sang EU giảm năm 2020?
   Nguyên nhân chính là đại dịch Covid-19 làm gián đoạn chuỗi cung ứng và giảm nhu cầu tiêu dùng tại EU do các biện pháp giãn cách xã hội và tâm lý thắt chặt chi tiêu của người dân.

5. Cơ quan hải quan kiểm soát gian lận xuất xứ như thế nào?
   Cơ quan hải quan áp dụng phương pháp kiểm tra hậu kiểm, phối hợp xác minh xuất xứ với cơ quan chính phủ nước nhập khẩu, xử lý nghiêm các trường hợp gian lận, đồng thời yêu cầu lưu trữ hồ sơ chứng nhận xuất xứ ít nhất 3 năm để phục vụ kiểm tra.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và quy định pháp luật về quy tắc xuất xứ hàng dệt may trong EVFTA, làm rõ tiêu chí “từ vải trở đi” và cơ chế chứng nhận xuất xứ.

• Phân tích thực trạng xuất khẩu dệt may sang EU giai đoạn 2016-2020 cho thấy sự tăng trưởng ổn định trước đại dịch và tác động tiêu cực của Covid-19 năm 2020.

• Đánh giá khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ của doanh nghiệp Việt Nam, nhận diện những thuận lợi như nguyên tắc cộng gộp với Hàn Quốc và thách thức về nguồn nguyên liệu vải trong nước.

• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển nguồn nguyên liệu nội địa, hoàn thiện cơ chế tự chứng nhận xuất xứ và mở rộng nguyên tắc cộng gộp.

• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo, hoàn thiện chính sách quản lý, đẩy mạnh đàm phán FTA liên quan và tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo thực thi hiệu quả EVFTA.

Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần chủ động tiếp cận, áp dụng và phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất để tận dụng tối đa lợi ích từ EVFTA, góp phần phát triển bền vững ngành dệt may Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ QUY TẮC XUẤT XỨ ĐỐI VỚI MẶT HÀNG DỆT MAY TRONG HIỆP ĐỊNH EVFTA 1. Tổng quan về Hiệp định EVFTA 1. Giới thiệu về Hiệp định EVFTA Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu (EVFTA- (tiếng Anh: European-Vietnam Free Trade Agreement, viết tắt: EVFTA) là một FTA thế hệ mới giữa Việt Nam và 28 nước thành viên EU. EVFTA, cùng với Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), là hai FTA có phạm vi cam kết rộng và mức độ cam kết cao nhất của Việt Nam từ trước tới nay.

Ngày 01/12/2015, EVFTA đã chính thức kết thúc đàm phán và đến ngày 01/02/2016, văn bản hiệp định được công bố. Hiệp định EVFTA đã đi vào thực thi từ tháng 8/2020, đánh dấu mốc lịch sự trong chặng đường 30 năm lịch sử quan hệ thương mại giữa Việt Nam và liên minh Châu Âu. Hiệp định gồm 17 Chương, 2 Nghị định thư và một số biên bản ghi nhớ kèm theo với các nội dung chính là: thương mại hàng hóa (gồm các quy định chung và cam kết mở cửa thị trường), quy tắc xuất xứ, hải quan và thuận lợi hóa thương mại, các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS), các rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT), thương mại dịch vụ (gồm các quy định chung và cam kết mở cửa thị trường), đầu tư, phòng vệ thương mại, cạnh tranh, doanh nghiệp nhà nước, mua sắm của Chính phủ, sở hữu trí tuệ, thương mại và Phát triển bền vững, hợp tác và xây dựng năng lực, các vấn đề pháp lý-thể chế. Hiệp định EVFTA là hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, được coi là một trong những hiệp định thương mại toàn diện và tham vọng nhất mà EU từng ký kết với một quốc gia đang phát triển.

Sau Singapore, đây là hiệp định thứ hai EU ký kết trong khu vực ASEAN và được kỳ vọng sẽ tăng cường mối quan hệ song phương giữa Việt Nam và EU. Hiệp định EVFTA tạo điều kiện cho Việt Nam nói chung, cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân nói riêng. Doanh nghiệp Việt Nam, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ có cơ hội tiếp cận một thị trường tiềm năng với dân số hơn 500 triệu người và tổng sản phẩm quốc nội (GDP) lên tới 15. Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp xuất khẩu từ EU cũng có nhiều cơ hội hơn để dễ dàng thâm nhập thị trường Việt Nam, đồng thời nhanh chóng tiếp cận thị trường Châu Á.

Các quy định liên quan đến thương mại hàng hóa trong hiệp định EVFTA Các quy định đã được đàm phán trong Hiệp định EVFTA tương đối đầy đủ, toàn diện tới tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế. Các vấn đề trước đây vốn được coi là nhạy cảm, Việt Nam phải đối mặt khi xuất khẩu hàng sang thị trường EU thì hiện nay được nêu ra để hai bên cùng đàm phán, trao đổi tìm phương án giải quyết. Đây có thể coi là cơ hội để phía Việt Nam được bày tỏ nguyện vọng, ý kiến của mình về những quy định, tiêu chuẩn chặt chẽ của EU đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Liên quan đến từng nội dung cụ thể, Hiệp định quy định các vấn đề như sau: 1.

Thương mại hàng hóa: - Cam kết mở cửa thị trường hàng hóa của EU Trong đó, các cam kết mở cửa thị trường hàng hóa của EU: về cơ bản đa phần các dòng thuế đều được cam kết xóa bỏ có thể ngay hoặc theo lộ trình – trong vòng 7 năm, những mặt hàng nhạy cảm thì EU cam kết mở cửa theo hạn ngạch thuế quan, với thuế nhập khẩu trong hạn ngạch là 0%. EU cam kết xóa bỏ thuế quan ngay khi EVFTA có hiệu lực đối với hàng hóa của Việt Nam thuộc 85,6% số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào EU. Trong vòng 7 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực, EU cam kết xóa bỏ 99,2% số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào EU. Đối với 0,3% kim ngạch xuất khẩu còn lại (bao gồm: 1 số sản phẩm gạo, ngô ngọt, tỏi, nấm, đường, và các sản phẩm chứa hàm lượng đường cao, tinh bột sắn, cá ngừ đóng hộp), EU cam kết mở cửa cho Việt Nam theo hạn ngạch thuế quan.

- Cam kết mở cửa thị trường hàng hóa của Việt Nam Theo nội dung đàm phán của Hiệp định, Việt Nam cũng phải cam kết mở cửa thị trường hàng hóa của mình cụ thể như sau: 8 • Việt Nam cam kết xóa bỏ thuế quan ngay sau khi EVFTA có hiệu lực cho hàng hóa EU thuộc 48,5% số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương 64,5% kim ngạch xuất khẩu của EU sang Việt Nam; • Trong vòng 7 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực, Việt Nam cam kết xóa bỏ 91,8*% số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương 97,1% kim ngạch xuất khẩu của EU sang Việt Nam • Trong vòng 10 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực, Việt Nam cam kết sẽ xóa bỏ khoảng 98,3% số dòng thuế trong biểu thuế, chiếm 99,8% kim ngạch xuất khẩu của EU sang Việt Nam • Đối với 1,7% số dòng thuế còn lại của EU, Việt Nam cam kết dành hạn ngạch thuế quan như cam kết WTO, hoặc áp dụng lộ trình xóa bỏ đặc biệt ( như thuốc lá, xăng dầu, bia, linh kiện ô tô, xe máy). - Cam kết về thuế xuất khẩu: Việt Nam và EU cam kết không áp dụng bất kỳ loại thuế, phí xuất khẩu nào trừ các trường hợp được bảo lưu rõ (theo kết quả cam kết thì chỉ có Việt Nam có bảo lưu về vấn đề này, EU không có bảo lưu nào). Theo nguyên tắc này, trừ các trường hợp có bảo lưu (của Việt Nam), Việt Nam và EU sẽ không áp dụng loại thuế, phí nào riêng đối với hàng xuất khẩu mà không áp dụng cho hàng tiêu thụ nội địa, không áp dụng mức thuế, phí đối với hàng xuất khẩu cao hơn mức áp dụng cho hàng tiêu thụ nội địa. Bảo lưu của Việt Nam về các thuế xuất khẩu được nêu trong Phụ lục 2d Chương 2 EVFTA, áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang EU với các nội dung chủ yếu như sau: • Việt Nam duy trì đánh thuế xuất khẩu đối với 57 dòng thuế, gồm các sản phẩm như cát, đá phiến, đá granit, một số loại quặng và tinh quặng, dầu thô, than đá, than cốc, vàng.

Trong số này, các dòng thuế hiện nay đang có mức thuế xuất khẩu cao sẽ được đưa về mức 20% trong thời gian tối đa là 5 năm (riêng quặng măng-gan sẽ được giảm về 10%); các sản phẩm còn lại duy trì mức thuế xuất khẩu hiện hành; 9 • Với toàn bộ các sản phẩm khác, Việt Nam cam kết sẽ xóa bỏ thuế xuất khẩu theo lộ trình tối đa là 15 năm. - Cam kết về hàng rào phi thuế • Rào cản kỹ thuật đối với thương mại (TBT): Hai Bên thỏa thuận tăng cường thực hiện các quy tắc của Hiệp định về các Rào cản kỹ thuật đối với thương mại của WTO (Hiệp định TBT), trong đó Việt Nam cam kết tăng cường sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong ban hành các quy định về TBT của mình. Hiệp định có 01 Phụ lục riêng quy định về các hàng rào phi thuế đối với lĩnh vực ô tô, trong đó Việt Nam cam kết công nhận toàn bộ chứng nhận phù hợp về kỹ thuật đối với ô tô của EU theo các nguyên tắc của Hiệp định UNECE 1958 (hệ thống tiêu chuẩn Liên Hợp Quốc) sau 5 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực; Việt Nam cam kết chấp nhận nhãn “Sản xuất tại EU” (Made in EU) cho các sản phẩm phi nông sản (trừ dược phẩm) đồng thời vẫn chấp nhận nhãn xuất xứ cụ thể ở một nước EU. • Các biện pháp vệ sinh dịch tễ (SPS): Việt Nam và EU đạt được thỏa thuận về một số nguyên tắc về SPS nhằm tạo điều kiện cho hoạt động thương mại đối với các sản phẩm động vật, thực vật.

Đặc biệt, đối với hàng hóa xuất nhập khẩu với Việt Nam, chủ thể quản lý phía EU là cơ quan có thẩm quyền của từng nước thành viên EU cụ thể (nơi xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa Việt Nam) chứ không phải là cơ quan chung cấp liên minh của EU. Ủy ban châu Âu chỉ chịu trách nhiệm về phối hợp chung, kiểm tra/thanh tra hệ thống kiểm soát và hệ thống pháp luật liên quan của các nước thành viên nhằm bảo đảm việc áp dụng thống nhất các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong toàn thị trường EU • Các biện pháp phi thuế quan khác 10 Hiệp định cũng bao gồm các cam kết theo hướng giảm bớt hàng rào thuế quan khác (ví dụ về cam kết về cấp phép xuất khẩu/nhập khẩu, thủ tục hải quan…) nhằm tạo điều kiện cho hoạt động xuất nhập khẩu giữa hai Bên. Quy tắc xuất xứ: - Các nguyên tắc xác định xuất xứ chung. - Các quy tắc xuất xứ riêng cho những loại hàng hóa nhất định Mỗi FTA đều có một quy định riêng về quy tắc xuất xứ.

Hàng hóa xuất khẩu của doanh nghiệp muốn được hưởng thuế suất ưu đãi của Hiệp định cần phải đáp ứng được yêu cầu về quy tắc xuất xứ mà hai bên đã thống nhất.Trong EVFTA, Việt Nam và EU thống nhất tiêu chí xuất xứ cho nhóm hàng Dệt may là tiêu chí hai công đoạn, nghĩa là vải sử dụng để cắt may phải có xuất xứ từ Việt Nam hoặc EU. Tuy nhiên, hai bên cũng thống nhất một cơ chế linh hoạt là các nhà sản xuất của Việt Nam và EU có thể nhập khẩu nguyên liệu từ các nước mà cả Việt Nam và EU cùng ký kết FTA (ví dụ như Hàn Quốc) để sản xuất hàng dệt may và sản phẩm dệt may này vẫn được coi là có xuất xứ và do đó được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi. Để được hưởng ưu đãi về thuế suất cho hàng hóa xuất khẩu, thường doanh nghiệp phải chứng minh được nguồn gốc xuất xứ hàng hóa bằng việc cung cấp C/O (Certificate of Origin). Cụ thể, đối với hàng hóa xuất khẩu đi Châu Âu, doanh nghiệp phải xin C/O form EUR.1 do Bộ Công Thương cấp hoặc sử dụng Form C/O REX đối với trường hợp nhà xuất khẩu tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa.